Liburu hau bilaketa pertsonal batetik eta elkarrizketa luze batetik jaio da. Ez dator katedra batetik, ezta maisu budista baten autoritatetik ere. Bere helburua apalagoa da: budismoaren zenbait irakaspen hurbiltzea sufrimendua hobeto ulertu nahi duten eta argitasun handiagoz bizitzen ikasi nahi duten pertsonei.

Ideia, egitura, gaien aukeraketa eta orientazio orokorra nireak dira. Prozesuan zehar adimen artifizial bat erabili nuen materialak antolatzeko, zirriborroak garatzeko eta kontzeptu konplexuak hizkera eskuragarri batez azaltzeko moduak esploratzeko. Ondoren, testua berrikusi, zuzendu eta gidatu nuen nire esperientziaren, nire irakurketen eta eskaini nahi nuen liburu motaren arabera. Azken bertsioaren, bere erabakien eta bere mugen gaineko erantzukizuna niri dagokit.

Orri hauek budismoa ozta-ozta ezagutzen duenarentzat pentsatuta daude, beste erlijio-tradizio batetik hurbiltzen denarentzat eta baita fede definiturik ez duenarentzat ere. Ez dute jatorrizko iturriak, maisu kualifikatuen gidaritza, praktika-komunitate bat edo behar denean laguntza profesionala ordezkatu nahi. Sarrerako ate bat eta hasierako lagun bat izan nahi dute.

Badira minak bizitzak baimenik eskatu gabe dakartzanak: galera bat, gaixotasun bat, antsietatea, bakardadea edo etorkizunarekiko beldurra. Eta bada guk geuk gehitzen dugun sufrimendu bat, erresistitzen garenean, atxikitzen garenean edo ulertu baino lehen erreakzionatzen dugunean. Liburu hau haiek bereizten ikasteko jaio da.

Bidea egiteko budismoak budismoa hurbiltzen die Mendebaldean bizi garenoi, ez gure sinesmenak uzteko betebehar gisa, baizik eta bizitzaren filosofia eta argitasun-praktika gisa. Bere tresna nagusia meditazioa da, zeinarekin gogoa baretzen, gure erantzunetan erreaktibo gutxiago izaten eta mina sufrimendu gehigarri bihurtzen ez ikasten dugun.

Hura ezagutzeko, liburuak bi mila urtetik gora giza gogoa eta haren erreaktibotasuna aztertzen daramaten maisu eta monje budisten azalpenak biltzen ditu. Sufrimenduaren hiru sustraiak ere azaltzen ditu —ezjakintasuna, atxikimendua eta higuina— eta Zortzikun Bide Nobleko zortzi zuzentasunak, geure buruarekin eta besteekin bizitza atseginago bat eramateko budismoaren proposamen etikoa.

Liburuak giza esperientzia ezagunetara jotzen du, bereziki dolua zentzu zabalean ulertuta: maite dugun norbaiten galera, gure nortasuna eusten zuen lanpostu baten galera, lehen aldiz emantzipatzean familia-bizitzaren galera, osasunaren edo geure buruaren irudi egonkor baten galera. Bakardadea, gaixotasuna, antsietatea, familia-gatazka, etorkizunarekiko beldurra edo norberaren gorputzarekiko harreman zaila ere agertuko dira. Adibide batek ere ezin ditu bizitza guztiak irudikatu. Irakurle bakoitzak irakaspenen funtsa bere egoera zehatzera eramaten jakingo duelakoan nago, paralelismoak behartu gabe.

Nire esker ona adierazi nahi diot batxilergoko nire erlijio-irakasleari, budismoarekiko lehen jakin-mina erein baitzuen nigan. Tina Turnerren testigantza ere eskertzen dut, zeinaren bizitzak erakutsi baitzuen praktika espiritual bat beldurraren eta sufrimenduaren aurrean benetako euskarri bihur daitekeela.

Pema Chödrönen liburuak eragin erabakigarria izan dira. Haietan minera ihes egin gabe hurbiltzeko eta norberaren gogoarekin adiskidetasuna egiteko modu zintzo bat aurkitu nuen. Thich Nhat Hanh-en irakaspenek, bereziki arretari, errukiari eta haserrearen eraldaketari buruzkoek, galdera asko argitu zituzten eta orientazio praktiko bat eman zioten bilaketa honi.

Jainkoari eskerrak ematen dizkiot budismora hurbiltzen utzi izanagatik, hori nire fede katolikoaren traizio gisa bizi gabe. Niretzat laguntza bat izan da isiltasuna, arreta, errukia eta erantzukizuna lantzeko. Nire inguruko pertsona guztiek ez dute interes hau ulertu; babes-falta horrek, hala ere, ez dio balioa kendu ikasitakoari.

Ez dut idazten inor bere sinesmenak uzteaz konbentzitzeko. Eskua luzatzeko idazten dut. Orri hauek pertsona bati bere mina ulertzen, bere burua gogortasun gutxiagoz tratatzen edo bizitza argitasun pixka bat gehiagorekin begiratzen laguntzen badiote, lana merezi izan du.

Azken gauza bat hasi aurretik. Hau budismoaren filosofian murgiltzeko eta norberaren gogoa begiratzen ikasteko liburu bat da, eta meditazioa funtsezkoa da ikaskuntza horretan. Baina galdera premiazkoago batekin heldu bazara honaino, gaur behar duzuna meditatzen nola hasi jakitea bada, liburuaren amaieran meditatzeko gida azkar bat zain duzu. Ez ditu ondoren datozen irakaspenetako bat ere ordezkatzen; hastapeneko eskuliburu labur bat da, gaur bertan eseri ahal izateko adinakoa. Gero, arnasa hartzen duzunean, itzuli orri hauetara: haietan daude praktika guztiak eta ideia guztiak, meditazioarekin batuta, zeure bizitzaren bidea argitasun handiagoz ikusten irakats diezazuketenak.

Liburu hau ez dago pertsona perfektuentzat zuzendua, ezta galdera guztiak ebatzita dituztela uste dutenentzat ere. Benetako bizitzaren erdian hasten denarentzat dago pentsatua: galera baten ondoren, antsietate-aldi batean, bakardadearen erdian, gaixotasun baten aurrean edo, besterik gabe, bizitzeko ohiko moduak jada atsedenik ematen ez duela deskubritzean.

Askotan bakea bilatzen dugu mundua lehen zegoen bezala berriz kokatu behar dela irudikatuz. Hil zena berreskuratu nahi dugu, nortasuna ematen zigun lanera itzuli, familiaren etxera inoiz atera ez bagina bezala itzuli, etorkizuna ziurtatu, gorputza alda dadin eragotzi edo besteek gure balioa berretsi dezaten lortu. Bizitzak ez du kontratu hori eskaintzen. Jaiotzen den guztia eraldatu egiten da; loturak aldatu egiten dira, osasuna zaurgarria da eta ezein nortasunek ez du oso-osorik irauten.

Budismoa errealitate hori aurrez aurre begiratuz hasten da. Ez du hotz bihurtu nahi gaituenik, ez du maitasuna ukatu nahi, ezta kalteari aurre pasibotasunez obeditzeko eskatu ere. Existentziaren parte den mina eta geuk eransten dugun sufrimendua bereiztea proposatzen du: itsasten garenean, gertatutakoa ukatzen dugunean edo zauri bat geure buruaren definizio oso bihurtzen dugunean eransten dugun sufrimendua.

Budismoak bi mila urte baino gehiago daramatza giza adimenak nola funtzionatzen duen behatzen. Niretzat, ibilbide luze horrek esperientzian oinarritutako praktika gisa berresten du: norberaren adimena gobernatzen ikasteko bide bat. Haren jakinduriak XXI. mendeko gizakiaren «adimen erreaktiboak» autokontrola berreskura dezan laguntzen du, eta horretarako meditazioa erabiltzen du tresna gisa. Gainera, Bide Zortzikoitz Prestuak definitzen dituen zuzentasunek eragiten dute horiek beren bizitzara eramatea erabakitzen dutenek bizitza modu kontziente, zintzo eta atseginagoan egin dezaten, bai beren buruarekin, bai inguruan dituztenekin. Horregatik animatzen dut irakurlea irakurtzen jarraitzera eta «Nirvana» ez dela «budisten zerua» deskubritzera, baizik eta edonork bizitza honetan bertan lor dezakeen egoera bat dela: bere buruarekin eta besteekin bakean aurkitzearena.

Budismoak interesatu ninduenetik, monje eta maisu budisten irakurketen ibilbide luze bati ekin nion, norberaren adimena menderatzen adituak baitira. Hala ere, asko kostatu zitzaidan material hura guztia barneratzea: nolabaiteko «ekialdeko mistizismo» batez zegoen blaituta, eta horrek ulertzea zailtzen zidan. Irakurketa-urteak igaro ondoren bakarrik iritsi nintzen, azkenean, argitasunez ulertzera. Hori da liburu hau idaztera eraman ninduen arrazoia: irakaspen budistak mendebaldeko hizkuntza batean destilatzea, bizitza-filosofia gisa bizi nahi dituztenentzat, eta ez erlijio gisa.

Heriotza batek min ematen du maitasuna izan zelako. Lana galtzeak nortasuna nahas dezake. Lehen aldiz emantzipatzeak min eman dezake, familia-modu bat ere atzean uzten delako. Osasunaren edo bizitzaren ustekabeko aldaketa batek irudikatutako etorkizuna desantola dezake. Bakardadeak, gaixotasunak, porrotak edo diru-beldurrak min emateko modu propioak dituzte. Praktika ez datza ezerk axola ez duela aldarrikatzean, baizik eta axola duena laguntzen ikastean, barne-indarkeria biderkatu gabe.

Liburuan zehar ego hitza agertuko da. Ez da harrokeriaren sinonimo gisa soilik erabiliko. «Ni» baten irudi egonkorra eraikitzeko eta etengabe defendatzeko joera izendatuko du: kontrolatu nahi izatea, arrazoia izatea, balioztapena jasotzea, gustatzea, gordetzea edo hauskortasun-seinale oro saihestea. Joera hori ez da gorrotatu behar dugun munstro bat. Sarritan beldurretik jaiotzen da. Argitasunez ikusteak itsu-itsuan gida ez gaitzan uzten du.

Adimena ere behatuko dugu. Gertaera bat haren gainean egiten dugun istoriotik bereizten ikasiko dugu, emozio bat aukeratzen dugun jokabidetik, eta maitasuna edukitzeko desiratik. Pixkanaka meditazioan, etikan, iragankortasunean, errukian, hustasunean eta elkarmenpekotasunean sartuko gara. Azkenean bodhichita, tonglen eta lojong-era hurbilduko gara, bihotza norberaren ardura esklusibotik harago irekitzera bideratutako praktikak baitira.

Budismoa erlijio oso gisa bizi daiteke, eraldaketa-diziplina gisa edo, zuhurtziaz, beste sinesmen batzuekin bateragarria den ikaskuntza-iturri gisa. Liburu honek aukera horiek errespetatuko ditu, tradizio sakon bat esaldi atsegin edo erlaxazio-teknika multzo batera murriztu gabe.

Ez da tristurarik gabeko bizitzarik agintzen. Meditazioak ere ez du lasaitasun iraunkorra bermatzen. Haren eginkizuna presente egoten, gure ohiturak ezagutzen eta nahaste gutxiagorekin erantzuten laguntzea da. Batzuetan esnatzea deserosoa da: atxikimenduari maitasuna deitzen geniola, gogortasunari indartasuna edo mugak jartzeko beldurrari pazientzia deitzen geniola onartzera behartzen gaitu. Deserosotasun hori askatasun zintzoago baten hasiera izan daiteke.

Zerbait apaltasunez aitortu nahi dut jarraitu aurretik. Askotan, meditatzea gehien behar izan dudan uneak, hain zuzen ere, egin ezin izan ditudanak izan dira. Minak benetan estutzen zuenean, albiste batek lurrik gabe uzten ninduenean, amorruak edo beldurrak dena hartzen zutenean, arnasa hartzera esertzea ezinezkoa iruditzen zitzaidan, eta lekuz kanpokoa ere bai. Norberak, barrutik erretzen duenean, nahi duen azken gauza erretzen duen horrekin geldirik geratzea da.

Eta, hala ere, pixkanaka ulertu dut hor duela, hain zuzen, garrantzi handiena. Ez meditatzeak sua itzaltzen duelako —ez du itzaltzen—, baizik eta erreakzionatu aurretik kontzientzia-une bat itzultzen digulako. Badira egunak gogorik ez duzunak, bulkada batek ere egitea aholkatzen ez dizunak, ezertarako balio ez duela ematen duenak. Ia beti, gehien behar duzun egunak dira. Ez da ongi egin beharrik: nahikoa da itzultzea, minutu batez bada ere, dardaraz bada ere. Liburu hau ezin izan nuen une haietatik ere idatzita dago, eta, hala ere, itzuli nintzen.

Beharbada lagunduko du lehenik nik nola ikasi nuen meditatzen kontatzeak, ez bainintzen bat-batean iritsi: etapaka iritsi nintzen, eta liburu honek ordena bera jarraitzen du.

Existitzen den gauzarik errazenetik hasi nintzen: adimena orainaldira ekartzetik eta, alde egiten zuen bakoitzean, arnasketara itzultzetik. Hirurogeita hamarreko hamarkadan mindfulness mugimenduek berreskuratu eta ospitale, kontsulta eta eskoletara eraman zuten praktika da, nahiz eta budismoak mendeetan beste izen batekin irakasten zuen: arnasketari arreta, anapanasati, lasaitasun-meditazioa deitzen denaren oinarria. Ez du inolako misteriorik. Bat eseri egiten da, airea sartzen eta ateratzen sentitzen du eta, adimenak alde egin duela deskubritzen duenean, itzuli egiten da. Hori da dena.

Gutxi dirudi eta asko aldatzen du. Han ikasi nuena ez zen lasai egotea, baizik eta hain erreaktiboa izateari uztea: amorruz ez erantzutea, berotan ez erabakitzea, erasotzen nindutela sentitzean kolpea ez itzultzea. Gertatzen denaren eta egiten dudanaren artean, lehen aldiz, tarte txiki bat agertu zen. Tarte horretan beste bizitza bat sartzen da. Hemendik hasten bazara, 17., 18. eta 19. kapituluetan aurkituko duzu xehetasunez, eta 23.ean, dena erretzen den egunetarako balio duena baita.

Praktika hori sendotu zenean, hurrengoa iritsi zen, zertxobait zorrotzagoa. Izendatzean datza. Pentsamendu bat agertzen da —oraindik min ematen duen galera baten eszena— eta harekin emozio bat: tristura. Hor arte, esperientzia. Baina adimena ez da gelditzen: berehala istorio bat fabrikatzen du. «Ez naiz inoiz zoriontsua izango». Eta esaldi hori, barrutik eta norberaren ahotsez esana, epai baten antza du.

Ez da hala. Kontakizun bat da. Hori ikusten ikastea izan da, agian, praktikak eman didan gauzarik baliagarriena. Budismoan begiratzeko modu honi ikuspen argia deitzen zaio, vipassana, eta haren tresnarik ezagunena, hain zuzen, hauxe da: agertzen denari izena jartzea. Istorioa desegiten denean, gertaera agerian geratzen da, eta orduan bai idatz daiteke errealitatetik gertuago dagoen esaldi bat: «Galera bat zeharkatzen ari naiz; gaur neure burua zaindu behar dut eta min hau nire bizitza osoari buruzko epai bihurtu ez». Lehen esaldiak kondenatu egiten du; bigarrena landu daiteke. Hau 24., 25. eta 26. kapituluetan garatzen da, eta gertaera, emozioa eta istorioa bereizteko ariketa 3. kapituluan agertzen da jada, ia hasieran.

Hirugarrena duela oso gutxi joan naiz osatzen, eta meditazioaren barruan bertan gertatzen da. Pentsamendu bat iristen da eta den bezala izendatzen dut: «hau pentsamendu bat da». Azpian emozioa bilatzen dut: «tristura da». Gorputzean kokatzen dut, beti baitago nonbait: bihotza, eztarria, urdaila, burua. Gertaera apaindurarik gabe izendatzen dut: «nortasuna ematen zidan zerbait aldatu da». Eta harekin itsatsita zetorren istorioa desegiten dut: «jada ez naiz inor», «ez naiz inoiz neure bizitzan etxean egongo berriz».

Ibilbide hori ere ez nuen nik asmatu. Arretaren lau oinarrien ordena da, antzinako testuetako satipatthana: gorputza, sentsazioak, adimena eta adimenak sortzen duena. Beharragatik iritsi nintzen harengana, izenik zuenik jakin gabe. Liburuan zehar banatuta dago: 17. kapituluko hiru etenaldiak, 20.eko gorputza aingura gisa, 25.eko emozioa eta 26.eko lau galderak.

Ez da hirugarrenetik hasi beharrik; inor ez da hirugarrenetik hasten. Bost minutuz eseriz eta, adimenak alde egiten duenean, arnasketara itzuliz hasten da. Gainerakoa hilabeteekin iristen da, ia konturatu gabe. Horregatik liburu hau hutsetik hasten denarentzako meditazio-eskuliburu gisa ere irakur daiteke: ez da ezer jakin beharrik, ez ezer sinetsi beharrik, ez lehenago inoiz eseri izan beharrik.

Kapitulu bakoitzak ideia nagusi bat garatzen du, eguneroko bizitzarekin lotzen du eta, baliagarria denean, praktika sinple bat proposatzen du. Ez da dena aldez aurretik sinetsi beharrik. Nahikoa da behatzea zer gertatzen den itsasten garenean, nola hitz egiten duen adimenak galtzeko beldur denean eta zer aldatzen den erreakzionatu aurretik arnasa hartzen dugunean.

Bidea ez da urruneko monasterio batean hasten. Sukalde isil batean has daiteke, mediku-kontsulta batean, familia-eztabaida batean, mugikorra itzaltzean edo laguntza behar dugula onartzean. Itxurak egiteari uzten diogun eta hurrengo urratsa kontzientzia apur bat gehiagorekin ematen dugun tokian hasten da.

Badago lo eginez konpontzen ez den nekea.

Goiz oheratu daiteke norbera, begiak itxi, telefonoa itzali, gorputza orduz orduetan geldi utzi, eta, hala ere, barruan zerbaitek asaldatuta jarraitzen duen sentsazioarekin esnatu. Ez da nekadura fisikoa soilik. Nekea sakonagoa da: kezka gehiegi eustearena, kontrolaezina kontrolatzen saiatzearena, barruan beldurra, erruduntasuna, tristura edo hutsa dagoenean indartsu itxura egitearena.

Agortze hori galera handi baten ondoren agertzen da askotan.

Maite dugun norbait hiltzen denean, bizitza arrotz bihurtzen da. Kaleak lehen zeuden lekuan jarraitzen dute, etxeak bere altzariak gordetzen ditu, besteek gauza arruntez hitz egiten jarraitzen dute, baina zerbait funtsezkoa desagertu da. Aulki bat hutsik geratzen da. Ahots batek deitzeari uzten dio. Keinu bat bat-batean memoriara itzultzen da eta min ematen du. Orduan konturatzen gara gabeziak ere presentzia duela: gelak, datak, abestiak, argazkiak eta isiltasunak betetzen ditu.

Eusten zigun nortasun bat galtzen dugunean ere sor daiteke. Lanpostu bat desager daiteke, eta harekin batera «nor naiz orain?» galdera nahasten da. Gaixotasun batek gorputza bizi genuen segurtasunari agur esatera behartu gaitzake. Lehen aldiz emantzipatzeak nahi genuen askatasuna ireki dezake eta, aldi berean, atzean geratzen den eguneroko familiaren aldeko dolua.

Batzuetan dolua ez da kanpotik ulertzen, ez baitago hileta ez agur ikusgarririk. Inork ez gaitu ikusten lanbide bat, haurtzaroko etxe bat, familiaren forma zahar bat edo bermatutzat genuen osasun irudia negar egiten. Orduan adimena galderaz betetzen da: «zergatik eragiten dit hainbeste?», «ez al nuke esker oneko egon beharko?», «eta jada ez banaiz berriz ni izango?», «nola bizi da nire nortasunaren zati bat joan denean?». Nahasmen horretan, bihotza esker onaren, beldurraren, nostalgiaren eta hasteko beharraren artean banatzen da.

Bakardadeak ere sor dezake lo eginez konpontzen ez den neke hori. Batzuetan ez dator galera hurbil batetik ezta galera ikusgai batetik ere. Denbora luzez benetako laguntzarik gabe sentitzetik sortzen da, aitortzen gaituen begiradarik gabe, paperik antzeztu gabe atseden hartu ahal izateko lekurik gabe. Bakarrik egon daiteke bat bakarka bizita, baina baita familia baten barruan, bizikidetza baten barruan edo itxuraz arrunta den gizarte bizitza baten barruan ere.

Bakardadea luzatzen denean, adimenak oso istorio gogorrak kontatzen hasten da: «ez dut axola», «inork ez nau aukeratzen», «zerbait huts egiten du nigan», «beti izango da horrela». Oinarrizko mina lotura behar izatea da. Gehitutako sufrimendua giza behar hori gure balioari buruzko kondena bihurtzen dugunean agertzen da.

Une horietan guztietan esan ohi dugu: «bakean egon nahi dut».

Hala ere, ez dakigu beti zer esan nahi duen benetan bakean egoteak.

Askotan irudikatzen dugu bakea bizitzak galdutakoa itzuli diezagunean iritsiko dela. Hil zen pertsona berriz gure mahaian eser daitekeenean. Lanak gure izena berreskura dezanean. Familia etxea berriz ere betiko aterpe izan dadinean. Bakardadeak gauez bisitatzeari utz diezagunean. Etorkizunak kezkatzeari utz diezagunean. Gaixotasuna desager dadinean. Seme-alabak beti seguru daudenean. Inork kritikatzen ez gaituenean. Dena bat etor dadinean.

Baina bizitzak ez du horrela funtzionatzen.

Existentzia aldatu egiten da, batu, banandu, eman eta kendu. Maitatzen uzten digu, baina ez digu betiko edukitzea ematen. Gorputzak, harremanak, etxeak, proiektuak eta izenak ematen dizkigu, baina bat ere ez dator iraupen bermearekin.

Budismoa hau aurrez aurre begiratuz hasten da.

Ez du hotz edo axolagabe bihurtu nahi gaituenik. Ezta maitatzeari uzteko edo suntsitzen gaituena pasiboki onartzeko eskatzen digunik ere. Alderantziz: argitasun handiagoz maitatzera gonbidatzen gaitu, presentzia handiagoz bizitzera eta nahasmen gutxiagoz sufritzera. Mina bizitzaren parte dela irakasten du, baina sufrimenduaren zati bat errealitateari aurka egiteko dugun moduan sortzen dela ere erakusten du.

Desberdintasun hori izango da bidearen lehen argietako bat.

Adimenak aterpe bila dabil

Gizaki orok aterpe bila dabil.

Zerbaitetan seguru sentitu behar dugu: familia bat, adiskidetasun bat, etxe bat, lanbide bat, banku-kontu bat, erlijio bat, geure buruaren irudi bat, ohitura bat, munduaren azalpen bat. Bilaketa hori ez da okerra. Loturak, zentzua eta egonkortasun jakin bat sakonki giza beharrak dira.

Arazoa aterpe horiek absolutu bihurtzen ditugunean agertzen da.

Konpainiak arindu dezake, baina ezin gaitu hutsune ororen aurrean salbatu. Maite dugun batek maitasuna eman diezaguke, baina ezin dio heriotzari irabazi. Lanbideak nortasuna eta egitura eskaintzen ditu, baina ez du balio pertsonalik bermatzen. Gaztetasunak, osasunak edo arrakastak sendo ematen dute denbora batez, beren hauskortasuna erakutsi arte.

Berez aldatzen denari iraupena eskatzen diogunean, lehenago edo geroago traizionatuta sentitzen gara.

Baina agian bizitzak ez gaitu traizionatu. Agian ikusi nahi ez genuen zerbait erakutsi digu soilik: baldintzatua den ezer ezin da behin betiko aterpe izan.

Irakaspen hau gogorra irudi daiteke hasieran. Ongi ulertuta, ordea, ez du bizitzarako maitasuna suntsitzen; preziatuago bihurtzen du.

Pertsona bat hil daitekeela jakiteak gaur hobeto entzuten lagun diezaguke. Etapa bat buka daitekeela aitortzeak jabetza gutxiagorekin eta egia gehiagorekin maitatzen irakasten digu. Lotura batzuek mugak behar dituztela ulertzeak baimena ematen digu emate eta geure buruaren uztea ez nahasteko. Gorputza aldatzen dela ikusteak idolatratu gabe zaintzera gonbidatzen gaitu. Emozioak pasatzen direla aurkitzeak ekaitz bakoitzari agindu balitz bezala ez obeditzeko aukera ematen du.

Budismoak ez digu munduarekiko maitasuna kentzen. Munduari eman ezin duena eskatzeari uzten irakasten digu: iraupen absolutua, kontrol osoa eta pitzadurarik gabeko segurtasuna.

Lehen akatsa: atseden hartzea kontrolatzea dela uste izatea

Pertsona askok kontrol bila iristen dira espiritualtasunera.

Antsietatea menderatu nahi dute, pentsamenduak isilarazi, dolua antolatu, desira hoztu, tristura hezi edo beldurra neutralizatu. Meditazioa bera ere batzuetan egoaren beste proiektu bat bihurtzen da: «nire adimena kontrolatuko dut gaizki ez sentitzeko».

Baina atseden sakona ez da kontroletik sortzen. Gertatzen denarekin harreman jakintsuago batetik sortzen da.

Irudika dezagun ama galdu berri duen pertsona bat. Goizero esnatzen da eta, segundo batzuez, hil dela ahazten zaio. Gero gogoratzen du, eta errealitatea harri bat bezala erortzen zaio gainera. Bere bulkada ihes egitea izan daiteke: eguna zereginez bete, argazkiak saihestu, gaiaz ez hitz egin, gogortu. Alderantzizkoa ere gerta liteke: oroitzapenetan harrapatuta geratu, azken uneak errepikatu, esan zuenagatik edo esan ez zuenagatik bere burua zigortu.

Bi muturretan dago sufrimendua. Batean, mina baztertzen duelako. Bestean, erabat harekin identifikatzen delako.

Bide budistak zerbait desberdina proposatuko luke: une batez gelditu, arnasa hartu eta xumetasunez aitortu:

«Hau mina da». «Hau gabezia forman dagoen maitasuna da». «Orain nire gorputzean eta nire adimenean gertatzen ari da». «Une hau lagun dezaket neure burua suntsitu gabe». «Ez dut betiereko istorio bihurtu beharrik».

Ez da erraza. Baina sakonki gizatiarra da.

Pentsa dezagun orain bere nortasunaren zati handi bat eusten zuen lana galdu berri duen batengan. Agian ez zen perfektua, baina ordutegia, aitorpena, kidetasuna eta gizarte-erantzun erraz bat ematen zituen. Adimenak ezinezkoa kontrolatu nahi du: dena berriz ere bat etorriko dela bermatu nahi du, gune grisik gabeko azalpena desiratzen du, beldurrik gabeko trantsizio bat irudikatzen du eta zauri bat zeharkatu gabe ixtea espero du.

Hala ere, erabaki osasungarri askok ere min ematen dute.

Atseden hartzeak, kasu horretan, ez du sentitzeari uztea esan nahi. Geure buruari krudelkeriaz galdetzeari uztea esan nahi du. Hau aitortzea esan nahi du: «zerbait garrantzitsua galdu dut; galera hau sufri dezaket nire balioari buruzko kondena bihurtu gabe».

Bidea abiarazten duen galdera

Budismoa oso galdera zehatz batekin hasten da:

Zergatik sufritzen dugu?

Erantzuna ez da azalean geratzen. Ez du esaten, besterik gabe, gauza txarrak gertatzen direlako sufritzen dugunik. Jakina gertatzen direla. Maite ditugun pertsonak hiltzen dira. Etapak amaitzen dira. Gaixotasunak agertzen dira. Zahartu egiten gara. Porrot egiten dugu. Oker gabiltza. Etsipena ematen digute, eta guk ere etsipena ematen dugu.

Begirada budistak sakonago jotzen du eta galdetzen du:

Zer egiten du adimenak gertatzen denarekin? Nola bihurtzen du mina nortasun? Nola bihurtzen du maitasuna jabetza? Zein mekanismok bihurtzen dute beldurra kontrol-behar? Noiz bihurtzen da pentsamendu bat gartzela? Zergatik bihur daiteke galera bat bizitzaren aurkako gerra? Zein unetan uzten dio eusteak maitasuna izateari eta geure buruaren uztea izaten hasten da?

Ondoren are galdera garrantzitsuago bat agertzen da:

Ba al dago hau bizitzeko beste modurik?

Bide budistak baietz erantzuten du.

Ez du minik gabeko, magiko, azkar edo zaurigaitzeko bizitzarik agintzen. Zerbait soilagoa eta sakonagoa eskaintzen du: nahasmen gutxiagorekin ikusteko, praktikatzeko eta erantzuteko modu bat.

Senti dezakegu itota gabe. Maita daiteke jabetu gabe. Posible da gogoratzea geure burua suntsitu gabe. Gal daiteke ere hondakin bihurtu gabe. Mugak jar daitezke bihotza gogortu gabe. Adimenak itzultzen ikasten du pazientziaz entrenatzen denean. Gorputzak minaren barruan arnasa har dezake. Eta bihotzak, itxi ondoren ere, berriz ireki daiteke.

Hasteko ariketa txiki bat

Irakurtzen jarraitu aurretik, egin etenaldi bat.

Ez da beharrezkoa monje baten gisa esertzea. Ezta begiak ixtea ere, nahi ez baduzu. Nahikoa da une batez gelditzea.

Senti ezazu gorputza. Antzeman eskuen pisua, aurpegiaren tenperatura, oinek lurrarekin edo gorputzak aulkiarekin duten kontaktua. Utzi arnasa sartzen eta irteten zuzendu gabe.

Orain galdetu zeure buruari leuntasunez:

Zeren bila nabil bakean egon nahi dudala diodanean?

Ez erantzun azkarregi.

Agian zerbait lehen bezala berriz izatea bilatzen duzu. Agian heriotza bat gertatu ez izana desiratzen duzu. Baliteke erruduntasuna sentitzeari uzten saiatzea. Agian etorkizuna kontrolatu nahi duzu, azalpen bat jaso, etapa bat berreskuratu edo jada aldatu dela onartzeko indarra aurkitu. Agian, azken batean, zeure buruaz atseden hartu baino ez duzu nahi.

Begiratu agertzen denari epai bihurtu gabe.

Ondoren barrutik esan dezakezu:

«Hau da orain dagoena». «Hemen egon naiteke une batez». «Ez dut nire bizitza osoa une honetan konpondu behar». «Arnas honetara itzuli baino ez dut behar».

Hori nahikoa da hasteko.

Gogoratzeko

Atseden sakona ez dago bizitza kontrolatzearen mende, baizik eta harekin modu ez hain bortitzean harremanetan jartzearen mende. Giza aterpeak baliotsuak dira, baina bat ere ezin du iraupen absoluturik eskaini. Bidea bakea eskatzen dugunean zeren bila gabiltzan aitortzean hasten da, eta arnasa hartu ahal izateko dena alda dadin eskatzeari uztean.

Bizitzari dagozkion zauriak daude.

Inork ez du mundu hau zeharkatzen galera, beldur, etsipen edo agur moduren bat ezagutu gabe. Zuhurtziaz bizitzen, kontuz maitatzen eta etorkizuna adimenez antolatzen saiatu arren, beti iristen da gure planetan ez zegoen zerbait. Dei batek goiz bat aldatzen du. Esaldi batek adiskidetasun bat zauritzen du. Diagnostiko batek zerumuga aldatzen du. Heriotza batek etxea objektuz betea uzten du, dagoeneko norenak diren ez dakitenak.

Budismoak ez du hau ukatzen hasten. Ez digu eskatzen beste alde batera begiratzeko, ezta lasaitasunezko esaldiak errepikatzeko ere bihotza dardaraka dagoenean. Haren abiapuntua zintzoagoa da: bizitzeak mina dakar.

Baina berehala bereizketa erabakigarri bat sartzen du.

Mina eta sufrimendua ez dira zehazki gauza bera.

Mina zauritzen duenaren aurreko erantzun natural bat da. Sufrimendua, aldiz, adimenak aurre egiten duenean, atxikitzen denean, interpretatzen duenean, exijitzen duenean edo esperientzia gure buruari eta bizitzari buruzko istorio itxi bihurtzen duenean hazi ohi da.

Alde hau txikia irudi dezake, baina bide osoa aldatzen du.

Minak zaintza behar du. Gehitutako sufrimenduak ulermena behar du.

Ez da giza sentsibilitatea ezabatzeaz. Ezta pertsona hotz, axolagabe edo negar egiteko ezgai bihurtzeaz ere. Budismoak ez du bihotza erauzi nahi, baizik eta bigarren gezi bat ez iltzatzen irakatsi nahi, lehenengoak zauritu gaituenean.

Lehenengo gezia eta bigarren gezia

Antzinako budismoaren irakaspen batek bi geziz hitz egiten du.

Lehenengo gezia saihestezina den mina da: gaixotasuna, heriotza, galera, zahartzea, errotik ateratzea, porrota, ziurgabetasuna. Inor ez dago hartatik erabat salbu.

Bigarren gezia geure buruari botatzen dioguna da buruko erresistentzia gehitzen dugunean: «hau ez litzateke gertatu behar», «ezin dut jasan», «nire bizitzak ez dauka jada zentzurik», «dena nire errua da», «ez naiz inoiz berriz ongi egongo», «hau gertatu bada, ez dudala balio esan nahi du».

Lehenengo geziak min egiten du. Bigarrenak kateatzen gaitu.

Pentsa dezagun maite dugun norbaiten heriotzan. Lehenengo gezia absentzia da: pertsona hori jada ez dago. Ezingo dugu haren ahotsa lehen bezala entzun, besarkatu, aholkua eskatu edo gure bizitzaren parte ziren eguneroko keinuak partekatu. Min hori benetakoa da. Krudela litzateke norbaiti hori ez sentitzeko eskatzea.

Bigarren gezia adimenak galera kondena bihurtzen duenean agertzen da: «ezin dut jarraitu», «hobeto egoten hasten banaiz, haren oroitzapena traizionatuko dut», «bizitzak ez dauka jada ezer eskaintzeko niri», «gehiago egin behar nuen», «ez dut neure burua inoiz barkatuko».

Horrek guztiak ez du esan nahi maitasuna faltsua denik. Esan nahi du adimenak, zentzua aurkitzeko ahaleginean, sufrimendua handi dezakeela jasanezin bihurtu arte.

Antzeko zerbait gertatzen da nortasun garrantzitsu bat galtzen dugunean. Lehenengo mina zehatza da: errutina bat desagertzen da, eginkizun bat amaitzen da, gorputza aldatzen da, etxe bat gure eguneroko etxea izateari uzten dio edo irudikatutako etorkizuna desegiten da. Dolu horrek errespetua merezi du.

Ondoren bigarren gezia iristen da: «jada ez naiz baliagarria», «inork ez nau behar», «nire bizitzako urterik onenak galdu ditut», «nortasun hori jada ez badago, ni ez naiz inor». Galera esperientzia mingarria izateari uzten dio eta balio pertsonalari buruzko epai bihurtzen da.

Gaixotasunak gure bizitza aldatzen duenean ere gertatzen da. Lehenengo gezia zaila da: sintomak, tratamenduak, nekea, mugak, ziurgabetasuna. Gorputza dardaraka egon daiteke hura zaintzeko ahal den guztia egiten ari garenean ere.

Bigarren geziak beste zerbait dio: «ahula naiz», «nire gorputzak traizionatu nau», «zama bat naiz», «agian sufrimendu hau merezi dut», «jada ez dut lehen bezala balio». Orduan min fisikoa edo muga erruz estaltzen da, eta adimenak zaurgarritasuna porrotarekin nahasten du.

Bakardadeak ere badu bere lehenengo eta bigarren gezia. Lehenengoa oso soila eta oso gizatiarra izan daiteke: gaur ez dut lagunik, presentzia bat faltan botatzen dut, entzuna izatea behar dut, norbaitekin bizitza partekatzea gustatuko litzaidake. Bigarren gezia adimenak gehitzen duenean agertzen da: «bakarrik banago, ez dudalako balio da», «inork ez nau inoiz beharko», «nire bizitza besteen mundutik kanpo geratu da».

Bigarren gezi horrek asko egiten du min, egoera bat edo gabezien istorio bat nortasun bihurtzen duelako. Budismoak ez digu eskatzen bakardadea ukatzeko. Hura begiratzera gonbidatzen gaitu, gure aurkako behin betiko epai bihur ez dadin utziz.

Budismoak ez du lehenengo gezia ezabatzen. Bide espiritual serio batek ere ez du hori agintzen.

Haren irakaspena bigarrena ezagutzen ikastean datza.

Min garbia

Zuzendu beharrik ez duen min bat existitzen da.

Maite dugun norbait hiltzen denean, negar egitea ohoratzeko modu bat izan daiteke. Bularra estutzen da, eztarria ixten da, oroitzapenak olatuka datoz. Tristurak bere erritmoa dauka, eta pertsona bakoitzak era desberdin batean zeharkatzen du. Ez dago dolurako egutegi zehatzik, ezta faltan botatzeko modu perfekturik ere.

Min hori garbia izan daiteke geure buruaren aurkako gerra bihurtzen ez dugunean.

Min garbia esatea da: «faltan botatzen zaitut». Gehitutako sufrimendua esatea da: «ez nuke poz pixka batekin bizitzen jarraitu behar».

Min garbia argazki baten aurrean negar egitea da. Gehitutako sufrimendua heriotza aurreikusi ez izanagatik bere burua salatzea da.

Min garbia aulki baten hutsa sentitzea da. Gehitutako sufrimendua bizitza osoa betiko hutsik geratzen dela sinestea da.

Bereizketa berak balio du aukeratzen ez ditugun aldaketen aurrean.

Etapa bat hausten denean, min garbiak aitortzen du: «hau axola zait», «baliozko zerbait galdu dut», «nire bihotzak denbora behar du». Ez du dramatizatzen, baina ez da gogortzen ere. Tristura egotea ahalbidetzen du nortasun bihurtu gabe.

Gehitutako sufrimenduak, aldiz, barruko auzitegi bat eraikitzen hasten da: «inozoa izan nintzen», «ez dut maitasunik merezi», «dena gezurra izan zen», «ez nuen inoiz fidatu behar». Adimenak ez du galera soilik negar egiten; gainera, galera erabiltzen du gure bizitza osoa epaitzeko.

Bakardadean, min garbiak honela soinu dezake: «orain lagunik ez izateak min egiten dit», «presentzia bat faltan botatzen dut», «giza harremana behar dut», «sarea berreraikitzeko denbora behar dut». Min zintzoa da, noblea ere bai, giza beharra aitortzen duelako.

Nahasmena zigorra gehitzen dugunean agertzen da: «bakarrik banago, ez dudalako balioko da», «inork deitzen ez badu, ez naiz axola», «lagunik behar badut, ahula naiz». Han bigarren geziak loturaren bidezko behar bidezkoa gure aurkako kondena bihurtzen du.

Min guztiak ez du itzulera eskatzen. Batzuetan zaintza, pazientzia eta tinkotasuna eskatzen ditu.

Adimenak errealitatearekin eztabaidatu nahi du

Sufrimenduaren zati handi bat jada gertatzen ari denarekin barruko eztabaida batetik jaiotzen da.

Heriotza gertatu zen, baina adimenak tematzen da: «ez zen gertatu behar». Nortasuna ematen zuen lana galdu zen, baina adimenak errepikatzen du: «beste era batean izan behar zuen». Gaixotasuna iritsi zen, eta gure zati batek exijitzen du: «beldurrik gabe jasateko gai izan behar nuke». Gorputza zahartzen da, pentsamendua matxinatzen den bitartean: «hau ezin zait niri gertatzen ari».

Eztabaida horrek ez ditu gertaerak aldatzen. Bihotza agortzen du soilik.

Onartzeak ez du onestea esan nahi. Alde hau funtsezkoa da. Norbait hil dela onartzeak ez du esan nahi ondo iruditzen zaigunik. Lan bat amaitu zela aitortzea ez da haren garrantzia ukatzearen parekoa. Gaixotasun bat onartzeak ez dakar haren aurrean amore ematea. Errealitatea ikustea ez da pasiboki etsitzea, baizik eta lainoa gehitzeari uztea.

Budismoaren onarpena argitasun modu bat da.

Hau dio: «hau gertatzen ari da». Handik negar egin dezakegu, jardun, laguntza eskatu, alde egin, barkatu, mugak jarri edo isilik egon. Baina jada ez dugu energia guztia nabaria ukatzen gastatzen.

Aita galdu duen pertsona batek urteak eman ditzake heriotzarekin eztabaidatzen. Urtebetetze bakoitzak, Eguberri bakoitzak, urteurren bakoitzak esaldia berrirekitzen du: «ez zen joan behar». Maitasuna protestarekin nahasten da, eta protestak atseden hartzea eragozten du. Momentu bat iritsiko da, agian oso poliki, hau esan ahal izango duenean: «hemen egongo balitz nahi nuke, baina ez dago; absentziaren forma berri honetatik maita dezaket».

Aldaketa horrek ez du mina ezabatzen. Bizigarriago bihurtzen du.

Nortasun bat galtzen duenak ere antzeko onarpena behar du. Agian gustatuko litzaioke gauzak desberdinak izatea, gorputzak lehen bezala erantzutea, lanak jarraitzea, jatorrizko familia betiko etxea izaten jarraitu ahal izatea. Denbora batez, adimenak iraganarekin negoziatzen jarrai dezake. Hala ere, argitasuna aitortzen denean hasten da: «hau aldatu da; ez dut izan zena gorrotatu beharrik, baina orain denetik bizi behar dut».

Han dena atsegina izatearen mende ez dagoen bake modu bat agertzen da.

Ez gehitzearen praktika

Bidearen puntu honetan praktika oso soil bat sar dezakegu: ez gehitzea.

Ez gehitzeak mina behatzea esan nahi du berehala istorio batekin estali gabe.

Tristura agertzen bada, aitortzen dugu: «tristura». Beldurra nabaritzean, barnean esaten dugu: «beldurra». Errua sortzen denean, «errua» gisa begiratzen dugu, ez egia absolutu gisa. «Ez dut balio» pentsamendua iristen bada, pentsamendu gisa aitortzen dugu, ez epai gisa.

Praktika ez datza hitzak mekanikoki errepikatzean. Haren zentzua esperientziaren eta identifikazioaren artean espazio txiki bat sortzea da.

Doluan dagoen pertsona bat minutu batzuez eseri daiteke eta nabaritu: bularreko presioa, malkoak, nekea, hil zenaren irudiak. «Ezin dut honekin» gehitu beharrean, agian hau esango du: «hau mina da; orain horrela sentitzen da». Esaldiak ez du dolua konpontzen, baina emozioa kondena bihurtzea saihesten du.

Galera baten ondoren, norbaitek antsietatea senti dezake argazki bat, kale bat edo objektu zahar bat ikustean. Praktika arnasa hartzea eta aitortzea izango litzateke: «hau atxikimendua da», «hau oroimena da», «hau izan zena berreskuratzeko nahia da». Ez dago hari obeditu beharrik, ezta indarkeriaz baztertu beharrik ere.

Egoera mingarri bat zeharkatzen duenak erruduntasuna senti dezake momentu onak gogoratzean. «Orduan ez dut sufritzeko eskubiderik» ondorioztatu beharrean, zehaztasun handiagoz begira dezake: «hau samurtasuna da», «hau dolua da», «hau beldurra da», «hau ezaguna bilatzen jarraitzen duen nire zatia da». Argitasunak gogortasunak baino hobeto babesten du.

Ez gehitzeak ez du gutxiago sentitzea esan nahi. Aitzitik, nahasmen gutxiagorekin sentitzea ahalbidetzen du.

Mina eta gehitutako sufrimendua bereizteko ariketa bat

Bilatu momentu lasai bat. Ez da luzea izan beharrik. Bost minutu nahikoak dira.

Eseri bizkarra eroso duzula. Utzi arnasak bere erritmoa aurkitzen. Ez saiatu indarrez lasaitzen.

Ekarri gogora min egiten dizun egoera bat, baina ez aukeratu itogarriena orain prestatuta sentitzen ez bazara. Galera bat izan daiteke, gaixotasun bat, atzean utzi behar izan zenuen etapa bat edo bizirik dagoen edozein zauri.

Lehenik galdetu zeure buruari:

Zein da hemengo oinarrizko mina?

Agian erantzuna hau izango da: «faltan botatzen dut», «bakarrik sentitzen naiz», «beldur naiz», «irudikatzen nuen bizitza bat galdu dut», «joan izanak min egiten dit», «izan ezin zenagatik tristura sentitzen dut».

Utzi erantzun hori soila izaten.

Ondoren egin beste galdera bat:

Zein istorio ari naiz min honi gehitzen?

Agian honelako esaldiak agertuko dira: «ez naiz inoiz ongi egongo», «ez dut balio», «dena nire errua izan zen», «eutsi behar nuen», «aurrera jarraitzen badut, ahaztuko dut», «min egiten badit, oker egon nintzela esan nahi du».

Ez borrokatu esaldi horien aurka. Ez sinetsi berehala ere. Behatu haiek buruko hodei gisa.

Jarraian, itzuli gorputzera. Senti ezazu arnasa. Nabaritu ea presioa, beroa, hotza, tentsioa, hutsa edo nekea dagoen. Segundo batzuez, utzi esperientzia fisikoa eta zuzena izaten.

Honela esanez amai dezakezu:

«Honek min egiten du». «Ez dut kondena bat gehitu beharrik». «Min hau zaindu dezaket hura bihurtu gabe». «Nire sufrimendua entzun dezaket haren istorio guztiei obeditu gabe».

Horrela praktikatzeak, pixkanaka, espazioa irekitzen du.

Gogoratzeko

Minak zaintza merezi du; bigarren geziak ulermena behar du. Galera batek, etsipen batek edo erabaki zail batek min egin dezakete gure balioari buruzko kondena bihurtu gabe. Praktika zein zati den gertaerarena eta zein zati gehitzen duen adimenak erruaren, erresistentziaren edo iragarpen absolutuen bidez aitortzean datza.

Batzuetan ez dugu sufritzen gertatzen denagatik bakarrik, baizik eta adimenak gertatutakoaren inguruan eraikitzen duen guztiagatik.

Gertaera bat txikia izan daiteke eta, hala ere, gure barnean hazi dena hartu arte. Hotz esandako esaldi bat baztertze-froga bihurtzen da. Besteren isiltasun bat abandonu bilakatzen da. Akats batek antzinako segurtasun ezak pizten ditu berriro. Galera batek egia behin betikoak diruditen pentsamenduei irekitzen die atea: «ezin izango dut honekin», «dena bukatu da», «nire bizitza ez da jada bizitza izango».

Giza adimenak munduak sortzeko gaitasun izugarria du.

Gogoratu, irudikatu, aurreratu, interpretatu, konparatu, beldur izan, desiratu eta epaitu dezake. Hari esker ikasten dugu, planifikatzen dugu, maitatzen dugu, sortzen dugu eta zentzua ematen diogu. Baina adimen horrek berak, trebatu gabe dagoenean, ekaitz-fabrika ere bihur daiteke.

Ez du gauza handirik behar hasteko.

Hitz bat. Absentzia bat. Begirada bat. Ustekabeko jakinarazpen bat. Abisurik gabe agertzen den oroitzapen bat. Tiradera batean aurkitutako argazki bat. Unerik desegokienean entzundako abesti bat.

Hortik aurrera, adimenak istorio oso bat eraiki dezake.

Eta istorio hori aztertu gabe sinesten badugu, arrastaka eramaten gaitu.

Gertaera eta istorioa

Bi gauza bereiztea komeni da: gertaera eta istorioa.

Gertaera gertatu dena da.

Istorioa adimenak gehitzen, interpretatzen eta errepikatzen duena da.

Maite genuen norbait hil da. Hori da gertaera. Pertsona ez dago jada fisikoki. Absentzia dago, dolua, tristura, bizitzen ikasi beharreko errealitate berri bat.

Istorioak esan dezake: «ez naiz berriro ongi egongo», «bizitzak zentzu guztia galdu du», «barre egiten badut, haren oroimena traizionatuko dut», «gehiago egin beharko nukeen», «ez dut absentzia hau jasango».

Etapa garrantzitsu bat amaitzen da. Hori da gertaera. Bizitza itxuraz aldatzen da. Tristura dago, nahasmena, agian bakardadea, agian minarekin nahasitako arindua.

Istorioak baiezta dezake: «ez naiz nahikoa», «porrot egin dut», «inork ez nau baloratuko», «bizitako guztia gezurra izan zen», «nire bizitza balioa galtzen hasten da pertsona hori jada ez dagoelako».

Gaixotasun batek edo galera batek gure planak aldatzen ditu. Hori da gertaera. Aitortu dugu beste modu batean zaindu behar dugula geure burua, laguntza eskatu, gehiago atseden hartu edo bizitza berrantolatu.

Bakardade-gertaera bat ere egon daiteke: «gaur bakarrik nago», «ez dut sare nahikorik», «kostatu egiten zait lagunduta sentitzea», «aspaldi nabil lotura intimorik gabe». Istorioak, aldiz, esan dezake: «ez naiz maitasunaren duin», «nire bizitzak ez dio inori axola», «beti egongo naiz kanpoan», «besteek nik ez dudan zerbait dute».

Gertaera istoriotik bereizteak ez du bakardadea berehala konpontzen, baina adimenak harreman-zauri bat identitate itxi bihur ez dezan eragozten du.

Istorioak zigor gaitzake: «ahula naiz», «denarekin ahal izan beharko nuke», «agian gehiegikeriatan nabil», «zama bat naiz», «mugak behar izateak indar falta erakusten du».

Budismoak ez digu eskatzen gertaerak ukatzeko. Alderantziz, zehaztasun handiagoz ikustera gonbidatzen gaitu. Zalantzan jartzen duena min erreal bat identitate itxi bihurtzen duen istorio automatikoa da.

Ez da «ez da ezer gertatzen» esatea. Bai, gertatzen da. Axola du. Min ematen du. Eragiten du.

Praktika galdetzean datza: «zein zati da gertaerarena eta zein zati interpretazioarena?».

Galdera hori apala eta boteretsua da.

Adimenak ez du beti gezurra esaten, baina ez du beti egia esaten ere

Pentsamendu guztiak faltsuak direla pentsatzea akatsa litzateke. Adimenak informazio baliotsua eskain diezaguke. Egoera batek kontsumitzen bagaitu, «honek ez dit onik egiten» pentsamendua argitasun-seinale izan daiteke. Norbait hiltzen denean, pertsona horrek guretzat esan nahi zuena gogoratzeak haren bizitza ohoratzen lagun diezaguke. Galera baten ondoren, gertatutakoa zintzotasunez berrikusteak asko irakats diezaguke.

Arazoa pentsamendua egia absolutuarekin nahasten dugunean agertzen da.

Pentsamendu bat gertakari mental bat da. Sortzen da, denbora batez irauten du eta aldatzen da. Baliagarria edo baliogabea izan daiteke, errukitsua edo krudela, argia edo distortsionatua. Pentsamendu batzuk jakinduriatik jaiotzen dira; beste batzuk beldurretik datoz. Bizitza babesten duten ideiak daude, beste batzuek zauri zaharrak errepikatzen dituzten bitartean.

Adimen zaurituak gehiegitzeko joera du.

Amaiera bat erabateko porrot bihurtzen du. Absentzia bat kondena bilakatzen du. Igarokako emozio bat hartu eta patu gisa aurkezten du. Beldurra sentitzen du eta intuizio deitzen dio. Atxikimendua sentitzen du eta maitasun deitzen dio. Errua sentitzen du eta erantzukizun deitzen dio.

Horregatik begiratzen ikasi behar dugu.

Ez pentsatzen dugun guztiaz mesfidatzeko, baizik eta pentsamendu bakoitzari maisu bat balitz bezala ez obeditzeko.

Adimenak «ezin izango dut pertsona hau gabe bizi» esaten duenean, azpian dagoen mina aitor dezakegu, baina esaldi hori profezia bat ez dela ere beha dezakegu. Etsipena adierazten du, ez nahitaez egia.

«Inori ez diot axola» agertzen bada, agian axola ez izatearen beldurra entzuten ari gara, ez etorkizunaren irakurketa objektibo bat.

«Etapa hau atzean uzten badut, nireak traizionatzen ditut» esaldiaren aurrean, arnasa hartu eta kontuz begiratzea komeni da: agian ez da etika hitz egiten ari, baizik eta atxikimendua, errua edo etsipena eragiteko beldurra.

Pentsamendua entzun behar da. Ez da beti sinetsi behar.

Ekaitza istorioarekin bat egiten dugunean hasten da

Adimenak ekaitzak fabrikatzen ditu pentsatzen duenarekin bat egiten dugunean.

Bat egiteak «pentsamendu bat ari naiz izaten» eta «hau errealitatea da» ez bereiztea esan nahi du. Egoera horretan, ez dugu jada esaldi mental bat ikusten; haren barruan bizi gara.

«Bakarrik nago» «beti egongo naiz bakarrik» bihurtzen da. «Galera honek min ematen dit» «nire bizitza hautsita dago» izatera igarotzen da. «Hil denaren falta sumatzen dut» «ez dut berriro poza sentitu behar» bihurtzen da. «Nire identitatea aldatu zen» «ez dakit jada nor naizen» azpian geratzen da lurperatuta.

Hau gertatzen denean, adimenak tresna izateari uzten dio eta gela itxi bat bihurtzen da.

Doluan dagoen pertsona batek orduak eman ditzake ebatzi gabeko elkarrizketa bat berpizten. Agian esan ez zuen zerbait gogoratzen du, atzeratu zuen bisita bat, egin zezakeen dei bat. Hasierako mina falta sumatzea zen. Ekaitz mentalak epaiketa, errua, kontrol-fantasiak eta galdera ezinezko bat gehitzen ditu: «zer gertatuko zatekeen baldin...?».

Bakardade-etapa bat zeharkatzen duenak behin eta berriro begira diezaioke mugikorrari. Isiltasun bakoitza esanahiz betetzen da. Inork deitzen ez badu, adimenak ondorioztatzen du ez diogula axola. Jakinarazpen bat iristen bada, zerbaiten froga gisa irakurtzen saiatzen da. Errealitatea agian sinplea da: minduta, bakarrik edo desorientatuta gaude, eta bihotzak zerbaiti heltzeko bila dabil. Baina istorioak keinu bakoitza froga bihurtzen du.

Norbaitek nekatzen duen dinamika bat aldatu behar duenean, ekaitzak tonu moral bat har dezake. «Pazientziatsuagoa izan beharko nuke», «denarekin ahal izan beharko nuke», «agian eutsi egin behar dut». Errukia muga gabeko sakrifizioarekin nahasten da. Adimenak ideia bikainak erabiltzen ditu norberaren abandonua justifikatzeko.

Hor budismoak gonbidapen irmo bat egiten du: itzuli orainaldira.

Ez orainaldira esaldi polit gisa, baizik eta orainaldi errealera: gorputza, arnasa, sentsazioa, emozio biluzia, gertaera zehatza. Adimena istorio bat kontatzen ari da. Gorputza esperientzia bat bizitzen ari da. Bi plano horiek bereizten ikasteak espazioa irekitzen du.

Gorputzak istorioak baino lehen daki

Askotan istorio mentala gorputz-sentsazio baten ondoren iristen da.

Lehenik bularra estutzen da. Gero esaldia agertzen da: «ezin dut honekin». Hutsune bat sortzen da urdailean. Ondoren adimenak esaten du: «bakarrik geratu naiz». Sorbaldak tenkatzen dira. Berehala iristen da pentsamendua: «defendatu egin behar dut». Eztarria ixten da. Geroago agertzen da errua: «denarekin ahal izan beharko nuke».

Budismoak, bereziki praktika meditatiboan, esperientzia zuzenera itzultzen irakasten digu. Horrek esan nahi du gertatzen ari dena sentitzea azalpenean galdu baino lehen.

Ez da dena aztertu beharrik. Batzuetan nahikoa da ohartzea: beroa, presioa, dardara, tentsioa, nekea, malkoak, korapiloa eztarrian, pisua bularrean.

Maite genuen norbait hiltzen denean, gorputzak darama dolua. Badira egunak tristura neke gisa agertzen dena. Beste batzuetan, zapalkuntza gisa. Batzuetan gose faltan, eten egiten den loan edo irrealtasun-sentsazio batean agertzen da. Gorputza entzuteak mina laguntzeko aukera ematen du, berehala bizitzari buruzko teoria bihurtu gabe.

Bakardadean, gorputzak ohituren, kontaktuaren eta errutinen falta suma dezake. Adimenak zerbaiten betiko falta dagoen froga gisa interpretatzen du, baina atxikimendua, ohitura eta hutsunearen beldurra ere egon daitezke. Zuzenean sentitzeak erabaki presakakorik ez hartzen laguntzen du.

Kalte egiten zigun errutina bat aldatu ondoren, gorputzak denbora behar dezake seguru sentitzeko. Adimenak aldaketa beharrezkoa zela jakin arren, sistema emozionalak agian ezagunaren falta sumatuko du. Nostalgia horrek ez du beti erabakia okerra izan zela adierazten. Batzuetan gure zati bat beste modu batean bizitzen ari dela ikasten erakusten du bakarrik.

Gorputzak ez du istorioak bezala gezurrik esaten. Baina pazientziaz ulertu behar da hori ere. Haren seinaleak ez dira beti aginduak; askotan oroitzapenak, alarmak, doluak edo zaintza-beharrak dira.

Gogoratzen duen adimena eta errepikatzen duen adimena

Gogoratzea ez da arazoa.

Oroimena maitasunaren parte da. Maite zuen norbait galdu duenak gogoratu beharra du. Oroitzapenek keinuak, hitzak, lekuak, ikasketak gordetzen dituzte. Batzuetan malkoak ekartzen dituzte; beste batzuetan, esker ona. Ez dira kanporatu behar.

Zailtasuna gogoratzea errepikatzea bihurtzen denean agertzen da.

Gogoratzeak bihotza irekitzen du. Kontzientziarik gabe errepikatzeak ixten du.

Gogoratzen duen adimenak esan dezake: «zein ederra izan zen hau partekatu izana». Errepikatzen duen adimenak tematzen da: «ezin dut onartu amaitu dela». Batak ohoratzen du; besteak heltzen dio.

Galera batean, gogoratzeak bizitakoa integratzen lagun diezaguke: ona aitortzea, zailetik ikastea, etapa bat agurtzea. Errepikapen konpultsiboak, ordea, behin eta berriro itzultzen da eszena beretara jada han ez dagoen irteera bila.

Bizitza-aldaketa baten aurrean, oroimena bereziki anbiguoa izan daiteke. Ohikoa da une onak intentsitate handiz gogoratzea eta nekea, bakardadea edo gertaera mingarriak gutxiestea. Adimenak hautatu egiten du. Atxikimenduak editatu egiten du. Segurtasuna galtzeko beldurrak iragana edertzen du. Horregatik osotasunez gogoratzea komeni da: ez arindua bakarrik, baita zauria ere; ez atsegina bakarrik, baita errepikatzen zen patroia ere.

Osorik begiratzeak ez du gorrotatzea esan nahi. Norbera ez traizionatzea esan nahi du.

Praktika budistak ez du oroimena suntsitzen. Argitasuna itzultzen dio.

Ekaitza ez elikatzea

Ekaitz mental bat errepikapenaz, identifikazioaz eta presentzia faltaz elikatzen da.

Istorio bera istorio gisa ikusi gabe errepikatzen dugun bakoitzean, ildoa sakonagoa egiten da. Emozioa handitu egiten da. Gorputza tenkatu egiten da. Egoak froga berriak aurkitzen ditu. Adimenak oroitzapen gehiago, argudio gehiago, irudi gehiago bilatzen ditu.

Ekaitza etetea ez da hura zapaltzea.

Zerbait sotilagoa egin dezakegu: hura aitortzea.

«Hau erru-istorio bat da». «Hau axola ez izatearen beldurra da». «Hau segurtasun bila dabilen atxikimendua da». «Hau dolua hizketan ari da». «Hau egoa kontrola berreskuratu nahian da». «Hau etapa baten oroimen partziala da».

Samurtasunez izendatzeak ekaitzaren barruan esnatzen laguntzen digu.

Gero zerbait zuzenera itzultzen gara: arnasa, oinak lurrean, eskuen kontaktua, hurbileko soinu bat, eserita dagoen gorputzaren sentsazioa. Ez gorputza irtenbide magikoa delako, baizik eta orainaldira itzultzen gaituelako. Eta orainaldia adimenaren filmak baino bizigarriagoa izan ohi da.

Hil den norbaitengatik negar egiten duen pertsona batek esan dezake: «une honetan haren absentzia gogoratzen ari naiz». Gero arnasa sentitzen du. Ez du dolu osoa ebatzi beharrik.

Seinale lasaigarri baten bila telefonoa begiratzen duen batek aitor dezake: «hau erreskatatua izateko desira da». Gero mugikorra uzten du, gorputza sentitzen du eta minutu batzuk itxaroten ditu jardun aurretik.

Kalte egiten dion ohitura bat errepikatu nahi duenak gelditu eta galde diezaioke bere buruari: «beldurraren berehalako arindua bilatzen ari naiz?». Etenaldi horrek bizitza bat babes dezake.

Ariketa bat: gertaera, emozioa eta istorioa bereiztea

Bilatu zure bizitzan aktibo dagoen egoera bat. Galera bat izan daiteke, galera bat, norbaitengandik urruntzeko erabakia edo barrena astintzen dizun edozein gatazka.

Hartu paper bat eta idatzi hiru atal.

1. Gertaera

Deskribatu gertatutakoa ahalik eta modu sinple eta objektiboenean.

Adibidez:

«Aita duela sei hilabete hil zitzaidan». «Nire identitatea antolatzen zuen lana galdu nuen». «Lehen aldiz etxetik joan naiz eta familiaren falta sumatzen dut». «Inork ez dit gaur idatzi». «Gaixotasunak nire planak aldatzera behartu nau».

Saihestu interpretazioak gehitzea. Geratu egiazta daitekeenarekin.

2. Emozioa

Orain idatzi zer sentitzen duzun.

Tristura, beldurra, errua, haserrea, arindua, nostalgia, bakardadea, nahasmena, samurtasuna, antsietatea. Emozio kontraesankorrak elkarrekin bizi daitezke. Ez dituzu ordenatu behar.

Gehitu, ahal baduzu, gorputzean non agertzen diren.

«Presioa bularrean». «Korapiloa urdailean». «Nekea sorbaldetan». «Beroa aurpegian». «Hutsunea eztarrian».

3. Istorioa

Azkenik, idatzi adimena zer esaten ari den.

«Ez naiz inoiz ongi egongo». «Ez dut balio». «Gehiago egin beharko nukeen». «Aldatzeak min ematen badit, oker nabilela esan nahi du». «Eutsi egin behar izan nuen». «Inork ez nau baloratuko». «Sufritzeari uzten badiot, ahaztu egingo dut».

Irakurri astiro.

Gero galde iezaiozu zeure buruari:

Istorio honek argitasunez ikusten laguntzen dit ala nire sufrimendua handitzen du? Erabat egia da ala beldurra bakarrik adierazten du? Zein zati da maitasunarena eta zein zati atxikimenduarena? Non hitz egiten du kontzientziak eta non hitz egiten du ego zaurituak?

Ez behartu erantzun perfektu bat. Praktika begiratzean datza.

Amaitzeko, hartu arnasa hiru aldiz eta esan barnean:

«Gertaera aitor dezaket». «Emozioa senti dezaket». «Istorioa beha dezaket hura bihurtu gabe».

Gogoratzeko

Adimenak interpretatu, aurreratu eta ez dakiena osatu egiten du. Gaitasun hori baliagarria da, baina gertaera mugatu bat istorio total bat ere bihur dezake. Gertaera, emozioa eta kontakizuna bereizteak espazioa irekitzen du. Pentsamendu batek informazioa eduki dezake egia osoa ordezkatu gabe.

Buda maisu gisa aipatu aurretik, komeni da gizaki gisa gogoratzea.

Hori da budismoan barneratzeko aterik ederrenetako bat: ulertzea bere bidea ez dela hasten zerutik egiak aldarrikatzen dituen jainko urrun batekin, baizik eta ia denok begirada saihesten saiatzen garen hartara begiratzera ausartu zen gizon batekin.

Siddhartha Gautama gurea ez bezalako mundu batean jaio zen, kultura antzinako batean, gaur egun agian urrun iruditzen zaizkigun sinbolo, sinesmen eta ohituraz inguratuta. Hala ere, martxan jarri zuen galdera erabat gaurkoa da oraindik:

nola bizi jakinda maite dugun guztia aldatu, zahartu, galdu edo hiltzen dela?

Galdera hau ez da monjeena soilik. Ez da monasterioetan edo testu sakratuetan bakarrik bizi. Ospitaleko gela batean agertzen da, hileta baten ondorengo etxe batean, galera baten osteko isiltasunean, norbaitek ulertzen duen unean bizitzaren etapa bat ezin dela lehen bezala jarraitu.

Siddhartharen bizitzak interesatzen zaigu galdera horri ez ziolako ihes egin.

Hasieran, tradizioaren arabera, hartatik babesten saiatu ziren.

Bizitza babestu bat

Siddhartha familia noble batean jaio zen. Bere aitak botere, arrakasta eta segurtasunezko bizitza bat nahi zuen harentzat. Hainbeste gurasok bezala, sufrimendua saihestu nahi zion. Kontakizun tradizionalen arabera, erosotasunez inguratu zuen eta bere gogoa asalda zezakeen guztitik urrun mantentzen saiatu zen: gaixotasuna, zahartzaroa, heriotza eta miseria.

Irudi horrek indar sinboliko izugarria du.

Nolabait, denok saiatzen gara horrelako jauregi bat eraikitzen. Agian ez printze-aberastasunekin, baina bai seguru sentiarazten gaituzten errutina, proiektu, maitasun, ideia eta itxaropenekin. Bizitza antolatzen dugu kontrolpean geratu ahalko balitz bezala. Esaten diogu geure buruari oraindik ez dugula heriotzan pentsatu behar, maitasunak iraungo duela gauzak ondo egiten baditugu, osasuna hor egongo dela, pertsona garrantzitsuak ez direla desagertuko, eusten gaituzten loturak ez direla hautsiko.

Siddhartharen jauregia ere gure baitan dago.

Ukazioz, erosotasunez, distrakzioz eta beldurrez eginda dago. Ez da beti luxuzko leku bat; batzuetan ez sentitzeko piztutako pantaila bat da, ez pentsatzeko agenda beteta, bakardadearen beldurrez mantendutako errutina bat edo sufritzen ari garela aitortzea eragozten duen indar-irudi bat.

Maite zuen norbait galdu berri duen pertsona batek bat-batean deskubri dezake bere jauregia hauskorra zela. Ordura arte heriotza ideia bat zen, besteei gertatzen zitzaien zerbait, hitz triste baina urrun bat. Hiletaren ondoren, dena aldatzen da. Iraunkortasunik ezak kontzeptu izateari uzten dio eta familia-mahaian esertzen da.

Antzeko zerbait gertatzen da bizimodu bat galtzen denean. Irudikatutako etorkizunak barne-etxe gisa funtzionatzen zuen: errutinak, proiektuak, ordutegiak, elkarrizketak, kidetasun-modu bat. Forma hori desegiten denean, ez dugu egoera bat soilik galtzen; zentzuaren arkitektura bat ere erortzen da.

Nekatzen gaituen lan batean, jauregia are engainagarriagoa izan daiteke. Norberak errepikatzen dio dena hobetuko dela, baldintzak aldatuko direla, eustea derrigorrezkoa dela, beste aukera bat bilatzea porrot egitea litzatekeela. Hormak itxaropenez eta beldurrez eginda daude. Kanpotik agian pitzadurak ikusten dira; barrutik apaintzen jarraitzen dugu, atera behar ez izateko.

Siddhartharen esnatzea jauregi hori nahikoa izateari uzten dionean hasten da.

Jauregitik irtetea

Tradizioak dio Siddhartha egun batean bizi zen espazio babestutik irten zela eta ezkutatu zitzaion hura ikusi zuela. Ez da beharrezkoa eszena hau gertaera historiko gisa soilik irakurtzea. Bizitzak ikustera behartzen gaituen unearen irudi gisa ere uler dezakegu.

Badira denok jauregitik irteten garen egunak.

Irteten gara maite dugun norbait hiltzen denean eta ulertzen dugunean ezin dela inor, maiteena izan arren, betiko atxiki. Adimena agian matxinatzen da, baina gure baitan zerbaitek jadanik ikusi du. Bizitza zaurgarria da. Maitasunak ez gaitu agurretik salbuesten. Gorputza hauskorra da. Presentzia fisikoa amai daiteke.

Irteten gara, halaber, nortasun bat hausten denean eta deskubritzen dugunean iraunkortasun-nahiak ez duela iraunkortasuna bermatzen. Lan batek, familia-etxe batek, osasun ezagun batek edo bizi-etapa batek gure bizitzaren erdigune izan daitezke eta, hala ere, aldatu. Agindutakoa alda daiteke. Sentimendua eralda daiteke. Giza den guztia, bizia izan arren, denboraren barruan bizi da.

Jauregitik irteteko beste modu bat gertatzen da aitortzen dugunean itxuraz egonkorra den bizitza batek itzaltzen gaituela. Agian hilabeteak edo urteak zeramatzagun argitasun hori saihesten. Nekea justifikatzen genuen, sintomak gutxiesten, eustea indarrarekin nahasten, benetan beldurra zena pazientzia deitzen genion. Harik eta egun batean barruko zerbaitek esaten duen arte: «ezin dut horrela jarraitu neure burua galdu gabe».

Une hori mingarria izan daiteke, baina baita sakonki argia ere.

Siddhartha jauregitik irten zen errealitatea erosotasuna baino indar handiagoz deitzen hasi zelako.

Bizitza espiritualean, dei horrek ez du beti goxo jotzen. Batzuetan dolu gisa iristen da. Beste batzuetan, antsietate gisa. Neke, aspertze, porrot, gaixotasun edo bakardade itxuran ager daiteke. Ez gutxitan dagoeneko isil ezin dezakegun galdera deseroso gisa aurkezten da:

esna bizi naiz ala sufritzen ez saiatzen soilik ari naiz?

Galdera bihurtzen den zauria

Sufrimenduak itxi edo ireki gaitzake.

Maite dugun norbait hiltzen denean, gure baitan zati bat gogor daiteke. Agian bizitzaren aurkako, Jainkoaren aurkako, patuaren aurkako, beren gauzekin jarraitzen duten besteen aurkako herra ager daiteke. Ulergarria da. Doluak latz bihur gaitzake denboraldi batez.

Baina beste aukera bat ere badago: galerak sakonago bihur gaitzala. Bizirik jarraitzen dutenak hobeto nola maitatu galdetzen has gaitezke, laguntzeak zer esan nahi duen, esan gabeko hitzek zer balio duten, esker onak zer leku hartzen duen maite duguna ukitu ezin dugunean.

Galera sakon batek ere itxi gaitzake. Adimen zaurituak ondoriozta dezake konfiantza izatea arriskutsua dela, hobe dela laguntzarik ez eskatzea edo ez duela merezi ezer berririk saiatzea. Defentsa horrek mina saihestu nahi du, baina sarritan bizitza estutzen amaitzen du.

Hala ere, kontzientziaz begiratzen badugu, amaitutako etapa batek asko irakats diezaguke. Non atxikimendua zegoen erakusten digu, non menpekotasuna egon zen, bizitzari zer espero diogun, ziurgabetasunaren aurrean nola erreakzionatzen dugun eta gure zaintzaren zein zati zegoen beldurrez eginda.

Min egiten zigun dinamika bat eteten dugunean, esperientziak are ikerketa delikatuagoa ireki dezake. Zergatik egon nintzen hainbeste denbora min ematen zidan lekuan? Nire zein zatik uste zuen mugak jartzea huts egitea zela? Nola landu dezaket errukia nire duintasuna abandonatu gabe?

Galdera hauek ez dute errudunik bilatzen. Esnatzea bilatzen dute.

Siddharthak ez zuen zahartzaroa, gaixotasuna eta heriotza ikusi bizitzaren mespretxuan hondoratzeko. Ikusi zituen eta ulertu zuen sakonago ikertu behar zuela. Hori da etsipenaren eta bidearen arteko aldea.

Etsipenak dio: «dena mintzen da, ezerk ez du zentzurik». Bideak galdetzen du: «mina existitzen bada, nola uler dezaket eta egia gehiagorekin bizi?».

Uko handia

Tradizioak dio Siddharthak jauregia utzi zuela, pribilegiozko bizitza bat atzean utzi eta bere bilaketa espirituala hasi zuela.

Eszena hau zaila gerta dakiguke mendebaldeko begirada moderno batetik. Bere familiaz, bere erantzukizunez edo dena uztearen keinuaz galde genezake. Ez da beharrezkoa deserosotasun hori sinplifikatzea. Istorio espiritual handiek errespetuz, baina baita heldutasunez ere, irakurtzea merezi duten elementuak izan ohi dituzte.

Kontakizun literalaz harago, uko handiak barne-esanahi oso indartsua du.

Uko egiteak ez du beti kanpotik lekuz aldatzea esan nahi. Askotan ilusio bati obeditzeari uztea esan nahi du.

Siddharthak uko egin zion erosotasuna nahikoa delako ideiari. Askatu zuen bizitza zahartzarotik, gaixotasunetik eta heriotzatik babestuta manten daitekeen fantasia. Pribilegio gainean eraikitako nortasun bat abandonatu zuen jauregiaren mende ez zegoen egia bat bilatzeko.

Gure bizitzan, uko egiteak forma oso desberdinak izan ditzake.

Maite genuen norbaiten heriotzaren ondoren, agian uko egin behar diogu ezer aldatu ez izanaren eskakizun ezinezkoari. Ez diogu maitasunari uko egiten, baizik eta itzulezinaren aurkako gerrari.

Galera baten ondoren, agian askatu behar dugu gure balioa nortasun jakin baten mende dagoelako ideia. Ez dugu maitatzeko gaitasuna abandonatzen; besteen begiradan oinarritutako irudi bat erortzen uzten dugu.

Egoera batek min egiten digunean, uko egiteak bereziki ausarta den zerbait esan dezake: zauri baten errepikapenari itxaropen deitzeari uztea. Ez da gorrotatzeaz. Ezta bizitakoa ezabatzeaz ere. Uko egitea, hemen, betebeharrak norberaren duintasuna galtzea justifikatzen duelako fantasia askatzean datza.

Badira kanpotik galera eta barrutik erreskate diruditen ukoak.

Bilaketa muturrekoa

Jauregia abandonatu ondoren, Siddharthak praktika espiritual biziak esploratu zituen. Tradizioaren arabera, maisuengandik ikasi zuen, diziplina zorrotzak praktikatu zituen eta austeritatea bere gorputza ia suntsitu zuten muturretaraino eraman zuen.

Une honek ere asko irakasten du.

Sufritzen dugunean, sarritan muturretara jotzen dugu. Galera batek hausten bagaitu, erabat gogor gaitezke edo mugarik gabe hondora gaitezke. Galera baten ondoren, agian iragana idealizatzearen eta gorrotatzearen artean txandakatzen gara. Egoera mingarri batean, dena eustetik bihotza erabat ixtera pasa gaitezke.

Adimenak intentsitatea egiarekin nahasten du.

Siddharthak deskubritu zuen bere burua zigortzeak ez duela askapenera eramaten. Jauregiaren erosotasun itsua ez zen bidea, baina bere buruaren aurkako indarkeria ere ez. Ez indulgentziak ez mortifikazioak ez zioten erantzuna eman.

Hortik sortuko da funtsezko irakaspen bat: erdiko bidea.

Ez da plazerean lotan bizitzeaz ez espiritualtasunaren izenean geure burua suntsitzeaz. Bideak diziplina eskatzen du, baina ez erasoa. Zintzotasuna eskatzen du, ez krudelkeria. Sufrimendua begiratzera gonbidatzen du, ez nortasun bihurtzera.

Irakaspen hau funtsezkoa da gure libururako.

Doluan dagoen pertsona batek ez du hondoratu beharrik maitasuna frogatzeko. Ezta garaia baino lehen ondo egotera behartu ere. Erdiko bideak negar egiten, atseden hartzen, gogoratzen, laguntza jasotzen eta bizitzen jarraitzen uzten dio, horregatik errudun sentitu gabe.

Galera bat zeharkatzen duenak ez du gertatutakoa ukatu beharrik ezta patu bihurtu arte dramatizatu ere. Tristura aitor dezake epai bihurtu gabe.

Muga zail bat ezartzen duenak ere ez du gogortasunaren eta amore ematearen artean kulunkatu beharrik. Sendo manten daiteke krudel bihurtu gabe. Samurtasuna sentitu eta, aldi berean, babestu egin daiteke. Beste pertsonen ongia desira daiteke norberaren bizitza abandonatu gabe.

Erdiko bidea

Erdiko bidea Siddhartharen intuizio handienetako bat da.

Luxua eta austeritate muturrekoa ezagutu ondoren, ulertu zuen polo horietako batek ere ez zuela erabat askatzen. Bizitza espirituala ez zen desira guztiak asetzean ez behar guztiak zapaltzean. Argitasun, oreka eta presentziazko bide bat aurkitu behar zen.

Bide hau ez da epeltasuna. Ez du esan nahi erdizka bizitzea ezta erabaki zailak saihestea ere. Alderantziz: batzuetan orekak adore izugarria eskatzen du.

Doluan, erdiko bideak bi mutur saihesten ditu. Bata mina ukatzean datza: «ez da ezer gertatzen, sendo izan behar dut». Bestea zaurira atxikitzen da: «sufritzeari uzten badiot, traizio egiten dut». Bien artean, maitatzeko modu jakintsuago bat dago: tristura ahalbidetzea kartzela bihurtu gabe.

Galera garrantzitsu batean, muturrak ere agertzen dira. Bizitakoa idealiza dezakegu eta bere zailtasunak ahaztu. Edo dena gutxietsi ez sentitzeko. Erdiko bideak ona eta mingarria aitortzen uzten du, benetakoa izan zena eskertzen eta amaitu zela onartzen.

Bizi-egoera batek gainditzen gaituenean, erdiko bidea are eskatzaileagoa da. Ez digu mugagabe eustea ez gorrotatik erreakzionatzea eskatzen. Argitasunez ikustera gonbidatzen gaitu. Gaixotasuna, nekea, bakardade bizia, pilatutako dolua edo duintasun-galera badago, laguntza eskatzea eta mugak jartzea izan daiteke sufrimendu gehiago ez gehitzeko modurik argiena. Erantzun hori sendotasunez eta mendekurik gabe egin daiteke.

Erdiko bideak ez du beti eroso sentiarazten. Askotan soil sentiarazten du.

Baina soiltasun horretan askatasuna dago.

Esnatzea

Siddhartha esnatu zen eta Buda bihurtu zen, esnatua.

Esnatzeak ez du esan nahi bizitzak aldatzeari utzi zionik. Ezta gorputza jadanik zahartzen ez zenik edo heriotza mundutik desagertu zenik ere. Esnatzeak ez du errealitatea ezabatzen; begiratzen diogun ezjakintasuna ezabatzen du.

Budak ikusi zuen baldintzatua den guztia iragankorra dela. Ulertu zuen sufrimendua atxikimendutik, higuinetik eta ezjakintasunetik sortzen dela. Deskubritu zuen askatasun posible bat badagoela aldatzen denari segurtasun absolutua eman diezagukeen bezala atxikitzeari uzten diogunean.

Irakaspen hau ez da behingoz ulertzen. Kapituluz kapitulu zeharkatuko dugu.

Oraingoz nahikoa da zerbait ikustea: Buda ez zen esnatu giza baldintzatik aldenduz, baizik eta argitasunez zeharkatuz.

Horregatik bere bizitzak gaur egun hitz egin diezaguke.

Heriotza bat negar egiten duenari, gogorarazten dio mina begira daitekeela etsipenik gehitu gabe. Galera bat sufritzen duenari, erakusten dio galera batek ez duela nortasun bihurtu behar. Gaixotasuna, bakardadea edo nekea bizi duenari, irakasten dio esnatzeak bizitza iluntzen duen harekin laguntzeari uztea ere badakarrela.

Esnatzea ikusten dugunean hasten da.

Eta ikustea, batzuetan, ekintzarik ausartena da.

Ariketa bat: norberaren jauregitik irtetea

Bilatu isiltasun-une bat eta idatzi galdera hauen erantzuna. Ez saiatu modu perfektuan erantzuten. Zintzotasunarekin nahikoa da.

Zein da nire jauregia? Kontrol-ilusio bat izan daiteke, irudi pertsonal bat, erosotasun bat, aitzakia bat edo ez begiratzeko modu bat.

Zein errealitate saihesten ari naiz ikustea? Agian onartzen ez dudan galera bat, amaitu zen etapa bat, min egiten didan dinamika bat, sentitu nahi ez dudan emozio bat edo aspalditik atzeratzen ari naizen erabaki bat.

Zein istorio kontatzen diot neure buruari aurrez aurre ez begiratzeko? «Oraindik ez da hainbesterako». «Ez dut jakingo hau gabe bizitzen». «Heriotza onartzen badut, ahaztuko dut». «Atseden hartzen badut, besteei huts egiten diet». «Lehen nintzena jadanik ez banaiz, ez dut balio». «Aurrerago begiratuko dut».

Zer litzateke egiarantz urrats txiki bat ematea? Ez du berehalako erabaki handi bat izan behar. Norbaitekin hitz egitea izan daiteke, laguntza eskatzea, bost minutuz meditatzen esertzea, sentitzen duzuna idaztea, mugikorra begiratzeari uztea, zerbait aldatu behar duzula aitortzea edo negar egiten uztea justifikatu gabe.

Amaitu hiru aldiz arnastuz eta barrutik esanez:

«Pixka bat gehiago begira dezaket». «Ez dut dena gaur ikusi beharrik». «Egiak min egin dezake, baina aska nazake ere».

Gogoratzeko

Siddhartharen bizitzak erosotasun itsua zein zigor muturrekoa abandonatzen dituen bilaketa bat erakusten du. Bere bidea giza-hauskortasuna begiratzean eta galdera bihurtzean jaiotzen da. Funtsezko ukoa ez datza beti leku bat uztean, baizik eta jadanik ikustea eragozten duen ilusio bat askatzean.

Batzuetan bizitza bat aldatu egiten da jada gure aurrean zegoen zerbait ikusten dugulako, baina ordura arte begiratu nahi izan ez genuena.

Ez da beti errebelazio argitsu bat izaten. Eszena soil bat izan daiteke, gogorra ere bai: pertsona zahar bat astiro oinez, ospitaleko ohe bat, bizirik gabeko gorputz bat, erosotasuna baino egia sakonago bat bilatzea erabaki duen norbait. Tradizio budistak kontatzen du Siddhartha Gautama, Buda bihurtu baino lehen, horrelako lau topaketak eraldatu zutela.

Lau ikuspen gisa ezagutzen dira.

Agure bat ikusi zuen. Gaixo bat aurkitu zuen. Hildako bat begiztatu zuen. Azkenik, bilatzaile espiritual bat ezagutu zuen.

Ikuspen hauek ez dira soilik biografia zahar bateko pasarteak. Denok, lehenago edo geroago, gure bidean aurkitzen dugunaren sinbolo ere badira. Zahartzaroa, gaixotasuna, heriotza eta zentzuaren bilaketa ez dira iraganekoak. Hemen daude, gure familietan, gure gorputzetan, gure harremanetan eta gure insomnio-gauetan.

Siddhartha ez zen esnatu sufrimendutik urrun bizi zelako. Esnatu zen, sufrimenduak bere burua erakutsi zionean, ez zelako berriz erabat loak hartu.

Hori da bizitza espiritual serio ororen hasiera.

Lehen ikuspena: zahartzaroa

Lehen ikuspena zahartzaroa izan zen.

Siddharthak pertsona zahar bat ikusi zuen eta ulertu zuen gorputza ez dela gazte irauten. Indartsu zirudiena ahuldu egiten da. Arina zena motel bihurtzen da. Azala aldatu egiten da. Oroimena koloka dabil. Eskuak dardarka. Energia gutxitu egiten da. Gorputza, urteetan obeditzen gintuela zirudiena, inoiz erabat gurea izan ez zela erakusten hasten da.

Mendebaldeko pertsona moderno batentzat, irakaspen hau deserosoa gerta daiteke. Gaztetasun luzatua, etekin etengabea, edertasun kontrolatua, gorputz eskuragarriak eta beti gorantz doazen biografiak agintzen dituzten mezuz inguraturik bizi gara. Zahartzaroa ezkutatu, makillatu edo baztertu egiten da. Hala ere, lehenago edo geroago, agertu egiten da.

Gure gurasoengan ikusten dugu galderak errepikatzen hasten direnean. Lehen azkar ibiltzen zen eta orain sostengua behar duen norbaitengan. Dagoeneko berdin existitzen ez den aurpegi bat ezagutzen dugun argazki zahar batean. Gure gorputzean ere agertzen da: min ematen duen belaun bat, zimur bat, nekaldi berri bat, sendatze geldoago bat.

Zahartzaroak iragankortasuna irakasten digu.

Ez ideia dotore gisa, baizik eta haragiztatutako egia gisa.

Egoak ikuspen honi aurre egin ohi dio. Irudi finko bat gorde nahi du: «indartsua naiz», «denarekin ahal dut», «lehengoa izaten jarraitzen dut». Baina bizitzak ez du baimenik eskatzen aldatzeko. Gorputza eraldatu egiten da, gure identitateak geldi egoten saiatzen den arren.

Maite dugun norbaiten heriotzagatiko doluan, zahartzaroa batzuetan atzera begirako moduan agertzen da. Pertsona hura nola aldatzen joan zen gogoratzen dugu: bere ahots ahulagoa, bere keinu geldoagoak, bere laguntza-beharra. Agian bere garaian min ematen zigun hori ikusteak. Heriotzaren ondoren, aldaketa horiek beste esanahi bat hartzen dute. Ulertzen dugu bizitzak aspalditik erakusten zigula agur esaten, ikasi nahi ez genuen arren.

Identitatean, zahartzaroak irakaspen sinboliko bat ere badu. Ez dira gorputzak soilik zahartzen; bizitzeko modu batzuk ere zahartzen dira. Badira lanak, familia-rolak, ohiturak eta ametsak aldatzen direnak, freskotasuna galtzen dutenak, pitzadurak agerian uzten dituztenak, nekaldiak zeharkatzen dituztenak. Batzuk heldu daitezke. Beste batzuk zimeldu egiten dira. Hau zintzotasunez ikusteak izandakoaren irudiari ez lotzen laguntzen digu, gaur egungo errealitatea beste bat denean.

Egoera batek min ematen duenean, ikuspen hau bereziki garrantzitsua da. Bizitzaren bertsio zahar bati lotuta egon gaitezke: lehengo osasunari, energia-garai bati, geneukala uste genuen identitateari. Baina agian orain dagoena bestelakoa da. Praktikak errealitatea gaur den bezala begiratzean datza, ez soilik izan zen bezala edo berriz izatea nahiko genukeen bezala.

Zahartzaroak dena aldatzen dela irakasten du. Jakinduria hasten da aldakorrari berdin irauteko eskatzeari uzten diogunean.

Bigarren ikuspena: gaixotasuna

Bigarren ikuspena gaixotasuna izan zen.

Siddharthak pertsona gaixo bat ikusi zuen eta ulertu zuen gorputza kalteberra dela. Ez da nahikoa osasuna gordetzeko hura desiratzearekin. Ez da aski zuhurrak, indartsuak edo diziplinatuak izatea. Gaixotasuna heldu daiteke. Min fisikoak gogoa asalda dezake. Sukar batek, lesio batek, depresio batek, antsietate bizi batek edo diagnostiko larri batek bat-batean alda dezakete bizitza ikusteko dugun modua.

Gaixotasunak kontrolaren ilusioa hausten du.

Batek bere egutegia, bere proiektuak, bere ekonomia, bere familia eta bere nortasun profesionala antolatuta izan ditzake. Gero gorputza heltzen da eta esaten du: «orain ez». Eta dena gelditu egiten da.

Gelditze horrek amorrua sor dezake. Baita beldurra ere. Batzuetan lotsa agertzen da laguntza behar izateagatik. Beste batzuetan tristura sakon bat sortzen da uste genuen bezain autonomoak ez garela egiaztatzean.

Budismoak ez du gaixotasuna zigor gisa ikusten. Ezta erromantizatu ere. Gaixo egotea gogorra, bidegabea eta nekagarria izan daiteke. Irakaspena ez datza fisikoki sufritzea ona dela esatean, baizik eta kalteberatasuna giza existentziaren parte dela aitortzean.

Egoak mehatxatuta sentitzen du bere burua gaixotasunagatik, honek uste duen bezainbeste agintzen ez duela gogorarazten diolako. Gorputz otzan, eskuragarri, baliagarri eta aurkezgarri bat nahi du. Gorputz horrek huts egiten duenean, egoak ukapenarekin, haserrearekin edo autoakusazioarekin erantzun dezake.

«Hau ez litzaidake gertatu beharko». «Ezin dut gaizki egoteko luxua hartu». «Zama bat naiz». «Nire bizitza txikitu egin da». «Jada ez naiz lehen nintzena».

Praktika budistak esaldi horiek kontuz begiratzera gonbidatzen gaitu. Gorputza gaixo egon daiteke gure duintasuna gaixotu gabe. Laguntza behar dezakegu baliorik galdu gabe. Hauskortasuna ez da akats pertsonal bat; baldintza partekatu bat da.

Maite dugun norbait gaixotasun baten ondoren hiltzen denean, ikuspen honek indar berezia hartzen du. Gaixotasun luze bat laguntzen duenak badaki ez diola soilik azken heriotzari aurre egiten, baizik eta aurretiko galera txiki askori: joaten den autonomiari, aldatzen diren elkarrizketei, desagertzen den energiari, alderantzikatzen diren familia-rolei. Gaixo dagoen norbait maitatzeak errukia irakasten digu, baina ezintasunaren aurrean ere jartzen gaitu.

Galera batzuetan, gaixotasuna bizi-dinamika baten metafora gisa ager daiteke. Badira gaixotzen duten egoerak. Ez dena munstrotsua delako, baizik eta dinamika kaltegarri bihurtzen delako: menpekotasuna, manipulazioa, mespretxua, beldurra, kontrola, umiliazioa, behin eta berriz errepikatzen den axolagabekeria. Batzuetan modu berean jada zaindu ezin den zerbait sendatzen jarraitzen dugu.

Egoera mingarri bat aitortzea diagnostiko bat onartzearen antzekoa izan daiteke: «hau ez dago ondo», «hau ahultzen ari nau», «honek tratamendua, sostengua edo distantzia behar du». Argitasunak min ematen du, baina gu kontsumitzen gaituena maitasun edo betebehar deitzen jarraitzea ere eragozten du.

Gaixotasunak kalteberatasuna irakasten du. Bere kalteberatasuna onartzen duena harrokeria gutxiagorekin eta samurtasun gehiagorekin bizitzen has daiteke.

Hirugarren ikuspena: heriotza

Hirugarren ikuspena heriotza izan zen.

Siddharthak bizirik gabeko gorputz bat ikusi zuen eta ulertu zuen jaiotako izaki oro hiltzera dagoela deituta. Ez zen aukera urrun bat, ezta besteentzat gordetako zoritxar bat ere. Heriotza existentzian bertan zegoen idatzita.

Ikuspen hau da zailena.

Iragankortasunaz modu filosofikoan hitz egin dezakegu, baina maite dugun norbaiten heriotzak edozein distantzia intelektual kentzen digu. Orduan irakaspena haragitik sartzen da. Jada ez dugu «hilkortasunaz» pentsatzen; sentitzen dugu pertsona jakin bat ez dela berriz atetik sartuko.

Maite dugun norbaiten heriotzak gogoak baztertzen duen egia baten aurrean jartzen gaitu: maitasunak ez du heriotza geldiarazten. Biziki maitatu eta, hala ere, galdu dezakegu. Zaindu eta, hala ere, agur esan dezakegu. Giza loturarik ez da, sakona izanik ere, aldaketatik kanpo geratzen.

Honek ez du maitasuna alferrikako bihurtzen. Aitzitik, sakratu bihurtzen du.

Hain zuzen ere bizitza hauskorra delako, elkarrizketa batek axola du. Dei batek axola du. Lo egin aurretik norbaiti agur esateko moduak axola du. Pazientziak balioa du. Esan gabeko hitzek pisu egiten dute. Esker onak ez luke gehiegi itxaron behar.

Egoa heriotzaren aurka altxatzen da, honek iraupenaren bere fantasia suntsitzen duelako. Bermeak nahi ditu. Gauza batzuk ez direla aldatuko irudikatu beharra du. Heriotza heltzen denean, egoa ukapenean, erruan edo amorruan babes daiteke.

«Gehiago egin beharko nukeen». «Ezin dut hau onartu». «Bizitzak lapurtu egin dit». «Sufritzeari uzten badiot, ahazten ariko naiz». «Ez dut pertsona hau ez dagoen mundu batean bizi nahi».

Esaldi hauek errukia merezi dute. Min sakon batetik jaiotzen dira. Baina doluaren adierazpide gisa ikusiak izan behar dute ere, ez azken egia gisa.

Heriotza onartzeak ez du esan nahi min emateari uzten dionik. Gertatu izanaren egitatearekin eztabaidatzeari uztea esan nahi du. Maitasunak beste modu bat aurkitu beharko du. Presentzia fisikoa jada ez dago, baina barne-harremana oroimen, esker on, ikaskuntza eta samurtasun bihur daiteke.

Identitate-galera batean heriotza sinboliko bat ere badago. «ni» edo «gu» modu bat hiltzen da. Etorkizunaren bertsio bat amaitzen da. Ohiturak, hitzak, planak eta leku partekatuak itzaltzen dira. Gorputzak galera erreal gisa bizi dezake, inor fisikoki hil ez den arren.

Bizitzeko modu bat atzean uzten dugunean, zerbait ere hiltzen da: desiratzen genuena bihurtuko zelako itxaropena. Heriotza hori onartzea asko kostatzen da. Batzuetan ez dugu existitu zenaren falta soilik sumatzen, baizik eta irudikatutako aukerarena: «aldatu izan balitz izan zitekeena», «amestu nuena», «agintzen zuena», «bere unerik onenetan ikusi nuena».

Budismoak errealitatearen eta hari lotzen gatzaizkion aukeraren artean bereizten gonbidatzen gaitu.

Izan ezin zena negar egitea ere doluaren parte da.

Heriotzak amaikortasuna irakasten du. Amaikortasunak, ausardiaz begiratzen badugu, maitasuna eta egia ez atzeratzen irakasten digu.

Laugarren ikuspena: bilatzaile espirituala

Laugarren ikuspena bestelakoa izan zen.

Zahartzaroa, gaixotasuna eta heriotza ikusi ondoren, Siddharthak bilatzaile espiritual bat aurkitu zuen. Besterik gabe distraituta, etsita edo etsipenez bizi ez zen norbait. Sufrimendua begiratzea eta askatasun sakonago bat bilatzea erabaki zuen pertsona bat.

Ikuspen hau erabakigarria izan zen aukera bat eskaini zuelako.

Hura gabe, lehen hiru ikuspenek beldurrera soilik eraman gintzakete. Zahartuko gara, gaixotuko gara, hilko gara: horrelako ondorio batek, biderik gabe, hondora gaitzake. Baina laugarren ikuspenak zerbait gehiago dio: errealitate horren barruan jakinduriaz bizitzeko modu bat badago.

Bilatzaile espiritualak automatikoki sufritzearekin konformatzen ez den gure zatia ordezkatzen du.

Zati horrek galdetzen du: «Beste modu batean bizi al naiteke?» «Dena kontrolatzearen mende ez dagoen askatasunik ba al dago?» «Posible al da maitatzea jabetu gabe?» «Dolua zehar al dezaket garraztasun bihurtu gabe?» «Nola irteten naiz egoera mingarri batetik bihotza itxi gabe?» «Zer egiten dut nire beldurrarekin, nire atxikimenduarekin, nire egoarekin eta nire segurtasun-beharrarekin?»

Bilatzailea ez da erantzun guztiak dagoeneko dituen norbait. Galdera garrantzitsuetatik ihes egiteari utzi dion norbait da.

Maite dugun norbaiten heriotzan, bilatzailea agertzen da, minaren erdian, pertsona batek bizitza hura nola ohoratu bere bizitza utzi gabe galdetzen dionean bere buruari. Agian meditatzen, otoitz egiten, idazten, besteak hobeto laguntzen, presentzia gehiagorekin bizitzen hasten da. Zauria ez da desagertzen, baina ate bihurtzen da.

Galera baten ondoren, bilatzailea jaiotzen da berehalako arindua soilik bilatzeari uzten diogunean eta gure ereduak begiratzen hasten garenean. Zergatik lotu nintzen hainbeste? Zer espero nuen garai hark nigan konpontzea? Zer ikas dezaket zaintzeko dudan moduari buruz? Nola berreraikitzen dut nire duintasuna gogortu gabe?

Egoera mingarri batean, bilatzailea dardararen eta argitasunaren nahasketa gisa agertzen da. Laguntza eska dezake, adiskidetasunak berreskura ditzake, terapia bila dezake, isiltasuna landu, mugak ikasi, bere atxikimendua aztertu eta errukia landu bera itzaltzen duenera itzuli gabe.

Laugarren ikuspenak ez ditu lehen hirurak ezabatzen. Argitu egiten ditu.

Zahartzaroak, gaixotasunak eta heriotzak existitzen jarraitzen dute. Baina jada ez dira mehatxu soilak. Maisu bihurtzen dira.

Ikustea hondoratu gabe

Zahartzaroa, gaixotasuna eta heriotza begiratzeak ez du esan nahi haiekin obsesionatzea.

Puntu hau garrantzitsua da. Irakaspen budistak ez du nahi tristerik bizi gaitezen, ezta iragankortasuna ideia ilun bihur dezagun ere. Errealitatea begiratzea ez da bertan hondoratzearen gauza bera. Aitzitik, hura ukatzeari uzten diogunean, arintasun gehiagorekin bizi gaitezke.

Pertsonak hiltzen direla jakiteak adiago bihur gaitzake. Gorputza gaixotzen dela ulertzeak apalago egin gaitzake. Garaiak eta loturak aldatzen direla onartzeak hainbeste jabetzarik gabe zaintzen lagun diezaguke. Egoera mingarri bat nahiaz soilik eraldatzen ez dela aitortzeak urteetako sufrimendutik salba gaitzake.

Ukapenak babestu egiten duela dirudi, baina egiatan hauskorrago bihurtzen gaitu. Begiratu nahi ez dugunean, bizitzak indar handiagoz jotzen gaitu. Aldiz, iragankortasuna lasai begiesten duenak bestelako sendotasun bat garatzen hasten da.

Ez kontrolatzen duenaren sendotasuna. Aldaketa laguntzen dakienarena baizik.

Hondoratu gabe ikusteak errukia eskatzen du. Pixkanaka begiratu behar da, ez modu bortitzean. Doluan berriki bagaude, agian ez da komeni gogoeta filosofiko handietara behartzea gure burua. Egoera mingarri bat zeharkatzen ari bagara, agian lehentasuna segurtasuna, atsedena eta sostengua berreskuratzea da. Jakinduria ez datza argitasuna garaia baino lehen behartzean.

Bidea egiaz egiten da, baina kontuz ere bai.

Lau ikuspenetatik jaiotzen den galdera

Zahartzaroa, gaixotasuna, heriotza eta bilaketa espirituala ikusi ondoren, Siddharthak jada ezin zuen lehen bezala bizi.

Ez bizitza mespretxatzen zuelako, baizik eta sakonkiago ikusten zuelako. Ulertu zuen kanpoko erosotasunik ez zela aski gogoa ezjakintasunean, atxikimenduan eta beldurrean harrapatuta jarraitzen bazuen.

Lau ikuspenetatik jaiotzen den galdera honela formula liteke:

Dena aldatzen bada, nola bizi naiteke suntsituko nauen moduan lotu gabe?

Galdera hau liburuaren zutabeetako bat izango da.

Maite dudan norbait hil badaiteke, nola maitatzen dut gaur? Identitate bat aldatzen denean, nola zeharkatzen dut dolua nire duintasuna galdu gabe? Gaixotasunak edo bakardadeak lekuz kanpo uzten banaute, nola eskatzen dut laguntza gorrotorik gabe eta nire burua engainatu gabe? Nire gorputza kalteberra denez, nola zaintzen dut harekin erabat identifikatu gabe? Nire pentsamenduak aldatzen badira, zergatik sinetsi bakoitzak behin betiko egia esaten duela? Egoak ezegonkorrean segurtasuna bilatzen duenez, non atseden har dezake egiatan bihotzak?

Budismoak ez du esaldi bakar batekin erantzuten. Bide oso bat eskaintzen du.

Ikuspenaren, etikaren, meditazioaren eta errukiaren bide bat.

Lau ikuspenek atea irekitzen dute. Ondoren etorriko diren irakaspenek hura zeharkatzen lagunduko digute.

Ariketa bat: nire lau ikuspenak ezagutzea

Bilatu paper bat eta idatzi lau atal.

1. Zahartzaroari buruzko nire ikuspena

Noiz ikusi dut hurbiletik denboraren joana? Zer aldatzen da nire gorputzean, nire familian edo nire bizitzan onartzea kostatzen zaidana? Nire buruaren zein irudiri lotuta jarraitzen dut?

2. Gaixotasunari buruzko nire ikuspena

Zer irakatsi dit gorputzaren edo gogoaren kalteberatasunak? Nola erreakzionatzen dut nahiko nukeen bezala funtzionatu ezin dudanean? Laguntza behar al dezaket balioa galtzen dudala sentitu gabe?

3. Heriotzari buruzko nire ikuspena

Zein galerak aldatu nau? Zer kostatzen zait onartzea gabezia horretaz? Nola ohora nezake hil zena nire bizitza utzi gabe?

4. Bilatzaileari buruzko nire ikuspena

Nire zein zatik nahi du esnatu? Zein praktikak, irakaspenek, pertsonak edo galderak deitzen nau? Zer bilaketa-keinu txiki egin dezaket aste honetan?

Ondoren gehitu bosgarren galdera bat:

Zein harremanek, egoerak edo istoriok eskatzen dit egia gehiagorekin ikustea?

Galera bat, dolu bat, egoera mingarri bat, beldur bat edo kontrolaren ilusio bat izan daiteke.

Ez erantzun zure burua epaitzeko. Idatzi ikusteko.

Amaitu hiru arnasketa lasairekin eta esaldi soil batekin:

«Bizitza zintzotasun gehiagorekin eta samurtasun gehiagorekin begira dezaket».

Gogoratzeko

Zahartzaroak, gaixotasunak eta heriotzak existentzia kalteberra dela agerian uzten dute; bilatzaile espiritualak erakusten du egia horrek ez duela nahitaez etsipenera eramaten. Ikuspen hauek kontuz begiratzeak presenteago, apalago eta partekatzen dugun denborarekiko arduratsuago bihur gaitzake.

Bizitzan badira une batzuk non ihes egiten jarraitzeak jada ez duen balio.

Denbora batez distraitu gaitezke, egunak zereginez bete, azalpenak bilatu, atsegin izaten saiatu, irudia zaindu, gehiegi lan egin, gorputza nekatu arte entrenatu edo dena kontrolpean dagoela itxuratu. Mugikorrean, janarian, etengabeko jardueran edo besteek indartsu, erakargarri eta seguru ikus gaitzaten beharrean ere babes gaitezke.

Baina heltzen da une bat non gure barruko zerbaitek badakien ez dela nahikoa.

Tristura hor dago oraindik. Beldurra itzuli egiten da. Errua ez da desagertzen. Egoera mingarriak zaintza eskatzen jarraitzen du. Hil zenaren absentziak etxean arnasten jarraitzen du. Garai baten galerak minez jarraitzen du, jada axola ez digula sinetsarazten saiatu arren.

Siddharthak ere ezagutu zuen ihes egiten jarraitzeko ezintasun hori.

Jauregian babestuta bizi izan zen. Gero atera eta zahartzaroa, gaixotasuna eta heriotza ikusi zituen. Beranduago, erantzunak bilatu zituen praktika muturrekoetan, garraztasun gogorretan, bere gorputza mugaraino eraman zuten ahaleginetan. Baina han ere ez zuen askapena aurkitu.

Ez jauregiko erosotasunak, ez gorputzaren zigorrak ez zioten erantzuna eman.

Orduan, gauza xume eta izugarri bat egin zuen: eseri egin zen.

Tradizioak dio Siddhartha bodhi zuhaitzaren azpian eseri zela erabaki sakon batez. Ez zen mundutik ihes egiteaz, baizik eta hura ulertzeaz. Ez zuen kontsolamendurako sineste bat bilatzen, baizik eta sufrimenduaren sustraiaren ikuspegi argi bat.

Zuhaitz hura esnatzearen sinbolo bihurtu zen.

Ez botere magikorik zuelako, baizik eta han Siddharthak korrika egiteari utzi ziolako.

Bizitzaren aurrean esertzea

Zuhaitzaren azpian esertzeak errealitatearen aurrean gelditzea esan nahi du.

Ez da keinu pasibo bat. Batzuetan, geldirik egoteak mugitzeak baino adore handiagoa eskatzen du. Erraza da bizitza zaratez betetzea sentitzen duguna ez entzuteko. Askoz zailagoa da gelditu eta begiratzea.

Maite dugun norbait hiltzen denean, denbora asko eman dezakegu mina saihesten. Paperak antolatzen ditugu, deiei erantzuten diegu, besteak kontsolatzen ditugu, etxea txukuntzen dugu, objektuak gordetzen ditugu edo alderdi praktiko guztiez arduratzen gara. Gauza horietako batzuk beharrezkoak dira. Arazoa jarduera ihesbide bihurtzen denean sortzen da.

Heltzen da gau bat non jada ez dagoen ezer presazkorik egiteko. Etxea isilik geratzen da. Absentzia gure aurrean esertzen da. Hori izan daiteke gure bodhi zuhaitza: ihes egiteari utzi eta, bihotza hautsita, «pertsona hau jada ez dago» aitortzen dugun unea.

Galera garrantzitsu batean antzeko zerbait gertatzen da. Egun edo asteetan zehar, agian seinaleak, azalpenak, egiteke dauden elkarrizketak bilatzen ditugu. Argazkiak begiratzen ditugu. Lagunei galdetzen diegu. Itzulerak irudikatzen ditugu. Esaldiak entseatzen ditugu. Mina erantzun batekin itxi nahi dugu.

Baina esnatzea gelditu eta hau esaten dugunean hasten da: «bizitza aldatu da; zerbait amaitu da; orain hau sentitu behar dut, jazarpen bihurtu gabe».

Egoera batek min egiten digunean eta aldatu behar dugunean, zuhaitzaren azpian esertzea are zailagoa izan daiteke. Ez dago beti argitasun perfekturik. Batzuetan beldurra, errua, mendekotasuna, samurtasuna eta nekea aldi berean daude. Egia deseroso baten aurrean esertzen gara: «hau zaintzen ez badut, neure burua galtzen jarraitzen dut».

Aitortze horrek izugarri min egin dezake. Baina salba ere gaitzake.

Bodhi zuhaitzak ez du beti sakratu ematen

Askotan esnatzea eszena eder, isil eta argitsu baten modura irudikatzen dugu. Hala ere, benetako bizitzan, gure esnatze-zuhaitzek oso itxura ezberdina izan dezakete.

Lotara ezin garen ohe bat izan daiteke. Goizeko hiruretako sukalde bat. Negar egin ondoren aparkatutako auto bat. Ospitale bateko itxarongela bat. Planak aldatzen dituen berri bat jasotzen dugun unea. Azkenean «laguntza behar dut» esaten dugun elkarrizketa bat. Antsietatetik ez jarduteko mugikorra urrun uzten dugun unea.

Ez da beharrezkoa lekuak espiritual ematea. Garrantzitsua jarrera da: geure buruari gezurrak esateari uztea.

Gure bodhi zuhaitz partikularraren azpian ez gara hobeak ematen saiatzen. Ez gara inoren begiradarentzat apaintzen. Ez dugu lasaitasunik, indarrik ez perfekziorik erakutsi behar. Besterik gabe, dagoenarekin gaude.

Hor hasten da askatasun ezberdin bat.

Eguneroko bizitzan irudiaren oso pendiente bizi gara. Ondo ikus gaitzaten nahi dugu. Batzuetan, ez gara pozagatik edo norberaren zaintzagatik apaintzen, baizik eta atsegin ez izateko beldurragatik. Gimnasiora joaten gara, ez osasuntsu sentitzeko, baizik eta inbidia emateko moduko gorputza izateko. Argazki bat argitaratzen dugu onespenaren zain. Irribarre egiten dugu hondoratuta gaudenean. «Dena ondo» esaten dugu, ahul ematea nahi ez dugulako.

Horrek ez gaitu pertsona txar bihurtzen. Gizatiarra da onartuak izan nahi izatea. Arazoa gure bizitza behar horrek gobernatzen duenean sortzen da.

Horri ere ego deituko diogu, modu xume batean: irudi bat babestu behar duen gure zatia.

Indartsu, erakargarri, interesgarri, espiritual, desiragarri, adimentsu edo ezinbesteko eman nahi du. Besteek gure hauskortasuna ikustea beldurtzen du. Horregatik ahalegintzen da hainbeste azala apaintzen.

Esnatzearen zuhaitzaren azpian posatzeari uzten diogu.

Ez du axola eder ala hautsita gauden. Ez du axola arrakastatsu ala galduta ematen dugun. Une horretan ez gaude inorentzat antzezten. Geure burua barneko makillajerik gabe ikusten ikasten ari gara.

Mara: egiatik urruntzen gaituzten ahotsak

Tradizioak dio, Siddhartha esnatu baino lehen, Mara agertu zela.

Marak argitasunetik urruntzen saiatzen den guztia irudikatzen du: beldurra, desira, zalantza, harrokeria, tentazioa, lotsa, segurtasunik eza, onespen beharra. Figura sinboliko modura uler dezakegu. Baita zerbait garrantzitsua ikustear gaudenean agertzen diren barne-ahots horien modura ere.

Marak ez du beti etsai baten modura hitz egiten. Askotan tonu zentzuzko bat erabiltzen du.

Dolu-garaian gaudenean, hau esan dezake: «Aurrera egiten baduzu, ahaztu egingo duzu». «Zure bizitzak jada ez du zentzurik». «Ez zenuke hobeto egon behar». «Heriotza horrek zinen guztia suntsitu zuen».

Galera garrantzitsu baten ondoren, bere esaldiak aldatu egiten dira: «Konpondu ezazu orain». «Jakin behar duzu zer gertatuko den». «Lehengoa itzultzen ez bada, ez duzu balio». «Garai horrek bakarrik egin zintzakeen zoriontsu».

Egoera mingarri batean, Mara oso limurtzaile bihur daiteke: «Agian gehiegikeriatan ari zara». «Mundu guztiak ditu arazoak». «Pixka bat gehiago eusten baduzu, oraingoan aldatu egingo da». «Atseden hartzen baduzu, berekoia zara». «Inork ez du ulertuko zer gertatzen zaizun».

Komeni da ahots hauei arretaz begiratzea. Ez dira guztiak gezur hutsa. Batzuetan egiaren zati bat dute, nahasmenarekin nahastuta. Egia izan daiteke garai batek une onak izan zituela. Litekeena da beste pertsona batzuek zauriak izatea ere. Agian guk akatsak egin genituen. Baina egia partzial horietako batek ere ez du behartzen min errepikatua dagoen lekuan zaintzarik gabe gelditzera.

Marak norberaren irudiaren bidez ere hitz egiten du.

Hau dio: «Ezin duzu zahartu». «Perfektu egon behar duzu». «Zure gorputza atsegin ez bada, ez duzu balio». «Inork ez dezala igarri gaizki zaudela». «Erakutsi galera gainditu duzula». «Argitaratu zerbait, ondo zaudela ikus dezan». «Entrenatu gehiago, apaindu gehiago, konparatu gehiago».

Puntu honetan garrantzitsua da argi egotea. Norbera zaintzeak, ondo janzteak edo gimnasiora joateak ez du ezer txarrik. Osasungarria, atsegina eta duina izan daiteke. Arazoa hori guztia miresten ez gaituztenean balio ez izateko beldurretik jaiotzen denean hasten da. Orduan zaintza presio bihurtzen da. Gorputzak etxe izateari uzten dio eta erakusleiho bihurtzen da.

Egoa konparazio horretaz elikatzen da.

Ez du besterik gabe bizi nahi. Irabazi nahi du. Ikusia izan nahi du. Besteek baieztatu behar dute nahikoa garela. Horregatik sufritzen du hainbeste zahartzen garenean, bakarrik sentitzen garenean, beste pertsona bat erakargarriagoa ematen duenean, norbaitek aukeratzen ez gaituenean edo garai bat amaitzen denean.

Praktika budistak ez digu zati hori gorrotatzeko eskatzen. Hura ikustera gonbidatzen gaitu, beti obeditu gabe.

Lurra lekuko gisa

Kontakizun tradizionalean, Marak Siddhartha desafiatzen duenean, hark lurra ukitzen du.

Keinu hori ederra eta oso zehatza da. Siddharthak ez du bere burua hitzaldi batez defendatzen. Ez da Mara konbentzitzen saiatzen. Ez da beldur, zalantza edo tentazio bakoitzarekin eztabaidan hasten. Besterik gabe, lurra ukitzen du, esnatzeko duen eskubidearen lekuko gisa.

Lurra ukitzeak errealera itzultzea esan nahi du.

Doluak «ezingo dut bizi» esaten duenean, lurra ukitzea izan daiteke oinak sentitzea, arnasa hartzea eta aitortzea: «oraintxe hemen nago; honek min egiten du, baina une hau eutsi daiteke».

Galera batek antsietatera eramaten bagaitu, lurra ukitzea izan daiteke telefonoa uztea, ura edatea, paseatzera ateratzea eta bulkadatik ez jardutea.

Min egiten zuen dinamika bat aldatu ondoren errua agertzen denean, lurra ukitzea izan daiteke gertaera osoak gogoratzea, ez soilik lasaitutako uneak. Gogamenak koadro osoa begiratu behar du: izan zen beldurra, nekea, abandonua edo kaltea.

Irudiaren obsesioaren aurrean, lurra ukitzea gorputz errealera itzultzea da. Ez gorputz konparatu, erakutsi edo epaitura, baizik eta arnasten, ibiltzen, nekatzen, zahartzen den, atsedena behar duen eta errespetua merezi duen gorputzera, perfektua ez izan arren.

Lurra ukitzea ez da ideia abstraktu bat. Buruko filmetik ateratzea eta egiaztagarria den zerbaitera itzultzea da.

Gorputz hau. Arnas hau. Lur hau. Gertaera hauek. Emozio hau. Une hau.

Gogamenak istorioak fabrikatzen ditu. Lurrak ez du iritzirik ematen.

Esnatzea ez da zaurtezin bihurtzea

Siddhartha esnatu zen, baina horrek ez du esan nahi gizaki izateari utzi zionik.

Esnatzeak ez zuen bizitza gauza geldi bihurtu. Gorputzak gorputz izaten jarraitu zuen. Gaixotasunak, zahartzaroak eta heriotzak munduaren parte izaten jarraitu zuten. Jendeak beldurra, desira, haserrea, atxikimendua eta tristura izaten jarraitu zuen.

Argitzea ez da errealitatea ezabatzea. Hura ezjakintasunik gabe ikustea da.

Hau garrantzitsua da, mendebaldar askok budismora hurbiltzen baitira inoiz gehiago ez sufritzeko esperoan. Meditazioak antsietatea ken diezaien nahi dute, errukiak gatazkak saihets diezazkien, jakinduriak inbidia, tristura edo beldurra sentitzea eragotz diezaien.

Baina bidea ez da horrela ibiltzen.

Pertsona jakintsu batek negar egin dezake. Meditatzen duen norbaitek min senti dezake. Bihotz esnatu batek ere botatzen du faltan. Mugak jartzeak min egiten jarrai dezake. Egoera mingarri batean norbera zaintzea zuzena izan daiteke eta, hala ere, dolua sortu.

Aldea gertatzen denarekiko harremanean dago.

Esnatu aurretik, pentsamendu bakoitza egia dela uste dugu. Gero pentsamendu gisa ikusten hasten gara. Lehen edozein bulkada obeditzen dugu. Beranduago itxaroten ikasten dugu. Hasieran atxikimendua maitasunarekin nahasten dugu. Pixkanaka bereizten ditugu zaintzea eta edukitzea, ulertzea eta justifikatzea, barkatzea eta berriro kaltearen aurrean agertzea, eta errukia eta norberaren abandonua.

Esnatzeak ez gaitu perfektu bihurtzen. Zintzoago bihurtzen gaitu.

Egoa apaindurarik gabe azaldua

Liburu honetan, egoak ez du bakarrik harrokeria esan nahi. «Ni» baten irudi egonkorra eraikitzen eta hura babesten saiatzen den mekanismoa da: arrazoia izan nahi du, balioztatzea jaso, kontrola mantendu, indartsu eman eta bere balioa zalantzan jartzen duen guztia saihestu.

Mekanismo hori harrokeria gisa adieraz daiteke, baina baita erru, beldur, mendekotasun edo onespen behar gisa ere. Ez da entitate bereizi bat, ezta suntsitu beharreko etsai bat ere. Identifikazio-ohitura bat da.

Praktika hura jarduten ari den bitartean aitortzean datza. Kritika batek suntsitzen gaituela dirudienean, kargu bat identitate bihurtzen denean edo beste pertsona batek etengabe gure balioa baieztatzea behar dugunean, babeste-saiakera behatu dezakegu. Hura ikusteak ez du erreakzioa berehala ezabatzen; oharkabean igarotzea eragozten du.

Hemendik aurrera ez da beharrezkoa izango egoa kapitulu bakoitzean berriz definitzea. Nahikoa izango da mekanismo berak egoeraren arabera forma ezberdinak nola hartzen dituen aitortzearekin.

Esnatu aurreko gaua

Egunsentia baino lehen, iluntasuna biziagoa ematen du.

Irudi hau tradizio espiritual askotan agertzen da, zerbait erreala deskribatzen duelako. Zintzotasunez begiratzen hasten garenean, batzuetan okerrago sentitzen gara denbora batez. Ez bidea huts egiten ari delako, baizik eta ezkutatuta zegoena estaltzeari uzten diogulako.

Dolu-garaian dagoen pertsona bat agian hilabeteak zeramatzan lanpetuta, funtzionatzen, kontuak konpontzen. Azkenean isilean esertzean, beldurtzen duen indar batez egiten du negar. Pentsa dezake: «atzera egiten ari naiz». Egia esan, agian espazioa behar zuen zerbait sentitzen ari da.

Galera baten ondoren, distrakzio konpultsiboak edo azalpen ezinezkoak bilatzeari uztean, hutsune izugarri bat agertzen da. Gogamenak protesta egiten du. Zaratara itzuli nahi du. Baina hutsune hori zeharkatzea askatasuna berreskuratzearen parte izan daiteke.

Dinamika kaltegarri bat eteten duenak barne-gau bereziki nahasi bat bizi dezake. Ezaguna botatzen du faltan, bere erabakiaz zalantza egiten du, bakardadearen beldur da eta erru sentitzen du. Emozio horiek agertzeak ez du esan nahi ereduarekin berriz jarraitu behar duenik. Esan nahi du bere burua zaintzeko modu ezberdin bat ikasten ari dela.

Esnatu aurreko gaua ez da beti lasaia. Batzuetan ahotsez beteta dago.

Gakoa da intentsitatea egiarekin ez nahastea.

Bulkada bat oso indartsua izan daiteke eta, hala ere, ez jakintsua. Emozio bat behin betikoa eman eta hurrengo egunean aldatu daiteke. Erru batek sinesgarria eman dezake egia osoa esan gabe.

Horregatik praktikak itzultzean tematzen da.

Arnasara. Gorputzera. Gertaeretara. Laguntza fidagarrira. Duintasunera. Oihu egiten ez duen argitasunera.

Gure praktika-zuhaitza

Ez dugu argitze handi baten zain egon behar hasteko.

Egun bakoitzak bodhi zuhaitz txikiak eskaintzen ditu: automatikoki jarduteari utzi eta begiratu dezakegun uneak.

Antsietatetik erantzun aurretik. Sareak konpultsiboki begiratzeko gogoa sentitzean. Muga bat jarri izanagatik errua agertzen denean. Beste pertsona batekin fisikoki konparatzera goazen unean. Apaintzen ari garen bitartean atsegin ez izateko beldurra nabaritzean. Hil zen norbait gogoratzean eta bularra ixten zaigula sentitzean. Bakardadeak berehalako edozein lasaialdi bilatzera bultzatzen gaituenean.

Praktika oso xumea izan daiteke.

Gelditu. Arnasa hartu. Gorputza sentitu. Gertatzen dena izendatu. Gertaerak gogoratu. Minutu batzuez ez jardutea hautatu.

Hori jada zuhaitzaren azpian esertzea da.

Ez du handiosa ematen, baina bizitza eraldatzen du.

Ariketa bat: lurra ukitu

Bilatu leku lasai bat. Ahal baduzu, eseri oinak lurrean bermatuta. Zutik ere egin dezakezu.

Eraman arreta oinazpietara. Nabaritu lurrarekin, zoruarekin, alfonbrarekin edo oinetakoekin duzun kontaktua. Ez irudikatu gehiegi. Sentitu.

Ondoren, jarri esku bat bularrean edo sabelean.

Galdetu zeure buruari:

Zein istoriok arrastaka naramatza orain?

Dolu-istorio bat izan daiteke: «ezingo dut pertsona hau gabe bizi». Agian identitate-istorio bat izango da: «lan hau jada ez badut, ez dut balio». Agian erru-istorio bat agertuko da: «neure bizitza egiten badut, nire familia abandonatzen dut». Irudi-istorio bat ere izan daiteke: «perfektu ez banago, ez naute maiteko».

Orain izendatu emozio nagusia.

Beldurra. Tristura. Errua. Lotsa. Atxikimendua. Bakardadea. Haserrea. Onespen-gogoa.

Sentitu berriz oinak.

Esan barrutik:

«Hau nire gogamenean agertzen den istorio bat da». «Emozio hau nire gorputzean sentitzen da». «Lurra uki dezaket hura obeditu baino lehen». «Ez dut perfektu eman beharrik hemen egoteko». «Ez dut beldurretik jardun beharrik».

Arnasa hartu hiru aldiz lasai.

Ondoren, galdetu zeure buruari:

Zein litzateke hurrengo keinu zintzo eta arduratsuena?

Ez bilatu erantzun handirik. Izan daiteke ura edatea, konfiantzazko norbaiti deitzea, erreakzio bat atzeratzea, atseden hartzea, laguntza eskatzea, paseatzera ateratzea, beharrezko muga bat gogoratzea edo negar egiten uztea.

Keinu txiki hori benetako praktika izan daiteke.

Gogoratzeko

Zuhaitzaren azpian esertzeak ihes egiteari uztea sinbolizatzen du. Marak ohitura ezagunetara itzultzearen truke segurtasuna agintzen duten ahotsak irudikatzen ditu. Lurra ukitzea gorputzera, gertaeretara eta duintasunera itzultzea da. Esnatzea argitasunez ikustean hasten da, ez zaurtezin bihurtzean.

Badago esaldi bat jende askok noizbait entzun duena, ia beti gaizki ulertua:

«Budismoak dio bizitza sufrimendua dela.»

Horrela esanda, tristea, gogorra eta bidegabea ere badirudi. Badirudi munduaren edertasuna ukatzen duela, maitasuna, poza, adiskidetasuna, elkarrekin partekatutako otordu baten atsegina, haur baten barrea, egun zail baten ondorengo atsedena edo leiho batetik begiratzeak dakarren bake soila.

Baina budismoak ez du zehazki hori esaten.

Irakasten duena zehatzagoa da: bizitza, atxikimendutik, ezjakintasunetik eta erresistentziatik bizi denean, ezinasetasun sakon batek zeharkatzen du.

Ezinasetasun horri dukkha deitzen zaio.

Dukkhak ez du soilik min fisikoa edo tragedia esan nahi. Itxuraz dena ondo doanean ere agertzen den hondoko deserosotasun hori ere seinalatzen du. Zerbait falta den sentsazioa da, ezerk ez duela nahikoa izaten, atsegina azkarregi ihes egiten digula eta atsekabea heltzen dela nahi ez dugun arren.

Budak dukkhari buruz hitz eginez hasi zuen bere irakaspena, ez baitzuen errealitatea ukatzean oinarritutako espiritualtasun bat eraiki nahi izan. Denok gauden lekutik hasi zen: sufrimenduaren giza esperientziatik.

Ez bertan hondoratzeko. Ezta nortasun bihurtzeko ere. Are gutxiago bizitzak edertasunik ez duela esateko.

Seinalatu egin zuen, argitasunez begiratzen ez duguna itzaletik baitabil gure bizitza gobernatzen.

Lehen Egia Noblea

Budaren lehen irakaspen handia Lehen Egia Noble gisa ezagutzen da:

dukkha existitzen da.

Sufrimendua existitzen da. Ezinasetasuna existitzen da. Bizi dugun guztian badago hauskortasun bat. Ezerk ez dirau zehazki berdin. Maite duguna gal daiteke. Gorputza aldatu egiten da. Gogoa kezkatu egiten da. Harremanek eraldaketak jasaten dituzte. Desiratzen ditugun gauzak ez dira beti heltzen, eta heltzen direnean ezin digute behin betiko bakerik bermatu.

Egia honek ez gaitu goibeldu nahi. Egia esan, biziki askatzailea izan daiteke.

Pertsona bat sendatzen hasten da minik ez duela itxurak egiteari uzten dionean. Egoera bat hobetu egiten da, edo zintzoago aldatzen da, norbait zerbaitek kalte egiten duela aitortzera ausartzen denean. Doluak arnasa hartzen hasten da garaia baino lehen ondo egotea geure buruari eskatzeari uzten diogunean.

Lehen Egia Nobleak ez du esaten: «dena izugarria da».

Esaten du: «begiratu ondo».

Begiratu minik badagoela. Behatu saihesten saiatzen zarela. Aitortu nola atxikitzen zaren aldatzen denari. Ohartu zure gogoak istorioak gehitzen dituela. Egiaztatu askotan bizitzari erresistitzeagatik bizitzagatik beragatik baino gehiago sufritzen duzula.

Egia hau noblea da ez duelako apaltzen. Ez du salatzen. Ez du esaten sufritzea akats pertsonal bat denik. Aitzitik, denok hartzen gaitu barnean. Gizaki guztiek, salbuespenik gabe, ezagutzen dute dukkharen nolabaiteko forma bat.

Dukkha ez da ezkortasuna

Garrantzitsua da honetan tematzea: sufrimendua aitortzea ez da ezkor izatea.

Ezkor izatea hau esatea litzateke: «dena gaizki dago eta ezin da ezer egin». Budismoak beste zerbait dio: «sufrimendua badago, uler daiteke eta bada bide bat haren zati oso sakon batetik askatzeko».

Mediku bat ez da ezkorra gaixotasun bat diagnostikatzeagatik. Arduragabea litzateke ukatuko balu. Era berean, Budak ez zuen sufrimenduaz hitz egiten hasi bizitza gutxiesten zuelako, baizik eta funtsezko nahasmen bat sendatu nahi zuelako.

Pertsona batek maite duen norbait galtzen badu, norbaitek egia samurtasunez esan ahal izatea behar du: «honek min ematen du». Ez du askorik laguntzen «izan sendo», «dena gertatzen da zerbaitegatik» edo «aurrera jarraitu behar duzu» bezalako esaldi hutsak entzuteak. Agian esaldi horiek kontsolatu nahi dute, baina batzuetan zauriaren sakontasuna ukatzen dute.

Begirada budista zintzoagoa litzateke: «bai, badago mina; sufrimendu gehiago gehitu gabe laguntzen ikasiko dugu».

Bizimodu bat galtzen dugunean, ez du balio axola ez duela itxurak egiteak ere. Ohitura batekin hurbiltasuna izan zen, itxaropena, aztura, planak, kidetasuna. Zerbait hausten da geure burua ezagutzeko modu hori desagertzen denean. Lehen Egia Nobleak hau esateko aukera ematen du: «hau ere dukkha da; ez nago erotuta horrela sentitzeagatik».

Gaixotzen bagara, lanpostu bat galtzen badugu edo familiaren etxetik emantzipatzen bagara, irakaspena beharrezkoa da berdin. Askotan geure burua konbentzitu nahi dugu minik ez duela ematen aldaketa saihestezina, zentzuzkoa edo ona ere bazelako. Baina beharrezko aldaketa batek ere min eman dezake. Arintzea, askatasuna eta tristura aldi berean ekar ditzake. Budismoak nahasketa hori nahasmen moral bihur ez dezagun laguntzen digu.

Min ematen du atxikimendua izan zelako. Min ematen du itxaropena izan zelako. Min ematen du gizaki garelako. Horrek ez du esan nahi dolua akats bat denik.

Bakardadeak arretaz izendatua izatea merezi du. Ez da beti kanpotik nabaritzen. Pertsona batek bete dezake, irribarre egin, lan egin, besteak zaindu eta, hala ere, sakonki bakarrik senti daiteke. Jendez inguratuta bizi daiteke eta benetan lagunduta ez sentitu. Dukkharen forma hau isila da askotan lotsagatik ezkutatzen delako.

Lehen Egia Nobleak hau ere esateko aukera ematen du: «hemen bakardadea dago». Ez dramatizatzeko, ezta nortasun bihurtzeko ere, baizik eta ukatzeari uzteko. Zintzotasunez aitortzen dena zainketa jasotzen hasi daiteke.

Dukkharen forma sotilak

Sufrimendu guztiak ez du oihu egiten.

Bada ezinasetasun finago bat, egunerokoagoa, dramatiko gutxiagokoa. Itxuraz bizitza antolatua duten pertsonengan agertzen da. Badago lana, etxea, familia, osasun nahikoa, nolabaiteko erosotasuna. Hala ere, zerbaitek ez du atseden hartzen.

Aitortza gehiago nahi dugu. Besteekin alderatzen gara. Mailara ez iristeko beldur gara. Gustatzea bilatzen dugu. Miresten gaituztela behar dugu. Gorputza beti nahikoa ez den proiektu bat balitz bezala begiratzen dugu. Besteak azkarrago doazela sentitzen dugu. Gozatzea kostatzen zaigu berehala hurrengoan pentsatzen dugulako.

Dukkharen forma hau oso argi ikusten da norberaren irudian.

Pertsona bat apain daiteke gustuko duelako, bere burua zaintzeaz gozatzen duelako edo zerbait eder adierazi nahi duelako. Horretan ez dago arazorik. Gimnasiora ere joan daiteke sendo sentitzeko, osasuna hobetzeko edo energia irabazteko. Hori zainketa-modu osasungarri bat izan daiteke.

Zailtasuna hasten da dena besteen aurrean irudi bat eusteko egiten denean.

Apaintzea perfektu ematearren larritzeraino. Entrenatzea ez osasunagatik, baizik eta inbidiatutako gorputz bat izateko. Argazkiak argitaratzea onespenaren zain. Etengabe alderatzea. Gaizki sentitzea inork iruzkinik egiten ez badu, inork begiratzen ez badu, norbait erakargarriago, gazteago edo desiratuago ematen badu.

Hor agertzen da dukkha.

Ez gorputza txarra delako, ezta bere burua zaintzea azalekoa delako ere. Sufrimendua sortzen da gure balio-sentsazioa gehiegi besteek nola ikusten gaituzten horren mende dagoenean.

Egoak, modu sinplean esanda, honela funtzionatzen du: onespena jasoko duen irudi bat eraikitzen saiatzen da eta gutxiago sentiarazi diezaiokeen guztia saihesten du. Gustatu nahi du, nabarmendu, arrazoia izan, baliozkotzea jaso, sendo eman eta agerian ez geratu. Irudi hori kordokatzen denean, sufritu egiten dugu.

Zahartzaroa, adibidez, mingarriagoa bihurtzen da gaztetasuna galtzea balioa galtzea dela uste dugunean. Galera batek gehiago mintzen du dagoeneko beharrezkoak ez garenaren froga gisa bizi badugu. Gaixotasun bat zailtzen da besteek zer pentsatuko duten beldur garenean: «jada ezin du?», «karga bat izango da?», «bere lekua galdu ote du?», «nor izango da orain?».

Dukkha ez dago beti gertaeran. Askotan irudi baten menpekotasunean dago.

Atseginak ere badu dukkha

Irakaspen hau zaila gerta daiteke hasieran: atseginak ere ezinasetasun-forma bat du.

Ez atsegina txarra delako. Budismoak ez du edertasuna, maitasuna, atsegina edo poza baztertzen. Arazoa da eman dezaketena baino gehiago eskatzen diegula ohikoan.

Afari eder bat amaitu egiten da. Gorputz gazte bat aldatu egiten da. Harreman zoriontsu batek ziurgabetasunak zeharkatzen ditu. Lanbide-lorpen batek indarra galtzen du egun batzuen ondoren. Laudorio batek poztu egiten gaitu, baina berehala beste bat behar dugu. Bizitzako etapa zoragarri bat ezin da zehazki berdin errepikatu.

Atseginak dukkha du ez duelako irauten.

Norbait maite dugunean, gure zati batek pertsona hori ez aldatzea, ez joatea, ez gaixotzea, ez hiltzea nahi du. Bizirik dagoena izoztu nahi dugu. Baina bizirik dagoena aldatu egiten da, hain zuzen ere, bizirik dagoelako.

Maite den norbaiten heriotzaren kasuan, sufrimendua izugarri bihurtzen da maitasun-iturri izan zena min-iturri ere bihurtzen delako. Ez du min ematen maitasuna faltsua zelako. Min ematen du egiazkoa izan zelako eta iragankortasunaren mende zegoelako.

Bizitzako etapa batekin antzeko zerbait gertatzen da. Une zoriontsuak tranpa bihur daitezke oraina ukatzeko erabiltzen ditugunean. Norbaitek lehen zentzua ematen zion lana gogoratzen du, ahotsez betetako familiaren etxea edo beste urte batzuetako gorputz osasuntsua, eta oroitzapen horri atxikitzen zaio egungo errealitatea beste bat izan arren.

Galera bat onartu behar dugunean, iraganeko atseginak dolua zaildu dezake. Gogoak dio: «baina lehen desberdina zen». Egia da. Ia beti hala zen. Baina egia partzial batek ez du egia osoa ezkutatu behar.

Praktika koadro osoa begiratzean datza.

Maitasuna egon zen, agian. Aldaketa ere egon zen. Une onak izan ziren. Gainera, bada zainketa eskatzen duen oraineko errealitate bat. Bizi izandakoarekiko samurtasuna egon daiteke. Eta hala ere beharrezkoa izan daiteke beste modu batez bizitzen ikastea.

Atseginak dukkha du aldaketa ukatzeko edo geure burua abandonatzea justifikatzeko erabiltzen saiatzen garenean.

Atsekabea eta higuina

Atxikimenduaren beste aurpegia higuina da.

Atsegina atxiki eta atsekabea kanporatu nahi dugu. Erreakzio hau naturala dirudi. Inork ez du min, tristura, gaixotasun, bakardade edo beldurrik nahi. Baina higuina automatiko bihurtzen denean, sufrimenduari sufrimendua gehitzen diogu.

Doluan, higuina sentitzeari uko egite gisa ager daiteke. «Ez dut negar egin nahi», «ez dut honetaz hitz egin nahi», «ez dut gogoratu nahi», «ez ditut data hauek igaro nahi». Batzuetan atsedena behar dugu, jakina. Ez da dena kolpe batean aurre egin behar. Baina mina erabat baztertzen badugu, adierazteko beste modu batzuk aurkitu ohi ditu: antsietatea, haserrekortasuna, nekea, isolamendua.

Galera baten ondoren, higuina bizitzarekiko, gorputzarekiko, ondo jarraitzen dutela diruditenekiko edo geure hauskortasunarekiko gorroto bihur daiteke. Gorrotatzeak indarra ematen duela dirudi aldi batez. Hauskortasunik ez sentitzeko aukera ematen digu. Baina gehiegi errotzen bada, bihotza gogortzen du eta minari lotuta mantentzen gaitu beste muturretik.

Egoera mingarri batean, higuina ulergarria izan daiteke. Benetako kaltea egon bada, agian distantzia, babesa eta muga irmoak behar ditugu. Budismoak ez digu hori ukatzeko eskatzen. Hala ere, denborarekin, herratik ez definituta geratzen lagun diezaguke. Mugak jartzeak ez du barne-gerra bat elikatzera behartzen.

Higuinak dio: «honek ez luke hemen egon behar». Praktikak erantzuten du: «hau hemen dago; ikus dezaket eta argitasunez erabaki».

Emozio bat onartzeak ez du esan nahi haren arabera jokatzea. Haserrea senti dezaket deuseztatu gabe. Tristura senti daiteke hondoratu gabe. Beldurra izan eta hala ere urrats jakintsu bat eman daiteke.

Beste norbait izan nahi izatearen sufrimendua

Dukkharen forma oso ohiko bat norberaren ukapena da.

Lasaiagoak, erakargarriagoak, gazteagoak, arrakastatsuagoak, interesgarriagoak, sendoagoak, espiritualagoak izan nahi dugu. Geure buruaren bertsio ideal batekin alderatzen gara eta beti galtzaile ateratzen gara.

Sufrimendu hau oso lotuta dago eguneroko egoari.

Egoak ez du soilik besteei gustatu nahi. Nolakoak izan beharko genukeen barne-irudi bat ere sortzen du. Gero zigortu egiten gaitu hura lortzen ez dugulako.

«Dolu hau jada gainditu beharko nuke». «Galeraren ondoren hobeto egon beharko nuke». «Ez nuke nire aurreko bizitza hainbeste faltan bota behar». «Sendoa banintz, ez nuke errurik sentituko». «Pertsona espiritual batek ez luke haserrerik izango». «Nire adinarekin bizitza eratua izan beharko nuke». «Nire gorputza erakargarriagoa izan beharko litzateke».

Esaldi hauek eskakizuna dirudite, baina funtsean ukapena adierazten dute.

Budismoak ez digu proposatzen gure ohituretan harrapatuta geratzea, ezta dena justifikatzea ere. Baina benetako aldaketa gutxitan sortzen da norberarekiko mesprezutik. Praktikak zintzotasuna eta samurtasuna behar ditu aldi berean.

Doluan bagaude, geure burua lagun dezakegu sendatze perfektu bat eskatu gabe. Galera baten ondoren, gure patroiak behatu ditzakegu geure buruaren etsai bihurtu gabe. Gaixotasunean, bakardadean edo nortasun-aldaketan, kontraesanak aitortu ditzakegu emozio bakoitza ahuleziaren froga gisa erabili gabe.

Ez dugu perfektu izan behar bideari ekiteko.

Izan ere, bidea hain zuzen ere perfekzioaren itxurak egiteari uzten diogun lekuan hasten da.

«Sufritzen ari naiz» aitortzearen nobletasuna

Sufrimendua aitortzeak apaltasuna eskatzen du.

Batzuetan nahiago dugu lanpetuta, nekatuta, haserrekor edo nahastuta gaudela esatea, zerbait sinpleagoa aitortu baino: «sufritzen ari naiz». Kostatzen zaigu sufritzeak ahul bihurtzen gaituela uste dugulako. Baita aitortzeak aldatzera behartu gaitzakeelako ere.

Doluak gainditzen nauela aitortzen badut, agian laguntza eskatu behar dut. Galera batek min egin didala onartzean, axolagabetasunaren itxurak egiteari uzten diot. Egoera batek kalte egiten didala ikusten dudanean, agian ezin dut gehiago justifikatzen jarraitu. Gustatzeko irrikan bizi naizela aitortzen badut, agian eutsi nahi diodan irudia berrikusi behar dut.

Lehen Egia Noblea noblea da zintzotasuna itzultzen digulako.

Ez dago lotsarik sufritzean. Lotsa agertzen da giza baldintzaren gainetik egon beharko genukeela uste dugunean.

Budak ez zuen hasi esanez: «sendo izan beharko zenuke». Bere hasierako irakaspena errukitsuagoa izan zen: «begiratu sufrimendua».

Begiratzeak ez gaitu deuseztatzen. Deuseztatu ohi gaituena da denbora luzez agerikoa ukatzen bizitzea.

Ariketa bat: dukkha aitortu epaitu gabe

Bilatu une lasai bat. Ahal baduzu, idatzi eskuz.

Osatu esaldi hauek zintzotasunez:

Oraintxe bertan sufrimendua dago honetan…

Galera bat izan daiteke, galera bat, egoera mingarri bat, kezka bat, konparazio bat, zure gorputzarekiko eskakizun bat, onespen-behar bat edo erru bat.

Ondoren idatzi:

Oinarrizko mina hau da…

Adibidez: «faltan botatzen dut», «beldur naiz», «bakarrik sentitzen naiz», «joan behar izan nuela onartzea min egiten dit», «gustatzen ez izateak beldurtzen nau», «zahartzeak astuntzen nau», «baztertua sentitzen naiz».

Orain gehitu:

Nire gogoa eraikitzen ari den istorioa hau da…

Agian agertuko da: «ez dut balio», «inoiz ez naiz ondo egongo», «perfektua izan beharko nuke», «miresten ez banaute ez naiz nahikoa», «atseden hartzen badut errudun naiz», «sufritzen jarraitzen badut huts egiten ari naizela da».

Gero galdetu zeure buruari:

Zer gertatuko litzateke sufrimendu hau aitortuko banu sentitzeagatik neure burua zigortu gabe?

Ez bilatu erantzun distiratsu bat. Geratu segundo batzuk arnasa hartzen.

Esaldi honekin itxi dezakezu:

«Hau dukkha da. Ez naiz hau sentitzen duen gizaki bakarra. Zintzotasunez eta arretaz begira dezaket».

Gogoratzeko

Dukkhak min agerikoa izendatzen du eta baita baldintzatua den guztiari darraion ezinasetasuna ere. Hura aitortzea ez da ezkortasuna, baizik eta diagnostikoa. Lehen Egia Nobleak sufrimendua lotsarik gabe aitortzeko eskatzen du, ulertu ahal izateko eta elikatzeari uzteko.

Sufritzen dugula aitortzea da lehen urratsa. Zergatik sufritzen dugun ulertzea da bigarrena.

Budak ez zuen esatera mugatu: «bizitzan mina badago». Hori edonork egiazta dezake. Haren irakaspena urrunago joan zen. Giza esperientziaren barruan begiratu eta galdetu zuen: zerk egiten du mina sufrimendu errepikatu bihur dadin?, zergatik itzultzen gara behin eta berriz zauri berberetara?, zein mekanismok lotzen gaitu?

Erantzun budista argia da: sufrimendua errealitatearekin harremanetan jartzeko modu nahasi batetik jaiotzen da.

Aldatzen denari atxikitzen gatzaizkio. Min ematen duena baztertzen dugu. Uste dugu gauzak, pertsonak eta geu benetan garena baino finkoagoak garela.

Tradizionalki hiru sustrai edo hiru pozoiz hitz egiten da: ezjakintasuna, atxikimendua eta higuina. Ez dira bekatuak Mendebaldeko zentzu moralean. Gogoaren ohitura sakonak dira, areago. Gaizki begiratzeko moduak. Babestuko gaituztela agintzen duten erreakzio ikasiak, baina azkenean gure sufrimendua handitzen dutenak.

Hiru pozoi hauek ez dira toki urrun batean bizi. Doluan agertzen dira, maitasunean, gorputzean, norberaren irudian, atsegin izateko beharrean, amaitzen diren harremanetan eta baita kalte gehiago ez jasotzeko alde egin behar dugun haietan ere.

Haiek argitasunez ikusteak ez gaitu errudun bihurtzen. Erantzule bihurtzen gaitu.

Eta desberdintasun horrek asko axola du.

Ezjakintasuna: ongi ez ikustea

Budismoan, ezjakintasunak ez du esan nahi kultura falta ezta adimen eza ere. Pertsona batek ikasketak, arrakasta profesionala, memoria ona eta analisirako gaitasun handia izan ditzake, eta hala ere ezjakintasunean harrapatuta bizi.

Hemen ezjakintasunak errealitatea den bezala ez ikustea esan nahi du.

Ez dugu ikusten dena aldatzen dela. Ahazten dugu gorputza zaurgarria dela. Pentsamenduak egiekin nahasten ditugu. Uste dugu konpainiak segurtasun absolutua eman diezagukeela. Besteen onespena gure balioaren neurritzat hartzen dugu. Kosta ahala kosta babesten saiatzen garen buruko irudi bati «ni» deitzen diogu.

Ezjakintasuna lanbro moduko bat da. Ez digu bizitzea eragozten, baina ikusten duguna distortsionatzen du.

Maite dugun norbait hiltzen denean, ezjakintasuna sinesgogortasun sakon gisa agertzen da: «hau ezin da gertatu izan». Hasieran erreakzio hori naturala da. Gogoak denbora behar du galera barneratzeko. Baina ukazioa denbora gehiegian finkatzen bada, sufritzen hasten gara, errealitateari den bezalakoa ez izatea eskatzen diogulako.

Galera garrantzitsu batean, ezjakintasunak sinetsarazi diezaguke gure nortasuna joan zen hartan zetzala. Gogoak dio: «hau jada ez badut, orduan ez naiz baliozkoa». Hor ez gara ongi ikusten ari. Galeraren mina erreala da, baina gure balioa ez da desagertzen egoera bat aldatzen delako.

Egoera batek kalte egiten digunean, ezjakintasuna are arriskutsuagoa izan daiteke. Eusten jarraitu behar dugula esaten digu, beldurrez bizi arren. «pazientzia» deitzen dio etsipenari, «errukia» geure burua zapaltzen uzteari, «itxaropena» kaltearen ziklo berbera errepikatzeari. Batzuetan ez dugu ikusten, ikusteak jardutera behartuko gintuzkeelako.

Ezjakintasuna ez da beti informazio falta. Askotan dagoeneko dakiguna onartzeko beldurra da.

Atxikimendua: aldatzen dena heltzea

Sufrimenduaren bigarren sustraia atxikimendua da.

Bakardadeak argitasun handiz erakusten du sustrai hauek nola funtzionatzen duten. Ezjakintasunak sinetsarazi diezaguke bakarrik egoteak ez baliotzea esan nahi duela. Atxikimenduak edozein lotura onartzera bultza gaitzake, hutsunerik ez sentitzeagatik. Higuinak bakardadea hain indartsu baztertzera eraman gaitzake, non distrakzioetara, egoera mingarrietara edo gero sufrimendua handitzen duten anestesia-moduetara jotzen dugun.

Kontzientziaz begiratuta, bakardadeak ez du zertan etsai bihurtu. Loturarako benetako behar bat ager dezake, baina baita agerian utzi ere non bilatzen dugun etsipenez kanpoan barruan lantzen ikasi behar dugun berrespen bat.

Atxikimenduak ez du esan nahi maitatzea. Bereizketa hau funtsezkoa da.

Maitasunak ona nahi du. Atxikimenduak jabetu, atxiki edo kontrolatu nahi du. Maitasunak zaindu dezake. Atxikimenduak segurtasuna behar du. Maitasunak bestea izaki libretzat aitortzen du. Atxikimenduak gure egonkortasunaren berme bihurtzen du.

Benetako bizitzan, maitasuna eta atxikimendua nahastu ohi dira. Ez dago horregatik lotsatu beharrik. Ia denok maite dugu beldur-dosi batekin. Nahi dugu maite ditugun pertsonak gera daitezen, gu aukera gaitzaten, hil ez daitezen, aldatu ez daitezen, urrun ez daitezen. Desira hori ulergarria da. Baina zurrun bihurtzen denean, sufrimendua agertzen da.

Maite dugun norbaiten heriotzaren aurrean, atxikimendua itzulezinaren aurka altxatzen da. Ez du soilik esaten «maite zaitut eta faltan botatzen zaitut». Hori min naturala da. Atxikimenduak gaineratzen du: «hemen jarraitu behar duzu nire bizitzak zentzua izan dezan». Errealitateak eskakizun hori bete ezin duenez, bihotza harrapatuta geratzen da.

Bakardadean, atxikimendua indar fisiko gisa senti daiteke. Seinaleak bilatu, egiaztatu, ulertu eta segurtasun-sentsazio bat berreskuratu nahi ditugu. Gogoak uste du norbaitek axola dugula berresten badu bakarrik atseden hartu ahal izango duela.

Egoera mingarri bat eraldatu behar dugunean, atxikimenduak indar handiz jardun dezake. Badakigu kalte egiten digula, baina lasaialdiaren uneak faltan botatzen ditugu. Iraganaren bertsio atsegin bati atxikitzen gatzaizkio. Su-etenak gogoratzen ditugu. Atxikimenduak dio: «eutsi apur bat gehiago; agian oraingoan aldatuko da».

Batzuetan aldatuko da. Beste askotan ez.

Jakinduria gertaerak begiratzean datza, ez itxaropena soilik.

Atxikimendua ez da maitasuna

Ideia honek berezko lekua merezi du.

Sarri atxikimendua maitasun-sakontasunarekin nahasten dugu. Pentsatzen dugu askatzeko zenbat eta ezgaiago izan, orduan eta handiagoa izan zela maitasuna. Baina ez da beti horrela.

Badira maitasuna diruditen atxikimenduak, biziak direlako. Gogoa betetzen digute, gorputza asaldatzen digute, beldurra eta desira ematen dizkigute. Baina bizitasunak ez du lotura baten egia frogatzen. Mendekotasuna, ohitura, segurtasunik eza edo onespen-beharra ere froga ditzake.

Pertsona batek esan dezake: «ezin dut hura gabe bizi» edo «hura gabe ez naiz ezer». Erromantiko ematen du zenbait abestitan, baina espiritualki sufrimenduaren seinale bat da. Norbait maitatzeak ez luke pertsona gisa desagertzea eskatu behar.

Norbait hil bada, maitasunak bizirik jarrai dezake oroimenean eta esker onean. Atxikimenduak, aldiz, errealitatea aldatu ez izana eskatzen du. Horregatik ez du atsedenik aurkitzen.

Etapa bat amaitzen denean, maitasunak bizitakoa aitortu eta galera negar dezake. Atxikimenduak berreskuratu, kontrolatu edo balioa frogatu behar du.

Kalte egiten digun egoera batean, maitasunak ona nahi dezake mugak ukatu gabe. Atxikimenduak aurrekoa berreskuratzen tematzen da, berehalako beldurra baretzeko.

Galdera ez da soilik: «maite dut?». Hau ere galdetu behar dugu: «lotura honek duintasunez eta argitasunez bizitzen uzten al dit?».

Izan ere, norbait maita dezakegu eta, hala ere, alde egin beharra izan.

Higuina: sentitu nahi ez duguna baztertzea

Hirugarren sustraia higuina da.

Atxikimendua atsegina heltzen saiatzen bada, higuina desatsegina kanporatzen saiatzen da. Ez dugu nahi min, beldur, lotsa, tristura, erru, bakardade edo ziurgabetasunik sentitu. Esperientzia horiek hain indartsu baztertzen ditugu, non azkenean hazi egiten diren.

Higuinak forma asko hartzen ditu.

Haserrea izan daiteke. Baita saihestea ere. Batzuetan hoztasunez mozorrotzen da. Beste kasu batzuetan hiperaktibitate gisa agertzen da. Are, indar faltsu baten forma ere har dezake: «niri ez dit eragiten».

Maite dugun norbait hiltzen denean, higuinak edozein oroitzapen saihestera eraman gaitzake. Ez ditugu argazkiak begiratzen, ez dugu pertsona horretaz hitz egiten, ez gara gela batzuetan sartzen, ez diogu inori haren izena aipatzen uzten. Batzuetan aldi baterako babestu beharra dugu. Arazoa sortzen da bizitza osoa ez sentitzearen inguruan antolatzen denean.

Galera baten ondoren, higuina mesprezu bihur daiteke. «Inoiz ez zidan axola», «dena gezurra izan zen», «pertsona horrek ez du ezer balio». Agian benetako kaltea egon zen, eta hitz argiak jartzea beharrezkoa da. Baina gorrotoa aterpe bihurtzen denean, lotuta jarraitzen dugu.

Egoera mingarri batean, higuina amaieran leherketa gisa ager daiteke. Gehiegi eutsi dugu, gehiegi isildu gara, gehiegi ukatu dugu. Orduan egun batean dena amorru gisa ateratzen da. Amorru horrek ateratzeko energia eman diezaguke, baina ez da komeni ondorengo bide osoa gobernatzen uztea.

Sendotasunez ateratzeak ez du pozoituta bizitzea eskatzen.

Higuinak deserosoa ezabatu nahi du. Praktika budistak zailagoa den zerbait irakasten du: deserosoa sentitzea berehala ekintza suntsitzaile bihurtu gabe.

Atxikimendua eta higuina txandakatzen direnean

Esperientzia mingarri askotan, atxikimendua eta higuina txandakatuz doaz.

Galera baten ondoren, egun batean pertsona itzul dadin nahi dugu. Hurrengoan gorroto dugu. Geroago oroitzapen politak berrikusten ditugu. Ondoren haserretzen gara. Gero erru-sentimendua dugu. Gorabehera horrek nekatu egiten du, gogoak ez baitu zentrorik aurkitzen.

Egoera mingarri batean antzeko zerbait gertatzen da. Badira atxikimendua elikatzen duten lasaialdi-uneak. Gero higuina pizten duten kalte-pasarteak agertzen dira. Etenaldi batek aldi baterako baretzen du. Eredua itzuli egiten da. Horrela ziklo bat sortzen da.

Heriotza baten doluak ere bi mugimenduak izan ditzake. Oroitzapenari atxikitzen gatzaizkio eta, aldi berean, absentziaren errealitatea baztertzen dugu. Pertsona gertu sentitu nahi dugu, baina horrek pizten duen mina ezin dugu jasan.

Praktika ez datza emozio «zuzen» bat aukeratzean. Zikloa ikustean datza.

«Orain atxikimendua dago». «Orain baztertzea dago». «Orain gogoak berreskuratu nahi du». «Orain gogoak suntsitu nahi du». «Orain jardun aurretik arnasa hartu behar dut».

Gertatzen dena izendatzeak erreakzioaren indar automatikoa murrizten du.

Sustraia ez dago kanpoan

Budismoaren irakaspen zail bat da sufrimenduaren sustraia ez dagoela soilik kanpoko egoeretan.

Honek ez du esan nahi kaltearen errealitatea ukatzea. Badira egoera bidegabeak, galera ikaragarriak, gaixotasunak, abusuak, harreman suntsitzaileak eta baldintza sozial oso gogorrak. Budismo seriorik ez litzateke inoiz erabili behar norbaiti esateko: «dena zure gogoan dago, eutsi». Hori deformazio arriskutsu bat izango litzateke.

Egoera batek kalte egiten badu, kaltea begiratu behar da. Indarkeria, umiliazioa edo manipulazioa badago, lehentasuna babestea eta laguntza eskatzea da. Barne-praktikak ez ditu erabaki zehatzak ordezkatzen.

Budismoak seinalatzen duena zehatzagoa da: kanpoan gertatzen denaz gain, gure gogoa horrekin nola harremantzen den ulertu behar dugu.

Bi pertsonak galera bat bizi eta modu desberdinetan sufri dezakete. Galera batek ikerketa zintzo bat ireki dezake edo urteetako erresumin bihurtu. Egoera mingarri bat luza daiteke, gogoa atxikitzen, ukatzen edo bakardadearen beldur delako. Gure gorputzari buruzko iruzkin berak albotik pasa gaitzake edo egunetan suntsitu, irudian jarri dugun balioaren arabera.

Sustraia ez dago soilik kanpoan. Ezta soilik barruan ere. Badira benetako gertaerak eta badago haiek interpretatzen dituen gogo bat.

Askatasuna bi planoei erreparatzen diegunean hasten da.

Ulertzea ez da justifikatzea

Komeni da funtsezko zerbait argitzea: sufrimenduaren sustraiak ulertzeak ez du esan nahi dena justifikatzea.

Norbaitek bere ezjakintasunetik, atxikimendutik edo higuinetik jarduten duela ulertzen badugu, horrek errukia piztu dezake. Baina errukiak ez du edozein jokabide baimentzea eskatzen.

Uler dezakegu pertsona batek min ematen duela bera ere zaurituta dagoelako. Hala ere, geure burua babesteko eskubidea dugu. Posible da ikustea norbaitek beldurretik jarduten duela eta erabakitzea ez dugula beldur horren hartzaile izaten jarraitu nahi. Kalte egin zigunari ona opa diezaiokegu, berriro kaltera jo gabe.

Puntu hau oso garrantzitsua da egoera mingarrietarako.

Batzuetan, pertsona batek bide espiritual bat hasten duenean, uste du gehiago jasan behar duela. Pentsatzen du errukitsua izateak eustea, azkar barkatzea, bestea justifikatzea edo norberaren mina isiltzea esan nahi duela. Ideia hori ez da jakinduria; nahasmena da.

Budismoak ez digu eskatzen alfonbrak izatea.

Errukiak besteak biltzen ditu, baina geu ere bildu behar gaitu. Egoera batek suntsitzen bagaitu, laguntza eskatzea eta mugak jartzea erruki-modu bat izan daiteke zaintzeko ardura dugun bizitzarekiko.

Sufrimenduaren sustraia ulertzeak gorroto gutxiagorekin jardutera laguntzen du. Ez du gelditzera behartzen.

Sustraia pixkanaka moztea

Ez ditugu ezjakintasuna, atxikimendua eta higuina egun batetik bestera ezabatzen.

Inozoa litzateke sinestea kapitulu bat irakurtzea nahikoa dela urteetako ohiturak askatzeko. Gogoak denbora luzez praktikatu ditu bere ereduak: alderatzea, atxikitzea, defendatzea, ukatzea, idealizatzea, baztertzea, onespena bilatzea.

Bidea kontzientzia-une txikiekin hasten da.

Atsegin izateko beharra agertzen denean, aitor dezakegu. Atxikimendua sentitzean, izenda dezakegu. Emozio mingarri baten aurrean baztertzea sortzen bada, arnasa har dezakegu. Egoak arrazoia izan nahi duenean, etenaldi bat egin dezakegu. Kalte egin zigun egoera bat idealizatzen badugu, koadro osoa gogora dezakegu.

Sustrai bat jardunean ikusten dugun bakoitzean, haren boterea apur bat ahultzen dugu.

Ez da indarkeriaz erauztea kontua. Barne-indarkeriak sufrimendu gehiago sortu ohi du. Praktika budistak ikusmenaren, pazientziaren, diziplinaren eta errukiaren bidez lan egiten du.

Argitasunez ikusi. Gorputzera itzuli. Kontuz jardun. Laguntza eskatu behar denean. Historia suntsitzaileak ez elikatu. Duintasuna babesten duena aukeratu.

Hori da lana.

Ariketa bat: hiru sustraiak aitortzea

Bilatu sufrimendua sortzen ari zaizun egoera bat. Dolu bat izan daiteke, galera bat, egoera mingarri bat, zure irudiarekiko kezka bat, konparazio fisiko bat edo onespen-behar handi bat.

Idatzi hiru atal.

1. Ezjakintasuna

Galdetu zeure buruari:

Zer ez dut argitasunez ikusten ari? Pentsamendu bat egia batekin nahasten ari naiz? Nire balio pertsonala hartzen ari naiz beste pertsona baten, nire gorputzaren edo kanpoko onespenaren mende balego bezala? Onartzea kostatzen zaidan gertaeraren bat al dago?

Adibidea: «kostatzen zait onartzea pertsona hau hil zela», «uste dut toki hau galdu badut ez dudala balio», «kalte egiten didan dinamika bati maitasuna deitzen diot», «uste dut perfektua ematea behar dudala maitatua izateko».

2. Atxikimendua

Orain begiratu:

Zeri atxikitzen ari natzaio? Zer nahi dut ez dadin aldatu? Zer kontrolatu behar dut? Nire zein irudi gorde nahian nabil?

Adibidea: «hasieran zen bezalako etapa bati atxikitzen natzaio», «norbaitek axola dudala berrestea behar dut», «dena ongi dagoen irudia gorde nahi dut», «gorputz miretsia izateari atxikitzen natzaio».

3. Higuina

Azkenik galdetu:

Zein emozio baztertzen ari naiz? Zein errealitate ez dut sentitu nahi? Zer saiatzen naiz kanporatzen amorruarekin, saihestearekin edo gogortasunarekin? Gorrotoa erabiltzen ari naiz tristura ez sentitzeko?

Adibidea: «bakardadea baztertzen dut», «ez dut dolua sentitu nahi», «beldur naiz alde egin behar dudala aitortzeko», «nire gorputza gorroto dut nire idealtasuna betetzen ez duenean», «erru-sentimendua baztertzen dut, lasaitasunez entzun beharrean».

Ondoren arnasa hartu hiru aldiz eta esan barrutik:

«Sustrai hauek ikus ditzaket neure burua zigortu gabe». «Argitasunez ikusten dudanak boterea galtzen hasten da». «Ez dut ezjakintasunetik, atxikimendutik edo higuinetik jardun beharrik».

Gogoratzeko

Ezjakintasunak distortsionatzen du, atxikimenduak atxikitzen saiatzen da eta higuinak sentitu nahi ez duena baztertzen du. Sustrai hauek konbinatu egiten dira eta sufrimendu gehigarriaren zati handi bat eusten dute. Haiek ulertzeak ez du esan nahi errua botatzea, baizik eta mekanismoa aitortzen ikastea obeditu baino lehen.

Sufrimenduaz eta haren sustraiez hitz egin ondoren, budismoak itxaropen sakoneko irakaspen bat eskaintzen du:

sufrimendua amai daiteke.

Hau da Hirugarren Egia Noblea.

Ez du esan nahi bizitzak min ematen utziko duenik. Ez du esan nahi inoiz inor galduko ez dugunik, gorputza gaixotuko ez denik, harremanak amaituko ez direnik edo zauri guztiak betiko itxiko direnik. Budismoak ez du galerarik gabeko, zahartzerik gabeko, heriotzarik eta ziurgabetasunik gabeko existentziarik agintzen.

Budak aipatzen duen askapena zehatzagoa eta sakonagoa da: ezjakintasunak, atxikimenduak eta nazkak esklabo bihurturik bizitzeari utz diezaiokegu. Minarekin hainbeste gerra erantsi gabe erlazionatzen ikas dezakegu. Maitasuna jabetza bihurtu gabe maita dezakegu. Gure balio osoa miretsiak izatean oinarritu gabe zain dezakegu gorputza. Mugak jar ditzakegu, halaber, gorroto edo erru bihurtu gabe.

Hirugarren Egia Nobleak dio irtenbide bat badagoela.

Ez mundutik ateratzeko irtenbide bat. Nahasmendutik ateratzeko irtenbide bat.

Zer esan nahi du sufrimendua amaitzeak

«sufrimenduaren amaiera» entzutean, bake perfektu, iraunkor eta ia naturaz gaindiko bat irudika dezakegu. Baina hortik hasten bagara, irakaspena fantasia bihurtzen dugu.

Sufrimenduaren amaiera modu askoz sinpleagoan hasten da.

Pentsamendu mingarri bat ikusi eta automatikoki sinesten ez dugunean gertatzen da. Emozio bizi bat sentitu eta berehala jokatzen ez dugunean. Atxikimendua antzeman eta modu konpultsiboan jokatu aurretik arnasa hartzean. Erru bat ikusi eta gure ordez erabakitzen uzten ez diogunean. Gu suntsitzen gaituen istorio bat elikatzeari uzten diogun bakoitzean, sufrimenduak zertxobait amore ematen du.

Askapena ez da beti argitze handi gisa iristen. Askotan tarte txiki gisa agertzen da.

Lehen ezin genuen lo egin, gogoak eszena bat behin eta berriz errepikatzen zuelako. Egun batean eszena agertzen da, baina ez gaitu orduz orduz arrastaka eramaten. Lehen mugikorra modu konpultsiboan begiratu beharra genuen. Geroago bulkada sentitzen dugu, arnasa hartzen dugu eta ez diogu men egiten. Lehen egoera mingarri bat aldatzeagatik zigortzen genuen gure burua. Denborarekin, aitortzen dugu tristurak ez duela errakuntzarik esan nahi eta muga bat jartzea ez zela krudelkeria izan. Lehen gure itxurari buruzko kritika batek eguna suntsitzen zigun. Gero kolpea nabaritzen dugu, baina gogoratzen dugu gure duintasuna ez dela perfektu ematearen mende.

Tarte hori garrantzitsua da.

Askatasuna hortxe hasten da.

Askatzea ez da maitatzeari uztea

Nahasmendu handienetako bat askatzeak gutxiago maitatzea esan nahi duela sinestea da.

Jende askok beldur du, maite duten norbaiten heriotza onartzen badute, haren oroitzapena abandonatzen ariko direla. Min iraunkorra maitasunaren froga bakarra balitz bezala. Baina budismoak ez du ahazten irakasten. Gabezia kartzela bihurtzeari uzten irakasten du.

Hil denari maitatzeak forma berriak har ditzake. Esker onean, oroimenean, heredatutako keinuetan, bizitzen jarraitzen dugun balioetan, besteei helarazten dizkiegun hitzetan adieraz daiteke. Maitasunak ezin du jada presentzia fisikoan oinarritu, baina horregatik ez da desagertzen. Praktika forma alda dezan baimentzean datza.

Galera garrantzitsu batean antzeko zerbait gertatzen da. Askatzeak ez du esan nahi ezerk axola izan ez zuenik aldarrikatzea. Ezta bizitakoa gutxiestea eskatzen ere. Maitasuna, edertasuna eta ikasketa izan zirela aitor dezakegu eta, hala ere, forma bat amaitu zela onartu.

Egoera mingarri bati dagokionez, askatzea are delikatuagoa da. Baliteke nostalgia edo errukia sentitzen jarraitzea. Horrek ezerk ez du behartzen eredua errepikatzera. Joaten uzteak ez du gorrotatzea esan nahi. Batzuetan honakoa onartzea esan nahi du: «ona opa dizut, baina ezin dut hausten nauen dinamika baten barruan jarraitu».

Atxikimenduak dio: «maite badut, eutsi egin behar dut». Jakinduriak erantzuten du: «maita dezaket eta ez jabetu; senti dezaket eta ez itzuli; gogora dezaket eta ibiltzen jarraitu».

Askatzeak ez du bihotza hozten. Kateetatik garbitzen du.

Amaiera argitasunez ikustean hasten da

Sufrimenduaren hiru sustraiek —ezjakintasuna, atxikimendua eta nazka— indarra galtzen dute jardunean ikusten ditugunean.

Ezjakintasuna murrizten da hau aitortzen dugunean: «hau pentsamendu bat da, ez egia absolutu bat». Atxikimendua lasaitzen da hau onartzen dugunean: «aldatzen ari den zerbaiti eutsi nahi diot». Nazka leuntzen da hau esaten dugunean: «dagoeneko hemen dagoen emozio bat baztertzen ari naiz».

Ez dago zertan perfektu egin. Nahikoa da lehen baino behin gehiago ikustea.

Doluan, gogoak hau errepika dezake: «berriro irribarre egiten badut, hil denari traizio egiten diot». Argitasunez ikusteak esan nahi du aitortzea esaldi hori ez dela maitasun hutsa; maitasunaren, erruaren eta ahanzturaren beldurraren nahasketa da. Ikustean, negar egin dezakegu eta, hala ere, poz txiki bati utzi huts egiten ari garela sentitu gabe.

Galera baten ondoren, baliteke pentsamendua agertzea: «pertsona hori itzultzen ez bada, ezin izango naiz ondo egon». Praktika ez datza esaldiarekin orduz orduz eztabaidatzean. Nahikoa da hura ikustea: «hau atxikimendua da hizketan». Gero gorputzera, arnasketara, egun zehatzera itzultzen gara.

Egoera mingarri bat eten dugunean, hau sor daiteke: «min egiten badit, oker nengoela esan nahi du». Argitasunak erantzuten du: «minak ez du beti errakuntza adierazten; batzuetan dolua adierazten du». Bereizketa honek kaltea errepikatzetik babes gaitzake.

Konparazio fisikoan, agian hau pentsatzen dugu: «pertsona horrek gorputz hobea du, horregatik balio du gehiago». Argitasunez begiratzeak programazio zahar bat aitortzeko aukera ematen du: duintasuna itxurarekin neurtzen ari gara. Ikustean, pentsamenduak nolabaiteko aginpidea galtzen du.

Argitasunez ikusten duguna erabat menderatzeari uzten dio.

Nirvana: sua itzaltzea

Askapenaz hitz egiteko ohiko hitza nirvana da.

Batzuetan zeruko toki gisa irudikatzen da, baina haren jatorrizko esanahia su bat itzaltzearekin edo iraungitzearekin dago lotuta. Itzaltzen den sua gutizia, gorroto eta nahasmenduarena da. Beste hitz batzuetan: atxikimenduaren, nazkaren eta ezjakintasunaren sua.

Nirvana ez da desagertzea. Ez da axolagabe bihurtzea, ezta gizatasunik gabe geratzea ere. Modu berean erretzeari uztea da.

Denok ezagutzen dugu su hori.

Lo egiten uzten ez digun amorrua. Segurtasuna kosta ahala kosta berreskuratzeko nahia. Balio dugula frogatzeko beharra. Etengabeko konparazioa. Muga bat jarri ondoren hozka egiten digun errua. Tristura ez sentitzeko eusten diogun gorrotoa. Besteek pentsatzen dutena kontrolatzeko obsesioa.

Su hori pizten denean, ukitzen dugun guztia berotzen da. Elkarrizketa bat borroka bihurtzen da. Oroitzapen bat kondena bihurtzen da. Gorputz bat etxe izateari uzten dio eta proiektu estugarri bihurtzen da. Etapa bat amaitzen da, baina sutea elikatzen jarraitzen dugu hilabetez edo urtez.

Sufrimenduaren amaierak ez du esan nahi txinparta bat inoiz agertuko ez denik. Esan nahi du egur gehiago ez botatzen ikasten dugula.

Ez dugu atxikimendua elikatzen, gu suntsitzen gaituena behin eta berriz begiratuz. Ez dugu nazka indartzen, lotuta gaituzten gorroto-diskurtsoak errepikatuz. Ez diogu ezjakintasunari eusten, egoera mingarri bat halakoa ez dela itxuratuz. Egoa indartzeari uzten diogu, bizitza oso bat inpresionatzeko eraikitzeari utzita.

Sua itzaltzea eguneroko praktika bat da.

Eguneroko amaiera txikiak

Bakardadearen erdian ere badaude amaiera txikiak. Hutsunea edozein konpainiarekin betetzeko bulkada sentitu eta, automatikoki egin beharrean, arnasa hartzen dugunean gertatzen dira. «bakarrik nago» aitortu eta «ez dut balio» erantsi gabe. Konfiantzazko norbaiti deitzean, kalte egiten digun jokabide bat errepikatu beharrean. Gure buruarekin minutu batzuez eseri eta isiltasun hori zigor bihurtu gabe.

Askapena ez da maisu handien esklusiboa. Badaude bizitza normal baten eskura dauden amaiera txikiak.

Amaiera txiki bat gertatzen da antsietatetik erreakzionatzeko zorian zaudenean eta itxarotea erabakitzen duzunean. Baita hildako norbait gogoratu eta tristurari agertzen uzten diozunean ere, errurik erantsi gabe. Jokabide kaltegarri bat errepikatzeko gogoa sentitu eta lehenik konfiantzazko pertsona bati deitzean sortzen da. Ispiluan begiratu eta gorputza etsai bihurtzen ez duzunean agertzen da. Kritika bat entzun eta berehala defendatu beharrik izan gabe azaltzen da. Konparatzen ari zarela aitortu eta arnasketara itzultzen zarenean dago presente.

Une hauek apalak dirudite, baina izugarrizko garrantzia dute.

Eredu bati men egiten ez diogun bakoitzean, haren aginpidea apur bat ahultzen dugu. Etenaldi bakoitzak aukera berri bat sortzen du. Pixkanaka, gogoak ikasten du ez duela bide zaharrari jarraitu beharrik.

Ez dira aurrerapen txikiak gutxietsi behar.

Doluan dagoen pertsona batek agian ezin du egun osoan bakea sentitu, baina bai hiru arnasalditan. Horrek balio du. Galera bat zeharkatzen duenak agian ezin du erabat askatu, baina ordubetez mugikorra ez begiratzea lor dezake. Hori ere praktika da. Egoera mingarri bat aldatu duen norbaitek agian errua sentitzen jarraitzen du, baina errua agindu bihurtzea saihets dezake. Tarte txiki hori askatasuna da. Irudian harrapatuta dagoen pertsona batek agian gustatu nahian jarraitzen du, baina gaur osasunagatik entrena dezake eta ez konparazioagatik. Hor jada badago aldaketa bat.

Askapena argitasun-uneekin eraikitzen da.

Azkar askatu nahi izatearen oztopoa

Askatzeko nahia ere atxikimendu bihur daiteke.

Sufritzeari orain bertan utzi nahi diogu. Dolua gainditu, galera ahaztu, atxikimendurik ez sentitu, ez konparatu, oneste beharrik ez izan, kalte egin zigunaren faltarik ez sumatu nahi dugu. Gogoak bide espirituala beste eskakizun bat bihurtzen du: «hobeto egon beharko nuke», «kontzienteagoa izan beharko nuke», «dagoeneko askatu beharko nuen».

Hau oso ohikoa da.

Egoak espiritualtasuna beregana dezake. Meditatzaile ona izan nahi du, pertsona goratua, amorrurik sentitzen ez duen norbait, itsasten ez dena, oker egiten ez duena. Irudi berri bat bilatzen du: espirituala izatearen irudia.

Baina benetako bidea apalagoa da.

Egun onak eta egun zailak egongo dira. Zauri batzuk itzuliko dira. Dolua ustekabeko egunetan ager daiteke. Galera batek min egin dezake itxurazko lasaitasunezko hilabeteen ondoren. Egoera mingarri bat aldatzeagatiko erruak itzul daiteke lasaitasun-uneak gogoratzen ditugunean. Konparazio fisikoa hondartza batean, bilera batean edo argazki baten aurrean piztu daiteke.

Horrek ez du porrota esan nahi.

Praktika itzultzean datza. Berriro ikustea. Berriro arnasa hartzea. Berriro askatzea. Laguntza eskatzea behar bada. Atzerakada emozional bat identitate bihurtzea saihestea.

Askapena ez da gure kateak gorrotatuz lortzen. Nola osatzen diren ulertuz lantzen da.

Etsipenaren eta askapenaren arteko aldea

Zenbait pertsonak onartzea etsitzearekin nahasten dute.

Etsipenak dio: «ez dago ezer egiterik». Askapenak dio: «sufrimendu alferrikakoa eransteari utziko diot eta ahalik eta argitasun handienetik jokatuko dut».

Oso gauza desberdinak dira.

Doluan, etsitzea bizitza erabat itzaltzea litzateke. Askatzea hil denarenganako maitasunak bizitzen jarraitzea eragozten ez duen forma bat aurki dezan baimentzea da.

Galera batean, etsitzeak gogortzea eta maitatzeak merezi ez duela ondorioztatzea esan lezake. Askatzeak esperientziatik ikastea dakar, bihotza itxi gabe.

Egoera mingarri baten barruan, etsitzea mugagabeki eustea da, irtenbiderik ez dagoela pentsatuz. Askatzeak ekintza zehatz bat eska dezake: hitz egitea, laguntza eskatzea, mugak ezartzea, urruntzea, babestea.

Budismoak ez digu kaltearen aurrean pasibotasunik eskatzen.

Onarpenak errealitateari begiratzen dio hobeto erantzuteko. Etxea sutan badago, onartzea ez da barruan esertzea «dena iragankorra da» esanez. Onartzea sua aitortzea eta ateratzea da.

Modu berean, egoera batek suntsitzen bagaitu, ez dugu espiritualtasuna erabiltzen bertan irautea justifikatzeko. Sufrimendua ikusten dugu, atxikimendua ulertzen dugu eta ahalik eta argitasun handienez jokatzen dugu.

Askatzea nahasmenduarekin lankidetzan aritzeari uztea da.

Amaiera errealitatean atseden hartze gisa

Sufrimendua errealitatearekin borrokatzeaz elikatzen da.

Heriotza gertatu zen. Etapa bat amaitu zen. Gorputza aldatzen da. Gaixotasuna iritsi daiteke. Bakardadeak min eman dezake. Ez gaitu mundu guztiak onetsiko. Ezin dugu besteen begirada kontrolatu. Ez gara perfektuak. Ez dugu ere halakoak izan beharrik.

Errealitatean atseden hartzeak ez du esan nahi errealitatea erosoa denik. Esan nahi du gure indar guztia hura ukatzen gastatzeari uzten diogula.

Maite duen norbaiten heriotza pixkanaka onartzen duen pertsona batek negarrez jarrai dezake, baina jada ez da gabeziaren oinarrizko egitatearen aurka borrokatzen. Onarpen horrek esker ona, oroimena eta bizitza ere kabitzen diren tarte bat sortzen du.

Galera bat onartzen duenak iraganerako ate sekretu bat etengabe bilatzeari uzten dio. Min eman dezake, baina energia itzultzen hasten da.

Egoera mingarri bat benetan halakoa zela aitortzean, ageriko denarekin negoziatzeari uzten diogu. Tristurak jarraitzen du, nahiz eta jada ez duen errepikapen bihurtu beharrik.

Gure itxura aldatuko dela onartzen dugunean, bake handiagoz zain dezakegu gure burua. Gimnasioak epaitegi izateari uzten dio. Arropak armadura izateari uzten dio. Ispiluak epaia ematea uzten du.

Sufrimenduaren amaierak zerikusi handia du honekin: denarekin gutxiago borrokan bizitzea.

Ariketa bat: non utz dezaket egurra botatzeari

Bilatu sufritzen ari zaren egoera zehatz bat. Dolu bat izan daiteke, galera bat, egoera mingarri bat, zure gorputzagatiko kezka bat edo oneste beharra.

Idatzi lehenik:

Pizten ari den sua da…

Adibidez: «bakardadearen beldurra», «erabaki zail batengatiko errua», «injustizia baten aurreko amorrua», «perfektu ematearen beharra», «maite den norbaiten heriotzagatiko mina», «gaixotasun baten aurreko beldurra».

Gero galdetu:

Zer egur ari naiz sura botatzen?

Agian sareak zure burua konparatzeko erabiltzea izango da, istorio bat errepikatzea, onespena bilatzea, isolatzea, zeure burua gorrotatzea, egoera mingarri bat justifikatzea, dolua ukatzea edo errealitatearekin mentalki eztabaidatzea.

Orain idatzi:

Hau gaur ez elikatzeko modu txiki bat izango litzateke…

Ez aukeratu zerbait heroikoa. Bilatu keinu posible bat.

Ordubetez mugikorra ez begiratzea. Musikarik gabe paseatzera irtetea eta gorputza sentitzea. Orain zauria gehiegi irekitzen duen argazki bat gordetzea. Konfiantzazko norbaiti deitzea bulkadaz erantzun aurretik. Osasunagatik entrenatzea, ez zigorragatik. Lasai jatea. Errepikatzea: «hau erru da, ez nahitaez egia». Egoera mingarri baten egitate osoak gogoratzea. Poz bati uztea hil denari traizio egiten diozula sentitu gabe.

Amaitu hiru arnasaldirekin eta esaldi honekin:

«Gaur sufrimenduaren zati bat elikatzeari utz diezaioket».

Gogoratzeko

Sufrimenduaren amaiera ez da minik gabeko bizitza baten parekoa. Atxikimenduari, nazkari edo nahasmenduari erregai eransteari uzten diogun bakoitzean agertzen da. Nirvanak su horien iraungitzea adierazten du; eguneroko bizitzan argitasun eta ez-erreakzioko une txikietan iragartzen da.

Sufrimendua aitortu, haren erroak ulertu eta amaitu daitekeela aurkitu ondoren, saihestezina den galdera bat agertzen da:

nola egiten da?

Ez da nahikoa ezjakintasun, atxikimendu eta higuinagatik sufritzen dugula ulertzearekin. Ezta bakea desiratzearekin ere. Ulermena bide bihurtu behar da, praktika, bizitzeko modu zehatz bat.

Budak ez zuen soilik ideia kontsolagarri bat utzi. Bide bat utzi zuen.

Bide hori Zortziko Bide Noble gisa ezagutzen da.

Budismoaren mapa nagusietako bat da. Ez da kanpotik ezarritako agindu multzo bat, baizik eta esnatzen ari den bizitza baten zortzi alderdi. Ez du eskailera zurrun baten gisa funtzionatzen, non lehenengo maila bat amaitu eta gero hurrengora pasatzen garen. Gehiago dirudi gurpil bat: elementu guztiak elkarren artean sostengatzen dira.

Hobeto ikusten denean, hobeto hitz egiten da.

Kontu handiagoz hitz eginez, kalte gutxiagorekin jarduten da.

Nahaste gutxiagorekin jardunez gero, adimena baretu egiten da.

Adimen baretuago batek argitasun handiagoz ikusten uzten du.

Bideak bere burua elikatzen du.

Ez dago monjeentzat, espezialistentzat edo mundutik baztertutako pertsonentzat gordeta. Etxe batean praktika daiteke, bulego batean, familian, galera batean, dolu batean, gaixotasun batean, elkarrizketa zail batean, gorputza zaintzeko moduan edo min egiten digun egoera bat aldatzeko erabakian.

Budismoa benetako bihurtzen da ideia izateari uzten dionean eta bizi garen modua ukitzen hasten denean.

Bizitza arruntarako bide bat

Jende asko meditazioaren bila hurbiltzen da budismora. Hori ulergarria da. Meditazioak indar izugarria du. Baina bide budista ez da isiltasunean esertzera mugatzen.

Hogei minutuz meditatu eta gero eguneko gainerakoa gezurretik, oldarkortasunetik, atxikimendutik edo onespen beharrizan etengabetik bizitzea praktika osatugabea litzateke.

Zortziko Bide Nobleak gogorarazten digu esnatzeak bizitza osoa dakarrela.

Pentsatzeko dugun moduak garrantzia du.

Baita hitz egiteko moduak ere.

Gure ekintzek arrastoa uzten dute.

Bizimodua ateratzeko moduak sufrimendua arindu edo handitu dezake.

Arretak egunerokoa eraldatzen du.

Ongi bideratutako ahaleginak ohiturak aldatzen ditu.

Kontzentrazioak adimena egonkortzen du.

Asmoak bihotza orientatzen du.

Ez da perfektuak izateari buruzkoa. Perfekzioarekiko obsesio hori egoaren beste estrategia bat izan ohi da. Praktika bizitza kontzienteago batera behin eta berriz itzultzean datza.

Doluan dagoen pertsona batek bidea praktika dezake bere mina erruan bihurtu gabe hitz eginez, laguntza onartuz, gorputza zainduz, eskertuz gogoratuz eta tristura garaia baino lehen desager dadila eskatu gabe.

Bakardadea bizi duenak ere bidea praktika dezake. Ikuspegi zuzena bakarrik egotea eta ezertarako ez balio izatea bereizteko. Asmo zuzena loturak duintasunetik bilatzeko, ez etsipenetik. Hitz zuzena konpainia eskatzeko inor manipulatu gabe eta mina ezkutatu gabe. Ekintza zuzena benetako topaketa baldintzak sortzeko: deitu, parte hartu, irten, laguntza eskatu, gorputza zaindu, atexka bat ireki edozein loturari men egin gabe.

Galera bat zeharkatzen duenak hori praktika dezake istorio ankerrak elikatzeari utziz, min ematea baino bilatzen ez duten hitzak saihestuz, galera bere duintasuna suntsitu gabe onartuz eta atxikimendua beti obeditu gabe behatuz.

Egoera batek min egiten badu, bidea argitasun, muga eta errukitasun gisa adieraz daiteke. Ez nahitaez iraupen gisa. Batzuetan ekintza zuzena geratu eta zintzoki lan egitea da. Beste batzuetan, bizitza babesteko distantzia hartzea.

Norberaren irudia bezain egunerokoa den zerbaitetan ere praktika daiteke bide hau. Apaintzea, entrenatzea edo gorputza zaintzea osasunetik eta pozetik egin daiteke. Baita gustatzeko antsietatetik, konparaziotik eta akatsgabe agertzeko beharretik ere. Kanpoko ekintza antzekoa izan daiteke; barneko erroa erabat aldatzen da.

Bideak ez digu soilik zer egiten dugun galdetzen. Nondik egiten dugun galdetzen du.

Bidearen hiru arlo handiak

Tradizionalki, Zortziko Bide Noblea hiru arlo handitan biltzen da:

jakinduria, etika eta entrenamendu mentala.

Jakinduriak hobeto ikusten laguntzen digu. Ikuspegi zuzena eta asmo zuzena biltzen ditu.

Etikak munduarekin harremanetan jartzeko dugun modua orientatzen du. Hitz zuzena, ekintza zuzena eta bizibide zuzena biltzen ditu.

Entrenamendu mentalak barne-diziplina lantzen du. Ahalegin zuzena, arreta zuzena eta kontzentrazio zuzena biltzen ditu.

Hiru arlo horiek ez daude bereizita.

Jakinduriarik gabe, etika zurrun bihur daiteke. Etikarik gabe, meditazioa berekoikeriaren forma dotore bat izan daiteke. Entrenamendu mentalik gabe, asmo onak ahuldu egiten dira emozio bizia iristen denean.

Imajina dezagun egoera mingarri bat aldatu behar duela dakien norbait. Jakinduria behar du errealitatea autoengainurik gabe ikusteko. Etika ere bai mendekutik edo ankerkeriatik ez jarduteko. Entrenamendu mentala behar du erru, beldur eta atxikimenduari eusteko eredu bera automatikoki errepikatu gabe.

Doluak ere hiru arloak eskatzen ditu. Jakinduria iragankortasuna ulertzeko. Etika mina besteen gainera ez deskargatzeko. Entrenamendu mentala pentsamendu zailak laguntzeko denak egia bihurtu gabe.

Galera garrantzitsu batean, bideak soilik erreakziotik ez bizitzen laguntzen digu. Mina senti dezakegu eta hala ere duintasunez hitz egin. Konpultsiboki jardun gabe faltan bota daiteke. Idealizatu gabe gogoratu daiteke.

Zortziko Bide Noblea praktikoa da bizitza osoari zuzentzen zaiolako, ez soilik une lasaiei.

1. Ikuspegi zuzena

Ikuspegi zuzenak ez du esan nahi iritzi erlijioso bat hartu eta denen aurka defendatzea. Errealitatea distortsio gutxiagorekin ikusten ikastea esan nahi du.

Zuzen ikusten dugu dena aldatzen dela aitortzen dugunean, gure ekintzek ondorioak dituztela, sufrimenduak kausak dituela eta pentsamenduek ez dutela beti egia osoa erakusten.

Doluan, ikuspegi zuzena da gogoratzea heriotza ez dela bizitzaren akats bat, nahiz eta sakon min eman. Jaiotako izaki oro hilkorra da. Hori onartzeak ez ditu malkoak ezabatzen, baina itzulezinaren aurkako borroka murrizten du.

Galera baten ondoren, ikuspegi zuzena da ulertzea etapa baten amaierak ez duela gure balioa definitzen. Minak haren garrantziaz hitz egiten du, ez gure duintasun faltaz.

Egoera batek min egiten duenean, zuzen ikusteak gertaera osoak begiratzea eskatzen du. Ez soilik une onak. Baita errepikatutako ereduak, beldurra, umiliazioa, higadura, geure burua izateari uzten diogun modua ere. Ikuspegi zuzena ez da inoiz benetako aldaketa bihurtzen ez den itxaropen batek engainatzen uzten.

Gorputzean eta irudian, ikuspegi honek zaintza mendekotasunetik bereizten du. Osasuntsua da ongi egon nahi izatea, gustura janztea edo entrenatzea. Beste gauza bat da sinestea maitasuna merezi dugula soilik miresgarri gertatzen bagara.

Zuzen ikusteak ez du beti berehala lasaitzen. Batzuetan min ematen du. Baina ikustearen mina osasuntsuagoa izan ohi da ukatzen jarraitzearen bake faltsua baino.

2. Asmo zuzena

Asmo zuzenak galdetzen du: zer norabide du nire bihotzak?

Gauza bera egin dezakegu oso leku desberdinetatik. Galera batez hitz egitea argitasunetik edo manipulaziotik sor daiteke. Gorputza entrenatzea zaintzatik edo norberarenganako gorrototik sor daiteke. Etapa bat atzean uztea duintasunetik edo zigortzeko nahitik egin daiteke. Isiltzea zuhurtzia edo beldurra izan daiteke.

Asmo zuzenak ukoa, borondate ona eta ankerkeriarik eza lantzen ditu.

Ukoak ez du esan nahi bizitza gutxiestea. Sufrimendura lotzen gaituena askatzea esan nahi du. Borondate ona kalterik ez egiteko nahia da. Ankerkeriarik ezak indarkeria uztea dakar, bai besteenganako, bai geure buruarenganako ere.

Doluan, asmo osasuntsu bat izan liteke: «hil denari ohore egin nahi diot nire bizitza utzi gabe». Esaldi horrek ez du mina ukatzen, baina kartzela bihurtzea saihesten du.

Galera baten ondoren, asmo zuzena honela entzun daiteke: «hau zeharkatu nahi dut neure burua suntsitu gabe eta inori kalterik egin gabe». Ez da beti erraza izango. Amorrua, tristura eta atxikimendua egongo dira. Baina asmoak iparra markatzen du.

Egoera mingarri bat aldatzean, asmo argi bat hau litzateke: «nire duintasuna babestu nahi dut gorrotoa elikatu gabe». Oreka horrek praktika eskatzen du. Ez du kaltea ukatzera ez eredua errepikatzera behartzen. Zauria betiko pozoi bihurtzea besterik ez du saihesten.

Norberaren irudian, asmo zuzenak galdetzen du: «pozez apaintzen al naiz ala beldurrez?, osasunez entrenatzen al naiz ala konparazioz?, neure burua zaindu nahi dut ala zerbait erakutsi?». Ez du ekintza epaitzen; motibazioa argitzen du.

Asmoa hazia da. Komeni da zer landatzen ari garen begiratzea.

3. Hitz zuzena

Hitz zuzena praktika zailenetako bat da.

Hitz egitea erraza dirudi, baina gure hitzek sendatu edo zauritu dezakete, argitu edo nahastu, hurbildu edo suntsitu. Budismoak egiaz, baliagarritasunez, aukera egokiz eta adeitasunez hitz egitera gonbidatzen gaitu. Ez da beti gauza leunak esatearena. Batzuetan hitz zuzen bat sendoa da. Deserosoa ere izan daiteke. Baina ez da kalte egiteko nahitik sortzen.

Doluan, hitz zuzenak esan nahi du hil denaz hitz egiten uztea geure buruari, arreta lortzeko dramatizatu gabe eta inor ez deserosotzeko geure burua erreprimitu gabe. Besteen minari nola erantzuten diogun zaintzea ere badakar. Kontsolamendu guztiak ez du kontsolatzen. «Dena arrazoiren batengatik gertatzen da» bezalako esaldiek espiritualak irudi dezakete eta, hala ere, min eman.

Galera baten ondoren, hitz zuzena funtsezkoa bihurtzen da. Minak iraindu, umiliatu, erregutu edo manipulatzera bultza gaitzake. Agian sentitzen duguna adierazteko eskubidea dugu, baina sentitzen dugun guztiak ez du iragazkirik gabe atera behar. Zauri irekitik hitz egiteak behar baino kalte gehiago sor dezake.

Egoera mingarri batean, hitz zuzena hau esatea izan daiteke: «honek min egiten dit», «ez dut tratu hau onartzen», «distantzia behar dut», «ez dut dinamika honetan jarraituko». Ez da erasoa; argitasuna da. Hitz zuzenak ez du beti atsegin izatea bilatzen. Batzuetan babestu egiten du.

Irudiari dagokionez, komeni da geure buruaz eta besteez nola hitz egiten dugun behatzea ere. Gorputzei, edertasunari, adinari, erakargarritasunari edo arrakastari buruzko etengabeko iruzkinek konparazioa elikatzen dute. «Izugarri nago», «ze zahar nagoen», «inork ez nau horrela begiratuko» esatea txantxa irudi daiteke, baina sarritan sufrimendua indartzen du.

Hitz zuzena hitz egin aurretik hasten da. Asmoa entzutean hasten da.

4. Ekintza zuzena

Ekintza zuzenak jokabidearekin du zerikusia.

Ez da nahikoa gauza nobleak pentsatzearekin. Bizitza ekintza zehatzek definitzen dute: haserre gaudenean egiten duguna, inork begiratzen ez gaituenean aukeratzen duguna, gugandik dependitzen duena nola tratatzen dugun, zer muga jartzen ditugun, zer ohitura elikatzen ditugun.

Budismoan, ekintza zuzenak kalte egitea saihesten du eta bizitzarekiko errespetua, zintzotasuna eta erantzukizuna lantzen ditu.

Doluan, ekintza zuzena izan daiteke gorputza zaintzea gogorik ez izan arren, laguntza eskatzea, pixkanaka egiteke dauden gaiak antolatzea, atseden hartzea, erabat ez isolatzea. Bihotzari laguntzen dioten agur-erritualak baimentzea ere izan daiteke.

Galera baten ondoren, agian konpultsiboki ez jardutean datza, besteak kontrolatzeko ez erabiltzean eta zauria berriro irekitzen duten estimuluei alferrik ez agertzean. Ekintza zuzena ez dator beti bulkadak eskatzen duenarekin bat.

Egoera batek min egiten digunean, zuzen jardutea izan daiteke laguntza eskatzea, babesa bilatzea edo muga argiak ezartzea. Indarkeria, manipulazio larria edo beldurra badago, lehentasuna ez da egoera espiritualki aztertzea, baizik eta egoki lagunduta babesean jartzea.

Gorputzari dagokionez, ekintza zuzena hura zigortu gabe zaintzea da. Lo egin, elikatu, mugitu, atseden hartu eta haren mugak onartu. Ez erabili gimnasioa geure buruaren aurkako gerra gisa, ezta itxura onespena erosteko txanpon gisa ere.

Ekintza zuzenak galdetzen du: honek sufrimendua murrizten al du ala handitzen?

5. Bizibide zuzena

Bizibide zuzena bizimodua nola ateratzen dugun eta munduan nola parte hartzen dugun aipatzen du.

Mendebaldeko pertsona askorentzat, puntu hau bereziki garrantzitsua da. Gure existentziaren zati handi bat lanean ematen dugu. Lana duintasun, zerbitzu, ikasketa eta sustengu iturri izan daiteke. Baita kalte, handinahikeria itsu, esplotazio, gezur edo gizatasun galera leku bihurtu ere.

Galdera ez da soilik «zenbat irabazten dut?». Hau ere axola du: «zer ondorio ditu nire lanak?, nori zerbitzatzen dio?, nori egiten dio kalte?, zer-nolako pertsona bihurtzen ari naiz hori eginez?».

Ez dugu beti enplegua aukeratzeko askatasun osoa. Bizitza asko premia ekonomikoek, familiak, erantzukizunek edo aukera faltak baldintzatzen dituzte. Horregatik, irakaspen hau errealismoz landu behar da, ez moralismoz.

Hala ere, behatu dezakegu.

Nire lanak etengabe gezurretan egitera behartzen al nau?

Sufrimendua handitzen al dut saltzen, diseinatzen, kudeatzen edo baimentzen dudanarekin?

Nire posizioa zaintzeko ala menperatzeko erabiltzen al dut?

Hain nago nire karguarekin identifikatuta, non, galtzen badut, inor ez naizela sentitzen dudan?

Bizibide zuzenak egoa ere ukitzen du. Askotan lana irudia sostengatzeko erabiltzen dugu: garrantzitsu, arrakastatsu, lanpetuta, ezinbesteko agertzeko. Lanbide-aitorpena baliotsua izan daiteke, baina gure nortasunaren oinarri bihurtzen bada, asko sufrituko dugu aldatzen denean.

Dolu batean, lana aterpe osasuntsu edo ihesbide izan daiteke. Galera baten ondoren, zenbait pertsona produktibitatean murgiltzen dira ez sentitzeko. Egoera mingarri batean, autonomia ekonomikoa berreskuratzea zaintzaren funtsezko zati izan daiteke.

Irakaspen honek kontzientzia traizionatuko ez duen moduan bizitzera eta lan egitera gonbidatzen gaitu.

6. Ahalegin zuzena

Ahalegin zuzena ez da etengabeko tentsioa.

Pertsona askok praktika espirituala eskakizunarekin nahasten dute. Dena ongi egin nahi dute: perfektuki meditatu, beti lasai hitz egin, bekaitzik ez sentitu, dolua azkar gainditu, atzera egin gabe askatu, inoiz ez konparatu. Jarrera horrek frustrazioan amaitzen du normalean.

Ahalegin zuzena ongi bideratutako energia da.

Ez alferkeria, ez geure buruaren aurkako indarkeria. Ez etsipena, ez obsesioa. Gehiago dirudi lorategi bat lantzea gudu bat irabaztea baino.

Osasuntsua dena ureztatu behar da eta kalte egiten diguna elikatzeari utzi.

Doluan, ahalegin zuzena izan daiteke jaikitzea, zerbait jatea, ibiltzea, norbaitekin hitz egitea edo bost minutuz arnasa hartzera esertzea. Ez du ongi egotea eskatzen. Bizitza zaintzarantz leunki orientatzen du besterik ez.

Galera baten ondoren, izan daiteke sareak konparazioa elikatzeko ez erabiltzea, antsietatetik ez jardutea, istorio bera orduz ez errepikatzea eta edozein distrakzio hutsunea estaltzeko soilik ez bilatzea.

Egoera mingarri bat aldatzean, ahalegin zuzenak dakar erabakia laguntzarekin eustea, gertaerak gogoratzea nostalgiak iragana editatzen duenean, errutina berriak eraikitzea eta erru-sentimendua agindu batekin ez nahastea.

Gorputzaren irudian, ahalegin zuzena izan daiteke modu orekatuan entrenatzea, gorputzak eskatzen duenean atseden hartzea, etengabe ez konparatzea eta gure gorputzaz mespretxu gutxiagorekin hitz egitea.

Ahalegin honek ez du oihu egiten. Irauten du.

7. Arreta zuzena

Arreta zuzena gertatzen ari denarekin presente egoteko gaitasuna da.

Ez du esan nahi geure burua modu zurrunean zaintzea ezta dena aztertzea ere. Gorputzean, adimenean, emozioetan eta jokabidean zer gertatzen ari den jakitean datza, gertatzen ari den bitartean.

Arreta zuzenak ohartzen du: «tristura dago», «amorrua dago», «atxikimendua dago», «atsegin izateko gogoa dago», «nahikoa ez izateko beldurra dago», «errepikatzeko bulkada dago», «zigortzeko nahia dago», «konparazioa dago».

Kontzientzia horrek espazioa sortzen du.

Doluan, arreta zuzenak tristura olatu bat sentitzen uzten du dena galduta dagoela ondorioztatu gabe. Galera batean, distrakzioa bilatzeko bulkada aitortzen laguntzen du obeditu baino lehen. Egoera mingarri batean, erru-sentimendua behatzen du automatikoki egia bihurtu gabe.

Norberaren irudiarekin, praktika hau oso argigarria da. Apaindu, argazki bat argitaratu, entrenatu edo konparatu aurretik zer gertatzen den ohar dezakegu. Pozik al dago? Segurtasunik ezik al dago? Adierazteko nahirik al dago? Onespen beharrik? Arretak ez du kondenatzen. Argitzen du besterik ez.

Arreta zuzena lanpara bat da. Ez du dena bat-batean aldatzen, baina erabat ilunpean ibiltzeari uzten dio.

8. Kontzentrazio zuzena

Kontzentrazio zuzenak adimena egonkortzen du.

Adimen sakabanatua edozein estimuluk erraz eramaten du. Oroitzapenetik beldurrera jauzi egiten du, beldurretik mugikorrera, mugikorretik konparaziora, konparaziotik desirara, desiratik erru-sentimendura. Egonkortasun jakin bat gabe, zaila da argitasunez ikustea.

Meditazioak egonkortasun hori lantzen du.

Zerbait sinple batekin has gaitezke: esertzea, arnasa sentitzea, adimena noiz joaten den nabaritzea eta itzultzea. Behin eta berriz itzultze horrek irauteko gaitasuna entrenatzen du.

Doluan, kontzentrazioak orduz erru- edo etsipen-pentsamenduek eraman ez gaitzaten laguntzen du. Galera baten ondoren, premiak erabat menderatuta ez bizitzen uzten du. Egoera mingarri batean, ziklo berera beti ez erortzeko behar den argitasuna indartzen du.

Gorputzari eta irudiari dagokienez, adimen kontzentratuago batek konparazioa behatzen du hainbeste jarraitu gabe. Argazki bat ikusten du, segurtasunik eza sentitzen du, arnasa hartzen du eta ez du estimulu hori bere balioari buruzko epai bihurtzen.

Kontzentrazio zuzenak ez du bizitzatik deskonektatzea bilatzen. Bertan egoten laguntzen digu olatu bakoitzak eraman gabe.

Bidea ez da geure burua epaitzeko zerrenda bat

Zortzi alderdi hauek irakurtzean, oso erreakzio gizatiar bat ager daiteke: «dena gaizki egiten dut».

Erreakzio hori ere behatu behar da. Zortziko Bide Noblearen helburua ez da geure burua zigortzeko beste zerrenda bat sortzea. Ez da gure akats guztiak gauero berrikustea okerrago sentitzeko.

Bidea orientazio bat da.

Gaizki hitz egiten badugu, ikusi eta konpon dezakegu. Atxikimendutik jarduten dugunean, aitortu eta ikasten dugu. Onespen bila gabiltzala konturatzen bagara, arnasa hartu eta itzultzen gara. Egoak arrazoia izan nahi duela nabaritzean, agian une batez isiltzen gara. Galera-istorio batean berriro erortzen bagara, ez dugu geure burua gorrotatu beharrik; itzultzen praktikatzen dugu.

Perfekzioa ez da kontua. Norabidea, berriz, bai axola du.

Ontzi batek ez du beti zehazki lerrokatuta egon behar portura iristeko. Behin eta berriz norabidea zuzendu behar du.

Horrela funtzionatzen du bideak.

Bidea zailtasun baten aurrean

Zortziko Bide Nobleak ez du zortzi arau modu mekanikoan aplikatzea eskatzen. Egoera zehatz bat orientatzen duen galdera-sare gisa funtzionatzen du.

Familia-gatazka baten, galera baten, lan-arazo baten edo erabaki zail baten aurrean, ikuspegi zuzenak gertaerak interpretazioetatik bereizten ditu. Asmoak aztertzen du zaintzak, beldurrak ala mendekuak mugitzen gaituen. Hitzak eta ekintzak kaltea murriztea bilatzen dute egia traizionatu gabe. Bizibideak gogorarazten du gure erabakiak sistema zabalagoen parte direla. Ahaleginak baliagarria dena lantzen du indarkeriarik gabe; arretak gertatzen ari dena ikusten uzten du, eta kontzentrazioak adimena eusten du lehen astinduatik erabaki ez dezan.

Elementu bakar batek ere ez du bakartuta jarduten. Hitz kontzienteago batek ekintza aldatzen du; adimen egonkorrago batek lehen baztertzen zituen ondorioak ikusten ditu. Bidea benetako bihurtzen da zerrenda izateari uzten dionean eta hurrengo urrats posiblea orientatzen hasten denean.

Ariketa bat: gaurko nire bidea

Ez saiatu zortzi alderdiak zure bizitza osoari bat-batean aplikatzen. Aukeratu egungo egoera bat.

Galera bat izan daiteke, galera bat, egoera mingarri bat, zure gorputzarekiko zailtasun bat, konparazio bat, familia-gatazka bat edo lanbide-kezka bat.

Idatzi laburki:

Ikuspegia: zer behar dut argitasun handiagoz ikusi?

Asmoa: nondik jardun nahi dut?

Hitza: zer esan behar dut, isildu ala hobeto formulatu?

Ekintza: zer keinu zehatzek murriztuko luke sufrimendua?

Bizibidea: ba al dago nire lanean edo mendekotasun materialean hemen eragiten duen zerbait?

Ahalegina: zer eredu utzi behar dut elikatzeari gaur?

Arreta: zer emozio edo bulkada behatu behar dut?

Kontzentrazioa: zer praktika sinplek lagunduko dit egonkortzen?

Ez idatzi erantzun perfektuak. Bilatu orientazio zintzo bat.

Amaitu esaldi honekin:

«Gaur ez dut bide osoa egin behar. Urrats bat kontzientzia handiagoz ematea besterik ez dut behar».

Gogoratzeko

Zortziko Bide Nobleak ikuspegia, jokabidea eta entrenamendu mentala biltzen ditu. Haren elementuek elkar sostengatzen dute eta ez dute geure burua epaitzeko balio. Praktika hurrengo erabakia argitasun handiagorantz, kalte txikiagorantz eta adimen egonkorrago baterantz orientatzean datza.

Zuzen ikusteak ez du esan nahi beti arrazoi izatea.

Argitze hau garrantzitsua da, askotan argitasuna segurtasun zurrunarekin nahasten baitugu. Uste dugu pertsona batek ongi ikusten duela bere ideiak indarrez defendatzen dituenean, zalantzarik egiten ez duenean, gertatzen den guztia azaltzen jakiten duenean edo besteak konbentzitzea lortzen duenean.

Baina budismoan, zuzen ikustea beste zerbait da.

Bizitza ezjakintasun gutxiagorekin, atxikimendu gutxiagorekin eta errefus gutxiagorekin begiratzen ikastea esan nahi du. Dena aldatzen dela ikustea da, gure ekintzek ondorioak dituztela, pentsamenduek ez dutela beti egia osoa esaten eta askotan sufritzen dugula aldakorra dena behin betiko babesleku bihurtu nahi dugulako.

Zuzen ikustea ez da goitik begiratzea. Apaltasunez begiratzea da.

Ikuspegi zuzena Bide Zortzikoitz Prestuaren lehen elementua da, gainerako guztia haren mende baitago. Gaizki ikusten badugu, gaizki jokatzen dugu gure asmoak onak diruditen arren. Atxikimendua maitasunarekin nahasten badugu, agian geure buruari aldatzen ez uztea leialtasun deituko diogu. Irudia balioarekin nahasten badugu, bizitzaren erdia eman dezakegu perfektu ematen saiatzen, inoiz aski sentitu gabe. Pentsamendu bat egia absolutua dela uste badugu, adimenari obedituko diogu sufrimendura bultzatzen gaituenean ere.

Horregatik hasten da bidea hemen: ikusten ikastea.

Errealitatea istorioaren aurretik

Adimenak ez du errealitatea hautematera soilik mugatzen. Interpretatu ere egiten du.

Norbaitek mezu bati erantzuten ez dio eta adimenak dio: «jada ez zaio axola». Pertsona batek kritikatzen gaitu eta pentsatzen dugu: «ez dut baliorik». Gorputza zahartzen da eta ondorioztatzen dugu: «erakargarritasuna galtzen ari naiz, balioa galtzen ari naiz». Lan bat galtzen da eta esaldia agertzen da: «porrot egin dut». Hil zen norbait gogoratzen dugu eta adimenak xuxurlatzen du: «pozik bizitzen jarraitzen badut, haren oroimena traizionatuko dut».

Ikuspegi zuzena gertaera istoriotik bereizten dugunean hasten da.

Gertaera mingarria izan daiteke. Istorioak, gainera, jasanezin bihur dezake.

Maite den norbait hil da. Hori da gertaera. Min ematen du, bizitza nahasten du eta dolua merezi du. Baina istorioak erants dezake: «inoiz ez naiz berriz ongi egongo», «ezin dut jarraitu», «gutxiago sufritzen badut, ahazten ariko naiz». Esaldi horiek ez dira heriotza; minetik jaiotako interpretazioak dira.

Galera bat gertatu zen. Hori da gertaera. Etapa bat amaitu zen, forma aldatu zuen edo irudikatzen genuen lekua izateari utzi zion. Istorioak esan dezake: «ez nintzen aski izan», «inork ez nau beharko», «bizitako guztia gezurra izan zen». Agian beldurra, amorrua edo tristura adierazten dituzte, baina ez nahitaez egia.

Egoera batek gainditzen gaitu eta laguntza eskatu edo mugak jarri behar ditugu. Hori da agian onartzen asko kostatu zaigun gertaera. Istorioak zigor gaitzake: «errudun naiz», «indartsua banintz, denarekin ahalko nuke», «atseden hartzea berekoikeria da». Zuzen ikusteak hasierako erru horretatik harago begiratzea eskatzen du.

Pentsamendu orok ez du obedientzia merezi.

Buruko esaldi bat biziki eta faltsua izan daiteke. Egiazkoa dirudi min ematen duelako, ez egiazkoa delako. Ikuspegi zuzenak pentsatzen dugunaren eta erabakitzen dugunaren arteko tartea sortzen irakasten digu.

Iragankortasuna ikustea

Zuzen ikustearen funtsezko parte bat iragankortasuna aitortzea da.

Baldintzatua dagoen guztia aldatu egiten da. Gorputza aldatzen da, adimena aldatzen da, harremanak aldatzen dira, emozioak aldatzen dira, proiektuak aldatzen dira, maite ditugun pertsonak aldatzen dira. Egonkorra dirudiena ere poliki-poliki eraldatzen ari da.

Irakaspen hau tristea irudi daiteke hasieran. Hala ere, ongi ulertuta, ez du bizitza suntsitzen. Egiazkoago bihurtzen du.

Maite den norbait hiltzen denean, iragankortasunak ideia izateari uzten dio. Esperientzia zuzen bihurtzen da. Ordura arte agian bagenekien denok hiltzen garela, baina urrunetik genekien. Galeraren ondoren, gorputz osoarekin ulertzen dugu.

Zuzen ikusteak ez du esan nahi hau esatea: «dena aldatzen denez, ez dut maitatu behar». Hori ulermen txarra litzateke. Irakaspena delikatuagoa da: hain zuzen ere dena aldatzen delako, komeni da presentziaz, esker onez eta jabetza gutxiagorekin maitatzea.

Nortasuna ere iragankortasunak zeharkatzen du. Indarrez has daiteke, hazi, heldu, aldatu, hoztu, hautsi edo eraldatu. Gure bizitzak beti forma bera gorde dezan nahi izateak sufrimendu handia sor dezake.

Egoera mingarri batean, iragankortasunak beste ñabardura bat du. Batzuetan izan zenari itsasten gatzaizkio. Etapa atseginago bat gogoratzen dugu, antzinako osasun bat, etxe bete bat, egonkortasun-promesa bat. Baina ikuspegi zuzenak galdetzen du: zer ari da gertatzen orain?

Ez da aski etapa bat zer izan zen begiratzearekin. Ezta izango zela agindu zuena begiratzearekin ere. Zer den begiratu behar da.

Orain beldurra, akidura, isolamendua, gaixotasuna, etengabeko segurtasun-eza edo duintasun-galera badago, ikuspegi zuzenak ez du une onen oroitzapenak hipnotizatuta geratu behar.

Iragankortasunak ez digu dena gal daitekeela soilik irakasten. Gauzen antzinako bertsio baten preso ez geratzen ere laguntzen digu.

Sufrimendua mozorrotu gabe ikustea

Zuzen ikusteak dukkha aitortzea dakar agertzen denean.

Erraza dirudi, baina ez da beti hala. Askotan sufrimendua mozorrotzen dugu, aitortzeak aldatzera behartuko gintuzkeelako.

Egoera mingarri batean, adibidez, ohikoa da nabarmena dena leuntzen duten esaldiak erabiltzea:

«Mundu guztia dago nekatuta». «Ez dut kexatzeko eskubiderik». «Ni baino okerrago dauden pertsonak daude». «Lanpetuta nagoenean, ez dut nabaritzen». «Garai txar bat besterik ez da». «Pazientzia gehiago izaten badut, aldatuko da».

Esaldi horietako batzuek egiaren parte bat izan dezakete. Mundu guztiak sufritzen du. Esker onak axola du. Etapa zail askok alderdi onak ere badituzte. Baina zuzen ikusteak multzoa begiratzea eskatzen du, geure burua zaindu gabe jarraitzen uzten digun partea soilik ez.

Sufrimendu-eredua errepikatzen bada, ikusi egin behar da.

Doluan ere mozorrotu dezakegu sufrimendua. Batzuetan «ongi nago» esaten dugu inor kezkatu nahi ez dugulako. Beste batzuetan, lehen bezala funtzionatzea exijitzen diogu geure buruari. Agian lanean jarraitzen dugu, erantzuten, zaintzen eta irribarre egiten, barnean galerak lekurik gabe jarraitzen duen bitartean.

Galera baten ondoren, agian axolagabetasuna itxuratzen dugu. Pozik gaudela argitaratzen dugu, garen baino indartsuago erakusten gara, ezerk eragin ez digula frogatzen saiatzen gara. Baina antzezpen hori irudiari lotuta jarraitzeko beste modu bat izan daiteke.

Zuzen ikustea hau esateko gai izatea da: «honek min ematen dit».

Antzerkirik gabe. Lotsarik gabe. Nortasun bihurtu gabe.

Aitortzea besterik ez.

Ondorioak ikustea

Ikuspegi zuzenak gure ekintzek ondorioak dituztela ulertzea ere barne hartzen du.

Hitz bakoitzak, isiltasun bakoitzak, buruko errepikapen bakoitzak, ohitura bakoitzak eta erabaki bakoitzak aztarna bat uzten du. Ez dugu beti emaitza berehala ikusten, baina ereindakoak gure bizitzan eragitea amaitzen du.

Egunero erresumina elikatzen badugu, adimena gogorrago bihurtzen da. Erru-istorioak errepikatzen ditugunean, erruak indartzen du. Sareetako seinaleak konpultsiboki berrikusten baditugu, atxikimendua bizirik mantentzen da. Gorputza gorrototik entrenatzean, agian muskulua irabaziko dugu, baina barne-gerra ere handitzen dugu. Egoera mingarri bat normaltzen badugu, gero eta zailagoa izan daiteke laguntza eskatzea.

Kontrakoa ere egia da.

Hitz egin aurreko etenaldi batek tartea sortzen du. Bulkada bati ez obeditzeak eredua ahultzen du. Laguntza eskatzeak ate bat irekitzen du. Mina zintzotasunez izendatzeak nahasmena murrizten du. Gorputza errespetuz zaintzeak geure buruarekiko harremana aldatzen du. Muga bat jartzeak duintasuna itzul dezake.

Ikuspegi zuzenak ez du espiritualtasuna eta eguneroko bizitza bereizten. Dena axola duela ulertzen du.

Ez modu obsesiboan. Ez geure burua beldurrez zaintzen bizitzeko. Baina bai adimena errepikatzen dugunarekin entrenatzen dela aitortzeko.

Hein batean, egunero praktikatzen duguna gara.

Erruaren eta erantzukizunaren arteko aldea ikustea

Erru-sentimendua ikuspegia gehien nahasten duten emozioetako bat da.

Batzuetan funtzio baliagarria du: kalte egin dugula erakusten digu, konpondu, barkamena eskatu edo hobeto jokatu behar dugula. Baina beste askotan erruak ikustea eragozten digun lanbro bihurtzen da.

Dolu batean, erruak indarrez ager daiteke. «Gehiago egon behar nuen», «deitu behar nuen», «ez nuen aski egin». Agian zerbait zehatz dago ikasteko. Baina askotan erruak kontrol-ilusio bat sortzen saiatzen da: beste zerbait egin banu, heriotza ez zen gertatuko. Ideia hori oso mingarria izan daiteke eta ez da beti bidezkoa.

Galera batean, erruak gertatutakoaren pisu guztia gure gain hartzera eraman gaitzake. Bizitza bat kausa bakar bat baino konplexuagoa izan ohi da. Zuzen ikusteak gure partea aitortzea dakar, istorio osoaz jabetu gabe.

Egoera mingarri bat aldatu behar dugunean, erruak bereziki bizia izan daiteke. Norbait agian etsitzen da, protesta egiten du edo ez du ulertzen. Agian geuk ere tristura sentitzen dugu etapa bat atzean uzteagatik. Baina errua sentitzeak ez du frogatzen zaintza okerra denik.

Erantzukizuna gure ekintzei zintzotasunez begiratzea da. Erru suntsitzailea argitasunik gabe geure burua zigortzea da.

Kalte egin badugu, ahal denean konpontzen dugu. Beharrezko muga bat jarri dugunean, eusten diogu. Oker egiten badugu, ikasten dugu. Zerbait gordetzea posible ez zenean, ahalguztidun izatea exijitzeari uzten diogu.

Zuzen ikustea gauza horiek bereiztea da.

Emozioa agindu bihurtu gabe ikustea

Emozioak errealak dira, baina ez dira beti aginduak.

Beldurra sentitzeak ez du esan nahi ihes egin behar dugunik. Desira sentitzeak ez du esan nahi hari obeditu behar diogunik. Errua sentitzeak ez du esan nahi geure burua zigortu behar dugunik. Amorrua sentitzeak ez du esan nahi eraso egin behar dugunik. Tristura sentitzeak ez du esan nahi dena galduta dagoenik.

Ikuspegi zuzenak emozioa errespetatzen uzten du, itsu-itsuan obeditu gabe.

Maite zuen norbait galdu berri duen batek inor ikusi nahi ez duela senti dezake. Agian isiltasuna behar du denbora batez. Baina isolamendua erabateko bihurtzen bada, sufrimendua handitu dezake. Emozioa entzun behar da, ez gida bakar bihurtu.

Galera baten ondoren, berehalako arindua bilatzeko desira biziki izan daiteke. Gorputzak kontaktua eskatzen du. Adimenak azalpen bat bilatzen du. Zuzen ikustea hau aitortzea da: «bulkada bat dut, baina ez dut orain jokatu beharrik».

Dolu batean, nostalgia oso indartsua izan daiteke. Une onak gogoratzeak samurtasuna pizten du. Baina nostalgiak ez ditu gertaerak ezabatu behar. Benetako emozio batek errealitatearen parte bat seinala dezake, ez nahitaez osoa.

Gorputz-irudiarekin, segurtasun-eza sentitzeak ez du esan nahi gure gorputza gaizki dagoenik. Agian esan nahi du kanpoko exijentzia batetik geure burua neurtzen ikasi dugula. Emozioak zauri bat seinalatzen du, ez behin betiko egia bat.

Bereizketa hori bidearen praktikarik baliagarrienetako bat da.

Begirada osoa

Zuzen ikustea osorik begiratzen ikastea da.

Ez etapa baten une ona soilik, baita jada eutsi ezin zigun hura ere. Ez galera baten mina soilik, baita geure burua berreraikitzeko aukera ere. Ez maite genuen norbaiten heriotza soilik, baita partekatu genuen bizitza ere. Ez zahartzen edo gaixotzen den gorputza soilik, baizik eta arnasa hartzen, ibiltzen eta besarkatzen uzten digun gorputza, ahal duenean. Ez egindako akatsa soilik, baita ikasteko gaitasuna ere. Ez onespena bilatzen duen egoa soilik, baita hura ikus dezakeen kontzientzia ere.

Adimenak hautatu ohi du. Atxikimendua duenean, politena gogoratzen du eta mingarria gutxiesten. Nazka duenean, mingarria gogoratzen du eta ona ezabatzen. Zuzen ikustea ez da gure egoera emozionalari gehien komeni zaion kontakizuna aukeratzea. Eremua irekitzen saiatzea da.

Horrek pazientzia eskatzen du.

Hasieran agian zatiak soilik ikusten ditugu. Pixkanaka egia gehiago eusten ikasten dugu hautsi gabe.

Egoera mingarri batean, osorik begiratzea erabakigarria izan daiteke: «maitasuna egon zen eta aldaketa egon zen; une onak egon ziren eta sufrimendua ere; izan zen hura eskertu dezaket eta, hala ere, orain dudan bizitza zaindu».

Doluan: «pertsona hau hil zen eta bizi ere izan zen; absentziak min ematen du eta maitasunak beste modu batez irauten du; negar egin dezaket eta bizitzen jarraitu ere».

Galeran: «hau amaitu zen eta min ematen dit; ez naiz balio gutxiagokoa bizimodu hau galdu dudalako; neure burua gorrotatu gabe ikas dezaket».

Begirada osoak ez du mina ezabatzen. Bizigarriago bihurtzen du.

Ariketa bat: egoera bat ikuspegi zuzenez begiratzea

Aukeratu sufrimendua sortzen ari zaizun egoera bat.

Galera bat izan daiteke, gaixotasun bat, egoera mingarri bat, zure gorputzagatiko kezka bat, konparazio bat, erru bat, bakardadea edo onespen-behar bat.

Idatzi bost atal.

1. Gertaera

Zer gertatu zen edo zer ari da gertatzen modu zehatzean?

Saihestu interpretazioak. Idatzi egiazta daitekeen zerbait.

«Pertsona hau hil zen». «Lan garrantzitsu bat galdu nuen». «Lehen aldiz etxetik atera naiz». «Beste gorputz batekin konparatu naiz». «Gustuko ez izateak kezkatzen nau». «Kritika bat jaso nuen».

2. Istorioa

Zer ari da esaten nire adimena?

«Ez dut baliorik». «Inoiz ez naiz ongi egongo». «Denarekin ahal izan beharko nuke». «Zahartzen banaiz, erakargarritasuna galtzen dut». «Onesten ez banaute, ez naiz aski». «Dena nire errua izan zen».

3. Emozioa

Zer sentitzen dut eta non nabaritzen da gorputzean?

Tristura, amorrua, beldurra, errua, lotsa, atxikimendua, bakardadea, arindua, nahasmena. Bularrean presioa, urdailean korapiloa, nekea, tentsioa, beroa, hutsunea.

4. Begirada osoa

Errealitatearen zer parte ari naiz kanpoan uzten?

Ona soilik gogoratzen ari naiz? Txarra soilik? Emozio bat aginduarekin nahasten ari naiz? Nire balioa besteen begiradatik neurtzen ari naiz? Errua erabiltzen ari naiz zerbait onartzea saihesteko? Galera bat ukatzen ari naiz askatzeko beldurragatik?

5. Hurrengo keinu argia

Zer egintza txiki jaioko litzateke hobeto ikustetik?

Oraindik ez jokatzea. Laguntza eskatzea. Atseden hartzea. Argitasunez hitz egitea. Gertaera osoak gogoratzea. Gorputza zigortu gabe zaintzea. Emozio bat baimentzea hartatik jokatu gabe. Muga bat jartzea. Poz bat erru gabe onartzea.

Amaitu hiru aldiz arnasa hartuz eta errepikatu barnean:

«Hau argitasun handiagoz ikus dezaket». «Ez dut nire adimenaren istorio bakoitza sinetsi beharrik». «Errealitatetik joka dezaket, ez beldurretik».

Gogoratzeko

Ikuspegi zuzenak gertaerak, iragankortasuna, ondorioak eta gure interpretazioaren mugak begiratzen ditu. Ez du kaltea justifikatzen, ezta errua erantzukizunarekin nahasten ere. Ongi ikusteak ez du dena jakitea eskatzen; jokatu aurretik nahikoa begirada oso bati eustea eskatzen du.

Desiratzea ez da akats bat.

Esaldi hau goiz esatea komeni da, jende askok budismora hurbiltzen baitu desioa zerbait txarra dela sinetsita, erabat zapaldu edo ezabatu behar den zerbait. Irudikatzen dute pertsona espiritual batek ez duela desiratzen, ez duela maite, ez duela gozatzen, ez dela ilusionatzen, ez duela ezer espero inorengandik eta neutraltasun perfektu moduko batean bizi dela.

Irudi horrek ez du laguntzen.

Arazoa ez da desioa sentitzea. Arazoa agertzen da desioa jabetza, eskakizun, mendekotasun edo itsutasun bihurtzen denean.

Lagunartea desira dezakegu. Osasuna desira dezakegu. Maitasuna desira dezakegu. Edertasuna, atsedena, segurtasuna, hurbiltasuna, aitormena edo bizitza lasaiago bat desira ditzakegu.

Hori guztia giza izaeraren parte da.

Galdera budista finagoa da: zer gertatzen da desiratzen duguna lortzen ez dugunean?, zer egiten dugu desiratutakoa aldatzen denean?, nola tratatzen ditugu besteak gure segurtasunaren iturri bihurtzen ditugunean?, noiz uzten dio desioak bizi-energia izateari eta atxikimendu bihurtzen da?

Zortzi Urratseko Bide Nobleko bigarren elementua asmo zuzena da. Ondo bideratutako desioa ere dei geniezaioke. Ez da bihotza itzaltzea, baizik eta hura heztea.

Jabetu gabe desiratzea maitatzen ikastea da, maitatutakoa jabetza bihurtu gabe.

Desioa energia gisa

Desioak bizitza mugitzen du.

Ezer desiratuko ez bagenu, ez genituzke gure seme-alabak zainduko, ez genuke janaririk bilatuko, ez genuke ikasiko, ez genuke sortuko, ez genioke lagun bati deituko, ez genuke laguntzarik eskatuko, ez genuke sendatzen saiatuko. Desioa energia noble bat izan daiteke argitasunak bideratzen duenean.

Badira irekitzen duten desioak. Beste batzuek estutu egiten dute.

Desio osasuntsu batek esan dezake: «nire gorputza zaindu nahi dut nire etxea delako». Desio nahasi batek dio: «gorputz miretsia eduki behar dut balio dudala sentitzeko».

Desio osasuntsu batek adierazten du: «zaindu eta maitasuna jaso nahi dut». Atxikimenduak menderatutako batek eskatzen du: «pertsona hau kontrolatu behar dut ondo egoteko».

Desio osasuntsu batek baieztatzen du: «duintasunez bizi nahi dut». Desio nahasiak xuxurlatzen du: «nahiago dut bizimodu hau mantendu suntsitzen banau ere, bakarrik egoteak izutzen nauelako».

Asmo zuzena desioaren norabidea begiratzean datza.

Ez da nahikoa zer nahi dudan galdetzea. Nondik nahi dudan ere galdetu behar dut. Beldurretik? Konparaziotik? Bakardadetik? Errukitik? Kontrolatzeko beharretik? Argitasunetik?

Ekintza berak oso sustrai desberdinak izan ditzake.

Gimnasiora joatea osasunetik sor daiteke, mugitzearen pozetik, diziplinatik edo hobeto bizitzeko desiotik. Baina norberaren gorputzarekiko gorrototik ere etor daiteke, inbidiatua izateko beharretik edo desiragarri ez izateko beldurretik. Ondo janztea zainketaren adierazpena izan daiteke; perfektu ematearren larritasunez apaintzea beste zerbait izan ohi da. Norbait maitatzeak bihotza ireki dezake; norbaitek gure balioa une oro berresteko beharrak kateatu egiten gaitu.

Budismoak ez du azalaz soilik galdetzen. Sustraiaz galdetzen du.

Atxikimendua ez da maitasuna

Maitasunaren eta atxikimenduaren arteko nahasmenak sufrimendu handia eragiten du.

Maitasunak besteak izaki bizi, libre, aldakor eta konplexu gisa ikusten ditu. Atxikimenduak haien hurbiltasuna lagunartearen, nortasunaren, segurtasunaren, etorkizunaren edo norberaren balioaren berme bihurtzen du.

Maitasunak esan dezake: «zure ona nahi dut». Atxikimenduak dio: «nik behar dudan bezalakoa izan zaitezen behar dut». Maitasuna pozten da zaintzeaz. Atxikimendua izutu egiten da kontrolatzen ez badu. Maitasunak galera bat jasan dezake. Atxikimenduak galera etsipen bihurtzen du.

Bizitza errealean, ia inoiz ez dira erabat bereizita agertzen. Beldurrez maite dugu. Istorioarekin maite dugu. Antzinako zaurietatik lotzen gara. Praktika ez da garbitasuna itxuratzea, baizik eta bereizten ikastea.

Maite dugun norbait hiltzen denean, maitasunak min ematen du. Min hori naturala da. Haren ahotsa, haren gorputza, munduan egoteko haren modua faltan botatzen ditugu. Atxikimenduak beste eskakizun bat gehitzen du: «ez dut onartzen pertsona hau ez dagoen mundurik». Aldea sotila da, baina sakona. Maitasunak negar egiten du. Atxikimenduak itzulezinaren aurka borrokatzen du.

Galera garrantzitsu batean, maitasunak bizitakoaren garrantzia aitortu eta dolua zeharka dezake. Atxikimenduak kosta ahala kosta berreskuratu nahi du, gure esku ez dagoena kontrolatu, bermeak bilatu, sareak konparatzeko erabili, azalpenak behartu edo amaiera balio faltaren froga bihurtu.

Egoera batek min egiten duenean, atxikimendua betebeharraz mozorrotu daiteke trebetasun handiz. Dio: «ezin dut aldatu desleiala izango litzatekeelako». Baina agian, azpian, bakardadearen beldurra dago, mendekotasuna, erruduntasuna, ohitura edo egoera horrek gutaz dugun irudi bat berrets dezan beharra.

Norbait maita dezakegu eta, hala ere, urruntzeko beharra izan.

Esaldi honek barne-bizitza bat salba dezake.

Asmo zuzena

Zortzi Urratseko Bide Noblean, asmo zuzena tradizioz hiru mugimendurekin lotzen da: uko egitea, borondate ona eta ez kaltetzea.

Modu sinplean esanda:

Uko egitea esklabo gaituena askatzea da. Borondate onak ona desiratzen du. Ez kaltetzeak besteenganako eta geuganako krudeltasunik gabe jardutea dakar.

«Uko egitea» hitzak antipatiko ematen du sarri Mendebaldean. Galera, debeku edo tristura dirudi. Hala ere, budismoan beste zapore bat du. Uko egitea ez da bizitza gutxiestea. Sufrimendua handitzen duen hura heltzeari uztea da.

Doluan dagoen pertsona batek agian heriotza gertatu ez izanaren eskakizun ezinezkoari uko egin behar dio. Ez dio maitasunari uko egiten. Gertaeraren aurkako gerrari egiten dio uko.

Galera bat zeharkatzen duenak inoiz bakerik emango ez dion erantzun bat bilatzeari uko egin beharra izan dezake. Ez dio bizitakoari uko egiten. Kanpoko azalpen batek balioa itzul diezaiokeen ideia askatzen du.

Egoera mingarri bat aldatzen duen norbaitek harrapatuta mantentzen duen itxaropenari uko egiten dio gertaerek behin eta berriz kaltea erakusten dutenean. Ez dio zaintzeko gaitasunari uko egiten. Min egiten dion dinamika bat mantentzeko bere burua abandonatzen jarraitzeari uko egiten dio.

Borondate onak bihotza gizatiar mantentzen du. Ez du mendekurik desiratzen, mugak jarri arren. Ez du suntsitu beharrik bereizteko. Ezta maitasuna sentitzera behartzen ere zauria oraindik dagoenean. Besterik gabe, mina krudeltasun bihurtu ez dezan saiatzen da.

Ez kaltetzeak batzuetan ahazten dugun zerbait barne hartzen du: geure burua ez kaltetzea.

Umiliatzen gaituzten lekuan mugagabe eustea ez da bertute. Onespena jasotzeko perfektu ematera behartzea ez da zainketa. Gimnasioan geure burua zigortzea gure gorputza gorroto dugulako ez da diziplina jakintsua. Hausten gaituen dinamika bat errepikatzea une bateko erruduntasuna baretzeko ere ez da errukia.

Asmo zuzenak zintzotasuna eskatzen digu.

Gogortzen ez duen uko egitea

Jende askok beldur dio atxikimenduari uko egiteak hotz bihurtuko ote duen.

Baina askatzea ez da izoztea.

Bere semea haziko dela onartzen duen amak ez du gutxiago maite. Beste modu batean maite du. Maite duen norbaiten heriotza onartzen duen pertsona batek ez du harremana ezabatzen; maitasunari eraldatzen uzten dio. Amaitutako etapa bat joaten uzten duenak ez du haren edertasuna ukatzen; iraganari itzultzeko eskatzeari uzten dio. Bere mugak aitortzen dituenak ez du zertan bizitza gorrotatu; bere burua zain dezake bizi nahi duelako.

Uko egite budista samurtasunarekin bateragarria da.

Izan ere, atxikimenduak askotan ondo maitatzea eragozten du. Edukitzeko beharra dugunean, bestea ikusteari uzten diogu. Gure antsietatearen erantzun bihurtzen dugu. Benetan nor den galdetu beharrean, segurtasuna ematen digun galdetzen dugu. Entzun beharrean, eskatu egiten dugu. Zaindu beharrean, kontrolatu egiten dugu.

Atxikimenduari uko egiteak argitasun handiagoz bizitzea ahalbidetzen du.

Ez da beti posible izango bizimodu bat gordetzea. Batzuetan inguruabarrak jada aldatu dira eta egokitu egin behar dugu. Orduan ere, atxikimendua askatzeak bihotza gorrotoan itxi ez dadin saihets dezake.

Agur esan daiteke minez eta duintasunez. Gogora daiteke harrapatuta gelditu gabe. Posible da ona desiratzea truke ezer eskatu gabe. Aitor dezakegu ere: «ez dut suntsitzen ninduena berreskuratu beharrik».

Uko egite osasuntsuak ez du gogortzen. Antolatu egiten du.

Justizia desiratu gorrotoan bizi gabe

Badira amorru legitimoa pizten duten minak.

Norbaitek zauritu, manipulatu, umiliatu edo traizionatzen gaituenean, naturala da justizia desiratzea. Budismoak ez du eskatzen desio hori ukatzea. Ez digu eskatzen kaltearen aurrean irribarre egitea, ezta edozein zauriri «ikaskuntza» deitzea ere.

Galdera da zer egiten dugun amorruarekin.

Asmo zuzen batek konponketa, babesa, egia edo distantzia bila ditzake. Nazkak menderatutako asmoak suntsitu, umiliatu, kolpea itzuli, beste pertsonak guk bezala sufri dezan bilatzen du.

Batzuetan neurri irmoak behar dira: elkarrizketa kaltegarriak mugatzea, laguntza profesionalera jotzea, lege-mugak ezartzea, seme-alabak babestea eta gertatutakoa konfiantzazko pertsonei kontatzea. Hori ez da gorrotoa. Ekintza zuzena izan daiteke.

Gorrotoa hasten da zauria nortasun bihurtzen denean eta jada ez dugun askatasuna nahi, baizik eta gatazkaren iraupena.

Egoera mingarri batean, beharrezko haserre-etapa bat egon daiteke. Amorruak gutxiesteari uzten laguntzen digu. Hausten gaituena ez errepikatzeko indarra ematen digu. Baina elikagai bakar gisa gelditzen bada, kalte berari lotuta manten gaitzake, nahiz eta kanpotik bizitza aldatu den.

Justizia desiratzea gorrotoan bizi gabe zaila da. Denbora behar du. Ez da lortzen esaldi politen bidez.

Praktika oinarrizko zerbaitekin hasten da: geure burua babestea barne-suntsipena nahita elikatu gabe.

Mina amai dadin desiratu

Sufritzeari uztea ere desiratzen dugu.

Desio hau ulergarria da. Inork ez du doluan, antsietatean, erruduntasunean edo atxikimenduan irauten nahi. Baina ondo egoteko desioa bera ere sufrimendu bihur daiteke eskakizun bilakatzen bada.

«Hau jada gainditu beharko nuke». «Ez nuke negarrez jarraitu behar». «Meditatzen badut, bakean egon beharko nuke». «Etapa horrek kalte egiten zidala badakit, ez nuke faltan bota beharko». «Heldua banaiz, ez nuke onespenik behar izan beharko».

Esaldi hauek ez dute laguntzen. Presioa gehitzen dute.

Asmo zuzenak ez du esaten: «dagoeneko ondo egon behar dut». Dio: «sufrimendua murrizten duen modu batean lagundu nahi diot neure buruari».

Alde izugarria dago.

Doluan, bakea desiratzea naturala da. Berehalako bakea eskatzea indarkeria izan daiteke. Galera baten ondoren, berreraikitzea nahi izatea osasuntsua da. Azkar aurrera ez egiteagatik geure burua gorrotatzeak zauria handitzen du. Egoera mingarri bat aldatzean, argitasuna desiratzea beharrezkoa da. Nostalgia sentitzeagatik geure burua zigortzeak nahasmena baino ez du gehitzen.

Desio osasuntsuak pazientziaz egiten du bide.

Ez du bihotza makina bat balitz bezala bultzatzen. Bideratu egiten du.

Asmo zuzena eguneroko bizitzan

Irakaspen hau erabaki txikietan praktikatzen da.

Hitz egin aurretik, galdetzen dugu: «argitu nahi dut ala min eman nahi dut?». Erreakzionatu aurretik, begiratzen dugu: «komunikatzea bilatzen dut ala nire antsietatea baretzea?». Entrenatzean, behatzen dugu: «nire gorputza zaintzen ari naiz ala zigortzen?». Apaintzen garenean, sentitzen dugu: «poza dago ala atsegin ez izateko beldurra?». Etapa bat gogoratzean, galdetzen dugu: «errealitate osoa ikusten ari naiz ala nire atxikimenduak hautatzen duena soilik?». Aurrekoa berreskuratu nahi dugunean, begiratzen dugu: «desio hau beldurretik, bakardadetik, erruduntasunetik ala ohituratik sortzen da?».

Galdera hauek ez dute beti berehalako erantzunik ematen. Baina gogoa hezten dute.

Asmo zuzena iparrorratza berrikustea bezalakoa da. Asko ibil gaitezke, baina norabidea okertuta badago, joan nahi genuen lekutik urrun amaituko dugu.

Praktika budistan, une bakoitzak bihotza berriro bideratzeko aukera eskaintzen du.

Ona desiratu

Funtsean, asmo zuzenak ona desiratzeko trebatzen gaitu.

Norberaren ona eta besteen ona.

Honek ez du esan nahi denei atsegin ematea. Ezta gatazkak saihestea edo beti amore ematea ere. Batzuetan norberaren onak norbait etsitzea eskatzen du. Zenbaitetan, besteen ona dinamika suntsitzaile batean parte hartzen ez jarraitzean datza. Badira muga deserosoak eta, hala ere, osasuntsuak direnak.

Hil zenaren ona desiratzea haren bizitza ohoratzea izan daiteke galeran izoztuta gelditu gabe.

Oroitzapen zail baten ona desiratzea agian kontrola bilatzeari uztea, iraintzeari uztea eta beharrezkoa ez den kaltea ez elikatzea izan daiteke. Agian hasieran ezingo dugu sentitu. Ez da behartu behar.

Zauritu gintuen norbaiten ona desiratzeak ez du hurbiltzea esan nahi. Zerbait soilagoa esan dezake: «ez dut gorrotatzen bizi nahi, baina nire distantzia mantentzen dut».

Geure buruari ona desiratzeak hain garrantzitsua den zerbait dakar: geure burua etsai gisa ez tratatzea. Gorputza gudu-zelai gisa ez erabiltzea. Suntsitzen gaituzten harremanak ez eustea. Zainketa merezitzeko perfekzioa ez eskatzea geure buruari.

Asmo zuzenak argitasuna eta ontasuna batzen ditu.

Argitasunik gabe, ontasuna ahultasun bihurtzen da. Ontasunik gabe, argitasuna gogortasun bihurtzen da.

Biak behar ditugu.

Ariketa bat: asmoa berrikustea

Aukeratu egoera zehatz bat. Izan daiteke egiteke dagoen elkarrizketa bat, galera bat, dolu bat, egoera mingarri bat, bulkadazko erreakzio bat, zure gorputzari buruzko erabaki bat edo onespen-behar handi bat.

Idatzi:

Desiratzen dudana hau da…

Izan zintzo. Ez idatzi desiratu beharko zenukeena. Idatzi benetan agertzen dena.

«Nire osasuna berreskuratzea desiratzen dut». «Miretsia izatea desiratzen dut». «Erruduntasunik ez sentitzea desiratzen dut». «Gorputz erakargarriago bat edukitzea desiratzen dut». «Norbaitek egin zuenagatik ordaintzea desiratzen dut». «Denek nire erabakia uler dezaten desiratzen dut». «Faltan botatzeari uztea desiratzen dut».

Ondoren galdetu:

Zer dago desio honen azpian?

Beldurra, bakardadea, maitasuna, atxikimendua, amorrua, lotsa, segurtasun-beharra, nekea, duintasuna, errukia.

Orain idatzi:

Desio honetatik dagoen bezala jardungo banu, sufrimendua murriztuko ote luke ala handituko?

Ez erantzun zeure burua epaitzeko. Erantzun ikusteko.

Azkenik, formulatu asmo argiago bat:

«Neure burua zaindu nahi dut zigortu gabe». «Maitatu nahi dut kontrolatu gabe». «Mugak jarri nahi ditut gorrotorik gabe». «Osasunagatik entrenatu nahi dut, ez konparazioagatik». «Hil zena ohoratu nahi dut nire bizitza abandonatu gabe». «Dinamika hau aldatu nahi dut nire duintasuna galdu gabe». «Tristura hau sentitu nahi dut erruduntasun bihurtu gabe».

Itxi hiru arnasketarekin.

Errepikatu barnean:

«Jabetu gabe desira dezaket». «Askatu dezaket neure burua gogortu gabe». «Argitasunetik jardun dezaket eta ez soilik beldurretik».

Gogoratzeko

Desioa energia da eta ez du kondenatua izan beharrik. Sufrimendu-iturri bihurtzen da jabetza, nortasuna edo behin betiko segurtasuna eskatzen duenean. Asmo zuzenak energia hori eraldatzen du: desioa zainketara, justiziara eta onera bideratzen du emaitza balioa izateko baldintza bihurtu gabe.

Badira hitzak esan eta urte askoren ondoren ere min egiten jarraitzen dutenak.

Ez ziren beti oihuak izan. Batzuetan nahikoa izan zen esaldi labur bat, mespretxuz, hoztasunez edo isekaz esana. Hitz batek ezpal bat bezala geratu daiteke norbaiten barruan. Alda dezake pertsona batek bere burua begiratzeko, defendatzeko edo maitatzeko duen modua. Atea ere ireki dezake, zama arindu, barkamena eskatu, dolu bat sostengatu edo beharrezko muga bat jarri.

Budismoak garrantzi handia ematen dio hitzari, hitz egitea ez baita ekintza txiki bat.

Hitzekin zaindu edo kaltetu egiten dugu. Argitu edo nahastu. Elkartu edo banatu. Egia esan edo iruzurrak eraiki. Duintasuna babestu edo eraso.

Zortziko Bide Nobleko hirugarren elementua hitz zuzena da.

Ez du esan nahi modu perfektuan hitz egitea. Ezta beti leun, atsegin edo gustagarri izatea ere. Batzuetan hitz zuzen bat irmoa, serioa eta deserosoa da. Zenbaitetan egia esateak min eman dezake. Baina alde sakona dago esnatzen duen egia baten eta arma gisa erabilitako hitz baten artean.

Hitz zuzenak sufrimendua murriztu nahi du.

Hitz egitea ez da soinuak igortzea soilik

Uste dugu hitz egitea pentsatzen duguna esatea besterik ez dela. Baina egiaz, hitz egitea jardutea da.

Esaldi batek etxe baten giroa alda dezake. Seme-alaba bat umilia dezake, lagun bat kontsola, elkarrizketa bat itxi, laguntza eskatu, senide bat manipulatu edo galduta sentitzen zen norbaiti duintasuna itzuli.

Horregatik, hitz egin aurretik, komeni da begiratzea hitza nondik jaiotzen den.

Argitasunetik ala amorrutik jaiotzen da? Laguntzea ala irabaztea bilatzen du? Behar bat adierazi nahi du ala zigortu? Egia esan nahi du ala bestearen erreakzioa kontrolatu? Duintasunaren zerbitzura dago ala irudiaren zerbitzura?

Egoa asko agertzen da hitzean. Ez da modu korapilatsuan azaldu beharrik. Goian geratu nahi duen, azken esaldia izan nahi duen, arrazoia duela erakutsi nahi duen, irudi bat defendatu, ahul ez agertu edo bestea erruduntzat sentiaraztea lortu nahi duen zati hori da.

Egoak hitz egiten duenean, presa egon ohi da.

Berehala erantzun behar du. Zuzendu nahi du. Eten egiten du. Gehiegikeriaz jokatzen du. Aspaldiko kontuak ekartzen ditu. Ironia erabiltzen du. Zeharkako esanak zabaltzen ditu. Lekukoak bilatzen ditu. Ez du elkarrizketan ulertzeko aritzen; irabazteko hitz egiten du.

Hitz zuzena bulkada horren aurretik hasten da, hain zuzen ere.

Oraindik aukeratu dezakegun segundo labur horretan.

Hitz okerraren lau formak

Tradizio budistak lau hitz-forma nagusi seinalatu ohi ditu sufrimendua sortzen dutenak: gezurra esatea, banatzea, gogorkeriaz hitz egitea eta zentzurik gabe edo axolagabekeriaz hitz egitea.

Ez da komeni zerrenda moralista baten gisa ulertzea. Ahotsa nola erabiltzen dugun behatzeko seinaleak dira, hobeto esanda.

Gezurrak konfiantza hausten du. Gezur handia izan daiteke edo deformazio txikia. Bada isiltasunezko gezurra ere, errealitatea manipulatzeko zerbait garrantzitsua ezkutatzen dugunean.

Banatzeko hitz egiteak gatazka ereitea esan nahi du: pertsona bati buruzko zerbait beste bati kontatzea haiek aurkaratzeko, istorio bat puztea, taldeak elikatzea, konfidentzia arma gisa erabiltzea.

Hitz gogorrak nahita egiten du min. Zintzotasun gisa aurkez daiteke, baina egiaz umiliatu, apaldu, mendekatu edo amorrua deskargatu nahi du.

Hitz alferrikako edo axolagabeak zaratez betetzen du adimena. Ez da isiltasun oro bertute, ezta berriketa arin oro txar ere. Arazoa agertzen da hitza beti geure buruengandik ihes egiteko, esamesak, konparazioak, isekak edo bihotza are sakabanatuago uzten duen azalkeria elikatzeko erabiltzen dugunean.

Lau forma hauek eguneroko bizitzan aitortzea gustatzen zaigun baino askoz gehiagotan agertzen dira.

Galera garrantzitsu batean, gezurra esan dezakegu itxura ona emateko, gaizki hitz egin adiskidetasunak banatzeko, hitz gogorrak erabili mina itzultzeko edo orduak bete atxikimendua eta herra baino elikatzen ez duten istorioekin.

Egoera mingarri batean, hitza kontrolatzeko tresna bihur daiteke: betetzen ez diren promesak, ezer eraldatzen ez duten barkamen-eskaerak, etengabeko kritikak, zigor gisa erabilitako isiltasunak, bestea bere pertzepzioaz zalantzan jartzen duten esaldiak.

Doluan ere, hitza zaindu behar dugu. Batzuetan, kontsolatu nahian, min egiten duten gauzak esaten ditugu: «sendo izan behar duzu», «denbora asko igaro da jada», «dena arrazoiren batengatik gertatzen da», «gutxienez urte asko bizi izan zen». Agian asmoa ona zen, baina hitzak ez zion mina nahikoa entzun.

Hitz zuzenak presentzia eskatzen du.

Egia esan, ganibet gisa erabili gabe

Pertsona askok zintzotasuna basakeriarekin nahasten dute.

«Nik egia besterik ez dut esaten» diote, egiaz egia min egiteko erabiltzen ari direnean. Baina zainketarik gabe esandako egia bat indarkeria bihur daiteke. Hitz zuzenak ez dio egiari uko egiten, nahiz eta egokiera, errespetua eta errukiarekin lotzen saiatu.

Hitz egin aurretik, hau galde diezaiokegu geure buruari:

Egia da? Beharrezkoa da orain esatea? Modu gutxiago kaltegarri batean esan al daiteke? Laguntzen saiatzen ari naiz ala neure burua deskargatzen? Argitu nahi dut ala garaitu?

Egia guztiek ez dute edozein unetan esan beharrik. Ezta guztiak isildu behar ere deserosotasuna saihesteko. Praktika modurik kontzienteena aurkitzean dago.

Min egiten duen egoera batean, adibidez, hitz zuzena oso argia izan daiteke:

«Honek min egiten ari dit». «Ezin dut dinamika honetan jarraitu». «Distantzia behar dut». «Ez dut onartzen horrela hitz egitea niri». «Zure mina ulertzen dut, baina ezin naiz hura deskargatzeko lekua izan». «Banoa, neure burua zaindu behar dudalako».

Esaldi hauek min egin diezaiokete entzuten dituenari. Baina ez dira nahitaez ankerkeriatik jaiotzen. Batzuetan hitz zuzen batek ilusioari egiten dio min, ez duintasunari.

Beste gauza bat litzateke hau esatea:

«Bizitza hondatu didazu». «Inork ez zaitu jasango». «Hondamendi bat zara». «Ni gabe ez zara ezer». «Nolakoa zaren guztiek jakin dezaten egingo dut».

Hor hitzak kalte egin nahi du.

Aldea ez dago beti gaian, baizik eta asmoan, tonuan eta moduan.

Hitza egoera zailetan

Minak hitz egiteko dugun modua aldatzen du. Dolu batean asmo oneko esaldiak jaso ditzakegu prozesua azkartzen dutenak; familia-eztabaida batean, arrazoia izateko beharrak egia partzial bat arma bihur dezake. Lanak ere umiliatzeko, puzteko edo beldurrez isiltzeko aukerak eskaintzen ditu.

Hitz zuzenak ez du formula perfekturik eskatzen. Batzuetan hau aitortzean datza: «ez dakit zer esan, baina hemen nago». Beste batzuetan muga bat iraindu gabe adieraztea eskatzen du, akats bat onartzea, konfidentzia bat ez zabaltzea edo amorrua jaitsi arte itxarotea.

Bakarrik sentitzen denak elkarrizketa behar du, baina baita entzutea ere. Familia-gatazka bat zeharkatzen duenak agian saihestu beharko ditu errua eragiteko edo berehalako erreakzioa lortzeko idatzitako mezuak. Kasu guztietan galdera bera balio du: esango dudanak argitzen, zaintzen eta egitateetara egokitzen al da, ala oraindik ulertu ez dudan emozio bat beste pertsona batean deskargatzen saiatzen ari da?

Entzutea ere hitz zuzena da

Ongi hitz egiteak ongi entzutea eskatzen du.

Askotan ez dugu ulertzeko entzuten, erantzuteko baizik. Beste pertsona hitz egiten ari den bitartean, defentsa, aholkua, epaia edo erantzuna prestatzen ari gara jada. Egoak itxura ona eman nahi du entzutean ere. Jakintsu, baliagarri, azkar edo goragoko agertu nahi du.

Entzute zuzena apalagoa da.

Bestea existitzen uzten du, berehala gure proiektu bihurtu gabe.

Doluan, entzutea izan daiteke besterik gabe norbaiti istorio bera behin eta berriz errepikatzen uztea. Minak toki batzuetara itzuli behar du. Ez du beti konponbiderik bilatzen. Batzuetan konpainia bilatzen du.

Galera baten ondoren, lagun batek pertsona beraz behin baino gehiagotan hitz egin behar izan dezake. Entzuteak ez du esan nahi obsesioa mugagabe elikatzea, baina bai ulertzea bihotzak denbora behar duela ordenatzeko.

Norbaitek kontatzen badu min egiten dion egoera bat bizi duela, entzuteak kontu berezia eskatzen du. Ez da komeni azkar epaitzea. «Zergatik jarraitzen duzu hor?» moduko esaldiek lotsa handitu dezakete. Hobe da pertsonari laguntzea argitasunez ikus dezan, bere duintasuna gogora dezan eta benetako euskarria aurki dezan.

Zuzen entzutea ez da beti ados egotea. Zapaldu gabe present egotea da.

Isiltasun zuzena

Isiltasuna ere mintzairaren parte da.

Badira isiltasun jakintsuak eta isiltasun koldarrak. Zaintzen duten isiltasunak eta zigortzen dutenak. Arnasa hartzen uzten duten isiltasunak eta manipulatzen dutenak.

Isilik egotea zuzena izan daiteke hitz egiteak kaltea baino gehitzen ez duenean, emozio bat ordenatzeko denbora behar dugunean, beste pertsona entzuteko egoeran ez dagoenean edo elkarrizketa batek berriro ziklo suntsitzaile batera eramango gintuzkeenean.

Baina isiltzea ez da beti bertute. Batzuetan beldurrez isiltzen gara, erosotasunagatik edo irudi bat sostengatzeko. Ez dugu esaten zerbaitek min egiten digula, enbarazu egiteko beldur garelako. Ez ditugu mugak jartzen, baztertu ez gaitzaten. Ez dugu egoera bidegabe bat salatzen, itxura ona eman nahi dugulako.

Hitz zuzenak noiz hitz egin eta noiz isildu jakitea barne hartzen du.

Egoera mingarri batean, isiltasuna kartzela bihur daiteke gertatzen dena inoiz adierazten ez badugu. Babes ere izan daiteke jada askotan hitz egin dugunean eta eztabaidatzen jarraitzeak toki berera baino eramaten ez gaituenean.

Galera baten ondoren, isiltasunak sendatzen lagun dezake. Itxiera orok ez du azken elkarrizketa bat behar. Batzuetan adimenak hitz egitea eskatzen du, berriro ireki nahi duelako.

Doluan, isiltasuna konpainia sakona izan daiteke. Norbaiten ondoan esertzea hitzak eskatu gabe zainketa-modu oso gorena izan daiteke.

Isiltasun zuzenak ez du abandonatzen. Sostengatu egiten du. Isiltasun okerrak saihestu, zigortu edo manipulatu egiten du.

Haiek bereizteak zintzotasuna eskatzen du.

Hitzekin konpontzea

Guztiok egiten dugu huts hitz egitean.

Amorrutik gauzak esango ditugu. Hitz egin behar genuenean isilduko gara. Gehiegi hitz egingo dugu. Aholku baldarrak emango ditugu. Egiak zainketarik gabe esango ditugu. Ironia erabiliko dugu geure burua defendatzeko. Maite dugun norbaiti min egingo diogu.

Praktika ez datza inoiz huts ez egitean. Kaltea ikusten dugunean konpontzean datza.

Konpontzea esaldi sinpleekin has daiteke:

«Esan nuena bidegabea izan zen». «Amorrutik hitz egin nizun». «Ez nuen hori erabili behar zuri min egiteko». «Barkatu; beste modu batean esan nahi dut». «Orain ikusten dut ez nuela ongi entzun». «Neure zatia hartu behar dut».

Barkamena eskatzeak ez du ahazpena edo absoluzioa bermatzen. Konponketa ez da kontrola berreskuratzeko tresna bat. Gure ekintza garbitzeko modu bat da.

Galera batean, barkamena eskatzea beharrezkoa izan daiteke. Baina asmoa begiratu behar dugu. Barkamena harremana berriro irekitzeko soilik eskatzen badugu, agian ez gara konpontzen ari; berriro sartzen saiatzen ari gara.

Egoera mingarri batean, mugaren arrazoia ukatu gabe konpontzeko gauzak ere egon daitezke. Geure akatsak aitortu ditzakegu eta, hala ere, zainketari eutsi. Huts bat onartzeak ez gaitu behartzen suntsitzen gaituen dinamika batera itzultzera.

Hitz zuzenak bi gauzak sostengatzen ditu: apaltasuna eta duintasuna.

Ariketa bat: hitz egin aurretik

Elkarrizketa zail baten aurretik, hartu minutu batzuk.

Oroitzapen zail batekin izan daiteke, zure familiako norbaitekin, min egin zizun pertsona batekin, doluan dagoen norbaitekin, edo baita zeure buruarekin ispiluaren aurrean ere.

Idatzi edo erantzun buruz:

1. Zer esan nahi dut benetan? Bilatu funtsezko esaldia. Ez apaingarriak, ez metatutako aurpegiratzeak, ez historia osoa.

2. Nondik hitz egin nahi dut? Amorrua, beldurra, errua, kontrolatzeko gogoa, onespen beharra, argitasuna, zainketa, duintasuna.

3. Zein zati esan nezake modu sinpleago eta gutxiago kaltegarrian? Ez leundu gezurra esan arte. Kendu soilik alferrikako pozoia.

4. Orain hitz egin behar dut ala itxaron? Presa atxikimendutik, amorrutik edo beldurretik etorri ohi da. Ez beti, baina komeni da berrikustea.

5. Zein muga zaindu behar dut? Agian irainetan ez sartzea, orduetan zehar ez justifikatzea, probokazioei ez erantzutea, ez erregutzea, arriskurik badago ez hitz egitea.

Ondoren, formulatu asmo bat:

«Egia esan nahi dut, arma gisa erabili gabe». «Entzun nahi dut neure duintasuna galdu gabe». «Argi hitz egin nahi dut ankerkeriarik gehitu gabe». «Isildu nahi dut hitz egiteak orain sufrimendua baino handitzen ez badu».

Arnasa hartu hiru aldiz hasi aurretik.

Batzuetan eten horrek elkarrizketa osoa aldatzen du.

Gogoratzeko

Zuzen hitz egiteak egia, egokiera, asmoa eta ondorioa dakartza. Esaldi bat egiazkoa izan daiteke eta, hala ere, arma gisa erabili. Entzutea, komeni denean isiltzea eta hitz kaltegarri bat konpontzea praktika beraren parte dira. Hitz egin aurretik, garrantzitsua da jakitea zer egiten saiatzen ari garen bestearekin.

Badago une bat non argitasuna ekintza bihurtu behar den.

Gauza asko uler ditzakegu, irakaspen sakonak irakurri, gure ereduak ezagutu, atxikimendua maitasunetik bereizi eta kontu handiagoz hitz egin. Baina ondoren gure duintasunaren kontra jarduten jarraitzen badugu, bidea osatugabe geratzen da.

Budismoa ez da pentsatzeko modu bat besterik. Ezta sentitzeko modu bat besterik ere. Bizitzeko modu bat da.

Zortziko Bide Noblearen laugarren elementua ekintza zuzena da.

Ez da jokabide perfektu bati edo moral zurrun bati buruz ari. Kaltea murrizteko, bizitza zaintzeko eta argi ikusten duguna traizionatu ez dezagun jarduteaz hitz egiten du. Ekintza zuzenak kontzientzia eta jokabidea batzen ditu. Ulermena gorputzera jaistea eskatzen digu, erabakietara, ohituretara, mugetara eta keinu zehatzetara.

Zeren gauza bat da egoera batek min egiten digula jakitea. Oso bestelakoa da kaltean parte hartzeari uztea. Gauza bat da gorputzak errespetua merezi duela ulertzea. Beste bat zigortzeari uztea. Gauza bat da galera bat amaitu dela aitortzea. Beste bat ekintza txikiekin elikatzeari uztea. Gauza bat da norbait hil dela onartzea. Beste bat norberaren bizitza etengabeko sufrimenduaren omenaldi bihurtu gabe bizitzen ikastea.

Ekintza zuzena ilusio bat sostengatzeko gure bizitza abandonatzeari uzten diogunean hasten da.

Jarduteak ere arrastoa uzten du

Ekintza orok zerbait trebatzen du.

Oldarkada bati obeditzen diogun bakoitzean, oldarkada horrek indarra irabazten du. Etenaldi bat egiten dugun bakoitzean, etenaldia posibleago bihurtzen da. Atxikimendutik sortutako jokabide bat errepikatzen badugu, atxikimenduak bidea aurkitzen du. Duintasunetik jarduten dugunean, ahotsa dardaratzen bada ere, duintasunak gorputza izaten hasten da.

Hau oso argi ikusten da harremanetan.

Galera baten ondoren, oroitzapen digitalak behin eta berriz begiratzea ekintza txiki bat irudi lezake. Inork ez du ikusten. Ez dago eszena handirik. Baina jokabide horrek hausnarketa obsesiboa elikatzen du. Begiratze bakoitzak berriz esaten dio adimenari: «oraindik honen mende nago nola nagoen jakiteko».

Antsietatetik jarduteak ere arrastoa uzten du. Agian berehalako arindua bilatzen dugu, erantzun bat edo seinale bat. Baina estutasun-olatu bakoitza erreakzio oldarkor batean amaitzen bada, adimenak ikasten du ezin duela hutsunea sostengatu.

Min egiten digun ohitura batean, aldatzeko asmoaren ondorengo itzulera bakoitzak zikloa indartu dezake. Ez ahulak edo ergelak garelako, baizik eta gorputza eta adimena dinamika batera ohitzen direlako: tentsioa, uneko arindua, promesa, errepikapena. Eredu hori etetea ekintza desberdinak eskatzen ditu, ez soilik pentsamendu desberdinak.

Maite den norbaiten heriotzagatiko doluak ere baditu giltzapetu edo sendatu dezaketen ekintzak. Objektu guztiak gordetzea beharrezkoa izan daiteke denbora batez. Oroitzapen oro saihestea agian babesgarria da hasieran. Baina urteekin bizitza osoa zauria ez ukitzearen inguruan antolatzen bada, dolua izoztuta gera daiteke.

Ekintza zuzenak soiltasunez galdetzen du:

egiten dudan hau, argitasun handiagoz bizitzen laguntzen dit ala nire sufrimendua elikatzen du?

Ez kalterik egin

Tradizio budistan, ekintza zuzena ez hiltzearekin, ez lapurtzearekin eta jokabide sexual kaltegarririk ez izatearekin lotu ohi da. Hizkera zabalago batean esanda, bizitzari kalterik ez egiteaz, gurea ez dena ez hartzeaz eta desira norberaren edo besteren duintasuna suntsitzeko moduan ez erabiltzeaz ari da.

Ez kalterik egitea erraza dirudi, baina benetako bizitzara eramanda arreta handia eskatzen du.

Ez kalterik egiteak ez du esan nahi deserosotasun oro saihestu behar denik. Batzuetan ezetz esan beharko dugu. Norbaitek sufri dezake muga bat jartzen dugulako. Hurbileko pertsona batek min har dezake jada sostengatu ezin dugun paper bati eusteari uzten diogulako. Senide bat haserretu daiteke arrazoi beragatik. Deserosotasun hori ez da beti bidegabeko kaltea.

Kalte egitea beste gauza bat da.

Kalte egiten dugu manipulatzen dugunean, umiliatzen, erabiltzen, gezurra esaten, presionatzen, inbaditzen, isiltasunez zigortzen, betetzen saiatzen ez garen aldaketak agintzen edo gure mina besteen gainera deskargatzen dugunean, gu salbatzeaz arduradun balira bezala.

Geure buruari ere kalte egiten diogu.

Kalte egiten diogu geure buruari mespretxuz tratatzen gaituzten tokian irauten dugunean. Gorputza zigor-eremu gisa erabiltzen dugunean. Uneko antsietatea baretzeko soilik hausten gaituen dinamika bat behin eta berriz errepikatzen badugu. Maitasuna merezitzeko perfektu ematea geure buruari eskatzen diogunean. Dolua ukatzen dugunean eta bihotza ezer gertatu izan ez balitz bezala funtzionatzera behartzen dugunean.

Ekintza zuzenak norberarekiko zaintza barne hartzen du.

Ideia hau garrantzitsua da zenbait pertsonak ontasuna norberaren abandonuarekin nahasten dutelako. Ona izateak dena jasatea, dena ulertzea, dena barkatzea eta inoiz ez gogaitzea esan nahi duela uste dute. Baina norberaren duintasuna ahazten duen ontasuna sufrimendu bihurtzen da azkenean.

Ez kalterik egiteak gu suntsitzen gaituenarekin ez laguntzea ere esan nahi du.

Bizitza korapilatzen denean jardutea

Ekintza zuzena hobeto ezagutzen da egoera zehatzetan adierazpen handietan baino. Senide gaixo bat laguntzea izan daiteke bete ezin duguna agindu gabe, erreakzio bidegabe baten ondoren barkamena eskatzea, lanean praktika iruzurti bat baztertzea edo elkarrizketa bat eraso bihurtu baino lehen uztea.

Guztiei atsegin ez zaizkien erabakiak ere barne hartzen ditu. Muga bat jartzeak, laguntza eskatzeak edo itxura bati eusteari uzteak norbait desilusiona dezake eta beharrezkoa izaten jarraitu. Asmoak garrantzia du, baina ez da nahikoa: komeni da egiten dugunaren aurreikus daitezkeen ondorioak begiratzea.

Bere burua traizionatu gabe jarduteak norberaren eta besteren duintasuna babesten duen erantzun bat bilatzea esan nahi du. Ez da beti erosoa ez perfektua izango. Etika budistak ez du emaitza guztiak kontrolatzea eskatzen; alternatiba argiago bat dagoenean kaltearekin kontzienteki ez laguntzea eskatzen du.

Ekintza zuzena eta desira sexuala

Budismoak jokabide sexualari ere arreta jartzen dio, desirak lotu, zaindu eta intimitatea adieraz baitezake, baina erabili, nahastu eta kalte ere egin baitezake.

Esparru honetan ekintza zuzena ez datza ikuspegi puritano bat ezartzean. Errespetuarekin, baimenarekin, zintzotasunarekin eta erantzukizunarekin du zerikusia.

Desira sexuala kaltegarri bihurtzen da beste pertsona bat objektu gisa erabiltzen duenean, sostengatu nahi ez duena agintzen duenean, manipulatzen duenean, inbaditzen duenean, mendekua bilatzen duenean, hutsune bat haren ondorioak begiratu gabe estaltzen saiatzen denean edo konfiantza hausten duten dinamiketan sartzen denean.

Galera baten ondoren, adibidez, zenbait pertsonak azkar bilatzen dituzte estimuluak edo etengabeko jarduera mina ez ukitzeko. Hori ez da beti okerra, baina komeni da asmoa begiratzea. Geure burua anestesiatzeko erabiltzen badugu, agian zauria lekuz aldatzen ari gara soilik.

Sexualitatea mendekotasunarekin, kontrolarekin edo erruarekin nahas daiteke. Batzuetan konpondu ez den kalte bat gezurrez ixteko erabiltzen da. Ekintza zuzenak askatasunetik, errespetutik eta erantzukizunetik sortzen den begiratzea eskatzen du.

Gorputz-irudian ere desira sexuala gurutzatzen da. Desiratuak izatea nahi dugu eta behar hori balioaren neurri bihurtu dezakegu. Baina desiratua izatea ez da duina izatearen parekoa. Duintasuna ez dago desira eragitearen mende.

Ekintza zuzenak intimitatea manipulaziotik eta norberaren engainutik babesten du.

Ekintza zuzena ez da ekintza perfektua

Erraza da kapitulu hau eskakizun-modu bihurtzea.

«Beti ongi jardun beharko nuke». «Ez nuke oker egin behar». «Kontziente banintz, ez nuke berrerorialdirik izango». «Etapa horrek min egiten zidala badakit, ez nuke faltan bota behar». «Nire gorputzak nire balioa definitzen ez duela badakit, ez nuke neure burua konparatu behar».

Esaldi hauek ez dute laguntzen. Praktikak erantzukizuna behar du, baina baita pazientzia ere.

Huts egingo dugu.

Batzuetan presaz erreakzionatuko dugu. Konparazio absurdu batean sartuko gara. Haserretik hitz egingo dugu. Gogortasunez begiratuko diogu geure buruari. Etapa zail bat idealizatuko dugu. Dolu bat beharrezkoa baino denbora gehiagoz saihestuko dugu.

Kontua ez da pertsona perfektu baten irudia eraikitzea. Hori egoaren beste tranpa bat litzateke. Kontua konpontzea, ikastea eta itzultzea da.

Ekintza zuzena trebakuntza baten gisa garatzen da. Ekintza kontziente bakoitzak balio du. Zintzotasunez ikusitako berrerorialdi bakoitzak ere irakats dezake. Bideak ez du inoiz ez erortzea eskatzen; erorketaren barruan beti lotan ez bizitzea eskatzen du.

Erantzukizuna norberaren buruarekiko gorrotorik gabe: horixe da oso beharrezkoa den konbinazioa.

Ekintza zuzenak desilusiona dezake

Batzuetan zuzen jarduteak norbait desilusionatzen du.

Hau onartzea kosta egiten da, batez ere atsegin ematera ohituta dauden pertsonei. Gure balioa besteek gurekin pozik egotearen mende badago, muga bakoitza mehatxu gisa sentitzen da.

Baina badira beharrezkoak diren erabakiak txalotuko ez direnak.

Egoera mingarri bat aldatzeak dena berdin jarraitzea espero zuena desilusiona dezake. Ezetz esateak gure baiezko automatikoaren onura ateratzen zuena gogaitu dezake. Atseden hartzeak gure etekin etengabea espero zuena deseroso jar dezake. Erantzun bat atzeratzeak berehalako eskuragarritasuna eskatzen duena frustra dezake.

Ekintza zuzena ez dator beti kanpoko onespenarekin bat.

Hau norberaren irudirako ere balio du. Perfektu ematearen esklabo ez bizitzea erabaki dezakegu, eta agian besteek epaitzen jarraituko dute. Modu ez hain obsesiboan treba gaitezke, askatasun handiagoz jantzi, hainbeste gerrarik gabe zahartu edo zerbait frogatzeko argitaratzeari utzi. Agian norbaitek iritzia emango du. Praktika gure bakea begirada bakoitzari ez ematean datza.

Egoak galdetzen du: «zer pentsatuko dute?». Kontzientziak galdetzen du: «zer da zintzoena eta gutxien kaltegarria?».

Ez dugu beti erantzun argi bat izango. Baina bigarren galderak lehenengoak baino hobeto gidatzen du.

Ekintza txikiak, aldaketa handiak

Bizitza askotan aldatzen da errepikatutako ekintza txikiengatik.

Ez da beharrezkoa indar izugarria izan arte itxarotea. Askotan indarra jardun ondoren sortzen da, ez aurretik.

Doluan dagoen pertsona bat leihoa irekitzen hasten da, hamar minutuz ibiltzen, norbaiti deitzen, zerbait bero jaten, negar egiten uzten dio bere buruari. Keinu apalak dira, baina gorputzari bizitzak jarraitzen duela gogorarazten diote.

Galera baten ondoren, norbaitek erabakitzen du gaur gauean sareak ez erabiltzea bere burua konparatzeko. Bihar agian oldarkada itzuliko da. Baina gaur tarte txiki bat sortu du. Tarte horrek garrantzia du.

Dinamika bat nahasia bihurtzen denean, lagungarria da gertaerak idatziz gordetzea, nostalgiak iragana edertzen duenean irakurtzeko. Erantzun baino lehen lagun batekin hitz egitea ere balia daiteke, kanal bat egun batzuez isilaraztea edo aholkularitza bilatzea. Ekintza bakoitzak zikloaren indarra murrizten du.

Irudian harrapatuta dagoen pertsona batek erabakitzen du gaur bere burua zigortu gabe trebatzea, modu konpultsiboan ez pisatzea, arropa erosoa erostea inpresionatzeko obsesiorik gabe edo ispiluan bere burua iraindu gabe begiratzea.

Honetatik ezer ez dirudi heroiko kanpotik.

Baina bidea horrela eraikitzen da: gu traizionatzeari uzten dioten ekintza txikiekin.

Ariketa bat: traizionatzen ez nauen ekintza bat

Aukeratu egoera zehatz bat non atxikimendutik, beldurretik, errutik, haserretik edo onespen-beharretik jardun ohi duzun.

Galera bat izan daiteke, dolu bat, egoera mingarri bat, gorputza, gimnasioa, janaria, sare sozialak, elkarrizketa bat edo ebazteke dagoen erabaki bat.

Idatzi:

1. Ohiko eredua

Zer egin ohi dut ondoeza agertzen denean?

«Konpultsiboki begiratzen dut». «Isilik geratzen naiz». «Min egiten didan ohitura bat errepikatzen dut». «Trebatuz zigortzen dut neure burua». «Mespretxuz begiratzen diot neure buruari». «Ondo nagoela itxurak egiten ditut». «Onespena bilatzen dut». «Nekatu arte eztabaidatzen dut».

2. Eredu horrek agintzen duena

Zer arindu agintzen du?

«Antsietatea baretzea». «Bakardadea saihestea». «Gatazka saihestea». «Kontrola sentitzea». «Indartsu ematea». «Atsegin izatea». «Errurik ez sentitzea». «Itxaropena berreskuratzea».

3. Eredu horrek benetan sortzen duena

Begiratu zintzotasunez.

Bake gehiago ala antsietate gehiago? Duintasun gehiago ala mendekotasun gehiago? Argitasun gehiago ala nahaste gehiago? Osasun gehiago ala zigor gehiago?

4. Ekintza zuzen txiki bat

Aukeratu gaurko keinu posible bat.

Oldarkadatik ez jardutea. Lasai jatea. Hamar minutuz ibiltzea. Laguntza eskatzea. Ezetz esatea. Atseden hartzea. Argazki bat gordetzea. Sareak etenaldiarekin erabiltzea ordubetez. Osasunagatik trebatzea, ez zigorragatik. Egoera mingarri baten gertaera osoak idaztea. Zeure buruari krudeltasun gutxiagorekin hitz egitea.

5. Laguntzeko esaldi bat

«Nire duintasunetik jardun dezaket, ez nire beldurretik». «Ez dut oldarkada bakoitzari obeditu beharrik». «Neure burua zaintzea ere kalterik ez egiteko modu bat da». «Ekintza txiki batek bide desberdin bat ireki dezake».

Arnastu hiru aldiz eta egin ekintza hori ahalik eta lasterren.

Praktika benetako bihurtzen da forma hartzen duenean.

Gogoratzeko

Ekintza zuzenak kalterik ez egitea eta ondorioak bere gain hartzea bilatzen du, perfekziorik eskatu gabe. Batzuetan atsegina izango da; beste batzuetan, irmoa edo deserosoa. Etika benetako bihurtzen da erabaki txikietan: mugak, barkamenak, zintzotasuna, gorputzaren zaintza eta bizitza degradatzen duenarekin ez laguntzea.

Lan egitea ez da dirua irabaztea soilik.

Munduan parte hartzeko modu bat ere bada. Gure lanarekin etxe bati eusten diogu, familia bat elikatzen dugu, fakturak ordaintzen ditugu, gaitasunak garatzen ditugu eta gure eguneroko energiaren zati handi bat hartzen dugu. Baina, gainera, beti ikusten ez badugu ere, lanbide bakoitzak aztarna bat uzten du: gugan, besteengan eta eraikitzen laguntzen dugun bizitzan.

Budismoak bizibide zuzena deitzen dio Zortzikako Bide Nobleko bosgarren osagaiari.

Irakaspen honek zerbait deseroso eta beharrezkoa galdetzen du:

nire bizimodua irabazteko erak sufrimendua gutxitzen al du ala handitzen?

Ez da kontua lana moralismoz begiratzea. Pertsona askok ezin dute beren lana askatasunez aukeratu. Hipotekak daude, seme-alabak, zorrak, erantzukizunak, adina, gizarte-inguruabarrak, aukerarik eza edo egonkortasuna galtzeko beldurra. Bidegabea litzateke bizibide zuzenaz hitz egitea denek bihar lanbidez aldatu ahalko balute bezala.

Irakaspena errealismoz aplikatu behar da.

Hala ere, komeni da begiratzea.

Lana duintasun, zerbitzu eta hazkunde leku izan daitekeelako. Kalte, gezur, antsietate, harrotasun, konparazio eta nork bere burua galtzeko iturri etengabe ere bihur daiteke.

Lana praktika gisa

Askotan espiritualitatea eta lana bereizten ditugu.

Praktika meditazioan dagoela irudikatzen dugu, irakurketan, isiltasunean edo une lasaietan. Gero lanera joaten gara eta bertan beste lege batzuk nagusi balira bezala jokatzen dugu: lehiatu, itxurak egin, presionatu, plantak egin, jasan, menderatu, besteen gainetik geratu.

Baina budismoa lanean sartzen ez bada, osatu gabe geratzen da.

Bulegoa, tailerra, denda, kontsulta, ordenagailua, kamioia, fabrika, ikasgela edo ospitalea ere praktika lekuak dira. Hor agertzen dira egoa, beldurra, aitortza-nahia, frustrazioa, konparazioa, gezurra, anbizioa eta errukia.

Lanak oso argi erakusten digu nor garen presioa dagoenean.

Nola tratatzen dugu gugandik mendeko den norbait? Zer egiten dugu inork nabaritu gabe gezurra esan dezakegunean? Nola erreakzionatzen dugu kritika baten aurrean? Kargua zerbitzatzeko erabiltzen dugu ala garrantzitsu sentitzeko? Suntsituz lehiatzen gara ala kalterik egin gabe hazten saiatzen gara? Erantzukizunez lan egiten dugu ala nagikeriak eramanda bizi gara? Hainbeste exijitzen al diogu geure buruari, non azkenean gaixotu egiten garen?

Bizibide zuzena ez da nahitaez lanez aldatuz hasten. Batzuetan bertan egoteko era aldatuz hasten da.

Lan guztiek ez dute aztarna bera uzten

Badira lanak, beren izaeragatik, sufrimendua modu nabarian sortzen dutenak.

Esplotatzean, engainatzean, suntsitzean, intoxikatzean, manipulatzean edo zuzeneko kaltea sustatzean oinarritutako jarduerek errukiak gidatutako bizitza batekin talka egiten dute. Budismo tradizio klasikoak ez zituen gomendatzen hiltzearekin, izaki bizidunen trafikoarekin, armekin merkataritzan aritzearekin, intoxikatzaileak saltzearekin edo modu kaltegarrian engainatzearekin lotutako bizibideak.

Mundu modernoan, egoerak konplexuagoak dira.

Pertsona batek itxuraz enpresa errespetagarri batean lan egin eta jardunbide bidegabeetan parte har dezake. Beste batek lanbide apal bat izan eta duintasun handiz bizi dezake. Badira gris-eremuetan mugitzen diren sektore osoak: publizitate manipulatzailea, mendekotasuna sortzen duten produktuak, lan-esplotazioa, datu pertsonaletan oinarritutako negozioak, ingurumena kaltetzen duten industriak, finantza-zerbitzu abusuzkoak, arreta harrapatzeko diseinatutako teknologiak.

Ez da beti erraza zehaztea zer-nolako erantzukizuna dugun lan egiten dugun sistema osoan. Baina ez da komeni erabat eskuak garbitzea ere.

Bidea galdera zintzoekin hasten da:

Nori egiten dio onura nire lanak? Nori kalte diezaioke? Hura gordetzeko gezurra esatera behartuta nago? Nire kontzientziaren aurka doan zerbaitetan parte hartzen al dut? Nire egungo postutik kaltea gutxi dezaket? Lasaitasunez, zerbait koherenteago baterako irteera bat planifikatu behar al dut?

Erantzun guztiak ez dira azkarrak izango. Batzuek denbora, zuhurtzia eta estrategia eskatuko dituzte. Budismoak ez du keinu teatralik eskatzen. Argitasuna eta norabidea eskatzen ditu.

Lanak gaixotzen duenean

Badira pixkanaka kaltetzen duten lanak.

Ez beti gaiztakeria agerikoagatik. Batzuetan karga gehiegiagatik, etengabeko presioagatik, laguntza-ezagatik, etengabeko gatazkengatik, ordutegi ezinezkoengatik, erantzukizun neurrigabeagatik edo inoiz huts egin ezin dugun sentsazioagatik.

Gorputza hizketan hasten da.

Insomnioa. Suminkortasuna. Antsietatea. Lo eginez konpontzen ez den nekea. Muskulu-mina. Digestio-arazoak. Deskonexio emozionala. Poza galtzea. Beti erne bizitzeko sentsazioa.

Buruak justifikatzen saiatzen da: «garai bat besterik ez da», «jasan behar dut», «ezin dut huts egin», «gelditzen banaiz, dena hondoratzen da», «besteek gehiagorekin ahal dute», «sendoa izan beharko nuke».

Baina egintza zuzenak eta bizibide zuzenak lan eginez geure burua ez suntsitzea ere barne hartzen dute.

Garrantzitsua da argi esatea: asko lan egitea ez da beti bertute. Hausten gaituen egoera bat jasatea ez da beti erantzukizuna. Ezinbestekoa izatea prestigiotsua irudi daiteke, baina batzuetan tranpa bat da. Lanak osasuna, familia, duintasuna edo buru-egonkortasuna modu iraunkorrean sakrifikatzea eskatzen badu, zerbait berrikusi behar da.

Ez dugu beti berehala aldatu ahalko. Baina normaltzat jotzeari utz diezaiokegu.

Budismoak ez digu makina produktibo izatea eskatzen. Giza bizitza preziatua, zaurgarria eta mugatua dela gogorarazten digu.

Bizitza irabaztea nork bere burua galdu gabe

Galdera baliagarri bat hau litzateke:

zer prezio ordaintzen ari naiz bizimodu honengatik?

Diruan ez ezik. Osasunean, presentzian, lasaitasunean, denboran, etikan, harremanetan, loan, pozean, maitatzeko gaitasunean.

Batzuetan prezioa arrazoizkoa da. Lan orok esfortzua, nekea eta une zailak ditu. Ez dugu espero behar egun bakoitza erosoa izatea. Baina beste batzuetan prezioa altuegia da.

Pertsona batek ondo irabazi eta barrutik pobretua bizi daiteke. Beste batek prestigioa izan eta bere seme-alabak hazten ez ikusi. Norbaitek irudi profesional akasgabea euts dezake bere gorputzak laguntza eskatzen dion bitartean. Badira gizarte-epaiaren beldurrez lana gordetzen dutenak ere, benetan beharrezkoa delako baino.

Egoak galdetzen du: «zer pentsatuko dute erritmoa jaisten badut, aldatzen banaiz, uko egiten badut, laguntza eskatzen badut, gehiagorik ezin dudala onartzen badut?».

Kontzientziak galdetzen du: «zer-nolako bizitza eraikitzen ari naiz?».

Bizitza irabaztea nork bere burua galdu gabe ez dakar beti aldaketa handirik. Muga zehatzekin has daiteke: ordu jakin batzuetan ez erantzutea, laguntza eskatzea, karga ezinezkoak dokumentatzea, argi hitz egitea, lehentasunak berrikustea, alternatibak bilatzea, tartea izateko aurreztea, loa zaintzea, isiltasun-tarteak berreskuratzea.

Espiritualitateak ez du estrategia on bat ordezkatzen. Argitasunak forma praktikoak behar ditu.

Anbizioa itsutasunik gabe

Budismoak ez du anbizio-eza eskatzen.

Hobetu, ikasi, enpresa bat sortu, gora egin, gehiago irabazi, talentua garatu, munduari zerbait baliagarria eskaini nahi izan dezakegu. Anbizioa bizi-energia izan daiteke balio osasuntsuek gidatzen dutenean.

Arazoa anbizioa itsu bihurtzen denean agertzen da.

Orduan jada ez du axola zer kaltetzen dugun, nor zapaltzen dugun, zer gezur esaten dugun edo zer galtzen dugun aurrera egiteko. Gehiago nahi dugu inertziaz. Diru gehiago, ikusgarritasun gehiago, kontrol gehiago, aitortza gehiago. Inoiz ez da nahikoa.

Mekanismo hau oso antzekoa da gorputz inbidiagarri bat edo irudi perfektu bat izateko nahiari. Beti dago beste maila bat. Beste konparazio bat. Beste ispilu bat. Beste txalo bat. Beste zifra bat.

Galdera ez da «hazi nahi al dezaket?». Jakina baietz.

Galdera hau da: zertarako hazi nahi dut eta zer sakrifikatzeko prest nago?

Anbizio osasuntsu batek gaitasunak garatu eta ekarpena egin nahi du. Egoak menderatutako anbizio batek balioa frogatu nahi du.

Garaitu behar badugu existitzen garela sentitzeko, oztopo bakoitza irain izango da. Zerbait baliotsua sortu nahi badugu, porrotak ere irakats dezake.

Bizibide zuzenak ez du energia hiltzen. Bideratu egiten du.

Dirua eta askatasuna

Dirua ez da etsai espirituala.

Bizitza laiko eta egunerokoan, diruak axola du. Jateko, seme-alabak zaintzeko, etxebizitza ordaintzeko, gaixotasunak artatzeko, atseden hartzeko, besteei laguntzeko eta aukeratzeko tartea izateko aukera ematen du. Hau ukatzea inozoa litzateke.

Arazoa ez da dirua. Harekin dugun buru-harremana da.

Badira bizitza duin bati eusteko erabiltzen dutenak. Badira balioaren neurri absolutu bihurtzen dutenak ere. Zenbait pertsona hura galtzeko beldur etengabean bizi dira, nahikoa izanda ere. Beste batzuek etika eta osasuna sakrifikatzen dituzte gehiago pilatzeko. Batzuetan dirua inpresio egiteko erabiltzen da: arropa, autoa, bidaiak, jatetxeak, itxurak. Ez dira gauzez hainbeste gozatzen, haiekin ikusiak izateaz baino.

Egoa erraz lotzen zaio diruari, segurtasun eta garrantzi sentsazioa ematen diolako.

Baina dirua aldatu egiten da. Etor daiteke eta joan daiteke. Ez du heriotzatik babesten, ez du maitasuna bermatzen, ez du zahartzaroa ezabatzen, ez du berez bakardadea konpontzen. Gauza askotan laguntzen du, baina ezin du behin betiko aterpe izatearen zama eraman.

Praktika dirua kontzientziaz erabiltzean datza.

Zintzoki irabaztea. Burua galdu gabe gastatzea. Zuhurtziaz aurreztea. Ahal denean partekatzea. Irudi bat ez erostea bakearen kontura. Duintasuna ez saltzea onespenaren truke.

Diruak bizitza zerbitza dezake. Edo nagusi bihur daiteke.

Aldatzea oraindik posible ez denean

Agian pertsona batek kapitulu hau irakurri eta pentsatuko du: «nire lanak kalte egiten dit, baina ezin dut utzi».

Egoera hori existitzen da.

Bizitza guztiek ez dute aldaketa azkarrik onartzen. Batzuetan familia bati eutsi behar zaio, zorrak ordaindu, aukera baten zain egon, norbait zaindu, prestakuntza bat amaitu edo indarrak bildu. «Utzi dena» esatea askatzaile irudi daiteke, baina arduragabea ere izan daiteke.

Bizibide zuzena ez da beti kanpoko uko batekin hasten. Batzuetan barne-estrategia eta praktika batekin hasten da.

Egia aitortzea, gehiegitu gabe eta ukatu gabe. Gorputza zaintzea hobeto eusteko aldaketa bat prestatzen den bitartean. Aliatuak bilatzea. Gastuak murriztea askatasuna irabazteko. Prestakuntza eguneratzea. Aholkua eskatzea. Muga txikiak jartzea. Abusuak dokumentatzea baldin badaude. Alternatibak esploratzea. Pazientzia betiko etsipenarekin ez nahastea.

Argitasunak ezin du beti berehala jardun, baina lurra prestatzen has daiteke.

Pertsona bat egoera mingarri batean badago, batzuetan gauza bera gertatzen da. Ezin da beti egun batean irten. Plana, laguntza, baliabideak, segurtasuna behar ditu. Garrantzitsua da zailtasuna egia ukatzeko aitzakia gisa ez erabiltzea.

Badira egoerak non lehen egintza zuzena geure buruari gezurra esateari uztea den.

Bokazioa eta zerbitzua

Mundu guztiak ez du bokazio profesional handirik izango. Hori ere komeni da onartzea.

Zenbait pertsonak beren lana maite dute. Beste batzuek bizitzari eusteko bitarteko gisa bizi dute. Badira lanbide batean zentzua aurkitzen dutenak eta hartatik kanpo aurkitzen dutenak: familia, artea, adiskidetasuna, komunitatea, kontenplazioa, zaintza.

Budismoak ez du lana nortasun sakratu bihurtzea eskatzen.

Baina bai gonbidatzen du zerbitzua sartzera ahal den tokian.

Zerbitzuak ez du esan nahi mugarik gabe sakrifikatzea. Esan nahi du geure buruari galdetzea nola arindu dezakeen gure lanak zerbait, nola ordena dezakeen zerbait, nola zaindu dezakeen zerbait, nola ekar dezakeen zerbait benetakoa. Administrari batek zehaztasunez zerbitza dezake. Gidari batek, erantzukizunez. Mediku batek, arretaz. Programatzaile batek, tresna baliagarriak sortuz. Garbiketan diharduen pertsona batek, espazio bat bizigarri eginez. Enpresaburu batek, enplegu duina sortuz. Irakasle batek, konfiantza piztuz.

Lana zerbitzuarekin lotzen denean, egoak protagonismo pixka bat galtzen du.

Jada ez da kontua «nola ikusten nauten» edo «zenbat balio dudan» soilik. Beste galdera bat ere agertzen da: «zer on egin dezaket hemendik?».

Galdera horrek zeregin xumeak ere eralda ditzake.

Ariketa bat: nire bizibidea berrikustea

Bilatu papera eta erantzun zintzotasunez. Ez da beharrezkoa berehalako erabakiak hartzea.

1. Nire lanaren aztarna

Zer on ekoizten du nire lanak? Zer sufrimendu sor dezake zuzenean edo zeharka? Badago etikoki deseroso jartzen nauen zerbait?

2. Nire harremana irudi profesionalarekin

Nire lana garrantzitsu sentitzeko erabiltzen al dut? Kostatzen al zait atseden hartzea ahul ematearen beldur naizelako? Nire karguak, soldatak edo arrakastak gehiegi definitzen al dute nire balioa? Etengabe konparatzen al naiz?

3. Nire osasuna

Zer prezio fisiko edo mental ordaintzen ari naiz? Ondo lo egiten al dut? Suminkor, antsiatu edo akitua al nago? Nire gorputza zerbaiten berri ematen ari zait?

4. Nire lan-harremanak

Besteak errespetuz tratatzen al ditut? Egiaz hitz egiten al dut? Nire posizioa zaintzeko ala kontrolatzeko erabiltzen al dut? Begiratu beharko nituzkeen abusuak baimentzen ari al naiz?

5. Urrats posible bat

Zer aldaketa txikik gutxituko luke kaltea?

Ordutegi-muga bat jartzea. Laguntza eskatzea. Lehentasunak ordenatzea. Zerbait zehatzetan ez gezurrik esatea. Errespetu handiagoz hitz egitea. Alternatibak bilatzen hastea. Atsedena zaintzea. Gastuak murriztea tartea irabazteko. Nire balioa errendimenduaren arabera neurtzeari uztea.

Amaitu esaldi honekin:

«Bizibidea irabazi nahi dut neure bizitza galdu gabe».

Arnastu hiru aldiz eta aukeratu keinu txiki bat aste honetarako.

Gogoratzeko

Bizibide zuzenak galdetzen du zer ondorio dituen gure lanak eta zenbat gutxi dezakegun kaltea gure benetako egoeratik. Pertsona guztiek ezin dute berehala lanez aldatu. Hala ere, beti dago aukera zintzotasuna, erantzukizuna eta goazen norabidea berrikusteko.

Badira pertsona batzuk sufritzen dutenak ez indarrik falta zaielako, baizik eta beren buruaren aurka erabiltzen dutelako.

Asko ahalegintzen dira. Lan egiten dute, laguntzen dute, betetzen dute, erantzuten dute, entrenatzen dira, familiak eusten dituzte, hobetzen saiatzen dira, irakurtzen dute, pentsatzen dute, irtenbideak bilatzen dituzte. Kanpotik arduratsuak dirudite. Indartsuak ere bai. Baina barrutik nekatuta, tenkatuta, errudun edo ezinezko irudi batekin beti zorpean bizi dira.

Ahalegin orok ez du askatzen.

Badira argitasunetik jaiotzen diren ahaleginak eta beldurretik jaiotzen diren besteak. Batzuek bizitza zaintzen dute; besteek zukutzen dute. Ahalegin batek doluaren erdian altxatzen lagun diezaguke, galera baten ondoren berreraikitzen edo kalte egiten digun egoera bat eraldatzen. Baina eskakizun krudel ere bihur daiteke: «denarekin ahal izan beharko nuke», «hau jada gainditu beharko nuke», «gorputz perfektu bat izan beharko nuke», «gehiago gustatu beharko nuke», «beti eskuragarri egon beharko nuke».

Zortzi Zatiko Bide Prestuaren seigarren elementua ahalegin zuzena da.

Ez du esan nahi gehiago ahalegintzea. Hobeto ahalegintzea esan nahi du.

Galdera ez da soilik zenbat energia jartzen dugun zerbaitetan. Galdera erabakigarria hau da: nora doa nire energia?

Ahalegin oro ez da jakintsua

Gure kulturan ahalegina asko baloratzen da.

Borrokatu, eutsi, gainditu, amore ez eman, dena eman behar dela esaten digute. Hitz horiek baliagarriak izan daitezke une batzuetan. Diziplina, iraunkortasuna eta ardura beharrezkoak dira. Baina arriskutsu ere bihur daitezke bereizmenik gabe aplikatzen direnean.

Batzuetan «gehiago ematea» ez da jakinduria. Nork bere burua abandonatzea da.

Doluan dagoen pertsona bat lehen bezala funtzionatzen ahalegin daiteke. Postak erantzuten ditu, denei kasu egiten die, negar egitea saihesten du, irribarre egiten du, ekoizten jarraitzen du. Agian uste du hori indarra denik. Baina ahalegin hori zauria ukatzetik jaiotzen bada, lehenago edo geroago gorputzak faktura pasako du.

Galera baten ondoren, norbait ongi dagoela erakusten ahalegin daiteke. Agenda betetzen du, argazkiak argitaratzen ditu, gehiago entrenatzen da, gehiago ateratzen da, zaurtezin agertzen da. Kanpotik suspertzea dirudi. Barrutik agian hutsunetik ihesi baino ez dabil.

Egoera mingarri batean, ahalegina are engainagarriagoa izan daiteke. «Pixka bat gehiago eutsiko diot», «hobeto ulertuko dut», «pazientziatsuago izango naiz», «ni aldatuko naiz dena alda dadin». Batzuetan lan hori baliagarria izan daiteke bi aldeetan errespetua, ardura eta benetako aldaketa badago. Baina kaltea errepikatzen denean eta pertsona bakarra ahalegintzen denean, ahalegina norbere burua galtzeko modu bihurtzen da.

Gorputzarekin ere gertatzen da. Entrenatzea osasungarria izan daiteke. Norbere burua zaintzea ederra izan daiteke. Baina gimnasioa zigor bihurtzen denean, atsedena errua balitz bezala bizitzen denean, itxurak leku gehiegi hartzen duenean, ahalegina jada ez dago osasunaren zerbitzura. Ez balio izatearen beldurraren zerbitzura dago.

Ahalegin zuzena ez datza hortzak gehiago estutzean. Erabiltzen dugun energiak sufrimendua gutxitzen duen edo handitzen duen begiratzean datza.

Ahalegin zuzenaren lau zereginak

Tradizio budistan, ahalegin zuzena maiz lau zereginen bidez azaltzen da.

Lehenik, oraindik agertu ez diren buru-egoera kaltegarriak sor ez daitezen saihestea. Bigarrenik, dagoeneko presente dauden egoera kaltegarriak uztea. Hirugarrenik, oraindik sortu ez diren egoera osasungarriak lantzea. Laugarrenik, dagoeneko dauden egoera osasungarriak eustea eta sendotzea.

Modu errazean esanda:

Sufrimendua elikatzen duena saihestea. Dagoeneko kalte egiten diguna askatzea. Laguntzen duena lantzea. Jaiotzen hasten den ona zaintzea.

Lau zeregin hauek edozein bizitza arruntari aplika dakizkioke.

Baldin badakit sareetan iraganeko seinaleak berrikusteak zauria irekitzen didala, hori saihestea ahalegin zuzena da. Dagoeneko errua istorio batean harrapatuta nagoenean, hura pixkanaka askatzea ere bai. Isilik esertzeko ohiturarik ez badut, bost minutuko arnasketa lantzea praktika da. Lagun batekin solasaldi zintzo batek ongi egiten didanean, lotura hori zaintzeak osasungarria sendotzen du.

Hemen ez dago ezer ikusgarririk.

Bidea energia soil, errepikatu eta atsegin batekin eraikitzen da.

Sufrimendua elikatzen duena saihestea

Lehen zeregina prebenitzea da.

Honek ez du esan nahi beldurrez bizitzea, ezta ez sentitzeko geure burua ixtea ere. Gure joerak ezagutzea eta nahasmena handitzen duten lekuetan alferrik ez jartzea esan nahi du.

Galera bat igarotzen ari den pertsona batek agian badaki gauean argazki zaharrak begiratzeak suntsituta uzten duela. Hori ez egitea erabaki dezake. Ez istorioa ukatzen duelako, baizik eta ulertzen duelako oraindik ez duela egonkortasunik horretara agertzeko.

Solasaldi tenkatu batek berriro nahasmenera arrastatzen duela ohartzen denak distantzia har dezake denboraldi batez. Hori ere zaintza modu bat izan daiteke.

Doluan dagoen norbaitek jakin dezake solasaldi hotz batzuek edo giro batzuek kalte egiten diotela hasierako etapa batean. Nork bere burua babestea ez da ahulezia. Adimen emozionala da.

Gorputzarekin berdin gertatzen da. Badakigu sare sozial batzuek geure burua konparatzera eta gorrotatzera eramaten gaituztela, eduki hori mugatzea ahalegin zuzena izan daiteke. Solasaldi batzuk beti nor dagoen gazteago, erakargarriago, indartsuago edo argalago inguruan badabiltza, agian barne-distantzia hartu, gaia aldatu edo gutxiago parte hartu behar dugu.

Ahalegin zuzenak ez du hondoratuta egon arte itxaroten jarduteko. Sufrimendua sartzen den ateak ezagutzen ikasten du.

Ez dago dena beti aurre egin beharrik. Batzuetan praktikatzea ez elikatzea da.

Dagoeneko kalte egiten ari dena uztea

Bigarren zeregina dagoeneko agertu diren egoera kaltegarriak askatzea da.

Hemen sartzen dira amorru obsesiboa, errua suntsitzailea, etengabeko konparazioa, jazartzen duen atxikimendua, min egiten digun leku batera itzultzeko fantasia, balio dugula erakusteko beharra, nork bere buruaren kritika krudela.

Uzteak ez du esan nahi kolpetik ezabatzea. Askotan ezin dugu. Laguntzeari uztea esan nahi du.

Buruak «ezin izango dut hil den pertsona hau gabe bizi» errepikatzen badu, agian ezin dugu esaldia berehala itzali. Baina ezagut dezakegu: «hau etsipena da hizketan». Gorputzera itzul gaitezke, arnasa hartu, norbaiti deitu, ibili, ordu luzez istorio berean geure burua ez ixteko.

Galera baten ondoren, azkar jarduteko bultzada agertzen bada, agian ez da desagertzen guk nahi dugulako. Baina hamar minutu itxaron ditzakegu. Gero hogei. Ondoren gau oso bat. Automatikoki obeditzen ez dugun bakoitzean, zerbait ahultzen da.

Egoera mingarri bat aldatu dugunean, erruak indar handiz ager daiteke. «Norbait etsipenduta utzi dut», «agian denarekin ahal izan beharko nuke», «agian gehiegikeria egin dut». Egoera hori uzteak ez du esan nahi errurik ez sentitzea. Gure bizitzaren giltzak ez ematea esan nahi du. Entzun diezaiokegu, konpondu beharreko zerbait dagoen berrikusi, eta hala ere mugari eutsi.

Gorputz-irudian, uzteak barne-irainen kate bat etetea esan dezake. Ispiluaren aurrean «zein gaizki zauden» agertzen bada, agian ez dugu geure burua berehala maitatzea lortzen. Baina esan dezakegu: «ez diot neure buruari horrela hitz egingo». Esaldi horrek dagoeneko zerbait eteten du.

Askatzea askotan egurra botatzeari uztearekin hasten da.

Laguntzen duena lantzea

Hirugarren zeregina oraindik indartsu ez dauden egoera osasungarriak lantzea da.

Burua ez da gauzak egiteari utzita soilik aldatzen. Bide berriak ikastea ere behar du.

Sareak geure burua konparatzeko erabiltzeari uzten badiogu, antsietateari eusteko beste modu bat behar dugu. Egoera mingarri bat aldatzen badugu, laguntza, errutina, segurtasuna eta autoestimua eraiki behar ditugu. Gorputzarekiko obsesioa askatzen dugunean, berarekin harreman atseginagoa aurkitu behar dugu. Doluak zentzurik gabe uzten bagaitu, presentzia eta zaintza itzultzen dituzten ekintza txikiak behar ditugu.

Lantzea ereitea da.

Ez da nahikoa «ez dut sufritu nahi» esatea. Sufrimendua gutxitzen duten baldintzak praktikatu behar dira.

Pazientzia erantzun aurretik itxaronez lantzen da. Lasaitasuna arnasketara itzuliz lantzen da. Duintasuna muga txikiak betez lantzen da. Errukia mina gorrotorik gabe begiratuz lantzen da. Gorputzarekiko konfiantza errespetuz tratatuz lantzen da. Askatasuna egoaren bultzada guztiei obeditu gabe lantzen da.

Doluan dagoen pertsona batek esker ona landu dezake hil zenaren hiru oroitzapen idatziz ongi egotera behartu gabe. Galera bat jasan zuen norbaitek egonkortasuna landu dezake bere errutinak berreskuratuz. Egoera mingarri batetik atera zenak argitasuna landu dezake gertaera osoak idatziz iragana ez idealizatzeko.

Ahalegin zuzenak ez du soilik mozten. Erein ere egiten du.

Dagoeneko dagoen ona eustea

Laugarren zeregina sortu diren egoera osasungarriak zaintzea da.

Batzuetan bake pixka bat lortzen dugu eta arduragabetu egiten gara. Laguntzen digun solasaldi bat izaten dugu, baina berehala zaratara itzultzen gara. Egun batzuk igarotzen ditugu sareak geure burua konparatzeko erabili gabe eta gero asperduragatik itzultzen gara. Gorputzari hobeto hitz egiten hasten gara eta, konparazio baten aurrean, mespretxura itzultzen gara. Muga bat jartzen dugu eta geroago erruagatik ahultzen dugu.

Osasungarriak babesa behar du.

Meditazio-praktika batek laguntzen badigu, komeni da jarraipena ematea. Adiskidetasun batek argitasuna itzultzen badigu, zaindu egin behar da. Atseden-ordutegi batek gure burua hobetzen badu, ez genuke beti sakrifikatu beharko. Pertsona kaltegarri batengandik urruntzeak bakea badakar, komeni da gogoratzea zergatik dagoen distantzia hori.

Eustea ez du esan nahi zurrun atxikitzea. Fruitua ematen ari dena ez uztea esan nahi du.

Doluan, agian laguntzen duen erritual soil bat dago: kandela bat piztea, idaztea, ibiltzea, otoitz egitea, meditatzea, leku bat lasaitasunez bisitatzea. Hari eusteak maitasuna antola dezake.

Galera baten ondoren, osasungarria eustea errutina bati jarraitzea, adiskidetasunak berreskuratzea, jokabide konpultsiboak mugatzea eta solasaldi zirkularretara ez itzultzea izan daiteke.

Gorputzarekiko harremanean, ona eustea oreka osoz entrenatzea, atseden hartzea, errespetuz jatea, konparazioa elikatzen duten kontuak jarraitzeari uztea, geure buruari indarkeria gutxiagorekin hitz egitea da.

Buru zaharra askotan itzuliko da. Horregatik ona pazientziaz zaindu behar da.

Ahalegina ez da kontrol absolutua

Ahalegin zuzenak ez du dena kontrolatu nahi.

Bereizketa hau funtsezkoa da. Batzuetan uste dugu praktikatzeak burua menderatzea esan nahi duela, emozioak ezabatzea, edozein pentsamendu negatibo eragoztea, atxikimendurik ez sentitzea, amorrurik ez izatea, tristurara berriro ez erortzea.

Helburu hori ezinezkoa da eta, gainera, oldarkorra.

Praktika ez datza barne-bizitza makina bat kontrolatzen duenak bezala kontrolatzean. Harekin modu jakintsuagoan harremanetan jartzean datza.

Ezin dugu doluan tristura sortzea eragotzi. Baina errua ez gehitzea bai. Agian ez dugu saihesten antsietatetik jarduteko presa sentitzea. Berehala ez obeditzea bai. Ez dugu beti egoera mingarri batekiko nostalgia eragotziko. Koadro osoa gogora dezakegu. Agian konparazio fisikoa agertuko da. Ikus dezakegu, arnasa hartu eta gure aurkako irain bihurtu ez.

Ahalegin zuzenak ahal denarekin lan egiten du.

Ez du eskatzen ekaitzik ez egotea. Leiho guztiak ez irekitzen irakasten digu.

Ahalegin bortitzaren arriskua

Badago diziplina dirudien ahalegin modu bat, baina egiaz nork bere buruaren aurkako indarkeria da.

Barne-tonuagatik ezagutzen da.

«Tira, ez izan ahula». «Jada hobeto egon beharko zenuke». «Ezin duzu huts egin». «Atseden hartzen baduzu, galtzen duzu». «Denarekin ahal izan behar duzu». «Zure gorputzak ez du balio perfektua izan arte». «Ez egin negar». «Ez sentitu». «Ez behar izan».

Ahalegin horrek kanpoko emaitzak sor ditzake denboraldi batez. Errendi dezakegu, argaldu, entrenatu, lan egin, eutsi, irribarre egin. Baina barne-prezioa altua izaten da.

Diziplina budista ez da zartailu baten antzekoa. Bizkarrean esku irmo eta atsegin baten antzekoagoa da.

Adoretzen gaitu umiliatu gabe. Altxatzen gaitu mespretxatu gabe. Zuzentzen gaitu iraindu gabe. Bidea gogorarazten digu erorialdi bakoitza porrot bihurtu gabe.

Egoera mingarri bat aldatzen duen pertsona batek ahalegina beharko du. Ahuleziazko, nostalgiazko, erruzko egunak izango dira. Geure buruari oihu egiteak ez du lagunduko. Lagunduko du irmotasunez gogoratzeak: «gaur ez dut errepikatzen hausten nauena».

Doluan dagoen norbaitek energia beharko du bizitzen jarraitzeko. Baina ez du soldadu bat bezala tratatu beharrik. Samurtasunez aurrera egin dezake.

Gorputza zaintzen duenak iraunkortasuna behar du. Baina ez luke entrenamendua perfektua ez izateagatiko zigor gisa erabili behar.

Ahalegin zuzenak diziplina eta errukia batzen ditu.

Gogortu gabe irautea

Badira denbora eskatzen duten prozesuak.

Dolu bat ez da aste batean antolatzen. Galera bat ez da integratzen teoria ulertzen dugulako soilik. Egoera mingarri batean berreraikitzeak hilabeteak iraun ditzake. Gorputzarekiko eta kanpoko onespenarekiko harremana aldatzeak errepikapen handia eskatzen du.

Horregatik iraunkortasuna behar dugu.

Baina irautea ez da gogortzea. Ez da masailezurra estutu eta ezer gertatu izan ez balitz bezala jarraitzea. Behin eta berriz adimenez itzultzea da.

Gaur konparazio batean berrerortzen bagara, itzultzen gara. Atxikimendutik erreakzionatzen dugunean, ikasi eta itzultzen gara. Arratsalde bat erruan harrapatuta igarotzen badugu, ikusi eta itzultzen gara. Etapa zail bat berriro idealizatzean, gertaera osoak gogoratu eta itzultzen gara. Doluak data berezi batean lurreratzen gaituenean, atseden hartu eta itzultzen gara.

Itzultzea bidearen gako-hitz bat da.

Burua joango da. Egoa aktibatuko da. Atxikimendua tematuko da. Higuina agertuko da. Ezjakintasunak nahastuko gaitu.

Praktika itzultzean datza.

Ez behin. Askotan.

Ariketa bat: energia birbideratzea

Aukeratu energia asko gastatzen ari zaren egoera bat.

Galera bat izan daiteke, dolu bat, egoera mingarri bat, gorputzarekiko kezka bat, konparazio bat, lana, sare sozialak edo onespen-beharra.

Idatzi:

1. Nora ari da joaten nire energia?

Adibideak:

«Erantzunik dagoen berrikusten». «Ongi nagoela erakusten». «Nire gorputza gorrotatzen». «Kalte egiten didan dinamika bat justifikatzen». «Ez sentitzeko atsedenik gabe lan egiten». «Perfektu ematen». «Errua errepikatzen».

2. Zer agintzen du energia-gastu horrek?

«Kontrola». «Onespena». «Arintzea». «Segurtasuna». «Bakardadea saihestea». «Dolua ez sentitzea». «Indartsu ematea».

3. Zer sortzen du benetan?

Antsietate, neke, mendekotasun, konparazio, nahasmen, nork bere buruaren abandonu, amorru edo tristura gehiago.

4. Nora bidera nezake energia horren zati bat?

Atseden hartzera. Laguntza eskatzera. Bost minutuz meditatzera. Ibiltzera. Irteera bat prestatzera. Gorputza zigortu gabe zaintzera. Zintzotasunez hitz egitera. Bultzada konpultsibo bat ez elikatzera. Gai praktiko bat antolatzera. Sentitzen dudana antolatzeko idaztera.

5. Gaurko konpromiso txiki bat

Aukeratu zerbait zehatz eta posible:

«Bi orduz ez ditut asaldatzen nauten sareak irekiko». «Neure burua iraindu gabe entrenatuko naiz». «Hogeita hamar minutu lehenago oheratuko naiz». «Pertsona bati laguntza eskatuko diot». «Jaki soil eta elikagarri bat prestatuko dut». «Nire gertaeren zerrenda irakurriko dut etapa bat idealizatu aurretik». «Negar egiten utziko diot neure buruari ongi egotea eskatu gabe».

Amaitu hiru arnasketarekin eta errepikatu:

«Nire energia baliotsua da». «Ez dut neure burua suntsitzeko erabili nahi». «Gaur bizitza zaintzen duen zerbaitetara bidera dezaket».

Gogoratzeko

Ahalegin zuzena ez datza gehiago tenkatzean, baizik eta energia jakinduriaz kudeatzean: kaltegarria prebenitzea, dagoeneko kalte egiten duena uztea, baliagarria lantzea eta hari eustea. Umiliatzen duen diziplinak garaitu nahi zuena elikatzen amaitzen du.

Gogoak gutxitan nahi izaten du dagoen tokian egon.

Gorputza eseritzen denean, gogoak gogoratu egiten du. Ibiltzen garenean, aurrea hartzen du. Norbaitekin hitz egiten dugun bitartean, erantzuna prestatzen du. Oheratzean, zer atera den gaizki berrikusten du. Lasaitasun-une batean, etorkizuneko arazoak bilatzen ditu. Galera baten aurrean, iraganera itzultzen da. Galera baten ondoren, eszenak, mezuak, azalpenak irudikatzen ditu. Egoera mingarri batetik ateratzen bagara, gertatutakoa berrikusten du eta behin eta berriro galdetzen du ondo egin ote genuen.

Gogoa mugitu egiten da.

Mugimendu hori ez da akats bat. Gogoratzeak ikasten laguntzen digu. Irudikatzeak planifikatzea ahalbidetzen du. Pentsatzea baliagarria izan daiteke. Arazoa agertzen da ia beti oraingo unetik kanpo bizi garenean, jada alda ezin ditzakegun oroitzapenetan edo oraindik existitzen ez diren etorkizunetan harrapatuta.

Zortzi Zatiko Bide Noblearen zazpigarren osagaia arreta zuzena da.

Presentzia kontziente edo mindfulness izenez ere ezagutzen da. Baina ez da komeni lasaitzeko teknika moderno batera murriztea. Budismoan, arreta zuzena begiratzeko modu sakon bat da: zer gertatzen ari den jakitea gertatzen ari den bitartean.

Ez da kontua une oro lasai egotea. Ezta gogoa hustea ere. Are gutxiago eskatzen du espiritual sentitzea.

Arreta zuzena argitasunez aitortzea da: «hau orain gertatzen ari da».

Tristura dago. Beldurra dago. Arnasketa dago. Tentsioa dago bularrean. Jarduteko premia dago. Konparazioa dago. Errua dago. Pentsamendua dago. Gorputz eseria dago. Bizitza dago gertatzen une honetan.

Erraza dirudi. Baina dena alda dezake.

Beste nonbait bizitzea

Eguneroko sufrimenduaren zati handi bat oraina ez bizitzetik sortzen da.

Ez gaude dutxan: atzoko elkarrizketan gaude. Ez gaude jaten: egiteke dagoena pentsatzen ari gara. Ez gaude seme bati entzuten: laneko arazo bat buruan berrikusten ari gara. Ez gaude atseden hartzen: besteekin konparatzen ari gara. Ez gaude gorputzean: proiektatu nahi dugun irudian gaude.

Gogoa beste nonbait bizi da eta gorputza bazter geratzen da.

Doluan, hau indar handiz gertatzen da. Pertsona bat fisikoki orainean egon daiteke, baina haren gogoa behin eta berriro itzultzen da ospitalera, azken elkarrizketara, hileta-elizkizunera, esan zuenera, esan ez zuenera, egin zezakeenera. Oroitzapena ulergarria da. Maitasunak jada ez dagoena bilatzen du. Baina gogoa han denbora gehiegian harrapatuta geratzen denean, oraina bizigaitz bihurtzen da.

Galera baten ondoren, pentsamenduak iraganeko eszenetara eta irudimenezko etorkizunetara bidaiatzen du. Bizitakoa berrikusten du, mezuak aztertzen ditu, uneak berreraikitzen ditu, dena nolakoa izango zatekeen irudikatzen du, atzera itzultzearekin edo jada minik ematen ez duela erakustearekin ametsetan ari da. Benetako bizitza, oraingoa, ahuldu egiten da.

Egoera mingarri batetik ateratzen garenean, gogoa iraganaren eta zalantzaren nahasketa batean bizi daiteke. Txarra gogoratzen du haserretzeko. Gero ona gogoratzen du eta nahastu egiten da. Irudikatzen du agian dena aldatuko zatekeela. Ondoren etorkizuneko bakardadeari beldur dio. Gorputza hemen dago, baina gogoak jada sufrimendu gehiegi erakutsi duen istorio batekin negoziatzen jarraitzen du.

Arreta zuzenak ez du iragana ezabatzen, ezta etorkizunean pentsatzea eragozten ere. Galdera bat baino ez digu itzultzen:

zer ari da gertatzen oraintxe bertan?

Ez atzo. Ez bihar. Orain.

Oraina ez da beti atsegina

Batzuetan orainaz hitz egiten da beti leku lasai bat balitz bezala.

«Bizi ezazu oraina», esaten da, oraina nahitaez argitsua, sinplea eta atsegina balitz bezala. Baina askotan orainak min ematen du. Ohe huts bat eduki dezake, iristen ez den dei bat, elkarrizketa zail bat, antsietate bizi bat, gorputz nekatu bat, erdibitzen gaituen erabaki bat.

Arreta zuzena ez datza unea edertzean. Harekin egotean datza hainbeste nahasmen gehitu gabe.

Doluan banago, oraina honela izan daiteke: «malkoak daude, presioa dago bularrean, oroimena dago, maitasuna dago gabeziaren forman». Hori ez da atsegina, baina istorioa baino bizigarriagoa da: «ezin izango dut inoiz bizi».

Galera baten ondoren, oraina honela izan daiteke: «bakardadea dago, harremana izateko nahia dago, korapilo bat dago urdailean, pertsona horri buruzko pentsamendua dago». Berriro ere, ez da erosoa. Baina desberdina da esaldi honen barruan bizitzea baino: «hau gabe ez naiz inor».

Egoera mingarri bat aldatzean, oraina honela izan daiteke: «errua dago, beldurra dago, nostalgia dago, arintze txiki bat dago, nekea dago». Horrela ikusten badugu, lagun diezaiokegu. «Oker egin nuen aldatzean» bihurtzen badugu, agian ziklora itzuliko gara.

Orainak ez du beti lasaitzen. Baina buruko filma baino argiagoa izan ohi da.

Gorputzari arreta

Gorputza orainerako ate zuzen bat da.

Gogoak urteak atzera edo hamarkadak aurrera bidaia dezake. Gorputza, ordea, beti hemen dago. Hemen hartzen du arnasa. Hemen sentitzen du. Hemen tenkatzen da. Hemen nekatzen da. Hemen dardaratzen da. Hemen bermatzen da.

Horregatik budismoko praktika asko gorputzarekin hasten dira.

Oinak lurrean sentitzea. Eskuak nabaritzea. Arnasketa hautematea. Jarrera ezagutzea. Tentsio bat konturatzea. Hurbileko soinu bat entzutea. Sentsazio sinple batera itzultzea.

Hau ez da gauza gutxi. Sufrimendu-uneetan, gorputzera itzultzeak eragotz dezake buruko istorio batek guztiz eraman gaitzan.

Norbaitek hildako pertsona bat gogoratzen duenean eta mina irekitzen dela sentitzen duenean, esku bat bularrera eraman eta nabari dezake: «hau estutasuna da; hau beroa da; hau dardara da». Ez du galera ezabatzen, baina buruko hondamendi bat arnas daitekeen esperientzia bihurtzen du.

Galera baten ondoren, jarduteko bulkada agertzen bada, gorputza sentitzeak asko laguntzen du. Non dago premia? Urdailean? Eztarrian? Eskuetan? Zer gertatzen da jardun aurretik hiru arnasaldi itxaroten baditugu?

Pertsona batek egoera mingarri bat errepikatzeko gogoa sentitzen badu, gorputzak informazio garrantzitsua ager dezake. Batzuetan, errepikapena irudikatzean, ez da bakea agertzen, uzkurdura baizik. Edo agian berehalako arintzea agertzen da beldurrarekin nahastuta. Gorputzaren arretak buruko istorioa baino gehiago entzutea ahalbidetzen du.

Norberaren irudiarekin ere gorputza gakoa da. Gorputza kanpotik bizi dezakegu, gure itxuraren ikusle bagina bezala, edo barrutik, esperientzia bizi gisa. Kanpotik bakarrik ikusten dugunean, galdetzen dugu: «nola ikusten naute?». Barrutik bizitzean, galdetzen dugu: «nola nago?, zer behar dut?, nekerik badago?, indarrik badago?, tentsiorik badago?, errespeturik badago?».

Gorputza ez da erakusteko zerbait bakarrik. Bizi garen lekua da.

Arreta eta emozioa

Arreta zuzenak ez ditu emozioak zapaltzen. Aitortu egiten ditu.

Alde hau funtsezkoa da.

Zapaltzea hau esatea litzateke: «ez dut hau sentitu behar». Arreta jartzea hau esatea da: «hau hemen dago; begiratuko diot».

Arretaz ikusitako emozio batek izaera aldatzen du. Minak jarrai dezake, baina izenik gabeko munstro bat izateari uzten dio.

Amorrua. Beldurra. Tristura. Errua. Lotsa. Atxikimendua. Bakardadea. Nahia. Bekaizkeria. Arintzea.

Izendatzeak ez du dena konpontzen, baina ordenatu egiten du.

Doluan, agian amorrua agertzen da bizitzaren aurka, medikuen aurka, senideen aurka, norberaren aurka edo hil zen pertsonaren aurka ere joan izanagatik. Amorru horrek lotsa sor dezake. Arreta zuzenak hura aitortzea ahalbidetzen du bekatu bihurtu gabe: «amorrua dago doluan». Zintzotasunez begiratzeak eragozten du itzaletik jardutea.

Galera baten ondoren, bekaizkeria, nahia, apalkuntza, itxaropena, herra egon daitezke. Gogoak emozio bakoitza justifikatu nahi izango du. Arretak hura izendatu baino ez du egiten: «bekaizkeria», «mina», «aintzatespen-beharra», «bakardadearen beldurra».

Egoera mingarri bat amaitzen denean, emozioek kontraesankorrak diruditela izan dezakete. Arintzea eta pena daude. Erru eta duintasuna daude. Maitasuna eta arbuioa daude. Harremana izateko nahia eta kaltearen oroimena daude. Arreta zuzenak konplexutasun hori existitzea ahalbidetzen du presazko ondorio bat ateratzera behartu gabe.

Ez dugu behar emozioa sinplea izatea hura behatzeko. Kontzientziak nahasketak eutsi ditzake.

Arreta eta pentsamendua

Arreta zuzenak pentsamenduak ere behatzen ditu.

Ez du haiekin borrokatzen saiatzen. Ezta automatikoki egiatzat hartzen ere. Agertzen, mugitzen eta aldatzen ikusten ditu.

Pentsamendu batek esan dezake: «ez dut balio». Arretak erantzuten du: «gutxiesteko pentsamendu bat dago».

Gogoak errepika dezake: «atseden hartzen badut, errudun naiz». Arretak nabaritzen du: «erru bat dago istorio bat kontatzen».

Heriotza baten ondoren, agian agertzen da: «gehiago egin behar nuen». Arretak aitortzen du: «erru-pentsamendu bat dago doluan».

Ispiluan begiratzean, sor daiteke: «nire gorputza ez da nahikoa». Arretak dio: «konparazioa dago; eskakizuna dago; gustuko ez izateko beldurra dago».

Hizkuntza-aldaketa txiki hau oso garrantzitsua da.

Ez da gauza bera «porrot bat naiz» esatea edo «porrot-pentsamendu bat agertzen ari da» esatea. Lehen esaldian istorioaren barruan gaude. Bigarrenean dagoeneko espazio pixka bat dago.

Arreta zuzenaren praktikak espazio hori sortzen du egunean hainbat aldiz.

Ez du gogoa ezabatzen. Argitu egiten du.

Arreta egoera zailetan

Arreta osoak ez du arazoa ezabatzen; haren barruan erabat gal gaitezen eragozten du. Elkarrizketa tenkatu batean aurpegiko beroa nabaritzea ahalbidetzen du ahotsa altxatu baino lehen. Lanbide-akats baten aurrean lotsa erakusten du berehala gure balioari buruzko epai bihurtu gabe. Bakardadeko gau batean benetako isiltasuna «inork ez nau behar» istoriotik bereizten laguntzen du.

Presente egoteak ere ez du egoera kaltegarri batean irautera behartzen. Arretak zehaztasunez ager dezake gorputza uzkurtzen dela, beldurra ohiko bihurtu dela edo denbora gehiegi daramagula justifikaezina justifikatzen. Argi ikustea jardutearekin bateragarria da.

Praktika egitatera, gorputzera eta oraingo emoziora itzultzean datza. Handik probableagoa da premiatik soilik sortzen ez den erantzun bat aukeratzea.

Arreta eguneroko bizitzan

Arreta zuzena ez da meditazio formalarena soilik.

Jaten, ibiltzen, lan egiten, entzuten, dutxatzen, janzten, entrenatzen, gidatzen, etxe bat garbitzen, norbait besarkatzen edo ate bat ixten dugunean praktika dezakegu.

Jatean, zaporea sentitzen dugu eta nabaritzen dugu ea gosez, antsietatez edo hutsunez jaten dugun. Ibiltzean, oinak hautematen ditugu eta behatzen dugu ea gogoa irudimenezko arazoetara doan. Lan egiten dugunean, tentsioa, presa, aintzatespen-nahia edo huts egiteko beldurra nabaritzen ditugu. Janztean, begiratzen dugu ea poza dagoen edo perfektu ematearen presioa. Entrenamenduan, sentitzen dugu ea gorputza zaintzen dugun edo zigortzen dugun. Elkarrizketa batean, behatzen dugu ea entzuten dugun edo gure burua defendatzeko txanda baino ez dugun itxaroten.

Eguneroko bizitzak milaka aukera eskaintzen ditu.

Ez da beharrezkoa jada beteta dagoen bizitza bati jarduera espiritual bat gehitzea. Une txikiak praktika bihur ditzakegu.

Arreta zuzena bizitza gogoratzea da bizi dugun bitartean.

Arreta ez da zaintza obsesiboa

Komeni da gaizki-ulertu bat saihestea.

Arreta zuzenak ez du esan nahi norbera une oro modu tenkatuan zaintzea. Ez da keinu bakoitza, emozio bakoitza eta pentsamendu bakoitza aztertzea leher eginda geratu arte. Zaintza hori kontrolaren beste forma bat bihur daiteke.

Budismoko arretak leuntasun gehiago du.

Lanpara bat piztearen antza du, ez polizia-foku bat jartzearena.

Behatu lotu gabe. Izendatu zigortu gabe. Itzuli apaldu gabe. Aitortu dena arazo bihurtu gabe.

Ordubete distraituta igarotzen badugu eta bat-batean konturatzen bagara, une hori jada arreta da. Ez dugu esan beharrik: «hau hondamendia, ohartu gabe egon naiz». Itzultzearekin nahikoa da.

Gorputzera itzultzea. Arnasketara. Elkarrizketara. Oraingo ekintzara. Benetako egitatera.

Arreta zuzenak ez du perfekzioa bilatzen. Presentzia bilatzen du.

Ariketa bat: presentziaren hiru etenaldi

Gaurko egunean zehar, egin hiru etenaldi labur. Ez dute minutu bat baino gehiago iraun behar.

Lehen etenaldia: gorputza

Gelditu eta sentitu oinak lurrean. Nabaritu jarrera. Hauteman arnasketa aldatu gabe.

Galdetu zeure buruari:

zer ari da sentitzen nire gorputza orain?

Ez bilatu erantzun landu bat. Tentsioa, nekea, lasaitasuna, gosea, presioa, beroa, hotza, mugimendua.

Bigarren etenaldia: emozioa

Beste une batean, gelditu eta galdetu:

zein emozio dago presenteago orain?

Tristura, beldurra, amorrua, errua, lotsa, poza, bakardadea, atxikimendua, bakea, kezka.

Izendatu epaitu gabe.

Hirugarren etenaldia: istorioa

Bulkada batetik jardun baino lehen, galdetu:

zer istorio ari da kontatzen nire gogoa?

Dolu, galera, erru, irudi, konparazio edo beldurreko istorio bat izan daiteke.

Ondoren gehitu:

«Hau buruko istorio bat da. Ikus dezaket obeditu baino lehen».

Arnasa hartu hiru aldiz.

Nahi baduzu, egunaren amaieran idatzi zer nabaritu duzun. Ez zeure burua ebaluatzeko, zure gogoa hobeto ezagutzeko baizik.

Gogoratzeko

Arreta osoak gogoa oraingo esperientziara itzultzen du oraina leku idealizatu bat bihurtu gabe. Gorputza, emozioa eta pentsamendua erreakzionatu baino lehen beha daitezke. Hemen egotea ez da etsitzea; benetan gertatzen denaren gainean jarduteko behar den argitasuna lortzea da.

Adimena ez da baretzen isiltzera behartzen dugulako.

Ideia hau garrantzitsua da. Jende askok meditazioa uzten du, meditatzea adimena hutsik uztean datzala uste baitute. Eseri egiten dira, begiak ixten dituzte, pentsamenduak, oroitzapenak, planak, kezkak, irudiak, esaldi zaharrak agertzen dira, eta ondorioztatzen dute: «gaizki ari naiz egiten».

Ez dira gaizki ari egiten.

Adimena ikusten ari dira.

Adimenak mugimendua sortzen du. Hori da bere izaera. Pentsatu, konparatu, gogoratu, irudikatu, beldur izan, desiratu, epaitu eta iruzkindu egiten du. Bihotzak taupadak egiten dituen eta biriek arnasten duten bezala, adimenak jarduera sortzen du. Praktika budistak ez du hasten mugimendu horri gerra deklaratuz, baizik eta harekin beste modu batean erlazionatzen ikasiz.

Zortzi Zatiko Bide Noblearen zortzigarren elementua kontzentrazio zuzena da.

Ez du tentsiorik ezta erabateko kontrolik ere esan nahi. Ezta ere ez datza egoera berezi bat lortzean, gorago edo espiritualago sentitzeko. Kontzentrazio zuzena arreta egonkortzeko, objektu sinple batekin irauteko eta adimena joaten denean itzultzeko gaitasuna da.

Behin itzultzea. Askotan itzultzea. Gure buruari irain egin gabe itzultzea. Distrakzioa porrot bihurtu gabe itzultzea.

Errepikapen horrek, apal eta pazientziatsu, adimena baretzen hasten da.

Adimen sakabanatu batek gehiago sufritzen du

Adimen sakabanatu bat erraz eramaten da.

Irudi bat ikusten du eta konparatzen da. Berri bat jasotzen du eta asaldatzen da. Galera bat gogoratzen du eta hondoratzen da. Elkarrizketa bat irudikatzen du eta haserretzen da. Gorputza ispiluan begiratzen du eta epaia ematen du. Antsietatea sentitzen du eta berehala jardun nahi du. Egoera mingarri bat gogoratzen du eta nostalgia, erru eta amorruaren artean kulunkatzen da.

Adimenak egonkortasunik ez duenean, estimulu bakoitzak gobernatzen du.

Kontzentrazio zuzenak ez ditu estimuluak ezabatzen. Ez du eragozten mundua aldatzen jarraitzea ezta emozioak agertzea ere. Baina zentro sendoago bat sortzen du, bertatik erantzun dezakegu.

Dolu-garaian, adimen sakabanatu batek orduetan zehar erru, oroitzapen, amaierako irudi, esan gabeko esaldi eta etorkizunaren beldurraren artean salto egin dezake. Kontzentrazioak ez du ezabatzen maite dugunaren heriotza, baina pentsamendu bakoitzean guztiz harrapatuta ez gelditzen laguntzen digu.

Galera baten ondoren, adimena itxaropenaren eta etsipenaren artean mugitzen da. Minutu batean ederra gogoratzen du. Hurrengoan inork ez gaituela berriro maiteko irudikatzen du. Gero telefonoa begiratzeko bulkada agertzen da. Ondoren lotsa iristen da, oraindik lotuta jarraitzeagatik. Kontzentrazioak egonkortasun txiki bat eskaintzen du, uhin bakoitzari men ez egiteko.

Egoera mingarri bat aldatu dugunean, adimen sakabanatua arriskutsua izan daiteke. Une onak gogoratzen ditu eta eredu osoa ahazten du. Abesti bat entzuten du eta itzuli nahi du. Erru sentitzen du eta agindu bihurtzen du. Kontzentrazioak argitasunetik pixka bat gertuago gelditzen laguntzen digu.

Irudi pertsonalarekin ere gauza bera gertatzen da. Adimen sakabanatu bat etengabe konparatzen da: gorputzak, arropa, adina, erakargarritasuna, arrakasta, onarpena. Kontzentrazioak ez du gorputza perfektu bihurtzen. Gustatzeko antsietatetik soilik begiratzeari uzten laguntzen digu.

Kontzentratzea ez da estutzea

Kontzentrazio zuzena ez da gogortasunez lortzen.

Meditatzera esertzen bagara eta adimena behartzen saiatzen bagara, laster tentsioa agertzen da. Pentsamendu bakoitza kontrolatu nahi dugu. Arreta joaten denean haserretzen gara. Gure burua epaitzen dugu. Masailezurra estutzen dugu. Praktika ondo egin beharreko beste zeregin bihurtzen dugu.

Horrek ez du baretzen. Nekatu egiten du.

Kontzentrazio budista leuntasunez eustearen antzekoagoa da indarrez heltzearen aldean.

Irudika dezagun txori txiki bat dugula esku artean. Gehiegi estutzen badugu, kalte egiten diogu. Eskuak erabat irekitzen baditugu, ihes egiten du. Praktikak tarteko puntu hori behar du: sendotasuna indarkeriarik gabe, leuntasuna abandonurik gabe.

Horrela lantzen dugu arnasketa.

Airea sartzen eta ateratzen sentitzen dugu. Adimena joaten da. Konturatzen gara. Itzultzen gara. Ez dugu haserretu beharrik. Ez da gehiegi iruzkindu beharrik. Airera, gorputzera, unera itzultzen gara.

Itzultze hori da praktika.

Ez du hainbeste axola zenbat aldiz distraitzen garen. Nola itzultzen garen axola du.

Irainez itzultzen bagara, erasoa lantzen dugu. Pazientziaz itzultzen bagara, bidea lantzen dugu.

Meditazioaren objektua

Adimena egonkortzeko objektu bat behar dugu.

Meditazioaren objektua arreta zuzentzen diogun hori da. Arnasketa, gorputza, soinu bat, esaldi bat, irudi sakratu bat, sentsazio bat edo argitasunez behatutako emozio bat ere izan daiteke.

Liburu honetan objektu sinpleen eta unibertsalenetik hasiko gara: arnasketatik.

Arnasketa beti dago gertu. Ez dugu ezer erosi beharrik, ezer berezirik sinetsi beharrik, ezta leku perfektu batean egon beharrik ere. Gela lasai batean arnasten dugu eta minaren erdian ere bai. Dolu-garaian arnasten dugu, galera baten ondoren, elkarrizketa zail baten aurretik, erru sentitzen dugunean, beldurra agertzen denean, ondo gaudela erakutsi nahi dugunean.

Arnasketak ez du bizitza osoa konpontzen. Baina orainaldira itzultzen gaitu.

Hildako norbaiten falta sumatzen duen pertsona bat eseri eta hiru arnasketa senti ditzake. Gabezia hor jarraituko du. Hala ere, hiru arnasketa horietan zehar agian ez du istorio bat gehiago gehitu beharrik.

Jarduteko premia sentitzen duen norbaitek airera itzul daiteke telefonoa ukitu aurretik. Agian gero ez jardutea erabakiko du. Edo agian geroago erantzun dezake premia gutxiagorekin. Arnasketak espazioa sortzen du.

Egoera mingarri batera itzultzeko bulkada sentitzen duenak eseri, arnastu eta gorputza senti dezake. Batzuetan kontaktu labur horrek adimenak ikusi nahi ez zuen zerbait erakusten du: ez dago bakerik, badago arindua bilatzen duen antsietatea.

Arnasketa txikia da, baina zintzoa.

Beti orain gertatzen da.

Lasaitasuna eta argitasuna

Kontzentrazioak lasaitasuna ekar dezake, baina bere helburua ez da gu lasaitzea bakarrik.

Hau ondo ulertzea komeni da. Meditazioa hobeto sentitzeko bakarrik erabiltzen badugu, agian frustratuko gara mina agertzen denean. Praktikak lasaitu dezake, bai, baina gauza deserosoak ere erakuts diezazkiguke: atxikimendua, amorrua, beldurra, onarpen-beharra, autoengainua, sentitu gabeko tristura.

Benetako lasaitasuna ez da anestesia.

Adimen kontzentratu bat argiagoa bihurtzen da. Pentsamendu bakoitzak gutxiago eramaten duenez, hobeto ikus dezake.

Ikusten du dolu-garaian erruak ez duela beti egia esaten. Aitortzen du galera baten ondoren jarduteko premiari ez zaiola men egin behar. Nostalgia agindu batetik bereizten du. Konturatzen da noiz lantzen dugun gorputza osasunagatik eta noiz miresmen-beharragatik. Antzematen du nola bilatzen duen egoak ondo gelditzea, arrazoia izatea edo sendo ematea.

Argitasunik gabeko lasaitasuna ihesbide bihur daiteke. Lasaitasunik gabeko argitasuna gogor bihur daiteke. Kontzentrazio zuzenak biak batzen ditu: adimena egonkortzen du apurtu gabe ikus dezan.

Ez bilatu esperientzia bereziak

Zenbait pertsonak meditazioak esperientzia aparteak ematea espero dute.

Argia, ikuspenak, erabateko bakea, batasun-sentsazioa, gorputzaren desagertzea, emozio gorenak. Baliteke zenbait praktikak esperientzia bizi-biziak sortzea. Baina horiek helburu bihurtzeak egoa elikatu ohi du.

Orduan adimenak pentsatzen du: «esperientzia espiritual bat nahi dut», «goratua sentitu nahi dut», «aurrera egiten dudala erakutsi nahi dut», «norbait berezia izan nahi dut».

Hori ez da askapena. Desioaren beste forma bat da.

Kontzentrazio zuzena sinpleagoa da. Esertzea, arnastea, itzultzea. Pentsamendua antzematea, itzultzea. Emozioa sentitzea, itzultzea. Soinu bat entzutea, itzultzea. Ondo egin nahi dugula ikustea, itzultzea.

Apartekoa, askotan, apartekoa bilatzeari uztea da.

Bizitza arrunt batean, praktikak oso fruitu zehatzak eman ditzake: erreakzio gutxiago, etenaldi gehiago, zintzotasun gehiago, minarekin egoteko gaitasun handiagoa, erakusteko behar gutxiago, gorputzaren zainketa handiagoa, kalte egiten duenera ez itzultzeko sendotasun handiagoa.

Hori agian ez da mistikoa iruditzen. Baina bizitza eraldatzen du.

Egonkortasuna astiro lantzen da

Inork ez du adimena bi egunetan egonkortzen.

Kontzentrazioa entrenamendua da. Giharra errepikapenarekin indartzen den bezala, arreta objektura askotan itzuliz egonkortzen da.

Hasieran agian hiru segundo besterik ez gara arnasketarekin geratzen. Gero galtzen gara. Ondoren itzultzen gara. Itzultze horrek balio du.

Ez ditugu hasierak gutxietsi behar.

Asteetan zehar eguneroko bost minutuk gehiago eralda dezakete indarkeriaz egindako eta gero utzitako saio luze batek baino. Garrantzitsua jarraitutasuna da.

Egoak emaitza azkarrak nahi ditu. Esan nahi du: «meditatzen ona naiz jada». Praktika espiritualean ere konparatu nahi du. Kontzentrazio zuzenak ez du harrotu beharrik. Gela bat egunero erraztatzearen antzekoa da. Zerbait pixkanaka ordenatzen da.

Egun asaldatuak egongo dira. Saio batzuetan adimena merkatu bat emango du. Beste batzuetan lasaitasun gehiago egongo da. Batek ere ez du gure balioa definitzen.

Praktika esertzea eta itzultzea da.

Oztopo ohikoak

Kontzentrazioa praktikatzean oztopo ezagunak agertzen dira.

Lehena logura da. Esertzen gara eta loak hartzen gaitu. Atseden-falta, jarrera erosoegia edo metatutako nekea izan daiteke. Batzuetan ahalegin zuzena ez da gehiago meditatzea izango, baizik eta hobeto lo egitea.

Bigarrena asaldura da. Adimena korrika doa, planifikatzen du, gogoratzen du, kezkatzen da. Kasu horretan, objektura pazientziaz itzultzen gara. Asaldura oso bizia bada, begiak ireki ditzakegu, oinak sentitu edo astiro ibili.

Hirugarrena epaia da. «Oso gaizki egiten dut», «honek ez du balio», «nire adimena hondamendi bat da». Epai hori ere pentsamendua da. Antzematen dugu eta itzultzen gara.

Laugarrena emaitzen bilaketa da. «Lasaiago nago jada?», «noiz joango da min hau?», «zergatik jarraitzen dut pertsona horretan pentsatzen?». Ezinegon hori ere behatzen da.

Bosgarrena saihestea da. Batzuetan meditazioa egin beharrekoa ez egiteko erabiltzen dugu: laguntza eskatzea, muga bat jartzea, atseden hartzea, jardutea. Kontzentrazio zuzenak ez du ekintza zuzena ordezkatzen.

Oztopo hauek ikustea bidearen parte da.

Kontzentrazioaren oinarrizko praktika bat

Bilatu nahiko leku lasai bat. Ez da perfektua izan beharrik.

Eseri bizkarra duin baina zurrun gabe. Aulki bat erabil dezakezu. Jarri oinak lurrean. Kokatu eskuak modu erosoan.

Utzi begiak itxita edo erdi irekita.

Segundo batzuez, sentitu gorputz osoa.

Orain eraman arreta arnasketara. Ez aldatu. Antzeman soilik nola sartzen eta ateratzen den.

Sudurrean, bularrean edo sabelean senti dezakezu. Aukeratu puntu bat eta geratu bertan.

Adimena joango da. Konturatzen zarenean, esan barnean: «pentsatzen». Ondoren itzuli arnasketara.

Tristura agertzen bada, aitortu: «tristura». Itzuli. Erru agertzen bada, aitortu: «erru». Itzuli. Gorputz-irudia edo konparazioa sortzen denean, aitortu: «konparazioa». Itzuli. Jarduteko premia agertzen bada, aitortu: «bulkada». Itzuli. Egoera mingarri baten oroitzapena iristean, aitortu: «oroitzapena». Itzuli.

Ez borrokatu ezerekin. Ez jarraitu istorioari ere.

Bost minutuz, praktikatu itzultzen.

Amaitzean, antzeman gorputza. Ireki begiak astiro. Altxatu aurretik, galdetu zeure buruari:

zer ikusi dut nire adimenaz?

Ez bilatu esperientzia berezirik. Pixka bat gehiago ikustea nahikoa da jada.

Gogoratzeko

Kontzentrazioak adimen sakabanatu bat biltzen du estutu gabe. Objektu sinple bat aukeratzeak eta hartara itzultzeak egonkortasuna eta argitasuna indartzen ditu. Ez ditugu esperientzia bereziak bilatzen, baizik eta bizitza anbiguoa edo deserosoa denean presente irauteko aukera ematen duen gaitasun bat.

Esertzea erraza dirudi.

Gorputza aulki batean, kuxin batean edo ohe ertzean jartzen du norberak. Oinak pausatu, eskuak geldi utzi, arnasa hartu. Kanpotik ia ez da ezer gertatzen. Ez dago keinu handirik. Ez dago hitz distiratsurik. Ez dago eszena ikusgarririk.

Baina barnean borroka bat has daiteke.

Pentsamenduak agertzen dira. Oroitzapenak sortzen dira. Gorputza urduritzen da. Gogoak protesta egiten du. Sentitu nahi ez genuen emozio bat iristen da. Antzinako tristura bat irekitzen da. Erru bat itzultzen da. Altxatzeko, mugikorra begiratzeko, zerbait jateko, gela bat txukuntzeko edo han gelditu beste edozer egiteko nahia azaltzen da.

Horregatik, meditatzera esertzea ez da besterik gabe geldi egotea.

Geure buruarengandik ez ihes egiten ikastea da.

Meditazioa, zintzotasunez ulertuta, ez da berehalako lasaitasuna sortzeko teknika bat. Lasaitasuna ekar dezake, bai, baina barruan daramagun zarata ere erakuts diezaguke. Batzuetan bakea bilatuz esertzen gara eta aurkitzen dugun lehena antsietatea da. Beste batzuetan isiltasuna bilatzen dugu eta zintzilik dagoen elkarrizketa bat agertzen da, hil zen pertsona bat, digeritu gabeko galera bat, barnean oraindik erabat gainditu ez dugun egoera mingarri bat.

Horrek ez du esan nahi meditazioak huts egiten duenik.

Esan nahi du azkenean begira gaudela.

Zergatik egiten dugun ihes

Ihes egiten dugu sentitzeak min ematen duelako.

Giza gogoak ihes egiteko modu asko ikasi ditu: gehiegi lan egitea, etengabe dibertitzea, mugikorra begiratzea, etengabe hitz egitea, gose gabe jatea, erostea, gehiegizko entrenamendua, onespena bilatzea, buruan eztabaidatzea, beste bizitza batekin fantasiatzea, min egiten digun egoera bat errepikatzea bakarrik ez egoteko besterik ez.

Ekintza horiek guztiak ez dira berez txarrak. Lan egitea duina izan daiteke. Entrenatzea osasungarria izan daiteke. Norbaitekin hitz egiteak lagun dezake. Tarte batez distraitzea ere gizatiarra da. Arazoa agertzen da dena barnean zain dagoena inoiz ez sentitzeko modu bihurtzen denean.

Dolu-aldian dagoenak isiltasunetik ihes egin dezake, isiltasunean absentzia agertzen delako. Zereginak, paperak, deiak eta kudeaketak diren bitartean, mina kudeagarriagoa dirudi. Baina gau batean etxea geldi gelditzen da eta bihotzak gogoratu egiten du.

Galera baten ondoren, distrazioa bilatuz egiten dugu ihes. Sareak, argazkiak edo albisteak behin eta berriz begiratzen ditugu. Ez dugu beti informazioa nahi; askotan ez kontrolatzearen larritasuna baretu nahi dugu.

Egoera batek min egiten digunean, egiatik ihes egin dezakegu modu askotan. Justifikatu, itxaron, gutxietsi, ona bakarrik gogoratu, beste promes bat sinetsi, horrenbesterako ez dela esan geure buruari. Ihes egitea ez datza beti mugitzean. Batzuetan ihes egitea begiratu nahi ez dugun lekuan gelditzea da.

Irudiaren bidez ere egiten dugu ihes. Indartsu, erakargarri edo akasgabe ematearren apaintzen gara. Gorputzak gure ordez hitz egin dezan entrenatzen gara: «begira iezadazu, ongi nago, desiragarria naiz, balio dut oraindik». Bizitza antolatua erakusten dugu, barnean beldurra dagoen bitartean. Irudi horrek tarte batez babes dezake, baina ez du saihesten dena sendatzen.

Ihes egin gabe esertzea bizitza pantaila gisa erabiltzeari uztea da.

Meditatzea ez da perfektu bihurtzea

Pertsona askok meditazioa perfekziorako beste proiektu bat bihurtzen dute.

Ongi egin nahi dute. Zuzen eseri, behar bezala arnasa hartu, ez pentsatu, ez mugitu, ez amorrurik sentitu, ez distraitu. Hiru minutura gogoa hogei aldiz joan dela aurkitzen dute eta epaitu egiten dira: «gai ez naiz», «hau ez da niretzat», «nire burua ez da balio meditatzeko».

Epai hori arazoaren beraren parte da.

Nia, modu sinplean azalduta, onetsi daitekeen irudi bat nahi du: «meditatzaile ona naiz», «lasaia naiz», «espirituala naiz», «nire gogoa kontrolatzen dut». Baina meditatzea ez datza pertsona gorentu baten irudi berri bat sortzean. Gertatzen dena zintzotasunez ikustean datza.

Bakardadeak irudi hori uki dezake hain zuzen ere. Gure zati batek beldur du bakarrik egoteak esan nahi duela ez gaituztela aukeratu, ez garela interesgarriak edo ez dugula behar adina balio. Esertzean, zauri hori mozorrorik gabe ager daiteke. Praktika ez datza meditazioa hura estaltzeko erabiltzean, baizik eta aitortzean: «bakardadea dago», «loturarako nahia dago», «axola ez izateko beldurra dago».

Horrela ikusita, bakardadeak salaketa izateari uzten dio eta arreta, zaintza eta erabaki zehatzak jaso ditzakeen esperientzia izaten hasten da.

Antsietatea badago, antsietatea ikusten dugu. Aspertzea dagoenean, aspertzea ikusten dugu. Tristura agertzen bada, tristura ikusten dugu. Harrotasuna iristean, harrotasuna ikusten dugu. Onespen-beharra sortzen denean, hura ere ikusten dugu.

Horrek ezerk ez gaitu bidetik kanpo uzten.

Meditatzera esertzeak ez du eskatzen hasi aurretik bakean egotea. Dagoeneko garbi gaudenean bakarrik dutxatu nahi izatea bezala litzateke.

Praktika dagoenarekin hasten da.

Ausardiaren lehen egintza: gelditzea

Gelditzeak ez du esan nahi kanpoko bizitzan edozer jasatea. Garrantzitsua da hori ez nahastea.

Egoera bat kaltegarria bada, bertan irautea ez da nahitaez bertute. Indarkeria, manipulazioa, umiliazioa edo beldurra badago, ekintza zuzena laguntza eskatzea eta babestea izan daiteke. Meditazioa ez da inoiz erabili behar jasanezina jasateko, ezta kaltea justifikatzeko ere.

Hemen gelditzeko beste modu batez ari gara: barne-esperientziarekin une batzuez irautea automatikoki ihes egin gabe.

Egoera mingarri bat alda dezaket eta, aldi berean, agertzen den erruarekin presente gelditu. Etapa bat amaitu dela onar dezaket eta berehalako lasaitasuna bilatzeko nahiarekin arnasa hartzen gelditu. Norbaiten heriotza negar dezaket eta tristuraren olatuarekin gelditu betiko etsipen bihurtu gabe. Nire gorputzari buruzko segurtasun eza senti dezaket eta neure burua iraindu gabe edo onespen bila korrika irten gabe gelditu.

Gelditze hori oso bestelakoa da etsipenetik.

Etsipenak dio: «ezin dut ezer egin». Presentziak dio: «hau sentitu dezaket itsuki obeditu gabe».

Meditazioak gaitasun hori entrenatzen du.

Gorputz eseria

Meditatzeko, gorputzetik hasi behar dugu.

Ez gorputza espiritual gutxiago delako, baizik eta hurbilen dagoen atea delako. Gogoak mila istorio asma ditzake, baina gorputza beti orain gertatzen da.

Jarrera egonkor bat bilatu. Aulki batean izan daiteke. Ez da beharrezkoa lurrean esertzea ezta jarrera konplikatu bat hartzea ere. Bizkarra tente egon daiteke, baina ez zurrun. Sorbaldak, lasai. Eskuak, pausatuak. Oinak, lurrarekin kontaktuan aulki batean bazaude.

Jarrerak asmo bat adierazten du.

Ez gaude botata ezerk axola ez balu bezala. Ezta tenkatuta ere soldaduak bagina bezala. Presente gaude.

Gorputzaren presentzia horrek erdibidea erakusten du jada: ez utzikeria, ez eraso.

Doluan, gorputz eseria dardaratu edo hondoratu daiteke. Ez da dena zuzendu beharrik. Nahikoa da sentitzearekin. Galera baten ondoren, agian bularra itxita dago eta urdaila urduri. Egoera mingarri batean, agian lasaitasunaren eta beldurraren nahasketa bat agertzen da. Irudia kezka bihurtzen zaigunean, aurpegian, sabelean edo masailezurrean tentsioa sor daiteke.

Esertzea seinale horiek entzutea da, berehala istorio bihurtu gabe.

Gorputzak ez du perfektu ematearen beharrik meditatzeko. Ez du gazte, malgu, erakargarri edo inbidiagarria izan beharrik. Gorputzak bizitua izan beharra du.

Arnasa itzultzeko leku gisa

Behin eserita, puntu sinple bat aukeratzen dugu: arnasa.

Ez da modu berezi batean arnasa hartu beharrik. Hasieran nahikoa da airea sartu eta irteten dela sentitzearekin. Sudurrean, bularrean edo sabelean nabari daiteke. Leku bat aukeratu eta hara itzultzen gara.

Arnasak etxe gisa balio du.

Ez magikoa delako, baizik eta beti orainaldian gertatzen ari delako. Gogoa iraganera edo etorkizunera doan bitartean, arnasak gogorarazten digu: «hemen».

Hil zen pertsonarengan pentsatzen dugu. Itzuli egiten gara. Galera-eszena bat agertzen da. Itzuli egiten gara. Alde egin izanaren erruak sortzen dira. Itzuli egiten gara. Gorputzaren konparazio bat iristen da. Itzuli egiten gara. Ongi egiten ari ote garen galdetzen diogu geure buruari. Itzuli egiten gara. Aspertu egiten gara. Itzuli egiten gara.

Hitz gakoa itzultzea da.

Ez betiko gelditzea. Ez lehiaketa bat irabaztea. Ez pentsamenduak kanporatzea. Itzultzea besterik ez.

Itzulera bakoitza uko-egite txiki bat da: istorioari segundo batzuez jarraitzeari uko egiten diogu. Askatasun-egintza txiki bat ere bada: non jarri arreta aukeratzen dugu.

Esertzean agertzen dena

Ihes egin gabe esertzen garenean, gure bizitza agertzen da.

Ez da gogo ideal bat agertzen. Gure benetako gogoa agertzen da.

Agian zintzilik dauden kontuak agertuko dira. Eztabaida bateko esaldiak. Lan-planak. Aitortza-nahia. Diru-beldurra. Haurtzaroko oroitzapenak. Seme-alabengatiko kezka. Gorputz-irudia. Nekea. Amorrua. Tristura. Fantasiak. Lotsa.

Pertsona batzuk harritu egiten dira: «ez nekien barnean horrenbeste zarata nuenik».

Zarata jada hor zegoen. Meditazioak kanpoko distrazioen bolumena jaitsi besterik ez du egin.

Hau deserosoa izan daiteke, baina aukera bat ere bada. Ezin gara ikusten ez dugunetik askatu. Gogoa konparazioz beteta badago, hori ikusi behar dugu. Harreman batekiko atxikimendua badago, komeni da hura ikustea. Erruak gidatu nahi gaituenean, hura ikusi behar dugu. Niak praktika espiritualean ere ondo gelditu nahi badu, hori ere ikustea merezi du.

Ikusteak ez du esan nahi dena aztertzea.

Meditazioan, oinarrizko jarraibidea sinplea da: aitortu eta itzuli.

«Pentsamendua». «Oroitzapena». «Beldurra». «Errua». «Konparazioa». «Atxikimendua». «Amorrua». «Tristura».

Eta arnasara itzultzen gara.

Deserosotasuna ez da porrotaren seinale

Esertzean, deserosotasuna ager daiteke. Fisikoa, mentala edo emozionala.

Sudurra hazkatzen zaigu. Bizkarrak min ematen digu. Aspertu egiten gara. Mugitu nahi dugu. Ezinegona sentitzen dugu. Alferrikakoa iruditzen zaigu. Egin beharko genukeen guztian pentsatzen dugu.

Ez da dramatizatu beharrik. Ezta edozein min heroikoki jasan beharrik ere.

Praktika erreakzionatu aurretik behatzean datza.

Hazkura bat agertzen bada, une bat itxaroten dugu. Aldatzen al da? Handitzen al da? Desagertzen al da? Mugitu behar badugu, kontzientziaz mugitzen gara, ez automatikoki.

Aspertzea sortzen bada, izendatu egiten dugu: «aspertzea». Aspertzea interesgarria da: askotan saihesten dugunerako sarrera-atea da. Estimulurik ez dagoenean, gogoa jostailurik gabe gelditzen da.

Ezinegona agertzen bada, hura ere ikusten dugu. Niak emaitzak nahi ditu. Meditazioak azkar balio izatea nahi du. Hobeto sentitu nahi du. Praktikak sinpletasunez erantzuten du: «arnasaldi hau besterik ez».

Deserosotasunak ez du esan nahi meditatzea guretzat ez denik. Esan nahi du gure gogoaren ohiturak ezagutzen ari garela.

Meditazioa ez erabili ekiteari saihesteko

Beste arrisku bat dago: meditazioa beharrezkoa ez egiteko aitzakia gisa erabiltzea.

Batzuetan esertzea behar dugu. Beste batzuetan altxatu eta ekitea behar dugu.

Egoera bat kaltegarria bada, ez da nahikoa gure erreakzioari buruz meditatzea. Agian laguntza eskatu, mugak jarri edo irten egin behar da. Gorputza gaixorik badago, ez da nahikoa sentsazioak behatzea; agian mediku-arreta behar dugu. Norbaiti min egin badiogu, ez da nahikoa arnasa hartzea; agian barkamena eskatzea tokatzen da. Doluan hondoratuta bagaude, agian meditatzeaz gain konpainia, terapia edo familiaren babesa behar ditugu.

Meditazioak ez du bizitza ordezkatzen.

Hobeto erantzuteko prestatzen gaitu.

Ihes egin gabe esertzeak ez du esan nahi betiko geldi egotea. Esan nahi du bulkada itsutik ekiteari uztea. Gero, argitasun handiagoz, ekin dezakegu.

Benetako praktikak isiltasuna eta erantzukizuna batzen ditu.

Erregulartasun sinplea

Hasteko, komeni da apalak izatea.

Egunean hamar minutu nahikoak izan daitezke. Bost ere bai. Garrantzitsua erregulartasuna da, ez heroitasuna.

Hobe da goizero bost minutu esertzea aste batzuetan zehar, berrogei minutu horrenbesteko eskakizunez saiatzea baino, azkenean uzten baitugu. Meditazioak bizitzan praktika posible gisa sartu behar du.

Une bat aukera dezakegu: esnatzean, lo egin aurretik, bazkaldu ondoren, lana hasi aurretik. Emozio sendo bat agertzen denean ere labur praktika dezakegu.

Erregulartasunak konfiantza sortzen du.

Denborarekin, gogoak ikasten du: «eseri naiteke; sentitu dezaket; itzul naiteke; ez dut berehala ihes egin beharrik».

Konfiantza hori oso baliotsua da.

Oinarrizko praktika bat: hamar minutu ihes egin gabe

Eseri aulki batean edo kuxin batean. Jarri gorputza modu egonkorrean. Ez bilatu jarrera perfektu bat. Bilatu jarrera zintzo bat.

Lehen minutuan, sentitu gorputza. Oinak, hankak, eskuak, bizkarra, aurpegia.

Ondoren eraman arreta arnasara. Aukeratu puntu bat: sudurra, bularra edo sabela.

Gogoa alde egitean, aitortu samurki gertatu dena.

«Pentsamendua». «Oroitzapena». «Plana». «Dolua». «Galera». «Errua». «Atxikimendua». «Konparazioa». «Irudia». «Beldurra».

Eta itzuli arnasara.

Emozio sendo bat agertzen bada, sentitu gorputzean non bizi den. Ez aztertu gehiegi. Presioa, beroa, korapiloa, hutsa, tentsioa. Ondoren itzuli.

Mugitu behar baduzu, mugitu astiro, mugitzen ari zarela jakinda.

Amaitzean, ez altxatu bat-batean. Galdetu geure buruari:

zertatik ari naiz ihesi azkenaldian?

Ez da teoria handi batez erantzun beharrik. Hitz bat nahikoa izan daiteke.

Gero gaineratu:

«Neurekin apur bat gehiago egon naiteke».

Gogoratzeko

Meditatzea esperientziarekin gelditzea da, geure buruaren bertsio perfektu bat eskatu gabe. Jarrerak, arnasak eta erregulartasunak oinarrizko egitura bat eskaintzen dute. Deserosotasunak ez du beti porrota adierazten, eta praktika ez da inoiz erabili behar beharrezkoa den ekintza bat saihesteko.

Gorputza beti hemen dago, nahiz eta gogoa beste nonbait bizi.

Iraganean pentsatzen dugu, etorkizuna irudikatzen dugu, hil zena gogoratzen dugu, galera bat berraztertzen dugu, min egin zigun egoera batez zalantza egiten dugu, besteek nola ikusten gaituzten kalkulatzen dugu. Bitartean, gorputzak arnasa hartzen du. Eusten du. Oinez dabil. Nekatzen da. Min ematen du. Gose da. Atsedena behar du. Zerbait ondo ez doanean ohartarazten gaitu.

Askotan bigarren mailako tresna bat balitz bezala tratatzen dugu.

Errendimendua eskatzen diogu. Konparatzen dugu. Zuzentzen dugu. Erakusten dugu. Ezkutatzen dugu. Behartzen dugu. Ispiluaren aurrean epaitzen dugu. Gazteagoa, indartsuagoa, argalagoa, erakargarriagoa, desiragarriagoa izatea nahi dugu, besteek miretsiko dutela uste dugun irudiaren antzekoagoa.

Baina gorputza ez da irudi bat bakarrik.

Gure bizitza gertatzen den lekua da.

Horregatik, praktika budistan, gorputzak funtsezko lekua du. Ez da gorputzetik kanpo meditatzen. Ez da gorputza gutxietsiz esnatzen. Ez da gupida lantzen etsai gisa tratatuz. Gorputza arretaren lehen etxea da.

Tenplu bat deitu diezaiokegu, soiltasunez.

Ez tenplu perfektu, solemne edo ukiezin bat. Tenplu apal, aldakor, ahul bat baizik, batzuetan nekatua, batzuetan baldarra, batzuetan mindua. Zahartu, gaixotu eta zaintza behar duen tenplu bat. Hain zuzen ere horregatik merezi du errespetua.

Gorputzera itzultzea

Sufritzen dugunean, istorioetan galtzen ohi gara.

Maite dugun norbait hil ondoren, gogoak oroitzapenak, erruak, eszenak, galderak errepikatzen ditu. Galera baten ondoren, elkarrizketak irudikatzen ditu, mezuak aztertzen ditu, azalpenak bilatzen ditu. Egoera mingarri batean, zalantza egiten du, konparatzen du, ona gogoratzen du, bakardadeari beldur dio. Ispiluaren aurrean, epaiak eraikitzen ditu: «ez nago ondo», «zahartu naiz», «ez naiz gustukoa», «nire gorputzak ez du balio».

Gorputzak zerbait zuzenagora itzultzen gaitu.

Ez die galdera guztiei erantzuten. Ez du heriotzaren zentzua azaltzen. Ez du krisirik konpontzen. Ez du gure ordez erabakitzen egoera zail batekin zer egin. Baina hori guztia oraintxe bertan nola bizi den erakusten digu.

Dolua bularreko pisu gisa sentitu daiteke. Galera, urdaileko huts gisa. Errua, eztarriko presio gisa. Beldurra, matrailezurreko tentsio gisa. Gorputzaren lotsa, ezkutatzeko nahi gisa. Atxikimendua, telefonoa bilatzen duten eskuetako urduritasun gisa.

Gorputzera itzultzeak seinale horiek sentitzea esan nahi du, istorioan harrapatuta geratu baino lehen.

Ez dugu esaten: «nire bizitza suntsituta dago». Lehenik ohartzen gara: «presioa dago, nekea dago, tristura dago». Ez dugu ondorioztatzen: «galdutakoa berreskuratu behar dut». Behatzen dugu: «antsietatea dago, nostalgia dago, beldurra dago». Ez dugu berehala sinesten: «nire gorputza ez da nahikoa». Sentitzen dugu: «konparazioa dago, tentsioa dago, lotsa dago».

Gorputzak ez du mina ezabatzen. Konkretuago bihurtzen du. Eta konkretua irudizkoa baino bizigarriagoa izan ohi da.

Gorputza ez da erakusleiho

Gustura janztea, entrenatzea edo forma fisikoa hobetzea zaintzaren adierazpen zilegiak izan daitezke. Mugimenduak osasuna, energia eta diziplina ematen ditu; arropa ere sormena eta gozamena izan daiteke.

Zailtasuna sortzen da ekintza horiek norberaren ongizateari erantzuteari uzten diotenean eta besteen begiradaren mende egoten hasten direnean. Gorputza orduan kredentzial bihurtzen da: gaztetasuna, indarra, erakargarritasuna edo kontrola erakutsi behar ditu. Konparatzeak min ematen du, zahartzeak maila-galera ematen du eta atseden hartzea porrot gisa bizitzen da.

Ez da zaintza kateatzen gaituena, baizik eta gorputzaren bidez norberaren balioaren etengabeko berrespena lortzeko beharra. Forma fisiko batek ere ezin du onarpen iraunkorra bermatu. Beti egongo da beste konparazio bat, saihestezineko aldaketa bat edo espero genuen bezala erantzuten ez duen begirada bat.

Gorputza beste era batera bizitzeak esan nahi du bizitzen uzten duenagatik zaintzea, ez besteen aurrean argudio gisa erabiltzea. Indartu daiteke produktu bihurtu gabe, jantzi daiteke perfekzioa eskatu gabe eta bere aldaketak onartu daitezke haiekin duintasuna gutxitzen denik ondorioztatu gabe.

Gorputza barnetik bizitzea

Alde izugarria dago gorputza kanpotik begiratzearen eta barnetik bizitzearen artean.

Kanpotik, gorputza itxura da. Barnetik, esperientzia da.

Kanpotik galdetzen dugu: «nola ikusten naute?». Barnetik galdetzen dugu: «zer sentitzen dut?».

Kanpotik konparazioa agertzen da. Barnetik presentzia agertzen da.

Oraintxe bertan proba dezakegu. Ez da begiak ixteko beharrik, nahiz eta lagundu dezakeen. Senti itzazu eskuak. Ohartu bero ala hotz dauden. Hauteman oinek lurrarekin duten kontaktua. Behatu arnasketa bularra edo sabela mugitzen. Ohartu kopetan, sorbaldetan, matrailezurrean tentsiorik dagoen.

Segundo batzuez, gorputza irudi izateari uzten dio eta berriz bizitza bihurtzen da.

Presentzia-modu hau sakonki sendagarria da.

Bere itxuragatik seguru ez dagoen pertsona bat ispilutik sentsaziora pasa daiteke: «nire gorputzak arnasa hartzen du, eusten du, oinez dabil, hemen egoten uzten dit». Horrek ez du ziurgabetasuna bat-batean ezabatzen, baina bere buruarekin harremanetan jartzeko lekua aldatzen du.

Entrenatzen duen norbaitek mugimendua barnetik senti dezake: indarra, euskarria, oreka, muga, arnasketa. Orduan ariketak mirespen-bilaketa izateari uzten dio eta gorputzarekin elkarrizketa bihurtzen da.

Doluan, gorputza bizitzeak tristura eustea ahalbidetzen du ideia oso bihurtu gabe. Galera baten ondoren, antsietatea sentitzen laguntzen du ekin baino lehen. Egoera mingarri batean, gorputza oroitzapen edo kontaktu batzuen aurrean uzkurtzen den antzematea ahalbidetzen du.

Gorputzak gogoak justifikatzen dituen gauzak dakizki.

Entzutea itsu-itsuan obeditu gabe

Gorputza entzuteak ez du esan nahi sentsazio bakoitza egia absolutua balitz bezala obeditzea.

Gorputza beldurrak, traumak, ohiturak edo atxikimenduak baldintzatuta egon daiteke. Askatasunaren aurrean antsietatea senti dezake, egoera mingarri batera ohituta zegoelako. Guretzat ona ez zen presentzia bat faltan bota dezake. Berehalako arindua eska dezake, nahiz eta arindu horrek sufrimendura itzularazi gaitzan.

Horregatik errespetuz entzuten dugu, baina baita bereizmenez ere.

Galera baten ondoren gorputzak idazteko presa sentitzen badu, entzuten dugu: «antsietatea dago, kontaktu-nahia dago». Ez du zertan esan nahi idaztea egokia denik.

Egoera mingarri bat gogoratzean nostalgia agertzen bada, sentitzen dugu. Ez dugu berehala ondorioztatzen errepikatu behar dugunik. Agian gorputza ezaguna gogoratzen ari da, ez osasuntsua.

Gorputzaren lotsa sentitzen dugunean, sentsazioa artatzen dugu. Baina ez dugu uste gorputza lotsagarria denik. Konparazio-zauri bat dagoela aitortzen dugu.

Gorputza entzuteak informazioa biltzea esan nahi du, ez bulkada bakoitzari bolantea ematea.

Jakinduriak gorputza, gogoa, gertaerak eta balioak bateratzen ditu.

Gorputza krisi batean

Esperientzia zailak ez dira buruan bakarrik gertatzen. Galera batek loa eta gosea alda ditzake; antsietateak arnasketa azkartzen du; gatazka luze batek giharrak erne mantentzen ditu. Beharrezko erabaki bat hartu ondoren ere, gorputzak denbora behar dezake seguru sentitzeko.

Seinale horiek entzuteak ez du esan nahi aginduak bezala interpretatzea. Bularreko estutasun batek atsedena, laguntza edo arreta medikoa eska dezake; ez du berez frogatzen ezaguna errepikatu behar dugunik. Gorputzaren nostalgiak, nekeak eta beldurrak zaintza behar dute, ez ondorio presatuak.

Krisi batean komeni da oinarrizkotik hastea: behar beste jatea, ahalik eta gehien lo egitea, oinez ibiltzea, laguntza jasotzea eta segurtasun-uneak berreskuratzea. Praktika espiritualak ez ditu zaintza horiek ordezkatzen. Kontzienteago bihurtzen ditu.

Zaintzea ez da zigortzea

Gorputzari buruzko nahasmen handienetako bat benetan zigorra dena zaintza deitzea da.

Arretaz jatea zaintza izan daiteke. Janaria gorrototik kontrolatzea zigorra izan daiteke. Entrenatzea zaintza izan daiteke. Errua edo lotsa konpentsatzeko norbera estutzea zigorra izan daiteke. Txukuntzea zaintza izan daiteke. Perfektu ematearen larriminetik egitea zigorra izan daiteke.

Aldea barneko tonuan dago.

Zaintzak dio: «ondo egoten lagundu nahi dizut». Zigorrak dio: «ez duzu balio aldatu arte».

Zaintzak mugak entzuten ditu. Zigorrak gutxiesten ditu.

Zaintzak osasuna bilatzen du. Zigorrak onarpena bilatzen du.

Zaintza diziplinatua izan daiteke. Zigorra krudela izan ohi da.

Praktika budistak ez du indulgentzia desordenaturik sustatzen. Ez da beti gogoak ematen duena egitea. Batzuetan gorputza zaintzeak ahalegina eskatzen du: alferkeria dagoenean entrenatzea, hobeto jatea, lehenago lo egitea, ohitura kaltegarri bat uztea, tratamendua eskatzea, gehiegikeriak murriztea.

Baina ahalegin zuzenak ez du gorrotorik behar.

Hobetu gaitezke geure burua gutxietsi gabe. Entrenatu gaitezke gorputzaren etsai bihurtu gabe. Argaldu, indarra irabazi edo hobeto jantzi gaitezke lehen duingabeak ginela sinetsi gabe. Osasuna zaindu dezakegu irudiarekin obsesionatu gabe.

Gorputzak hobeto erantzuten dio irmotasun atseginari etengabeko indarkeriari baino.

Jarrera irakaspen gisa

Esertzeko erak asko irakasten du.

Erortzen bagara, agian abandonua adierazten dugu. Zurrun jartzen bagara, agian kontroletik ari gara jokatzen. Meditazio-jarrerak beste bide bat bilatzen du: egonkortasuna gogortasunik gabe.

Bizkar duina. Sorbalda lasaiak. Matrailezur askea. Eskuak atseden hartzen. Oinak edo hankak bermatuta. Aurpegia ahaleginik gabe.

Jarrera honek dio: «hemen nago».

Ez du inor txunditzen saiatzen. Ez du perfektua eman beharrik. Pertsona batek aulki arrunt batean medita dezake, gorputz nekatuarekin, minekin, adinarekin, mugekin. Garrantzitsua presentzia-asmoa da.

Jarrera horretan bizitza osorako aplika daitekeen zerbait ikasten dugu.

Ez hondoratu ez gogortu. Ez geure burua abandonatu ez bortxatu. Ez gustatzeko bizi ez geure burua zaindu gabe utzi. Ez gorputzetik ihes egin ez berarekin obsesionatu.

Erdiko bidea bizkarrarekin, sorbaldekin eta arnasketarekin ere praktikatzen da.

Gorputza aingura gisa une zailetan

Emozioa bizia denean, gehiago pentsatzeak ez du beti laguntzen.

Batzuetan gogoak gehiegi pentsatu du jada. Errepikatu, aztertu, konparatu, irudikatu, eztabaidatu, justifikatu du. Une horietan gorputz-aingura behar dugu.

Aingura bat orainetik gertu mantentzen gaituen zerbait da.

Oinak sentitzea izan daiteke. Eskuak leunki estutu eta askatzea. Ikusten ditugun bost objektu antzematea. Hiru soinu entzutea. Ura astiro edatea. Urrats bakoitza sentituz oinez ibiltzea. Arnasa hartzea arnasbotatzea pixka bat luzatuz. Gainazal bat ukitu eta bere tenperatura antzematea.

Praktika hauek sinpleak dirudite, baina oso baliagarriak izan daitezke.

Dolu-olatu bat agertzen denean, gorputzak aingura egiten du. Ekiteko presaren aurrean, gorputzak aingura egiten du. Egoera mingarri bat aldatzeagatik errua iristen bada, gorputzak aingura egiten du. Gorputz-konparazio batek jotzen gaituenean, gorputzak aingura egiten du.

Ez dugu gorputza emozioa ukatzeko erabiltzen. Bertan ez itotzeko erabiltzen dugu.

Gorputz osoarekin arnasa hartzea

Arnasketa ez da sudurrean bakarrik gertatzen.

Gorputz osoak parte hartzen du. Bularra mugitzen da. Sabela erantzuten du. Bizkarra pixka bat zabaltzen da. Saihetsak ireki eta ixten dira. Jarrera bera ere aldatzen da arnasaldi eta arnasbotaldi bakoitzarekin.

Gorputz osoarekin arnasa hartzeak arnasketak gu bizitzen uztea esan nahi du.

Ez da ikusgarri arnasa hartu beharrik. Sentitzearekin nahikoa da.

Arnasaldi batean, gorputzak jasotzen duela ohartzen gara. Arnasbotaldi batean, tentsio pixka bat askatzen dugu. Ez dugu tristura guztia askatzen. Ez dugu bizitza osoa konpontzen. Pixka bat askatzen dugu.

Praktika honek egoera zehatzak lagun ditzake.

Elkarrizketa zail batean sartu baino lehen. Berri mingarri bat jaso ondoren. Hil zenaren argazki bati begiratzean. Jada aldatu den etapa bat berreskuratzeko nahia agertzen denean. Ispiluaren aurrean, geure buruari irain egin baino lehen. Entrenamendu bat amaitzean, gorputza ebaluatu beharrean eskertuz.

Gorputz osoarekin arnasa hartzeak bizirik jarraitzen dugula gogorarazten digu.

Eta bizitza dagoen bitartean, praktika dago.

Gorputz ahula

Gorputza onartzeak bere ahultasuna onartzea dakar.

Gorputza zahartu egiten da. Gaixotu daiteke. Mugak ditu. Ez die beti gure nahiei erantzuten. Aldatu egiten da, kontrolatzen saiatzen bagara ere. Zaintza behar du eta, lehenago edo geroago, laguntza beharko du.

Egia honek egoa izutu dezake, egoak irudi indartsu, erakargarri eta kontrolatu bat nahi duelako. Ahultasuna porrota iruditzen zaio.

Baina gorputz ahulak apaltasuna ere irakasten du.

Gogorarazten digu ez garela bizitzaren jabe absolutuak. Besteak behar ditugula. Osasuna ez dela jakintzat eman behar. Denbora igarotzen dela. Komeni dela gorputza maitatzeko, zaintzeko, oinez ibiltzeko, besarkatzeko eta bizitzeko erabiltzea, ez soilik erakusteko edo epaitzeko.

Maite dugun norbait hiltzen denean, gorputzaren hauskortasuna bat-batean ulertzen dugu. Hitz egiten zuen gorputz batek hitz egiteari uzten dio. Ukitzen zuten esku batzuk geldi geratzen dira. Ikuspegi hau izugarri gogorra izan daiteke. Baina gure ondoan oraindik arnasa hartzen duten gorputzekiko esker ona ere piztu dezake.

Ahultasunak ez du duintasuna gutxitzen.

Gorputz gaixo bat duina izaten jarraitzen du. Gorputz zahartu bat duina izaten jarraitzen du. Miresten ez den gorputz bat duina izaten jarraitzen du. Doluan dagoen gorputz bat duina izaten jarraitzen du. Egoera mingarri batean dardar egiten duen gorputz bat duina izaten jarraitzen du.

Duintasuna ez dago itxuraren mende.

Ariketa bat: gorputzera etxe gisa itzultzea

Bilatu leku lasai bat eta eseri aulki batean.

Bermatu oinak lurrean. Utzi eskuak hanken gainean. Ez saiatu modu berezi batean agertzen.

1. Sentitzea

Minutu batez, zeharkatu gorputza arretaz.

Oinak. Hankak. Aldaka. Bizkarra. Sorbaldak. Eskuak. Lepoa. Aurpegia. Arnasketa.

Ez zuzendu gehiegi. Senti ezazu besterik gabe.

2. Izendatzea

Galdetu zeure buruari:

zer ari da bizitzen nire gorputza gaur?

Nekea, tristura, tentsioa, urduritasuna, lasaitasuna, mina, indarra, beldurra, hutsa, beroa.

Izendatu epairik gabe.

3. Zaintza zigorretik bereiztea

Orain galdetu:

nola tratatu dut nire gorputza azkenaldian?

Entzun diot? Behartu dut? Konparatu dut? Zaindu dut? Onarpena bilatzeko erabili dut? Perfektu ez emateagatik zigortu dut?

Ez erantzun zeure buruari errua botatzeko. Erantzun ikusteko.

4. Zaintza-keinu bat

Aukeratu keinu txiki bat gaurko.

Ur gehiago edatea. Oinez ibiltzera ateratzea. Lehenago lo egitea. Lasai jatea. Zeure buruari irainik egin gabe entrenatzea. Atseden hartzea leher eginda bazaude. Zeure burua mespretxuz ez begiratzea. Mezu bat idatzi baino lehen arnasa hartzea. Laguntza eskatzea gorputzak gehiago ezin badu.

5. Esaldi bat

Jarri esku bat bularrean edo sabelean eta esan:

«Gorputz hau nire etxea da». «Ez du perfektua izan beharrik zaintza merezitzeko». «Errespetu handiagoz bizi dezaket».

Arnasa hartu hiru aldiz.

Gogoratzeko

Gorputzak zaintza merezi du bizi garen forma konkretua delako, ez gure balioa frogatu behar duelako. Entzuteak beharra aginduaren eta osasuna zigorraren artean bereiztea eskatzen du. Barnetik bizitzeak indartzea, janztea eta artatzea ahalbidetzen du erakusleiho bihurtu gabe.

Gogoak jauzi egiten du.

Iraganetik etorkizunera jauzi egiten du, kezka batetik bestera, irudi batetik elkarrizketa batera, erru batetik desira batera, konparazio batetik fantasia batera. Arnasa hartzeko esertzen garen orduko, barruan gela isilik bat ez dagoela aurkitzen dugu, oihan moduko bat baizik.

Horregatik hitz egiten dute irakaspen batzuek tximino-gogoaz.

Irudia sinplea da: adarrez adar jauzika dabilen tximino bat, urduri, jakin-minez, izututa, goseak, leku bakar batean denbora luzez egoteko gai ez dena. Horrela funtzionatzen du askotan gure gogoak. Ez txarra delako. Ez hautsita dagoelako. Besterik gabe, ez da gelditzeko trebatua izan.

Estimulua nahi du. Segurtasuna bilatzen du. Zauriak gogoratzen ditu. Mehatxuak aurreratzen ditu. Konparatzen du. Epaitzen du. Desiratzen du. Baztertzen du. Irudikatzen du. Berriro hasten da.

Hau argi ikusten dugun lehen aldia etsigarria izan daiteke. Norbait meditatzera esertzen da eta pentsatzen du: «nire gogoa hondamendi bat da». Baina ondorio hori ez da zehatza. Gogoa ez da kaotiko bihurtu meditatzean. Lehendik ere bazen. Aldea da orain ikusten ari garela.

Tximino-gogoa ikustea ez da praktikaren porrota.

Praktikaren hasiera da.

Tximinoak babestu nahi gaitu

Komeni da tximino-gogoa ez gorrotatzea.

Nekatu egiten gaituen arren, askotan babesten saiatzen da. Etorkizunera jauzi egiten du arriskuak aurreratzeko. Iraganera itzultzen da gertatutakotik ikasteko. Konparatzen du leku seguru bat bilatzeko. Elkarrizketak irudikatzen ditu bazterketa saihesteko. Akatsak errepasatzen ditu berriro ez errepikatzeko. Onespena bilatzen du bakarrik ez sentitzeko.

Arazoa da modu baldarrean egiten duela.

Lagundu nahi digu, baina zarata handitu ohi du. Mina saihestu nahi du, baina sarritan biderkatu egiten du. Irtenbide bat aurkitu nahi du, baina hain azkar doa, ezin baitu argi ikusi.

Maite dugun norbait hil ondoren, tximino-gogoak azken egunetara jauzi egiten du, esan gabeko esaldietara, medikuetara, deietara, erabakietara, oroitzapenetara, argazkietara, etorkizuneko datetara. Galera ulertu nahi du. Gutxiago mindu dadin modu bat aurkitu nahi du. Baina etengabe jauzi eginez, dolua amaigabeko errepikapen bihur dezake.

Galera baten ondoren, tximinoak adar asko ditu eskura: mugikorra, sareak, oroitzapenak, abestiak, hipotesiak, lagun komunak, partekatutako lekuak. Eszena polit batera jauzi egiten du, gero eztabaida batera, gero pertsona hori norbaitekin egongo ote den galderara, ondoren ondo gaudela frogatu beharrera.

Egoera mingarri bat utzi dugunean, tximino-gogoa bereziki nahasgarria izan daiteke. Adar batek dio: «ondo egin zenuen». Beste batek erantzuten du: «agian gehiegikeria egin zenuen». Batek kaltea gogoratzen du. Beste batek une gozoak berreskuratzen ditu. Batek itzuli nahi du. Beste batek badaki itzultzea duintasuna galtzea litzatekeela. Joan-etorri horrek izugarri nekatzen du.

Gorputzarekin eta irudiarekin gauza bera gertatzen da. Gogoak ispilutik konparaziora jauzi egiten du, konparaziotik gimnasiora, gimnasiotik gustatu beharrera, handik zahartzeko beldurrera, gero beste pertsona baten argazkira, ondoren esaldira: «ez naiz nahikoa».

Tximinoa ez da beti etsai.

Baina ez du bizitza ere gidatu behar.

Pentsatzea ez da arazoa

Budismoaren helburua ez da pentsatzeari uztea.

Ideia hau askotan errepikatu behar da, meditazioaren ulermen okerrak jende asko sufriarazi baitu. Pentsatzea ez da bekatua. Gogoratzea ez da akatsa. Planifikatzea ez da espiritualtasunaren aurkakoa. Gogoak funtzio beharrezkoak ditu.

Arazoa pentsatzen dugun guztia sinesten dugunean eta agertzen den bulkada bakoitzari obeditzen diogunean agertzen da.

Pentsamendu batek dio: «ezin izango dut pertsona hau gabe bizi». Beste batek dio: «leku hau galdu badut, ez dut baliorik». Gero sortzen da: «egoera mingarri baten faltan banago, oker nengoela esan nahi du». Geroago agertzen da: «nire gorputza gustatzen ez bada, ez dut maitasunik merezi».

Praktika ez datza pentsamendu horiek debekatzean. Pentsamendu gisa ikustean datza.

Alde handia dago hau esatetik:

«ez dut baliorik»

eta hau esatetik:

«baliorik ez izatearen pentsamendu bat agertzen ari da».

Lehen esaldiak giltzapetzen gaitu. Bigarrenak espazio bat irekitzen du.

Tximino-gogoak jauzika jarraituko du. Baina ikusten ikasten badugu, ez dugu jada harekin adar bakoitzera jauzi egin behar.

Tximinoa estimuluz elikatzen da

Gogo urduria ez da ezerezetik agertzen. Askotan guk elikatzen dugu.

Mugikorraren begiratze bakoitzak beste adar bat eman diezaioke. Sareetako konparazio bakoitzak, beste bat. Errepikatutako elkarrizketa bakoitzak, beste bat. Argazki zahar bakoitzak, beste bat. Fantasia bakoitzak, beste bat. Gorputzei, arrakastari, adinari edo erakargarritasunari buruzko iruzkin bakoitzak, beste bat.

Arreta harrapatzeko diseinatutako estimuluz inguratuta bizi gara. Jakinarazpenak, irudiak, mezuak, albisteak, publizitatea, iritziak, bizitza perfektuen erakusleihoak. Tximino-gogoak parke oso bat aurkitzen du han.

Gero meditatzera esertzen gara eta bi minututan lasaitzea nahi dugu.

Ez du horrela funtzionatzen.

Egun osoan sakabanaketa, konparazioa eta presa elikatzen baditugu, gogoak erritmo horri jarraituko dio begiak ixten ditugunean. Horregatik praktika ez da kuxinean soilik gertatzen. Zer kontsumitzen dugun, zer begiratzen dugun, zer errepikatzen dugun eta zer elikatzeari uzten diogun aukeratzen dugunean ere gertatzen da.

Galera baten ondoren, sareak konpultsiboki erabiltzeak urduritasuna bizirik mantentzen du. Doluan, zauria gehiegi irekita dagoenean oroitzapenetara behin eta berriz esposatzeak atsedena galaraz dezake. Egoera mingarri batean, informazio berera konpultsiboki itzultzeak erru, nostalgia edo nahasmena berpiztu ditzake. Gorputz-irudiagatik sufritzen badugu, gorputz idealen edukiak iragazkirik gabe kontsumitzeak ez-nahikotasun sentsazioa indar dezake.

Ez da kontua bakartuta bizitzea.

Kontua da gogoa zaintzea, zauri bat zainduko genukeen bezala. Inork ez du zauri ireki bat igurzten minik egiteari utzi dion egiaztatzeko. Arretarekin antzeko zerbait gertatzen da.

Gogoak gai bat aurkitzen duenean

Tximino-gogoak gehien axola zaigun hura aukeratu ohi du. Kezka ekonomiko baten, elkarrizketa eseki baten, seme-alaba baten osasunaren eta duela urte asko egindako akats baten artean jauzi egin dezake. Edukia aldatu egiten da; mugimendua antzekoa da: ziurtasuna bilatzea errepikapenaren bidez.

Gaiak zauri bat ukitzen duenean, jauzi bakoitza presazkoa dirudi. Gogoak mezuak begiratzen ditu, agertokiak irudikatzen ditu edo defentsak entseatzen ditu. Ez du beti zerbait konpontzen ari; askotan ez jakitearen deserosotasuna saihesten baino ez da saiatzen.

Eredua aitortzeak zeregin sinpleago bat ematea ahalbidetzen du: hiru arnasaldi sentitzea, gertaera egiaztagarria idaztea edo hamar minutu ekintza bakar bati eskaintzea. Ez da gogoaren aurkako eztabaida bat irabaztea, adar bakoitzean jarraitzeari uztea baizik.

Gogoari zeregin sinple bat ematea

Tximino-gogoak entrenamendua behar du, ez zigorra.

Hura trebatzeko modu bat zeregin sinple bat ematea da: arnasa sentitzea, arnasa botatzeak zenbatzea, oinak nabaritzea, soinuak entzutea, gorputzeko sentsazioak behatzea.

Ez da zeregin ikusgarria. Hain zuzen ere horregatik balio du.

Gogoak joan nahi izango du. Gu itzuli egiten gara.

Arnasaldiak zenbatzen baditugu, agian hirura iristen gara eta dagoeneko beste zerbaitetan pentsatzen ari gara. Konturatzean, batera itzultzen gara. Itzultze hori ez da atzera egitea. Praktikatzea da.

Oinak sentitzen baditugu, gogoak elkarrizketa bat gogoratuko du. Oinetara itzultzen gara. Arnasari jarraitzen badiogu, irudi bat agertuko da. Itzuli egiten gara. Emozio sendo bat sortzen bada, izendatu egiten dugu eta itzultzen gara.

Pixkanaka, gogoak ikasten du ez duela estimulu bakoitzera jauzi egin behar.

Ez da geldi bihurtzen. Hezituago bihurtzen da.

Ez borrokatu tximinoaren aurka

Gogoarekin borrokatzen saiatzen garenean, urduritasuna handitu ohi da.

«Utzi pentsatzeari». «Ez zenuke hau sentitu behar». «Kontzentratu zaitez». «Hau hondamendia». «Berriro berdin».

Barne-tonu horrek tentsio gehiago sortzen du. Tximino-gogoa izutu edo matxinatu egiten da. Praktika borroka bihurtzen da.

Bide budista adimentsuagoa da: ikusi, izendatu, itzuli.

Pentsamendu bat agertzen bada, ez dago jo beharrik. Emozio bat iristen denean, ez dugu kanporatu beharrik. Konparazioa sortzen bada, ez dugu geure burua iraindu behar konparatzeagatik. Atxikimendua nabaritzean, ez gara pertsona txar bihurtzen.

Besterik gabe aitortzen dugu:

«Hau gertatzen ari da».

Gero objektura itzultzen gara.

Adeitasuna ez da biguntasuna. Eraginkortasuna da. Indarkeriaz tratatutako gogo bat ez da benetan baretzen; gogortu edo ezkutatu baino ez da egiten.

Ereduak behatzea

Denborarekin, tximino-gogoari begiratzean, ereduak aitortzen hasten gara.

Agian aurkitzen dugu gogoak onespena bilatzen duela nekatuta gaudenean. Edo egoera mingarri bat idealizatzen duela bakardadea sentitzen dugunean. Beharbada ikusten dugu erruak muga bat jartzen dugun bakoitzean agertzen dela. Edo gorputz-konparazioa areagotu egiten dela sare jakin batzuk asko erabiltzen ditugunean. Baliteke dolua gauez edo data jakinetan gehiago aktibatzea.

Aurkikuntza hauek oso baliotsuak dira.

Ez dira teoria orokorrak. Gure gogoaren ezagutza zuzena dira.

Eredu bat ezagutzen dugunean, hobeto zain gaitezke.

Gauez pertsona hori idealizatzen dudala badakit, ez dut erabaki handirik hartuko gauerdian. Erruaz pertsona jakin batekin hitz egin ondoren agertzen dela nabaritzen badut, kontu handiagoa izango dut. Irudi jakin batzuek nire gorputzaren gorrotoa elikatzen dutela ikusten badut, esposizio hori mugatuko dut. Dolua urteurrenetan areagotzen dela badakit, konpainia edo erritualak prestatuko ditut.

Arretak kaosa informazio bihurtzen du.

Tximino-gogoa ez da gure identitate osoa

Irakaspen askatzaileenetako bat hau da: ez gara gogoaren mugimendu bakoitza.

Pentsamenduak daude, baina ez gara pentsamenduak soilik. Emozioak daude, baina ez gara emozioak soilik. Atxikimendua existitzen da, baina ez gara atxikimendua soilik. Erru agertzen da, baina ez gara errua. Konparazioa dago, baina ez gara konparazioa.

Kontzientziak hori guztia ikus dezake.

Ikusteko gaitasun hau ate itzela da. Tximino-gogoak jauzi egiten duenean, gure baitako zerbaitek konturatu daiteke. «Konturatze» horrek ez du modu berean jauzi egiten. Pentsamendu zehatza baino zabalagoa da.

Ez dago ideia korapilatsu bihurtu beharrik. Nahikoa da hori bizitzea.

«Haserrea dago» esan badezaket, orduan ez naiz haserrea soilik. «Onespen-desira dago» nabaritu badezaket, desira hori baino zerbait gehiago dago. «Itzultzeko pentsamendua dago» aitortzean, ez nago erabat harrapatuta harengan. «Hil denagatik tristura dago» behatzean, tristura laguntzen duen kontzientzia bat existitzen da.

Praktikak kontzientzia hori sendotzen du.

Eta zenbat eta gehiago bizi, orduan eta gutxiago gobernatzen gaitu tximinoaren jauzi bakoitzak.

Praktika bat: jauziak behatzea

Eseri bost minutuz.

Aukeratu arnasa itzultzeko puntu gisa. Praktikan zehar, gogoa joaten den bakoitzean, izendatu laburki jauzi egin duen adarra.

«Oroitzapena». «Plana». «Dolua». «Galera». «Errua». «Irudia». «Konparazioa». «Egoera mingarria». «Beldurra». «Desira». «Lana». «Epaia».

Ez aztertu adarra. Ez jarraitu istorioa. Izendatu besterik ez eta itzuli arnasara.

Amaitzean, galdetu zeure buruari:

zein adarretara jauzi egiten du gehien nire gogoak?

Agian zerbait garrantzitsua aurkituko duzu: errura, irudira, iraganera, pertsona jakin batera, beldurrera edo onespen-beharrera asko jauzi egiten duela.

Ez erabili informazio hori zeure burua zigortzeko. Erabili zeure burua ezagutzeko.

Gero idatzi esaldi bat:

«Nire gogoak ... jauzi egin ohi du eta itzultzen ikas dezaket».

Ariketa hau, erregulartasunez praktikatuta, gogoarekin dugun harremana aldatzen hasten da.

Gogoratzeko

Gogoak jauzi egiten du estimulua eta ziurtasuna bilatzen ikasi duelako. Haren aurka borrokatzeak urduritasuna gehitzen du. Objektu sinple bat ematea, ereduak aitortzea eta pazientziaz itzultzea, horrek pentsamendu bakoitzari jarraitzeari uztea ahalbidetzen du, pentsatzeko gaitasuna suntsitzen saiatu gabe.

Jende askok uste du meditatzean porrot egiten duela, hain zuzen ere meditazioa funtzionatzen hasten den unean.

Eseri egiten dira, begiak itxi, arnasari erreparatzen saiatu, eta pentsamenduz betetako gogoa aurkitzen dute. Egiteke dauden kontuak gogoratzen dituzte, aspaldiko elkarrizketak, laneko kezkak, desirak, beldurrak, irudiak, gorputzaren mina, erruduntasuna, nekea, konparazioak. Minutu gutxiren buruan ondorio latz bat agertzen zaie: «ez dut honetarako balio».

Baina ondorio hori oker egon ohi da.

Ez zaude huts egiten pentsamenduak agertzen direlako. Ez duzu gaizki egiten emozioak sortzen direlako. Ez zara meditatzaile okerragoa zure gogoa barreiatzen delako. Ez du esan nahi bakerik lortu ezin duzunik zarata agertzen delako.

Gertatzen dena sinpleagoa eta garrantzitsuagoa da: zure gogoa ikusten ari zara.

Lehen ere pentsatzen zenuen. Lehen ere konparatzen zenuen. Lehen ere atxikitzen, beldur izaten, epaitzen, gogoratzen eta aurreikusten zenuen. Aldea da orain, esertzean, kanpoko distrakzio gutxiago daudela eta argiago behatu dezakezula beti gertatzen ari zena.

Meditazioak ez du nahasmena sortzen. Erakutsi egiten du.

Eta nahasmena ikustea ordena sakonago baten hasiera da.

Berehalako isiltasuna espero izatearen akatsa

Meditazioaren irudi faltsu asko saldu dizkigute.

Pertsona bat leku eder batean eserita, aurpegi lasaiarekin, argi leunarekin, gorputz perfektuarekin, gogoa baretuta eta ia nabaritzen ez den irribarre batekin. Irudi horrek inspiratu dezake, baina min ere egin dezake. Zeren eta pertsona erreal bat gela erreal batean esertzen denean, bizitza erreal batekin, agertzen dena ez baita beti postal horren antzekoa.

Erosketen zerrenda agertzen da. Min egin zuen esaldi bat. Etorkizunaren beldurra. Garai baten nostalgia. Eztabaida bat. Gorputzari buruzko epai bat. Gustuko izateko beharra. Aspaldiko erruduntasun bat. Hil zenaren oroitzapena. Antsietatetik jarduteko presa. Min egin zigun egoera bati buruzko zalantza.

Orduan pentsatzen dugu: «hau ez da meditatzea».

Baina bai, hala da.

Meditatzeak ez du esan nahi berehala isiltasunean sartzea. Gogoan gertatzen dena ezagutzen ikastea esan nahi du, eta behin eta berriz arretaren objektura itzultzea.

Isiltasuna irits daiteke. Barea irits daiteke. Baina ez dira iristen barne-bizitza bultzaka kanporatzen dugulako. Pixkanaka iristen dira, pentsamendu bakoitzarekin borrokatzeari uzten diogunean eta haren istorio guztiei ez jarraitzen ikasten dugunean.

Distrakzioa ez da etsaia

Arnasarekin egiten den praktikan, distrakzioak fama txarra du.

Uste dugu distraitzea dela arazoa. Baina, egiatan, une gakoa ez da ez distraitzea. Une gakoa konturatzea da.

Lehenik arnasarekin gaude. Gero gogoak alde egiten du. Edozertan pentsatzen dugu. Bat-batean, ikusten dugu alde egin dugula. Orduan itzuli egiten gara.

Konturatzeko une hori oso baliotsua da.

Distrakziorik gabe ez legoke itzulerarik. Itzulerarik gabe ez legoke entrenamendurik. Itzultzen garen bakoitzean, gaitasun berri bat indartzen dugu: istorioan erabat galduta ez gelditzearena.

Horregatik ez du zentzurik distrakzioa aurkitzean geure burua iraintzeak.

Itzultzean «hau hondamendia» esaten badugu, sufrimenduaren bigarren geruza bat gehitzen dugu. Dagoeneko egon da distrakzioa. Ez dago mespretxua gehitu beharrik. Baliagarriagoa da sinpletasunez aitortzea: «pentsamendua», «oroitzapena», «plana», «beldurra», eta arnasara itzultzea.

Praktika ez datza inoiz ez erortzean. Erortzea nortasun bihurtu gabe itzultzean datza.

Pentsamenduak ikustea ez da haiek sinestea

Meditatzean, gogoak sortzen dituen esaldi kopuruaz ohartzen hasten gara.

Batzuk kaltegabeak dirudite. Beste batzuk latzak dira. Asko urteak daramatzate errepikatzen.

«Ezin dut honekin». «Ez dut balio». «Gehiago egin behar nuen». «Atseden hartzen badut, errudun naiz». «Leku hau galdu badut, ez naiz aski». «Nire gorputza ez da gustukoa». «Hobeto egon beharko nuke». «Ondo nagoela frogatu behar dut». «Ez dut hau sentitu behar».

Esaldi horiek meditaziotik kanpo agertzen direnean, haien barruan bizi ohi gara. Praktikan, aldiz, gertaera mental gisa ikusten has gaitezke.

Honek asko aldatzen du.

Pentsamendu batek min egin dezake egia absolutua izan gabe. Beldurra, ohitura, hezkuntza, trauma, atxikimendua edo lotsa adieraz ditzake. Baina gogoan agertzeagatik bakarrik ez du merezi gure bizitza zuzentzea.

«Ez dut balio» agertzen bada, ez dugu ordu erdiz eztabaidatu behar. Aitortu dezakegu: «balio ez izatearen pentsamendua». Eta itzuli.

«Galdutakoa berreskuratu beharko nuke» sortzen bada, izenda dezakegu: «itzulerako pentsamendua», «atxikimendua», «beldurra». Eta itzuli.

«Nire gorputza ez da aski» iristen denean, behatzen dugu: «konparazioa», «irudia», «onarpen beharra». Eta itzultzen gara.

Pentsamendu bat pentsamendu gisa ikusteak ez du beti ezabatzen. Baina agintea kentzen dio.

Agertzen den guztia ez da aztertu behar

Gogoa ikustea ez da pentsamendu bakoitza aztertzea.

Hau sarritan gertatzen den tranpa bat da. Behatzen hastean, zenbait pertsonak meditazioa interpretazio-saio amaigabe bihurtzen dute. Oroitzapen bat agertzen da eta zergatik galdetzen diote. Emozio bat sortzen da eta haren jatorria bilatzen dute. Irudi bat iristen da eta azaltzen hasten dira. Praktika pentsatzeko beste modu bat bihurtzen da.

Batzuetan beharrezkoa izango da hausnartzea, idaztea, norbaitekin hitz egitea edo terapiara jotzea. Baina oinarrizko meditazioan, jarraibidea sinpleagoa da:

aitortu eta itzuli.

Tristura agertzen bada, ez da tristuraren biografia osoa eraiki beharrik. Desira sortzen denean, ez dugu amaierara arte jarraitu behar. Erruduntasuna iristen bada, ez dugu une horretan konpondu behar. Gorputz-konparazioa agertzean, ez dago irudi bakoitzarekin eztabaidatu beharrik.

Leunki izendatzen dugu eta arnasara itzultzen gara.

Sinpletasun hau zaila da, gogoak zerbait egin nahi duelako. Konpondu, ulertu, kontrolatu, hobetu nahi du. Baina meditazioak beste gaitasun bat entrenatzen du: irautea, agerpen bakoitza proiektu bihurtu gabe.

Hitzekin ulertzeko uneak daude. Airera itzultzeko uneak daude.

Geure burua ikustearen lotsa

Batzuetan, meditatzean, ez zaigu gustatzen ikusten duguna.

Inbidia aurkitzen dugu. Amorrua. Gustuko izateko desira. Arrazoia izateko beharra. Mendekuzko fantasiak. Min egin zigun norbaiti buruzko atxikimendua. Harritzeko gogoa. Zahartzearen beldurra. Konparazio zitalak. Erruduntasuna. Harrotasuna. Gehiegizko autoerrukia.

Lehen erreakzioa lotsa izan daiteke.

«Nik ez nuke hau pentsatu behar». «Zein espiritual gutxi naizen». «Arrazoiarekin sufritzen dut». «Uste nuena baino okerragoa naiz».

Baina praktika ez datza akatsgabeak garela aurkitzean. Egia aurkitzean datza, harekin lan egin ahal izateko adina samurtasunez.

Guztiok ditugu eduki zailak. Giza gogoa ohituraz, zauriz, hezkuntzaz, defentsaz eta desiraz dago egina. Zerbait desatsegina ikusteak ez gaitu hori bihurtzen. Hartatik jakin gabe jarduteari uzteko aukera ematen digu.

Etengabe onarpena bilatzen dugula ikusten badugu, pixka bat askatzen has gaitezke. Arrazoia izan nahi dugula ohartzen garenean, agian isiltzen ikasten dugu. Egoera mingarri baten aldeko atxikimendua aitortzean, laguntza eska dezakegu itzuli aurretik. Gorputzarekiko gorrotoa ikusten badugu, beste era batera hitz egiten has gaitezke.

Ikusten dena eralda daiteke. Ukatzen denak agintzen jarraitzen du.

Gogoarekiko samurtasuna

Meditazioaren funtsezko zati bat itzultzeko dugun jarrera da.

Gogortasunez edo samurtasunez itzul gaitezke.

Gogortasunez itzultzeak honela dirudi:

«Berriro ari zara pentsatzen». «Ez duzu ezer ondo egiten». «Ezgai zara kontzentratzeko». «Bakean egon beharko zenuke». «Zein gogo hondamendia».

Samurtasunez itzultzeak beste zerbait dio:

«Pentsamendua». «Itzultzen naiz». «Hau ere ikus daiteke». «Ez da ezer gertatzen; berriro arnasa». «Berriro hasten gara».

Aldea izugarria da.

Itzulera bakoitzak ez du kontzentrazioa bakarrik entrenatzen, geure buruarekiko harremana ere bai. Indarkeriaz praktikatzen badugu, indarkeria indartzen dugu. Pazientziaz praktikatzen badugu, geure gogoaren barruan egoteko modu bizigarriago bat lantzen dugu.

Honek ez du esan nahi biguntasuna edo diziplina falta. Samurtasuna irmoa izan daiteke. Distraitzen den haur txiki bat gidatzen den bezala: ez dago bakoitzean oihu egin beharrik. Nahikoa da eskutik leunki hartu eta itzularaztea.

Gogoak irmotasun samur hori behar du.

Minarekin meditatzea ez da porrot egitea

Badira egunak meditatzen dugula eta min egiten diguna.

Ez da barea agertzen. Dolua agertzen da. Edo antsietatea. Edo amorrua. Edo erruduntasuna. Edo nekea. Edo bakardade zail bat.

Gogoak esan dezake: «ez du balio izan». Baina agian bai balio izan du. Balio izan du normalean saihesten dugun zerbaitekin hamar minutuz egoteko. Balio izan du bulkada batetik ez erreakzionatzeko. Erruduntasuna ikusteko hari obeditu gabe. Negar egiteko porrot-istorio bat gehitu gabe. Gorputza nabaritzeko hura iraindu gabe.

Meditazio baten baliagarritasuna ez da sortzen duen bareagatik bakarrik neurtzen.

Batzuetan saio baliagarri bat argi ikusten duguna da atxikimenduz beteta gaudela. Edo atseden hartu behar dugula. Edo galera batek oraindik min egiten duela. Edo gorputza erakusleiho gisa tratatzen jarraitzen dugula. Edo egoera mingarriak aitortu nahi genuena baino beldur gehiago utzi zuela.

Praktika atsegin guztiak ez dira sakonak. Praktika deseroso guztiak ez dira txarrak.

Irizpidea ez da «ondo sentitu naiz?». Galdera hobe bat hau litzateke: «zerbait argiago ikusi al dut eta indarkeria gutxiagorekin itzuli?».

Gai mingarri bat agertzen denean

Meditazioan zehar oroitzapenak, elkarrizketak, diru-beldurra, gorputz-lotsa edo galera baten eszenak sor daitezke. Haien agerpenak ez du frogatzen praktika huts egiten ari denik. Zerk betetzen duen gogoan lekua erakusten du.

Ez da beharrezkoa irudi bakoitza aztertzea edo kanporatzea. «Oroitzapena», «beldurra» edo «plangintza» aitor ditzakegu eta meditazioaren objektura itzuli. Intentsitateak gainezka egiten badu, begiak irekitzen ditugu, euskarriak sentitzen ditugu eta saioa laburtzen dugu. Zintzotasunez ikusteak norberaren mugak errespetatzea ere barne hartzen du.

Aurrerapena ez da beti espero bezala nabaritzen

Askotan ohartu gabe egiten dugu aurrera.

Agian pentsamenduak izaten jarraitzen dugu, baina gutxiago kostatzen zaigu haiek ikustea. Amorrua sentitzen jarraitzen dugu, baina ez dugu hain azkar hartatik hitz egiten. Konparazioak jarraitzen du, baina jada ez dugu erabat sinesten. Doluak min egiten du, baina olatu baten barruan arnasa har dezakegu. Galera gogora etortzen zaigu berriro, baina ez dugu mugikorra hainbeste aldiz begiratzen. Erruduntasuna agertzen da, baina ez gaitu automatikoki egoera mingarri batera itzultzen.

Hori aurrerapena da.

Ez da beti ikusgarria izango. Batzuetan inork ez du ikusiko. Ez dugu txalorik jasoko bulkada batetik ez jardutearengatik, ispiluaren aurrean geure burua ez iraintzearengatik edo pentsamendu bat elikatu gabe igarotzen uztearengatik.

Baina bizitza leku ikusezin horietan aldatzen da.

Egoak aurrerapenaren seinale ikusgarriak nahi ditu. Berezi sentitu nahi du, «dagoeneko lortu dut» esan, bide espiritualean ere konparatu. Benetako praktika isilagoa da.

Erreakzio gutxiago. Etenaldi gehiago. Identifikazio gutxiago. Itzulera gehiago. Barne-krudeltasun gutxiago. Zintzotasun gehiago.

Han nabaritzen da bidea.

Ez erabili meditazioa besteak epaitzeko

Gure gogoa ikusten hasten garenean, beste tranpa bat ager daiteke: praktikatzen ez dutenak baino hobeak sentitzea.

«Nik nire emozioak behatzen ditut». «Ni kontzienteagoa naiz». «Besteak lotan bizi dira». «Pertsona horrek ez du ezer ulertzen». «Nire familiak ez du barne-lanik».

Pentsamendu hori ere egoa da.

Meditazioak ez gintuzke epaile findu bihurtu behar. Benetan gure gogoa ikusten badugu, apur bat apalago bihurtu beharko ginateke. Zeren eta aurkitzen baitugu zenbat nahasmen, beldur, desira eta harrotasun dagoen gugan.

Gure gogoa ikusteak besteak hobeto ulertzen laguntzen digu, ez haiek mesprezatzen.

Horrek ez du esan nahi kaltea justifikatzea. Norbaitek bere nahasmenetik jardun dezake eta hala ere mugak jarri behar ditugu. Baina praktikak gorentasun gutxiagorekin egiten uzten digu.

Apaltasuna meditazio onaren seinale da.

Ariketa bat: «gaizki egiten dut» esaldia aldatzea

Zure hurrengo meditazioan, erabili jarraibide hau.

Eseri bost minutuz arnasarekin.

Gogoak alde egin duela konturatzen zaren bakoitzean, saihestu «gaizki egiten dut» esatea.

Horren ordez, esan barnean:

«konturatu naiz».

Ondoren itzuli arnasara.

Epaia agertzen bada, izendatu:

«epaia».

Eta itzuli.

Amaitzean, idatzi hiru gauza:

1. Nora joan da nire gogoa? Dolua, galera, gorputza, lana, beldurra, erruduntasuna, egoera mingarria, konparazioa, etorkizuna.

2. Nola itzuli naiz? Gogortasunez, ezinegonez, samurtasunez, nekez, umorez.

3. Zein esaldik lagunduko lidake hobeto itzultzen?

Adibidez:

«Hau ere praktika da». «Ikustea hastea da». «Ez dut perfektu egin beharrik». «Pazientziaz itzultzen naiz». «Nire gogoa ezagut daiteke».

Praktikatu esaldi hori astebetez.

Ez zeure burua zerbait politaz konbentzitzeko, baizik eta distrakzio batetik esnatzen zarenean zeure burua tratatzeko modua aldatzeko.

Gogoratzeko

Distrakzioa entrenamenduaren parte da. Konturatzea eta itzultzea da praktika, ez haren eten bat. Agertzen dena deserosoa izan daiteke, baina samurtasunez ikusteak gure ohiturei buruzko informazioa ematen du, dena aztertzera behartu gabe.

Badira meditatzea ezinezkoa dirudien uneak.

Ez gara ari goiz lasai batez, etxea isilik, gorputza atsedenduta eta adimena nahikoa prest dagoenean. Barrutik dena erretzen dirudien egun horietaz ari gara. Eztabaida batek hautsi gaitu oraintxe. Albiste batek dardarka utzi gaitu. Hildako baten gabezia jasanezin bihurtzen da. Galera batek lehen egunean bezala min ematen du berriro. Egoera mingarri bat aldatu ondorengo erruak bularra estutzen du. Ispiluak onartzen ez dugun irudi bat itzultzen digu. Antsietateak ez du tarterik uzten.

Une horietan, pertsona askok pentsatzen dute: «orain ezin dut meditatu».

Eta, nolabait, arrazoi dute.

Ezin dute meditatu meditatu behar litzatekeela irudikatzen duten bezala: lasaitasunez, jarrera akatsgabez, arnasketa goxoz eta adimen ordenatuz. Baina bai, beste modu batean praktikatu dezakete. Praktika apalago bat, laburrago bat, errealago bat.

Dena erretzen denean, meditatzeak ez du esan nahi sutea bat-batean itzaltzea.

Esan nahi du hamar minutuz gasolina gehiago ez botatzea.

Praktika une zailetan

Eguneroko meditazioa garrantzitsua da ekaitza iritsi aurretik entrenatzen gaituelako. Baina lehenago edo geroago ekaitzaren erdian bertan praktikatu beharko dugu.

Han frogatzen da irakaspena bizitzan sartzen hasi den.

Dena erretzen denean meditatzeak ez du esperientzia sakon bat bilatzen. Ez du kontzentrazio perfektua lortu nahi. Ez du ere gertatzen den guztia ulertzea eskatzen. Haren helburua sinpleagoa da: bulkadaren eta ekintzaren arteko etenaldi bat sortzea.

Izan ere, mina oso bizirik dagoenean, premiatik jarduten dugu askotan.

Gero damutzen garen moduan erreakzionatzen dugu. Dagoeneko suntsitzailea dela dakigun elkarrizketa batera itzultzen gara. Sareak begiratzen ditugu eta zauria gehiago irekitzen dugu. Ispiluaren aurrean geure burua iraintzen dugu. Edan, jan edo erosi egiten dugu ez sentitzeko. Ankerkeriaz erantzuten dugu. Gure baitan ixten gara. Kalte egiten diguna errepikatzen dugu ordubeteko bakardade bat baretzeko.

Hamar minutuk ez dute bizitza bat konpontzen.

Baina sufrimendua areagotzen duen ekintza bat saihets dezakete.

Dena erretzen denean, murriztu praktika

Intentsitate-uneetan, ez da komeni gehiegi eskatzea.

Adimena oso asaldatuta badago, meditazio luze bat borroka bihur daiteke. Gorputza erne badago, begiak ixteak larritasuna areagotu dezake agian. Emozio bat indartsuegia bada, zuzenean behatzen saiatzeak gainezka egin diezaguke.

Horregatik, dena erretzen denean, praktika funtsezkora murrizten dugu.

Esertzea. Gorputza sentitzea. Arnasa hartzea. Gertatzen dena izendatzea. Minutu batzuez ez jardutea. Gorputzera itzultzea. Laguntza eskatzea behar bada.

Besterik ez.

Ez dugu une horretan sufrimenduaren sustraia ulertu behar. Ez da historia osoa aztertu beharrik. Ez dugu ere etorkizun osoa erabaki behar.

Galdera berehalakoagoa da:

honekin hamar minutuz egon al naiteke neure buruari min gehiago egin gabe?

Batzuetan erantzuna baiezkoa izango da. Beste batzuetan, minutu bat besterik ez gara egongo. Horrek ere balio du.

Praktika ez da bere iraupen heroikoaren arabera neurtzen, baizik eta dakarren kontzientziaren arabera.

Larrialdiko leku bat prestatu

Komeni da praktikatzeko modu sinple bat prestatuta izatea behar izan aurretik.

Gainezka gaudenean, ez dugu argitasun handirik inprobisatzeko. Horregatik laguntzen du aurretik erabakitzeak: «arrastaka eramana sentitzen naizenean, hau egingo dut».

Aulki jakin bat izan daiteke. Etxeko txoko bat. Hurbileko eserleku bat. Ohe-ertza. Autoko eserlekua, aparkatuta eta seguru bagaude. Ate bat minutu batzuez itxi dezakegun gela bat.

Ez du leku espiritual bat izan behar. Leku posible bat izan behar du.

Esaldi bat ere presta dezakegu:

«Hamar minutuz ez dut sutetik jardungo».

Esaldi horrek asko babes dezake.

Ez du esaten inoiz ez dugula jardungo. Ez du esaten minak axola ez duenik. Erreakzioa behar beste atzeratzen du bakarrik, kontzientzia sar dadin.

Egoak azkar jardun nahi du mehatxatua sentitzen denean. Defendatu nahi du, frogatu, kontrola berreskuratu, gainetik geratu, oraindik balio duela berretsi. Larrialdiko praktikak ez du harekin orduz eztabaidatzen. Besterik gabe esaten dio: «itxaron hamar minutu».

Lehen minutua: gelditzea

Lehen minutua gelditzean soilik datza.

Zutik bazaude, eseri. Mugikorra eskuan baduzu, utzi ahoz behera edo urrundu. Erreakzionatzeko zorian bazaude, ez jardun oraindik. Ispiluaren aurrean geure buruari erasotzen ari bazara, apartatu begirada une batez. Eztabaida batean sartzera bazoaz, irten gelatik ahal bada.

Gelditzea jada praktika da.

Gutxi dirudi, baina ez da. Sufrimendu-ziklo asko eusten dira emozioaren eta jokabidearen artean etenaldirik ez dagoelako.

Lehen minutu honetan, ez saiatu lasaitzen. Eten mugimendu automatikoa, besterik ez.

Barnean esan dezakezu:

«Gelditzen naiz». «Ez naiz jarduten oraindik». «Oraintxe sua dago». «Itxarongo dut».

Gorputzak dardara egiten badu, dardara egingo du. Arnasketa asaldatuta badago, asaldatuta dago. Ez dugu ezer berehala hobetu beharrik.

Gelditzea besterik ez.

Bigarren eta hirugarren minutua: euskarriak sentitzea

Gelditu ondoren, eraman arreta gorputzaren euskarrietara.

Oinak lurrean. Pisua aulkiaren gainean. Eskuak hanken gainean. Bizkarra bizkarraldea ukitzen. Arroparen kontaktua azalarekin.

Ez bilatu sentsazio berezirik. Bilatu kontaktua.

Adimena erretzen ari denean, lurra behar dugu. Adimena iraganera doa, etorkizunera, mehatxura, errura, desirara. Gorputzak, aldiz, hemen gaudela gogoraraz diezaguke.

Maite duzun norbaiten heriotzagatik sufritzen ari bazara, agian adimenak esango du: «ezin dut gabezia honekin». Itzuli oinetara. Galera batek azkar jardutera arrastaka eramaten bazaitu, itzuli gorputzaren pisura. Egoera mingarri bat aldatu ondoren errua agertzen denean, sentitu eskuak. Ispiluak lotsa piztu badu, sentitu arnasketa benetako gorputzean.

Honek ez du arazoa ezabatzen. Baina abiadura pixka bat moteltzen du.

Su mentalak abiadura behar du hazteko.

Gorputzak astiroa dakar.

Laugarren eta bosgarren minutua: izendatzea

Orain izendatu gertatzen ari dena.

Ez kontatu historia osoa. Ez azaldu. Ez justifikatu. Izendatu bakarrik.

«Tristura». «Amorrua». «Beldurra». «Errua». «Atxikimendua». «Lotsa». «Bakardadea». «Premia». «Konparazioa». «Onarpen-nahia». «Galdutakoa berreskuratzeko nahia». «Doluaren mina». «Galeraren mina».

Izendatzeak masa nahasi bat zertxobait argiagoa den zerbait bihurtzen du.

«Nire bizitza hondamendi bat da» esaten baduzu, adimena ixten da. «Beldurra dago» esaten baduzu, tartea agertzen da. «Erruduna naiz» esaten baduzu, esaldiak zigor baten pisua du. «Errua dago» esaten baduzu, behatu dezakezu.

Hau oso garrantzitsua da egoera mingarri batean. Erruak agintari moral baten doinua izan dezake. Baina, errua besterik gabe errua dela izendatzean, botere osoa izateari uzten dio.

Gorputz-irudiarekin ere laguntzen du. «Izugarria naiz» ez da «lotsa eta konparazioa daude» bezala. Lehen esaldiak erasotzen du. Bigarrenak behatu egiten du.

Praktikak ez ditu esaldi politak bilatzen. Zehaztasuna bilatzen du.

Seigarren eta zazpigarren minutua: arnasa hartu behartu gabe

Orain eraman arreta arnasketara.

Ez saiatu perfektua egiten. Laburra bada, ohartu laburra dela. Azkarra bada, ohartu azkarra dela. Hasperenik badago, baimendu hasperenak.

Bost arnasbotatze konta ditzakezu.

Bat. Bi. Hiru. Lau. Bost.

Gero hasi berriro.

Galtzen bazara, ez dio axola. Itzuli batera.

Su emozionalaren uneetan, arnasbotatzea lagungarri izan daiteke. Behartu gabe, utzi airearen irteera sarrera baino zertxobait luzeagoa izaten. Ez bihurtu teknika korapilatsu. Utzi gorputzak pixka bat askatzen, besterik ez.

Esaldi laburrekin lagun dezakezu:

Arnasa hartu: «hau hemen dago». Arnasa bota: «ez dut jarduteko beharrik oraindik».

Arnasa hartu: «mina dago». Arnasa bota: «arnasaldi bati eutsi diezaioket».

Arnasa hartu: «errua dago». Arnasa bota: «erruak ez du bakarrik erabakitzen».

Arnasa hartu: «premia dago». Arnasa bota: «itxaron dezaket».

Esaldi hauek ez dute dena konpontzen. Automatikoki ez obeditzeko balio dute.

Zortzigarren minutua: gertaerak gogoratzea

Emozioa oso indartsua denean, adimenak hautatu egiten du.

Galera batean, atxikimendua elikatzen duena bakarrik gogoratzen du. Egoera mingarri batean, politena bakarrik gogora dezake eta kaltea ezabatu. Doluan, falta izan zena bakarrik gogoratzen du agian eta izan zen maitasun guztia ahaztu. Gorputzaren aurrean, akatsak hautatzen ditu eta gorputzak eusten duen guztia ezabatzen.

Horregatik, zortzigarren minutuan, gertaerak gogoratzen ditugu.

Ez interpretazioak. Gertaerak.

Doluan bazaude:

«Pertsona hau hil da». «Nik maite izan nuen». «Ondo egin nituen gauzak daude». «Kontrolatu ezin nituen gauzak daude». «Orain bizirik nago eta arnasten».

Galera bat zeharkatzen ari bazara:

«Etapa hau amaitu da». «Min ematen dit». «Ez dut gaur konpondu beharrik». «Premiatik jarduteak nire sufrimendua areagotu dezake».

Kalte egiten dizun dinamika bat eten behar baduzu:

«Une onak egon ziren». «Kaltea ere egon zen». «Nire duintasuna babesteko joan nintzen». «Emozio bizi batek ez du historia osoa kontatzen».

Zure irudiagatik sufritzen baduzu:

«Hau da nire gorputza gaur». «Arnasten ari da». «Ez du perfektua izan beharrik zaintza merezitzeko». «Konparazio batek ez du nire balioa definitzen».

Gertaerak aingurak dira.

Ez dute beti kontsolatzen, baina ordenatu egiten dute.

Bederatzigarren minutua: ekintza txiki bat aukeratzea

Orain galdetu:

zein da hurrengo hamar minutuetarako ekintzarik zaintsuena?

Ez bizitza osorako. Hurrengo hamar minutuetarako soilik.

Hau izan daiteke:

Ez jardutea oraindik. Mugikorra gordetzea. Ura edatea. Ibiltzera irtetea. Konfiantzazko norbaiti deitzea. Dutxatzea. Zerbait sinplea jatea. Etzatea eta atseden hartzea. Paper batean idaztea. Ispilua une batez ez begiratzea. Gertaera osoen zerrenda bat irakurtzea. Laguntza eskatzea. Elkarrizketa batetik irtetea kaltea badago.

Ekintzak txikia eta zehatza izan behar du.

Dena erretzen denean, erabaki handiek itxaron dezakete berehalako arriskurik ez badago. Lehenik intentsitatea pixka bat jaistea behar dugu.

Meditazioa ez da lasaitasunean amaitzen. Kalte gutxiagoko ekintza batean amaitzen da.

Hamargarren minutua: ixtea bakerik eskatu gabe

Hamar minutuen amaieran, ez galdetu jada ongi zauden.

Galdera horrek presioa eransten du.

Hobe galdetu:

bulkadak zertxobait gutxiago menderatzen al nau?

Erantzuna baiezkoa bada, praktikak balio izan du. Erantzuna «pixka bat» besterik ez bada, ere bai. Oraindik gaizki bazaude, baina kaltea areagotzen duen zerbait egin ez baduzu, horrek balio du.

Itxi esaldi sinple batekin:

«Ez dut dena konpondu, baina gelditu naiz». «Une hau zaintzen jarrai dezaket». «Ez dut sutetik jardun beharrik». «Hurrengo urrats txikia emango dut».

Gero egin aukeratu duzun ekintza.

Praktikak ez du bake artifizial bat bilatzen. Norabide jakintsuago bat bilatzen du.

Protokoloa benetako egoera bati aplikatzea

Protokolo bera arazo desberdinetara egoki daiteke. Dei mingarri baten ondoren, lehen minutuek modu automatikoan ez erantzuteko balio dute. Laneko elkarrizketa zail baten aurretik, gertaerak gaizki geratzeko beldurretik bereizten laguntzen dute. Bakardadeko gau batean, edozein arindu bilatzeko premia zeharkatzen uzten dute bizitza osoa une horretatik erabaki gabe.

Praktikak ez du eskatzen emozioa desager dadin. Haren helburua ekintza txiki bat aukeratzeko adinako tarte bat sortzea da: fidagarria den norbaiti deitu, erreakzio bat atzeratu, ibiltzera irten, atseden hartu edo laguntza profesionala eskatu. Hamar minutuk ez dute arazoa konpontzen; berri bat erantsi ez dezagun eragotz dezakete.

Hamar minutu nahikoa ez direnean

Badira hamar minutu nahikoa ez diren uneak.

Emozioa intentsuegia bada, norberari edo besteri kalte egiteko arriskua badago, indarkeria, mehatxua edo benetako beldurra badago, antsietatea kudeaezin bihurtzen bada, praktikak kanpoko laguntza eraman behar du lagun.

Laguntza eskatzea ez da porrot egitea.

Norbaiti deitzea, profesional batengana jotzea, laguntza mediko bila joatea, babes-baliabideekin harremanetan jartzea, konpainia eskatzea edo leku arriskutsu batetik irtetea izan daiteke ekintza zuzen garrantzitsuena.

Budismoak ez du segurtasuna ordezkatzen. Ez du terapia ordezkatzen. Ez du giza laguntzaren beharra ukatzen. Ez du eskatzen dena bakardadean zeharkatzea.

Hamar minutuz meditatzea dena erretzen denean tresna bat da. Ez da betebehar heroiko bihurtu behar.

Jakinduriak badaki noiz eseri eta noiz laguntza eskatu.

Praktika ohitura bihurtzea

Praktika hau une zailetan funtziona dezan, komeni da intentsitate gutxiagoko uneetan entseatzea.

Egunero hamar minutuko arnasketa sinplea egin dezakegu. Edo hiru minutuz praktikatu erantzun aurretik. Edo minutu batez gelditu ispiluaren aurrean. Edo arnasa hartu elkarrizketa korapilatsuetan sartu aurretik.

Horrela, sutea iristen denean, gorputzak bidea ezagutuko du.

Ez da perfektua izango. Baina ibilbide bat egongo da.

Adimenak errepikapenez ikasten du. Premia errepikatzen badugu, premiak agintzen du. Etenaldia errepikatzen badugu, etenaldia eskuragarriago bihurtzen da.

Praktika txiki bakoitzak hurrengoa prestatzen du.

Gogoratzeko

Krisi batean komeni da sinplifikatzea: gelditu, euskarriak sentitu, izendatu, arnasa hartu, gertaerak gogoratu eta ekintza txiki bat aukeratu. Hamar minutuk ez dute mina ezabatzen, baina premiak erabat erabaki ez dezan eragotz dezakete. Nahikoa ez direnean, laguntza eskatzea ere praktika jakintsua da.

Antsietateak ere ikasten du

Judson Brewer psikiatra, neurozientzialaria eta adimenaren, ohituren, antsietatearen eta meditazioaren arteko harremanean espezializatutako ikertzailea da. Hogei urte baino gehiagoz aztertu du nola funtzionatzen duten kezkaren, mendekotasunaren, desira konpultsiboaren eta arreta osoaren mekanismoek. Bere lana bereziki baliotsua da askotan bereizita ibili diren bi mundu lotzen dituelako: esperientzia meditatiboa eta ikerketa zientifikoa. Brewerrek ez du meditazioaz ideia espiritual edo filosofiko bat bezala bakarrik hitz egiten, baizik eta benetako pazienteengan behatu, neurtu eta azter daitekeen praktika bat bezala.

Prestakuntza mediko eta zientifikoaz gain, Brewerrek meditazioa praktikatzen du urte askotatik. Horrek bi ikuspegitatik hitz egiteko aukera ematen dio: burmuina aztertzen duen ikertzailearenetik eta norberaren adimena behatzen esertzen denean zer gertatzen den esperientzia zuzenetik ezagutzen duen praktikatzailearenetik. Haren ekarpen nagusia antsietatea emozio-egoera bat ez ezik, ikasitako ohitura bat ere badela erakustea izan da. Horregatik, eraldatzeko, ez da nahikoa geure buruari «ez kezkatu» esatea; nola jaiotzen den, nola errepikatzen den eta burmuinak bakoitzean itzultzean zer sari itxurazko jasotzen duen ikusten ikasi behar dugu.

Ohitura guztiak ez dira arazo bat. Izan ere, ezinezkoa litzateke haiek gabe bizitzea. Goizero berriro ikasi behar bagenu nola jaiki, janzten, ibili, garbitu, zerbait jateko prestatu edo norbaitek hitz egiten digunean erantzun, bizitza nekagarria litzateke. Burmuinak errepikatutako ekintza asko jokabide ikasi, ia automatiko bihurtu behar ditu, keinu txiki bakoitzean energia ez gastatzeko.

Arazoa agertzen da egun batean babesteko balio izan zuen jokabide bat errepikatzen hasten denean, dagoeneko laguntzen ez badigu ere. Antsietateak horrela funtziona dezake. Sentsazio bat, pentsamendu bat edo egoera deseroso bat agertzen da; adimenak kezkatuz, kontrolatuz, aurreikusiz edo saihestuz erantzuten du; eta segundo batzuez badirudi horrek arindua ematen digula. Orduan burmuinak ikasten du: «hau sentitzen dudanean, hura egiten dut». Horrela jaiotzen da begizta bat.

Brewerrek prozesu hau oso modu sinplean azaltzen du: ohitura orok abiarazle bat, jokabide bat eta emaitza bat du. Zerbait gertatzen da gure barnean edo kanpoan; zerbait egiten dugu erantzun gisa; eta burmuinak erregistratzen du erantzun horrek arindua, plazera edo kontrol-sentsazioa sortu zuen. Emaitzak baliagarria badirudi, une batez bakarrik bada ere, adimenak errepikatzeko joera du.

Horregatik kezka hain itsaskor bihur daiteke. Batek etorkizunean pentsatzen du, gaizki atera litekeena irudikatzen du, buruan behin eta berriz konpontzen saiatzen da, eta hasieran zerbait arduratsua egiten ari dela sentitzen du. Baina askotan ez du ezer konpontzen ari: antsietatearen zirkuitua elikatzen ari da soilik. Adimenak kezkatzea arduratzearekin nahasten du.

Puntu hau garrantzitsua da geure buruari gogortasunez tratatzeari uzten laguntzen digulako. Antsietateak ez du esan nahi ahulak, akastunak edo ezgauzak garenik. Esan nahi du burmuinak bide bat ikasi duela. Eta ikasitako bide oro argitasun handiagoz ikusten hasi daiteke.

Meditazioa hemen sartzen da ez adimena indarrez husteko teknika gisa, baizik eta nola funtzionatzen duen behatzeko modu gisa. Arnasa hartzera esertzen garenean eta pentsamenduak, oroitzapenak, planak, beldurrak edo molestiak agertzen direnean, ez gara porrot egiten ari. Adimenaren mugimendu naturala ikusten ari gara. Eta ikustean, haren ohiturak ezagutzen hasten gara.

Monje budistek gogorarazi ohi digute iragana eta etorkizuna ez direla joan gaitezkeen leku gisa existitzen. Iragana orain bizi da oroitzapen, irudi edo emozio gisa. Etorkizuna orain agertzen da aurreikuspen, beldur edo desira gisa. Zuzenean bizi dezakegun gauza bakarra oraina da. Egungo zientziak aztertu du nola duen adimenak, hain zuzen, gogoratutako iragan horretara eta irudikatutako etorkizun horretara jotzeko joera. Mugimendu horietan erraz agertzen dira kezka, hausnarketa obsesiboa eta norberari buruzko istorioen errepikapena. Brewerrek jarduera hau pentsamendu errepikakor eta autoerreferentzialean parte hartzen duten burmuin-sareekin lotzen du. Modu sinplean esanda: burmuina gai berberen inguruan bueltaka ibiltzera ohitu daiteke.

Praktika mugimendu hartaz jabetzean datza, automatikoki bertan sartu gabe. Ez da pentsamenduarekin borrokatzea, baizik eta aitortzea: «hau kezka da», «hau beldurra da», «hau aurreikuspena da», «hau bularreko sentsazio bat da», «hau eztarriko tentsio bat da». Gertatzen dena sinpletasunez izendatzeak jada tarte txiki bat sortzen du.

Brewerrek azpimarratzen du jakin-mina oso tresna ahaltsua dela. «Nola egin hau desager dadin?» galdetu beharrean, galde dezakegu: «zer ari da gertatzen oraintxe?». Galdera horrek esperientziarekiko harremana aldatzen du. Antsietateak etsai ikusezina izateari uzten dio eta gorputzean, arnasketan eta pentsamenduetan behatu dezakegun zerbait bihurtzen hasten da.

Adibidez, antsietatea agertzen bada, une batez geldi gaitezke eta kontuz begiratu: non nabaritzen dut?, presioa, beroa, dardara, korapiloa, hustasuna, tentsioa al da?, mugitzen al da ala berdin jarraitzen du?, areagotzen al da baztertzen dudanean?, aldatzen al da behatzen dudanean? Ez da hitz perfektuekin erantzun beharrik. Nahikoa da zuzenean begiratzea.

Arnasketak laguntzen du beti orainaldian dagoelako. Ez dugu atzo arnasten, ez dugu bihar arnasten. Orain arnasten dugu. Praktikatzeko modu sinple bat hau galdetzea da: «nola dakit arnasten ari naizela?». Agian jakingo dugu airea sudurrean sentitzen dugulako, bularraren mugimendua, sabela igo eta jaisten, edo arnasaldi baten eta bestearen arteko etenaldi labur bat. Konkretura itzultze horrek eteten du, segundo batzuez bada ere, kezkaren kate automatikoa.

Gure ohitura mentalen benetako emaitza ere behatu dezakegu. Ordu erdiz kezkatzen banaiz, askeago ala nekatuago amaitzen al dut? Dena kontrolatzen saiatzen banaiz, bakea ala tentsio gehiago sentitzen al dut? Emozio bat saihesten badut, desagertzen al da ala indar handiagoz itzultzen? Behaketa honek ez du geure burua erruduntzat jo nahi, baizik eta burmuinaren ikaskuntza eguneratu. Adimena ikusten hasten da baliagarri ziruditen erantzun batzuek, egiatan, sufrimendua sortzen dutela.

Neure esperientziatik konta dezaket. Ia bi hamarkadaz nire gorputzak behar zuena baino askoz gehiago jan nuen konturatu gabe. Ez zen gosea: antsietatea zen. Ondoeza agertzen zenean, jateak arindu labur bat zekarren —Brewerrek aipatzen duen sari txiki hori, saritzen eta burmuinari errepikatzen irakasten dion dopamina—. Horrela, ikusi gabe, benetan nahi nuena baino bikoitza edo hirukoitza jatea nire beldurrari erantzuteko modu bihurtu zen.

Aldaketa ez zen etorri dietaz edo asmoz. Etorri zen, galera esanguratsu bat eta kalte egiten zidan laneko egoera bat atzean uztean, antsietatea askatzen hasi zenean. Ia nahi gabe gutxiago jaten hasi nintzen: ez neure burua behartzen nuelako, baizik eta arindu hura jada behar ez nuelako. Orduan hartu zuen zentzua nutrizionistek errepikatzen dutenak —«mantendu harreman on bat zure elikadurarekin»—: urteetan antsietatea elikatzen aritu nintzen, ez gosea. Lau edo bost hilabetean bederatzi kilo galdu nituen, dietarik gabe, eta ez nituen berriro berreskuratu. Ohitura haren benetako emaitza ikusteak, eta gorputzean sentitzeak, edozein borondate-indarrek baino gehiago egin zuen.

Han jaiotzen da askatasun txiki bat, baina oso baliotsua. Agian pentsamendua agertzen da, baina ez dugu hamar minutuz jarraitzen. Agian beldurra sentitzen dugu, baina ez dugu berehala obeditu beharrik. Agian kontrolatzeko, begiratzeko, erantzuteko edo ihes egiteko premia agertzen da, eta arnasa har dezakegu jardun aurretik. Etenaldi-une hori jada praktika da.

Meditatzea, beraz, ez da inoiz antsietaterik sentitzen ez duen norbait bihurtzea. Antsietatea nola eratzen den, nola elikatzen den eta automatikoki jarraitzeari uzten diogunean nola ahuldu daitekeen ezagutzen ikastea da. Arreta osoak ez du bizitza zaila ezabatzen, baina jada gertatzen ari denari sufrimendu alferrekorik ez eransten irakasten digu.

Begirada honetatik, antsietatea ere maisu bihur daiteke. Agertzen den bakoitzean, adimena ixten, defendatzen edo aurreratzen ikasi duen leku bat erakusten digu. Eta presentziaz, arnasketaz eta jakin-minez behatzen dugun bakoitzean, aukera desberdin bat irekitzen dugu: ohituran harrapatuta ez bizitzea, baizik eta kontzientzia handiagoz erantzuten hastea.

Judson Brewer, Deshacer la ansiedad: la nueva ciencia que te ayudará a romper el ciclo de preocupación y miedo que domina tu mente, Paidós, 2022. ePub ISBNa: 978-84-493-3923-3. Ikus bereziki ohiturei buruzko azalpenak ikasitako memoria gisa, antsietatea ohitura-begizta gisa, sarian oinarritutako ikaskuntza, lehenetsitako neurona-sarea, arreta-kontzientzia eta arnasketako praktika laburrak.

Adimenak asko hitz egiten du.

Hitz egiten du ibiltzen garenean, lan egiten dugunean, lo egiten saiatzen garenean, norbaitek erantzuten berandutzen duenean, ispiluan begiratzen garenean, hil zena gogoratzen dugunean, etapa bat amaitzen denean, erabaki zail baten inguruan zalantza egiten dugunean.

Batzuetan kezka-ahotsez hitz egiten du. Beste batzuetan, epaile-ahotsez. Biktima gisa ere hitz egin dezake, salatzaile gisa, aholkulari gisa, hondamendiaren profeta gisa edo lagun faltsu gisa.

Gauzak segurtasun handiz esaten dizkigu:

«Ezin izango duzu». «Dena zure errua izan zen». «Inork ez zaitu berdin maiteko». «Alde egin baduzu, pertsona txarra zara». «Sufritzen jarraitzen baduzu, ez duzu aurrera egin». «Zure gorputza ez da nahikoa». «Ondo zaudela frogatu behar duzu». «Gehiago egin behar zenukeen hil baino lehen». «Pertsona hori itzultzen ez bada, zure bizitzak balioa galtzen du».

Arazoa ez da pentsamendu horiek agertzea. Adimenak pentsamenduak sortzen ditu zeruak hodeiak sortzen dituen bezala. Arazoa hasten da pentsamendu bakoitza egia dela sinesten dugunean, gure barnean sortu delako soilik.

Pentsamendu bat oso erreala senti daiteke eta, hala ere, ez izan erabat egia.

Asko min eman dezake eta ez izan epaia. Urteetan errepika daiteke eta ez izan jakintsua. Logiko eman dezake eta beldurretik jaioa izan. Egia-zati bat izan dezake eta, aldi berean, multzoa desitxuratu.

Bide budistak adimenarekiko harreman askeagora gonbidatzen gaitu:

entzun zure pentsamenduak, baina ez obeditu aztertu gabe.

Pentsatzea ez da ikustea

Pentsatzea eta ikustea ez dira gauza bera.

Ikustea errealitatearekin zuzenean topo egitea da. Pentsatzea interpretatzea, konparatzea, gogoratzea, aurreratzea, epaitzea edo irudikatzea da. Pentsatzeak ulertzen lagun diezaguke, baina errealitatea istorio-geruza batez ere estal dezake.

Pertsona batek erantzuten berandutzen du. Hori gertaera bat da. Adimenak pentsatzen du: «jada ez zaio axola». Hori interpretazio bat da.

Ispiluan begiratu eta gorputz nekatu, zahartu edo desberdin bat ikusten dugu. Hori gertaera partziala da. Adimenak gehitzen du: «horrela ez dut balio», «inork ez nau desiratuko», «gehiago txukundu behar dut onartua izateko». Hori jada istorioa da.

Maite dugun pertsona bat hiltzen da. Hori gertaera mingarria da. Adimenak esaten du: «ezin izango dut bizi», «gehiago egin behar nuen», «berriro barre egiten badut, traizionatzen dut». Pentsamendu horiek dolutik jaiotzen dira, baina ez dira automatikoki egia bihurtu behar.

Etapa bat amaitzen da. Hori da gertaera. Adimenak ondorioztatzen du: «porrot egin dut», «ez nintzen nahikoa izan», «zoriontsu izateko aukera amaitu zait». Ondorio horrek beldurraz hitz egiten du errealitate osoaz baino gehiago.

Egoera mingarri bat aldatzen dugu. Hori da gertaera. Adimenak xuxurlatzen du: «oraindik min ematen badu, errepikatu beharko zenukeela esan nahi du». Baina minak ez du beti errorea adierazten. Batzuetan atxikimendua, dolua, ohitura eta gizatasuna soilik adierazten ditu.

Praktika hasten da galdetzen dugunean:

hau gertaera bat da ala nire adimena eraikitzen ari den istorio bat?

Galdera horrek ez du mina ezabatzen, baina argitasuna sartzen du.

Adimenak ohiturak ditu

Ez dugu egunero hutsetik pentsatzen.

Adimenak bide errepikatuak ditu. Batzuk haurtzaroan jaio ziren. Beste batzuk harreman garrantzitsuetan eratu ziren, zaurietan, arrakastetan, porrotetan, familia-mezuetan, baztertze- edo abandonu-esperientzietan. Denborarekin, bide horiek automatiko bihurtzen dira.

Guztiaren erantzule sentitzen ikasi duen pertsona batek erraz pentsatuko du: «ziur nire errua izan zela». Abandonua bizi izan duenak edozein distantzia mehatxu gisa interpreta dezake. Bere gorputzagatik asko epaitua izan den norbaitek ispilu bakoitza auzitegi bihur dezake. Atsegin ematera ohitutako pertsona batek erruduntasuna sentituko du muga bat jartzen duen bakoitzean. Indartsu eman behar izan zuenak agian pentsatuko du laguntza eskatzea porrot egitea dela.

Adimenak ez du beti gertatzen dena deskribatzen. Askotan ikasi zuena errepikatzen du.

Horregatik itzultzen dira hainbeste pentsamendu batzuk. Ez egiazkoak direlako, oso praktikatuak daudelako baizik.

Budismoak hemen bertan egiten du lan: adimen-ohiturak ezagutzen, erabat arrastatu gaitzaten baino lehen.

«Ez naiz nahikoa» agertzen denean, galde dezakegu: «hau orain egia da ala zauri zahar bat ari da hitz egiten?». «Atsegin eman behar dut» sortzen bada, beha dezakegu: «onarpen-beharra dago». «Gehiago jasan beharko nuke» pentsatzean, agian auto-abandonu eredu bat aurkitzen dugu. «Dena nire errua izan zen» iristen denean, agian dagokiguna baino erantzukizun gehiago hartzeko ohitura ikusten dugu.

Ohitura bat ikusteak ez du bat-batean desegiten, baina ahultzen hasten da.

Gertaerak diruditen pentsamenduak

Pentsamendu batzuek baieztapen baten forma hartzen dute: «porrot egingo dut», «inork ez nau entzuten», «atseden hartzen badut arduragabea naiz», «nire aukera galdu dut». Haien tonu seguruak ezkutatzen du iragarpenak, interpretazioak edo ikaskuntza zaharrak dituztela.

Praktika zehaztasunez berriro formulatzean datza: «porrot egingo dudan pentsamendua dut». Distantzia txiki horrek ez du frogatzen ideia faltsua denik, baina aztertzen uzten du. Zein gertaerak babesten dute? Zein datuk kontraesaten dute? Zein zati dator beldurretik?

Pentsamendu baliagarri batek berrikuspena onartzen du eta ekintza zehatz batera eramaten du. Zigortzen soilik duenak ondorio bera errepikatu ohi du inolako aukerarik ireki gabe.

Ez eztabaidatu pentsamendu bakoitzarekin

Adimena behatzean, beste tranpa batean eror gaitezke: pentsamendu bakoitzarekin eztabaidatzea.

«Ez dut balio» agertzen da, eta ordu erdi ematen dugu balio dugula frogatzen saiatzen. «Dena nire errua izan zen» iristen da, eta defentsa mental bat eraikitzen dugu. «Lehengoa berreskuratu beharko nuke» sortzen da, eta barne-epaiketan sartzen gara. «Nire gorputza ez da atsegin» agertzen da, eta argudioak bilatzen ditugu kontrakoa sinesteko.

Batzuetan baliagarria izango da hausnartzea. Baina askotan eztabaidatzeak pentsamendua bizirik mantentzen du.

Meditazioak beste bide bat proposatzen du: ezagutu eta itzuli.

«Pentsamendua». «Istorioa». «Erruduntasuna». «Atxikimendua». «Konparazioa». «Irudia». «Beldurra».

Eta arnasketara itzultzen gara, gorputzera, oraingo gertaerara.

Pentsamendu guztiek ez dute erantzunik behar. Batzuek ikusiak eta pasatzen utziak izan behar dute.

Norbaitek atea jotzen badu eta badakigu ez dugula ireki behar, ez da beharrezkoa ordubetez atearen atzean eztabaidatzea. Nahikoa da ez irekitzea.

Pentsamendu askorekin gauza bera gertatzen da.

Pentsamendu baliagarriak eta pentsamendu alferrikakoak

Ez da adimen osoaz mesfidatzea.

Pentsamendu baliagarriak daude. Konpontzen, planifikatzen, ikasten, barkamena eskatzen, mugak jartzen, osasuna zaintzen, dirua antolatzen, arrisku batetik ateratzen, harreman bat hobetzen laguntzen digute.

Kontua bereiztea da.

Pentsamendu baliagarri batek argitasuna ekarri ohi du, deserosoa izanda ere. Pentsamendu alferrikako batek errepikatu, hondoratu, obsesionatu edo estutu ohi du.

«Esan nuenagatik barkamena eskatu behar dut» baliagarria izan daiteke. «Pertsona izugarria naiz eta dena hondatzen dut» ziurrenik ez.

«Egoera honek min egiten ari zait eta laguntza behar dut» baliagarria izan daiteke. «Aldatzen banaiz, betiko errudun naiz» nahasmena areagotzen du.

«Nire gorputzak mugitu eta zaindu behar du» baliagarria izan daiteke. «Nire gorputzak ez du balio miretsia izan arte» min egiten du.

«Hil zenaren faltan nago» bihotzaren egia bat da. «Inoiz ezin izango dut berriro bizi» minetik jaiotako profezia bat da.

Praktika osorik irentsi gabe entzutean datza.

Galde dezakegu:

Pentsamendu honek hobeto ikusten laguntzen dit? Ekintza jakintsu batera bultzatzen nau? Erruduntasunean, beldurrean edo konparazioan ixten nau? Seinale bat da ala kate bat?

Adimena irrati gisa

Irudi baliagarri bat adimena irrati bat bezala pentsatzea da.

Egunean zehar irrati-kate asko igortzen ditu. Batzuk praktikoak dira: «erosi ogia», «deitu medikuari», «prestatu bilera hori». Beste batzuk errepikakorrak dira: «ez duzu balio», «ez duzu axola», «atsegin eman behar duzu», «dena zure errua izan zen». Beldurraren, erruduntasunaren, desioaren, amorruaren, konparazioaren eta fantasiaren kateak daude.

Ez gara igorpen bakoitza agertzearen erantzule.

Baina bai ikas dezakegu guztiei bolumena ez igotzen.

Meditazioak entzuten irakasten digu: «a, erruduntasunaren katea ari da jotzen». Edo «gorputz-konparazioaren katea itzuli da». Edo «galdutakoa berreskuratzearen katea dago».

Ez da beharrezkoa irratia haustea. Abesti bakoitza dantzatzeari uztea soilik.

Praktikarekin, kate batzuek indarra galtzen dute elikatzeari uzten diegulako. Beste batzuk agertzen jarraituko dute, baina jada ez gaituzte berdin arrastatuko.

Gorputzaren proba

Batzuetan, pentsamendu bat ebaluatzeko, gorputzean zer sortzen duen sentitzeak laguntzen du.

Pentsamendu jakintsu bat deserosoa izan daiteke, baina sendotasun pixka bat ekarri ohi du. Beldurretik jaiotako pentsamendu batek bizkortu, uzkurtu, itxi edo asaldatu ohi du.

Adibidez:

«Egoera honetatik distantzia hartu behar dut» min eman dezake, baina agian gorputzak argitasun txiki bat sentitzen du. «Lehengoa oraintxe bertan berreskuratu behar dut edo ez dut erruduntasuna jasango» presa eta uzkurdura ekar ditzake. «Nire gorputza zaindu nahi dut» egonkor senti daiteke. «Nire gorputza aldatu behar dut balio izateko» presio gisa senti ohi da. «Hil zenaren faltan nago» tristura irekitzen du. «Hildako pertsona hori gabe nire bizitzak ez du inolako zentzurik» hondoratu eta itxi dezake.

Gorputza ez da hutsezina, baina informazioa ematen du.

Pentsamendu batekin arnasa har dezakegu eta ohartu: duintasunera ala etsipenera eramaten nau?, ekintza arduratsura ala bulkadara?, zainketara ala zigorrera?

Jakinduriak gorputza, adimena eta gertaerak batera entzuten ditu.

Sinesgogortasun atsegina praktikatzea

Pentsatzen dugun guztia ez sinesteak ez du esan nahi zinikoak bihurtzea ezta geure buruaz mesfidatzea ere.

Sinesgogortasun atsegin bat praktikatzea esan nahi du.

Atsegina, pentsatzeagatik ez dugulako geure burua erasotzen. Sinesgogortasuna, bizitza ez diogulako esaldi mental bakoitzari ematen.

Pentsamendu mingarri bat agertzen denean, esan dezakegu:

«Agian ez da egia osoa». «Pixka bat gehiago begiratuko dut». «Hau beldurra izan daiteke». «Hau atxikimendua izan daiteke». «Hau zauri zahar bat izan daiteke». «Hau egoa izan daiteke irudi bat defendatzen».

«Agian» hori ate bat da.

Adimen zurrunak esaten du: «horrela da». Kontzientziak esaten du: «begira dezagun».

Ariketa bat: pentsamenduak mahai gainean jartzea

Hartu papera eta idatzi bost minutuz egoera zail bati buruz agertzen diren pentsamendu guztiak.

Ez itzazu ordenatu. Ez itzazu zentsuratu.

Dolu bati buruz izan daiteke, galera bati, egoera mingarri bati, zure gorputzari, lanari, erru bati edo onarpen-behar bati buruz.

Ondoren irakurri zerrenda eta markatu pentsamendu bakoitza etiketa hauetako batekin:

Gertaera: egiazta daitekeen zerbait. Istorioa: adimenaren interpretazioa. Beldurra: aurrerapen mingarria. Erruduntasuna: salaketa edo erantzukizuna. Atxikimendua: atxiki edo berreskuratzeko desioa. Ego/irudia: ondo gelditzeko, atsegin emateko edo arrazoia izateko beharra. Zainketa: ekintza osasuntsu baterantz bideratzen duen pentsamendua.

Adibidea:

«Etapa hau amaitu da» → Gertaera. «Inork ez nau beharko» → Beldurra. «Guztiarekin ahal izan beharko nuke errudun sentitzen naizelako» → Erruduntasuna/atxikimendua. «Osasuntsuago sentitzeko entrenatu nahi dut» → Zainketa. «Perfektua izan behar dut atsegin emateko» → Ego/irudia. «Pertsona hau hil da» → Gertaera. «Ezin izango dut bizi» → Beldurra/istorioa.

Gero aukeratu pentsamendu mingarri bakar bat eta idatzi:

«… pentsamendua dut»

Adibidez:

«Inoiz ez naizela ondo egongo pentsamendua dut». «Atseden hartzen badut errudun naizela pentsamendua dut». «Nire gorputzak ez duela balio pentsamendua dut». «Ondo nagoela frogatu behar dudala pentsamendua dut».

Arnastu hiru aldiz.

Galdetu:

Zein ekintza txiki izango litzateke jakintsua pentsamendu hau hemen egonda ere?

Ez duzu ezabatu behar. Agintea ez ematea soilik.

Gogoratzeko

Pentsatzea saihestezina da; aztertu gabe sinestea ez. Pentsamenduak baliagarriak, distortsionatuak edo besterik gabe errepikakorrak izan daitezke. «… pentsamendua dut» gehitzeak distantzia atsegin bat sortzen du, gertaerak, asmoa eta ondorioak alderatzeko.

Adimenak azaldu baino lehen, gorputzak sentitu du jada.

Batzuetan uste dugu ideia batengatik, ondorio batengatik edo istorio oso batengatik sufritzen dugula. Baina, arretaz begiratzen badugu, oinarrizkoagoa den zerbait aurkitzen dugu: lehenik emozio bat agertzen da. Ondoren, adimenak hura azaltzen saiatzen da.

Lehenik bularra ixten da. Gero heltzen da: «ez dut lortuko».

Lehenik korapilo bat agertzen da urdailean. Ondoren sortzen da: «ez dut axola».

Lehenik gorputza dardarka hasten da. Gero adimenak dio: «orain konpondu behar dut».

Lehenik lotsa heltzen da. Ondoren agertzen da: «nire gorputza ez da nahikoa».

Lehenik absentziak min ematen du. Gero istorioa osatzen da: «nire bizitzak ez du jada zentzurik».

Emozioa pentsamendua baino bizkorragoa izan ohi da. Energia gisa sortzen da gorputzean: beldurra, tristura, haserrea, errua, desira, lotsa, bakardadea, atxikimendua. Ondoren adimenak azalpen bat, errudun bat, irteera bat, epai bat bilatzen du.

Arazoa hasten da uste dugunean geroko istorioa emozioa bera dela.

Baina ez da hala.

Emozioa olatu bat da. Istorioa adimenak olatu horri buruz kontatzen duena da.

Haiek bereizten ikastea bidearen funtsezko zati bat da.

Emozioa ez da etsai

Pertsona asko emozioak arazoa balira bezala bizi dira.

Antsietatea, tristura, haserrea, desira, bekaizkeria, erru eta lotsa sentitzeari utzi nahi diote. Meditaziora hurbiltzen dira hori guztia desagertuko delakoan. Irudikatzen dute pertsona jakintsu bat lasai bizi dela, estualdirik gabe, kontraesanik gabe eta bihotzaren mugimendu deserosorik gabe.

Baina emozioak giza bizitzaren parte dira.

Ez dira akats espiritualak. Ez dira ahuleziaren seinaleak. Ez gaituzte gaizto bihurtzen. Ez gaituzte automatikoki sentitzen dugun hori bihurtzen.

Haserreak ez gaitu suntsitzera behartzen. Beldurrak ez gaitu ihes egitera behartzen. Erruak ez gaitu erabaki bat errepikatzera behartzen. Desirak ez gaitu jardutera behartzen. Tristurak ez gaitu hondoratzera kondenatzen. Lotsak ez du frogatzen duingabeak garenik.

Emozio bat agertzen den esperientzia bat da. Gorputza, intentsitatea, iraupena eta mugimendua ditu. Arretaz zaintzen badugu, informa gaitzake. Itsu-itsuan sinesten badugu, arrastaka eraman gaitzake.

Budismoak ez digu emozioak hiltzeko eskatzen. Haiek ezagutzera gonbidatzen gaitu.

Istorioa gero heltzen da

Imajina dezagun maite dugun norbait hil dela.

Egun batean argazki bat aurkitzen dugu. Ezer pentsatu baino lehen, gorputzak erantzuten du. Eztarria estutzen da, begiak bustitzen dira, bularrak pisu egiten du. Hori emozio zuzena da: tristura, maitasuna, absentzia.

Segundo batzuk geroago istorioa heltzen da:

«ez naiz inoiz ondo egongo berriro». «gehiago egin behar nuen». «argazki hau gordetzen badut, beti sufrituko dut». «hari begiratzeari uzten badiot, ahazten ariko naiz».

Hasierako emozioa mina zen. Istorioak beldurra, errua edo eskakizuna gehitzen du.

Galera baten ondoren antzeko zerbait gertatzen da. Partekatutako leku bat ikusten dugu, abesti bat entzuten dugu edo pertsonaren izena agertzen da. Lehenik uhin bat heltzen da: hutsunea, antsietatea, desira, tristura. Ondoren adimenak eraikitzen du:

«zerbait egin behar dut». «ziur ez dudala axola». «inork ez nau behar». «ondo nagoela frogatu behar dut».

Emozioa atxikimendua edo dolua zen. Istorioak premia bihurtzen du.

Egoera mingarri bat aldatu dugunean, bereizketa hau funtsezkoa da. Nostalgia ager daiteke. Nostalgia, berez, emozio bat da. Agian une onak, ohitura, arindura edo laguntza gogorarazten ditu. Baina adimenak gehitzen du:

«lehengoaren falta sumatzen badut, berreskuratu behar dut». «oraindik min egiten badit, oker nenbilen». «maitasuna egon bazen, ez zen hain kaltegarria». «errudun sentitzen banaiz, errudun naiz».

Hor istorioa arriskutsua izan daiteke.

Benetako emozio batek ez du beti egia osoa kontatzen.

Azaldu baino lehen sentitu

Praktika emozioa azaldu baino lehen sentitzen ikastean datza.

Hau erraza dirudi, baina ez da. Adimena berehala aurreratzen da. Interpretatu, konpondu, salatu, defendatu, justifikatu, erabaki nahi du. Kostatu egiten zaio segundo batzuez esperientzia biluziarekin gelditzea.

Hala ere, segundo horiek oso baliotsuak dira.

Beldurra sentitzen badugu, non bizi den antzeman dezakegu. Urdailean? Bularrean? Eztarrian? Bizkarrean? Haserrea agertzen bada, beroa, presioa, masailezurreko tentsioa, eskuetako bultzada senti ditzakegu. Tristura heltzen denean, agian pisua, malkoak, nekea, hondoratzea daude. Errua uzkurdura, korapilo, presio, konpontzeko edo desagertzeko desira gisa senti daiteke. Lotsak aurpegia ezkutatu, gorputza uzkurtu, begirada baztertu nahi izan ohi du.

Horrela sentitzeak ez du esan nahi harrapatuta geratzea. Aitzitik, istorioarekin ez bat egiten laguntzen digu.

«errudun naiz» esan beharrean, «bularrean presioa eta erru-pentsamendua daude» antzematen dugu. «lehengoa berreskuratu behar dut» esan beharrean, «nostalgia, antsietatea eta arintzeko desira daude» behatzen dugu. «nire gorputza izugarria da» esan beharrean, «lotsa eta konparazioa daude» sentitzen dugu. «hildakoa gabe ezin izango dut bizi» esan beharrean, «tristura oso bizia eta beldurra daude» aitortzen dugu.

Emozioa errazago kudeatzen da identitate izateari uzten dionean.

Emozioa gorputzean

Emozio orok badu gorputzeko isla bat.

Batzuetan argia da. Beste batzuetan, sotila. Zenbait pertsona hain ohituta daude buruan bizitzen, non hasieran gorputza sentitzea kostatzen zaien. Ez da ezer gertatzen. Pixkanaka ikasten da.

Galdera errazekin has gaitezke:

Non sentitzen dut hau? Ba al du tenperaturarik? Ba al du formarik? Mugitzen al da edo geldi dago? Estutzen, erretzen, pisatzen, dardaratzen, bultzatzen, ixten al du? Hurbildu ala urrundu nahi du? Jardutea ala ezkutatzea eskatzen al dit?

Ez dugu erantzun perfekturik bilatzen. Istoriotik gorputzera jaitsi nahi dugu soilik.

Doluan dagoen pertsona batek aurki dezake bere tristura ez dela ideia abstraktu bat, baizik eta bularreko presio zehatz bat. Galera bat bizi duenak agian antzematen du jarduteko premia eskuetako urduritasun gisa bizi dela. Egoera mingarri bat aldatu zuen norbaitek errua urdaileko pisu gisa senti dezake. Bere irudiaz kezkatuta dagoen pertsona batek agian lotsa aurpegiko tentsio eta desagertzeko gogo gisa aitortzen du.

Emozioa gorputzean kokatzen denean, ez du jada unibertso osoa betetzen.

Min egiten jarraitzen du, baina lagun daitekeen zerbait bihurtzen da.

Emozio nahasiak

Zailtasun garrantzitsu bat da gutxitan sentitzen dugula emozio bakar bat.

Emozioak nahasian etortzen dira.

Doluan tristura, maitasuna, haserrea, esker ona, errua, samurtasuna eta arindura egon daitezke, pertsonak asko sufritu bazuen. Nahaste honek beldurtu gaitzake. Norbaitek pentsa lezake: «nola senti dezaket arindura maite banuen?». Baina sufrimenduaren amaieraren aurreko arinduak ez du maitasuna ukatzen. Bihotza konplexua dela erakusten du soilik.

Galera baten ondoren mina eta askatasuna egon daitezke. Desira eta haserrea. Nostalgia eta nekea. Beldurra eta bizitza berriarekiko jakin-mina. Horrek ez du esan nahi afektua faltsua zenik edo galera gaizki ulertuta dagoenik. Esperientzia garrantzitsu batek geruza asko ukitzen dituela esan nahi du.

Egoera mingarri batean, nahasteak are biziagoak izan ohi dira. Distantzia hartzeagatiko arindura egon daiteke eta, aldi berean, ezagunera itzultzeko gogoa. Kalteagatiko haserrea eta beste pertsona batzuenganako errukia egon daitezke. Argitasuna eta errua egon daitezke. Zaintza eta agortzea. Duintasuna eta beldurra.

Adimenak sinplifikatu nahi du. Behin betiko etiketa bat nahi du: «dena txarra zen» edo «dena maitasuna zen», «ongi egin nuen» edo «gaizki egin nuen», «biktima naiz» edo «errudun naiz».

Arreta egokiak zerbait helduagoa ahalbidetzen du: nahastea eustea berehala ondorio bihurtu gabe.

Esan dezakegu:

«Arindura eta tristura daude». «Nostalgia eta kaltearen oroitzapena daude». «Afektua eta mugaren beharra daude». «Errua eta duintasuna daude». «Beldurra eta argitasuna daude».

Izendatzeko modu honek emozio bakar batek agintea hartzea saihesten du.

Emozioak ez du bakarrik erabakitzen

Emozioek entzutea merezi dute, baina ez agintaritza absolutua.

Emozio batek zerbait garrantzitsua seinala dezake. Eguneroko ingurune batean beldurra sentitzen badugu, komeni da hari erreparatzea. Irain baten aurrean haserrea agertzen bada, agian duintasun zauritu bat defendatzen ari da. Tristura sortzen bada, agian zaintza behar dugu. Errua badago, agian berrikusi beharko genuke kalte egin dugun edo dagokigun ez den erantzukizun bat daramagun.

Baina entzuteak ez du esan nahi bereizmenik gabe obeditzea.

Beldurrak babestu edo giltzaperatu gaitzake. Haserreak mugak jartzen lagun dezake edo alferrik suntsitu. Erruak konpontzera edo jokabide kaltegarri bat errepikatzera eraman gaitzake. Desirak afektura ireki gaitzake edo argitasunik gabe jardutera bultzatu. Lotsak zauri bat seinala dezake edo ezkutuan biziarazi.

Horregatik emozioa, gertaerak eta balioak batu behar ditugu.

Kalte egin zidan etapa batengatik nostalgia sentitzen badut, nostalgia entzuten dut. Baina gertaerak ere gogoratzen ditut. Aldatzeagatik erru sentitzen dudanean, erreparatu egiten diot. Baina galdetzen dut benetan bidegabeko kalterik egin ote dudan edo atsegin ematen uzten ari ote naizen. Nire gorputzagatik lotsa sentitzen badut, ez dut neure burua iraintzen. Baina ez dut onartzen lotsak nire duintasuna definitzea. Galera baten ondoren haserrea sentitzean, aitortu dezaket hitz krudel bihurtu gabe.

Emozioak informatzen du. Kontzientziak erabakitzen du.

Zaintza eskatzen duten emozioak

Zenbait emoziok ez dute azalpenik behar. Zaintza behar dute.

Negarrez dagoen haur batek ez du beti hitzaldirik behar. Batzuetan besoak, ura, atsedena, presentzia behar ditu. Gure barne-bizitzarekin antzeko zerbait gertatzen da.

Doluan bagaude, agian ez dugu tristura orduz orduz aztertu beharrik. Agian lo egin, jan, norbaitekin hitz egin, eseri, negar egin, ibili edo erritu bat baimentzea behar dugu.

Galera baten ondoren, agian antsietateak ez du ikerketa gehiagorik behar. Agian gorputza, errutina, laguntza, mugikorretik distantzia eta arnasketa behar ditu.

Egoera mingarri batean, agian erruak ez du nahasmena areagotzen duten buru-bira gehiagorik behar. Agian idatzizko argitasuna, laguntza, babesa eta denbora behar ditu.

Gorputzeko lotsa agertzen denean, ez dugu beti gorputza aldatzeko plan berri bat behar. Batzuetan egun batez hura erasotzeari uztea, eroso janztea, errespetutik entrenatzea edo atsedena hartzea behar dugu.

Emozio guztiak ez dira pentsatuz sendatzen.

Asko baretzen dira baldintza egokiak jasotzen dituztenean.

Emozioa biziegia denean

Badira uneko gure gaitasuna gainditzen duten emozioak.

Kasu horietan, ez da komeni barne-behaketa behartzea. Emozio bati zuzenean begiratzeak gainezka egiten badigu, kanpoko eta seguru den zerbaitera itzul gaitezke: begiak ireki, oinak sentitu, gelako objektuak izendatu, ibili, norbaiti deitu, laguntza profesionala bilatu.

Praktika budista ez da erresistentzia-proba bihurtu behar.

Doluaren mina jasanezina bada, laguntza behar dugu. Egoera mingarri batek beldur bizia utzi badu, agian laguntza espezializatua behar dugu. Geure buruari kalte egiteko bultzadak agertzen badira edo gure segurtasuna bermatu ezin badugu, berehalako laguntza eskatzea da ekintza zuzena. Gorputzeko antsietatea kudeaezin bihurtzen bada, laguntza bilatzea ere komeni da.

Emozioa ez da beti bakarrik zeharkatu behar.

Jakinduriak barne hartzen du besteak noiz behar ditugun jakitea.

Emozioa eta ekintza jakintsua

Emozio bat ekintza jakintsu bihur daiteke arretatik igarotzen denean.

Haserrea muga bihur daiteke. Tristura, zaintza-eskaera. Beldurra, zuhurtzia. Erru osasuntsua, konponketa. Lotsa, zauri baterako samurtasun. Desira, afektu kontzienteago. Nostalgia, errepikapen automatikorik gabeko oroimen.

Horretarako etenaldi bat behar dugu.

Etenaldirik gabe, haserreak iraintzen du. Arretarekin, muga bat jartzen du. Etenaldirik gabe, beldurrak ihes egiten du. Arretarekin, ebaluatzen du. Etenaldirik gabe, erruak erregutzen du. Arretarekin, erantzukizuna eta autoabandonua bereizten ditu. Etenaldirik gabe, lotsa ezkutatzen da edo onespen etsia bilatzen du. Arretarekin, duintasuna gogoratzen du. Etenaldirik gabe, desirak jazartzen du. Arretarekin, ekintza horrek laguntzen duen ala kalte egiten duen galdetzen du.

Bideak ez du energia emozionala ezabatzen. Jokabide argiago bihurtzen du.

Praktika bat: emozioa istorioa baino lehen

Emozio bizi bat agertzen denean, saiatu ariketa honekin.

1. Gelditu

Ez jardun une batez. Ahal baduzu, eseri. Bestela, sentitu oinak.

2. Izendatu emozioa

Aukeratu hitz bat edo gehiago:

beldurra, haserrea, tristura, errua, lotsa, atxikimendua, desira, bakardadea, arindura, nahasmena.

3. Kokatu gorputzean

Galdetu:

Non sentitzen da? Nola sentitzen da? Zer intentsitate du batetik hamarrera?

Ez aztertu oraindik.

4. Bereizi emozioa eta istorioa

Idatzi edo esan buruz:

«Emozioa … da». «Nire adimenak kontatzen duen istorioa … da».

Adibidea:

«Emozioa errua da». «Istorioa hau da: atseden hartzen edo aldatzen badut, huts egiten ari naiz».

«Emozioa tristura da». «Istorioa hau da: ez naiz inoiz ondo egongo berriro».

«Emozioa lotsa da». «Istorioa hau da: nire gorputzak ez du balio».

«Emozioa nostalgia da». «Istorioa hau da: lehengoa berreskuratu behar dut».

5. Galdetu ekintza jakintsuaz

Zer behar du emozio honek: zaintza, muga, atsedena, konponketa, konpainia, distantzia, isiltasuna, laguntza?

Ez galdetu zer nahi duen soilik. Galdetu zer behar duen.

Badira gauza bat nahi duten eta beste bat behar duten emozioak.

Antsietateak agian azkar jardun nahi du, baina arnasa hartzea behar du. Erruak eredu bat errepikatu nahi du, baina argitasuna behar du. Lotsak ezkutatu nahi du, baina errespetua behar du. Tristurak erabat isolatu nahi du, baina agian konpainia leuna behar du.

Amaitu hiru arnasketarekin.

Gogoratzeko

Emozioa gorputzeko energia gisa agertzen da azalpen bihurtu baino lehen. Zehaztasunez sentitzeak intentsitatea aginduarekin nahastea saihesten du. Emozio bat entzun daiteke bakarrik erabaki gabe, eta gainezka egiten duenean komeni da laguntzara, erregulaziora eta denborara jotzea.

Badira emozio batzuk hain indartsu bisitatzen gaituztenak non gu baino handiagoak diruditen.

Haserreak ahoa su har dezake pentsatu baino lehen. Beldurrak gorputza itxi dezake eta dena mehatxu dirudien bihurtu. Tristurak egun osoa astun bihur dezake. Desioak irudi batera, erosketa batera, distrakzio batera edo arintze-promes batera arrasta gaitzake.

Emozio hauek agertzen direnean, bi muturretako batera jotzen dugu askotan.

Batzuetan etenik gabe obeditzen diegu. Oihu egiten dugu, ihes egiten dugu, idazten dugu, jarraitzen dugu, itzultzen gara, erosten dugu, jaten dugu, edaten dugu, barnean giltzapetzen gara, zigortzen gara edo onespena bilatzen dugu.

Beste batzuetan ukatzen saiatzen gara. Esaten dugu ez gaudela haserre, ez dugula beldurrik, ez digula jada minik ematen, ez dugula ezer desio, dena gaindituta dagoela. Baina ukatutakoa ez da desagertzen. Ezkutatu egiten da, gogortu egiten da edo beste nonbaitetik ateratzen da.

Praktika budistak hirugarren bide bat proposatzen du: emozioa aitortzea, gorputzean sentitzea, zerk elikatzen duen ulertzea eta kontzientzia handiagoz erabakitzea zer egin harekin.

Ez gara gaiztoak haserrea sentitzeagatik. Ez gara ahulak beldurra sentitzeagatik. Ez gara porrot egiten ari tristura sentitzeagatik. Ez gara ez-garbiak desioa sentitzeagatik.

Arazoa ez da emozioa agertzea. Arazoa hark hartuta geratzea da.

Haserrea: indarra agintzen duen sua

Haserrea boteretsu sentitu ohi da.

Zauriturik gaudenean, haserreak energia-sentsazio berehalakoa ematen digu. Gorputza zuzentzen du, masailezurra estutzen du, odola berotzen du eta irteera bat bilatzen du. Zerbait esan nahi du, zerbait apurtu, norbait salatu, bere burua defendatu.

Batzuetan haserreak benetako duintasun bat babesten du.

Norbaitek umiliatzen, manipulatzen, erabiltzen edo gure mugak inbaditzen bagaitu, haserreak honako hau seinalatu dezake: «hau ez dago ondo». Egoera mingarri batean, adibidez, haserrea izan daiteke dena justifikatzen urte asko eman ondoren argitasuna itzultzen digun lehen emozioa.

Baina haserreak ere engainatu egiten du.

Indarra agintzen du, baina lotuago utz gaitzake. Gero damutzen garen moduan hitz eginarazten digu. Egia bat eraso bihurtzen du. Justizia mina egiteko desioarekin nahasten du. Eta, denbora luzez elikatzen bada, mina identitate bihurtzen du: «ni naiz kaltetua izan dena», «ni naiz arrazoia duena», «ni naiz barkatzen ez duena».

Doluan, haserrea ager daiteke bizitzaren aurka, medikuen, senideen, Jainkoaren, patuaren aurka edo baita hil den pertsonaren aurka ere. Honek asko izutu dezake. Baina dolualdiko haserreak ez du maitasun falta esan nahi. Batzuetan maitasuna da errudun bat bilatzen, ezintasuna jasaten ez duelako.

Galera baten ondoren, haserreak duintasuna berreskuratzen lagun diezaguke tratu txarra edo mespretxua jaso badugu. Baina iraintzera, agerian uztera, mendekatzera edo axola ez zaigula frogatzeko gauzak argitaratzera ere bultza gaitzake.

Egoera mingarri batean, haserrea errespetuz entzun behar da, baina ez du erantzun osoa gidatu behar. Mugak jartzeko indarra eman dezake. Hala ere, gorroto iraunkor bihurtzen bada, kalte beraren inguruan bizitzen jarraitzen dugu.

Haserrea sua da. Muga bat argitu dezake. Etxea ere erre dezake.

Haserrearekin lan egitea

Haserrearekin lehen praktika berehalako ekintza geldiaraztea da.

Ez dugu beti sentitzea saihestu ahal izango. Baina askotan bai saihets dezakegu bere punturik gorenetik hitz egitea edo jardutea.

Haserrea agertzen denean, komeni da gorputzera jaistea:

Non dago? Masailezurrean? Bularrean? Eskuetan? Eztarrian? Berotasuna du? Aurrerantz bultzatzen du?

Izendatzeak laguntzen du:

«Haserrea dago». «Amorrua dago». «Injustizia-sentsazioa dago». «Min egiteko desioa dago». «Neure burua defendatzeko beharra dago».

Gero galdetzen dugu:

zer babestu nahi du haserre honek?

Agian duintasuna babesten du. Beharbada zauri zahar bat babesten du. Baliteke harrotasuna babestea. Batzuetan beldurra babesten du. Beste batzuetan, «nik arrazoia dut» irudi bat.

Galdera hau garrantzitsua da, haserre guztiak ez baitu kalitate bera.

Haserre argi batek esan dezake: «muga bat jarri behar dut». Haserre egoiko batek dio: «irabazi behar dut». Minetik sortutako haserreak dio: «norbaitek ikus dezala zenbat min egin didan behar dut». Haserre nahasiak dio: «min egiten badut, sufritzeari utziko diot».

Ekintza jakintsuak ez du haserrea ukatzen. Eraldatu egiten du.

Iraindu beharrean, muga bat jartzen dut. Mendekatu beharrean, neure burua babesten dut. Amorruz erreakzionatu baino lehen, itxaroten dut. Hitz egin behar badut, hitz irmoak bilatzen ditut, ez krudelak. Haserrea oso bizia denean, ibiltzen naiz, arnasa hartzen dut, sentitzen dudana ordenatzeko idazten dut eta laguntza eskatzen dut.

Haserrea argitasun bihur daiteke arretatik igarotzen denean.

Beldurra: segurtasuna bilatzen duen gogoa

Beldurrak babestu nahi gaitu.

Arriskuaz ohartarazten gaitu. Zuhur egiten gaitu. Zenbait muga ez gainditzen, laguntza eskatzen, prestatzen, zaintzen laguntzen digu. Beldurrik gabe, zuhurgabeak izango ginateke.

Baina beldurrak gehiegikeria egin, deformatu eta giltzapetu ere egin dezake.

Gogo izutuak aukera ziurtasunarekin nahasten du. Zerbait gaizki atera badaiteke, jadanik gertatzen ariko balitz bezala jokatzen du. Galerak, ukoak, gaixotasunak, bakardadea, pobrezia, umiliazioa, abandonua irudikatzen ditu. Gorputzak hori guztia present balego bezala erantzuten du.

Doluan, beldurra agertzen da bizitza hauskorra dela ulertzen dugunean. Maite dugun norbait hiltzen bada, gogoak pentsa dezake: «edonori gerta dakioke», «ez nago seguru», «dena gal daiteke». Beldur hori ez da irrazionala. Egia gogor bat ikusi du. Baina erabat gobernatzen badu, bizitza estutu egiten da.

Galera baten ondoren, beldurrak dio: «bakarrik geratuko naiz», «inork ez nau beharko», «ezin izango naiz berreraiki». Ez du etorkizuna deskribatzen; orainetik hizketan ari den zauri bat deskribatzen du.

Egoera mingarri batean, beldurrak geldirik mantendu gaitzake. Bakardadeari, gatazkari, kanpoko epaiari, oker egiteari edo aukera hobe bat ez aurkitzeari diogun beldurra. Distantzia hartu ondoren ere ager daiteke, gorputzak oraindik arriskua espero duenean.

Gorputz-irudiarekin, beldurrak forma sotilagoak hartzen ditu: zahartzeari, ez gustatzeari, erakargarritasuna galtzeari, desiratua ez izateari, ahul ematea, mailara ez iristeari diogun beldurra. Orduan gorputza eta irudia kontrolatzen ahalegintzen gara, gure segurtasun osoa horren mende balego bezala.

Beldurrak ez du beti gezurrik esaten. Baina ozenegi hitz egin ohi du.

Beldurrarekin lan egitea

Beldurraren aurrean lehen galderak ez luke izan behar «nola ezabatzen dut?», baizik eta:

ba al dago benetako arriskurik orain?

Erantzuna baiezkoa bada, ekintza zuzena babestea da. Irtetea, laguntza eskatzea, norbaiti deitzea, laguntza profesionala bilatzea, baliabide egokietara jotzea, distantzia jartzea. Praktika espirituala ez datza benetako arrisku baten barruan lasai arnasa hartzean.

Berehalako arriskurik ez badago, beldurrarekin emozio gisa lan egin dezakegu.

Oinak sentitzen ditugu. Gela begiratzen dugu. Ikusten ditugun bost gauza izendatzen ditugu. Arnasa hartzen dugu. Egungo gorputzera itzultzen gara.

Beldurra asko bizi da etorkizunean. Horregatik behar du oraina.

Esan dezakegu:

«Orain hemen nago». «Hau beldurra da». «Nire gogoa irudikatzen ari da». «Ez dut nire bizitza osoa minutu honetan konpondu behar».

Gero komeni da zuhurtzia giltzapetzetik bereiztea.

Zuhurtziak zaindu egiten du. Giltzapetzeak bizitza murrizten du.

Beldurrak probokazio bati ez erantzuteko esaten badigu, agian jakintsua da. Sufritu genezakeelako inoiz gehiago laguntzarik ez eskatzeko esaten badigu, bihotza ixten ari da. Egoera mingarri batetik irteera segurua prestatzeko aholkatzen badigu, entzun. Bakardadeari aurre ez egiteagatik geldirik geratzera bultzatzen bagaitu, arretatsuago begiratu behar zaio.

Beldurrak esku irmo eta atsegin bat behar du.

Ez zaio oihu egiten: «isil zaitez». Ezta gobernua ematen ere. Esaten zaio: «entzuten dizut, baina elkarrekin begiratuko dugu».

Tristura: maitatutakoaren pisua

Tristura agertzen da zerbaitek axola duenean.

Ez gaitu axolagabeak tristatzen. Maite duguna negar egiten dugu, galtzen duguna, izan ez zena, apurtzen dena, salbatu ezin izan genuena, prest egon baino lehen aldatzen dena.

Horregatik tristura ez da mespretxatu behar.

Doluan, tristura maitasunaren forma bat da. Pertsona ez dago jada fisikoki, baina lotura absentzia gisa adierazten jarraitzen du. Negar egitea ez da atzera egitea. Faltan botatzea ez da porrot egitea. Egun grisak izateak ez du esan nahi bidea galdu denik.

Galera baten ondoren, tristurak existitu zen zerbait edo existituko zela espero genuen zerbait ohoratzen du. Etapa perfektua izan ez bazen ere, amaitzea beharrezkoa izan bazen ere, tristura egon daiteke. Ez da ona ukatu behar amaiera onartzeko.

Egoera mingarri batean, tristura konplexua izan daiteke. Ez dugu gertatutakoa bakarrik negar egiten; itxaropena negar egiten dugu, emandako denbora, irudikatu genuen bertsioa, sinetsi nahi izan zuen gure zatia. Geure buruarengatik ere egin dezakegu negar, jasan genuenagatik, izateari utzi geniolako.

Gorputzarekin, tristura agertzen da zahartzea, gaixotasuna, nekea edo irudi zahar baten galera nabaritzean. Doluño bat dago gorputza aldatzen dela eta geure bertsio bat mugagabe gorde ezin dugula ulertzen dugunean.

Tristurak gizaki bihurtzen gaitu.

Arriskua ez da sentitzea. Arriskua identitate finko bihurtzea da: «nire tristura naiz», «hau ez da inoiz aldatuko», «jada ez dago bizitzarik».

Tristurarekin lan egitea

Tristurak espazioa eta zainketa behar ditu.

Ez du beti azalpenik behar. Askotan presentzia behar du.

Harekin eseri gaitezke eta gorputzean bere forma nabaritu: pisua, begietako hezetasuna, nekea, hutsa, geldotasuna. Arnasa har dezakegu poza eskatu gabe. Malkoak onar ditzakegu lotsarik erantsi gabe.

Esaldi erabilgarri bat hau da:

«Hau tristura da». «Lagun diezaioket». «Ez dut orain konpondu behar».

Tristura astunagoa bihurtzen da baztertzen dugunean. Baita istorio absolutuekin elikatzen dugunean ere.

Ez da gauza bera esatea: «triste nago pertsona hau hil delako» eta «nire bizitzak jada ez du zentzurik izango». Ez da berdina «galera honek min ematen dit» eta «inork ez nau inoiz beharko». Ezta gauza bera ere «etapa hau izan zitekeena negar egiten dut» eta «nire balio guztia galdu dut». Ezta «nire gorputza aldatzen ari da» eta «jada ez naiz maitasunaren duin».

Tristurak sentitua izatea merezi du, baina etsipen bihurtzen duten istorioak aztertu behar dira.

Mugimendu leuna ere behar du. Ibiltzea, dutxatzea, zerbait jatea, norbaitekin hitz egitea, espazio txiki bat ordenatzea, kandela bat piztea, lerro batzuk idaztea. Ez estaltzeko, baizik eta erabat geldiarazi ez gaitzan.

Tristurak ez du eskatzen galdutakoarekin hil gaitezen. Eskatzen du ohora dezagun geratzen den bizitza utzi gabe.

Desioa: bilatzen duen energia

Desioa indar boteretsu bat da.

Kontaktua, maitasuna, atsedena, plazera, janaria, aitortza, segurtasuna, edertasuna, arrakasta, konpainia, arintzea, zentzua desio ditugu. Desiorik gabe ez legoke mugimendurik. Ez genuke ikasiko, ez genuke eraikiko, ez genuke zainduko, ez genuke maitatuko, ez genuke esnatzea bilatuko.

Budismoak ez du besterik gabe esaten desiatzea txarra denik.

Arazoa agertzen da desioa atxikimendu itsu bihurtzen denean: «hau behar dut balio izateko», «hau gabe ezin dut bizi», «lortzen ez badut, nire bizitzak ez du zentzurik», «hartzeko eskubidea dut min egiten badu ere».

Desioak bihotza ireki edo esklabotu dezake.

Galera baten ondoren, desioak hutsa baretuko duen seinale bat bilatzen du. Segurtasun-sentsazioa berreskuratu nahi du. Desio hori ulergarria da. Baina beti obeditzen badiogu, zauria irekita mantendu dezake.

Egoera mingarri batean, desioak arintze-uneak gogorarazten ditu eta lasaitasuna agintzen du. «Errepikatu eta mina kenduko da». Baina batzuetan errepikatzeak ordubetez baretzen du eta hilabeteko sufrimendua berrabiarazten du.

Gorputz-irudiarekin, desioak miresmena bilatu dezake. Gustatu nahi dugu, desiratuak izan, balio-seinaleak jaso. Geure burua zaintzea osasungarria izan daiteke, baina duin sentitzeko irudi perfektu bat desiatzeak harrapatuta uzten gaitu.

Bide espiritualean ere desioa agertzen da: lasai egon nahi izatea, hobeak izatea, esperientzia bereziak izatea, jakintsu ematea. Desio honek praktika bultza dezake, baina egoa ere elika dezake.

Desioa ez da etsai. Norabidea behar du.

Desioarekin lan egitea

Desioarekin lehen praktika lotsarik gabe aitortzea da.

«Desioa dago». «Atxikimendua dago». «Kontaktu beharra dago». «Onespen-gosea dago». «Arintze-bilaketa dago». «Edukitzeko bulkada dago». «Zaintzeko desioa dago».

Gero galdetzen dugu:

zer agintzen du desio honek?

Agian segurtasuna agintzen du. Beharbada maitasuna agintzen du. Ahanztura agindu dezake. Onespena. Kontrola. Plazera. Atsedena. Identitatea.

Ondoren galdetzen dugu:

zer sortzen du obeditzen diodanean?

Bigarren galdera hau erabakigarria da.

Antsietatetik jardutea desio badut, zer gertatu ohi da gero? Egoera mingarri bat errepikatzea desio badut, zer eredu errepikatzen da? Nire gorputza miretsia izatea desio dudanean, gehiago zaintzen dut neure burua ala gehiago gorrotatzen dut? Eztabaida batean arrazoia izatea desio badut, argitasuna ekartzen du ala distantzia gehiago? Edatea, erostea edo jatea desio dudanean ez sentitzeko, zer geratzen da gero?

Desio guztiak ez dira baztertu behar. Batzuk entzun eta eraldatu behar dira.

Afektua jasotzeko desioa maitatzeko eta geure burua zaintzeko gaitasun bihur daiteke. Gorputz ona izateko desioa osasunera eta errespetura bideratu daiteke. Justizia-desioa muga irmo bihur daiteke. Kontaktu-desioa eskaera zintzo edo dolu kontziente bihur daiteke. Bake-desioak berehalako emaitzarik eskatu gabe praktikatzera eraman gaitzake.

Galdera ez da «nola hiltzen dut desioa?». Galdera «nora bideratzen dut?» da.

Emozioak kateatzen direnean

Emozioak gutxitan iristen dira bakarrik.

Emozio batek beste bat aktiba dezake.

Tristurak beldurra aktiba dezake: «hain triste banago, inoiz ez naiz aterako». Beldurrak haserrea aktiba dezake: «ez dut zaurgarri sentitu nahi, beraz erasotzen dut». Desioak errua aktiba dezake: «errepikatu nahi dut, baina badakit min egiten didala». Lotsak onespen-desioa aktiba dezake. Haserreak tristura ezkutatu dezake. Erruak ukoari diogun beldurra ezkutatu dezake.

Doluan, pertsona batek tristura senti dezake eta gero haserrea ezer gertatuko ez balitz bezala bizitzen jarraitzen dutenen aurka. Ondoren errua haserrea sentitzeagatik. Galera baten ondoren, kontaktu-desioa agertzen da, gero lotsa behar izateagatik, ondoren amorrua lotsa estaltzeko. Gaixotasunean edo bakardadean, arintzea sortzen da geure burua zaintzean, gero errua, gero beldurra, gero aurrekoa bat-batean berreskuratzeko desioa dena baretzeko. Gorputzaren aurrean, lotsa agertzen da, gero azkar aldatzeko desioa, ondoren frustrazioa, eta azkenik tristura.

Arreta zuzenak katea ikusten laguntzen digu.

Ez betiko aztertzeko, baizik eta azken katebegia ez obeditzeko lehena ezagutu gabe.

Galde dezakegu:

zein emozio etorri zen lehenengo?

Beharbada haserrearen azpian mina dago. Desioaren atzean bakardadea dago. Erruaren azpian dezepzionatzeko beldurra dago. Lotsaren atzean onartuak izateko beharra dago.

Lehen emozioa aurkitzen dugunean, ekintza aldatu egiten da.

Ez dugu oihu egiten egiaz negar egin behar dugunean. Ez gara itzultzen egiaz konpainia behar dugunean. Ez dugu gorputza zigortzen egiaz errespetua behar dugunean. Ez dugu erasotzen egiaz muga argi bat jarri behar dugunean.

Gorputza semaforo gisa

Gorputzak emozioak nagusitu baino lehen aitortzen lagun diezaguke.

Gure seinaleak ikas ditzakegu.

Haserrea agian masailezurrean hasten da. Beldurra, urdailean. Tristura, begietan eta bularrean. Desioa, eskuetan, desiratutako objekturantz makurtzean. Lotsa, aurpegian edo uzkurtzeko gogoan.

Seinale hauek semaforo gisa funtzionatzen dute.

Ez dute zehazki esaten zer egin, baina adierazten dute: «jarri arreta».

Hitz egin baino lehen masailezurra estututa nabaritzen badut, itxaron dezaket. Jokabide bat errepikatu baino lehen urdaila itxita sentitzean, arnasa hartu eta kontsultatu dezaket. Eskuek mugikorra bilatzen dutela ikusten badut, urrun utz dezaket. Gorputza ispiluaren aurrean uzkurtzen denean, epaia utzi eta oinak senti ditzaket.

Gorputzak abisatzen du istorioa itzel bihurtu baino lehen.

Hura entzutea jakinduria praktikoaren forma bat da.

Emozioa eta ekintza zuzena

Helburua ez da emoziorik gabeko pertsona bihurtzea. Hori ezinezkoa eta gizatasun gutxikoa izango litzateke.

Helburua da emozioa arretatik igarotzea ekintza bihurtu baino lehen.

Haserrea arretarekin muga izan daiteke. Beldurra arretarekin zuhurtzia izan daiteke. Tristura arretarekin zainketa izan daiteke. Desioa arretarekin bizi-norabidea izan daiteke.

Arretarik gabe, emozio berak kalte bihur daitezke.

Haserreak arretarik gabe iraintzen du. Beldurrak arretarik gabe giltzapetzen du. Tristura arretarik gabe etsipen bihurtzen da. Desioa arretarik gabe atxikimendu bihurtzen da.

Aldea ez dago sentitzean edo ez sentitzean. Sentitutakoarekiko harremanean dago.

Lau galderako praktika bat

Emozio indartsu bat agertzen denean, probatu ariketa hau.

1. Zein emozio dago hemen?

Izendatu sinpletasunez:

haserrea, beldurra, tristura, desioa, errua, lotsa, bakardadea, atxikimendua.

2. Non bizi da gorputzean?

Kokatu sentsazioa.

Masailezurra, bularra, eztarria, urdaila, eskuak, aurpegia, bizkarra, arnasketa.

3. Zein istorio kontatu nahi du?

Entzun dakarren esaldia:

«erantzun behar dut». «ezingo dut». «aurrekoa berreskuratu behar dut». «ez dut balio». «frogatu behar dut». «dena nire errua izan zen».

4. Zein ekintzak murriztuko luke sufrimendua?

Ez galdetu zein ekintzak deskargatzen duen emozioa azkarren. Galdetu zeinek murrizten duen sufrimendua epe ertainera.

Agian isiltzea oraingoz. Muga bat jartzea. Laguntza eskatzea. Oraindik ez jardutea. Negar egitea. Atseden hartzea. Ibiltzera irtetea. Zerbait jatea. Gertakari osoak irakurtzea. Errespetuz hitz egitea. Leku kaltegarri batetik urruntzea. Gorputza zaintzea zigortu gabe.

Amaitu arnasketa batekin eta esaldi batekin:

«Hau sentitu dezaket itsu-itsuan obeditu gabe».

Gogoratzeko

Emozio bakoitzak informazio eta arrisku desberdinak ditu. Haserreak muga bat seinalatzen du, beldurrak segurtasuna bilatzen du, tristurak galera bati erantzuten dio eta desioak zerbaitetara bideratzen gaitu. Haiekin lan egiteak haien energia sentitzea, haien mezua ulertzea eta kaltea biderkatuko ez duen ekintza bat aukeratzea eskatzen du.

Sentitzen dugunaren eta egiten dugunaren artean tarte bat dago.

Batzuetan oso txikia da. Segundo bat ozta-ozta. Arnasaldi bat. Erantzun, erreakzionatu, mugikorrera begiratu, jokabide bat errepikatu, ahotsa goratu, ispiluaren aurrean geure buruari irainka egin edo errutik jokatu baino lehenagoko une bat.

Tarte hori hutsala irudi daiteke.

Baina hortxe hasten da askatasuna.

Behin eta berriz errepikatzen den gure sufrimenduaren zatirik handiena ez da sortzen mina, haserrea, beldurra, tristura edo desira sentitzetik soilik. Horren guztiaren aurrean automatikoki erreakzionatzetik sortzen da. Zerbaitek ukitzen gaitu eta ikusi gabe erantzuten dugu. Emozio bat agertzen da eta men egiten diogu. Zauri bat pizten da eta beti bezala jokatzen dugu. Gero ondorioak iristen dira: erru gehiago, nahaste gehiago, kalte gehiago, mendekotasun gehiago, damu gehiago.

Etenaldi sakratua ez da pasibotasuna.

Ez du esan nahi beti isildu behar denik. Ez du esan nahi bidegabekeria jasan behar denik. Ez du esan nahi kalte egiten diguten lekuan geratu behar dugunik. Ezta sentitzen duguna isilaraztean datzanik ere. Baizik eta lehen bulkadak eramaten uzteari uzten diogun eta zerbait jakintsuagoa ager dadin denbora ematen diogun une kontziente hori da.

Etenaldi batek hitz bat alda dezake. Hitz batek elkarrizketa bat alda dezake. Elkarrizketa batek harreman bat alda dezake. Harreman batek bizitza bat alda dezake.

Erreakzionatu baino lehen

Erreakzionatzea emozioaren lehen kolpetik jokatzea da.

Norbaitek kritikatzen gaitu eta eraso egiten dugu. Baztertuta sentitzen gara eta onespena bilatzen dugu. Errua agertzen da eta amore ematen dugu. Lotsa sentitzen dugu eta ezkutatu egiten gara. Tristurak hartzen gaitu eta istorio absolutuetan murgiltzen gara. Gure gorputzari begiratu eta zigortu egiten dugu. Probokazio bat sortzen da eta arnasa hartu baino lehen erantzuten dugu.

Erreakzioak presa izan ohi du.

Tentsioa deskargatu nahi du. Kontrola berreskuratu nahi du. Sentitzeari utzi nahi dio. Zauri bat oraintxe bertan estali nahi du. Horregatik ematen du hain sinesgarria.

Etenaldiak galdera bat sartzen du:

bulkada honi orain men egin behar al diot?

Ez du esaten emozioa faltsua denik. Ez du gutxiesten. Automatikoki jokabide bihur ez dadin saihesten du, besterik ez.

Budismoan, gaitasun hau funtsezkoa da, sufrimendua ohituretatik elikatzen baita. Pentsatzeko, sentitzeko, hitz egiteko eta jokatzeko moduak errepikatzen ditugu. Etenaldiak katea mozten du une batez. Eta une bat nahikoa izan daiteke sufrimendu gehiago ez eransteko.

Etenaldia hainbat gatazkatan

Etenaldiak forma desberdinak hartzen ditu. Eztabaida batean hiru arnasalditan isilik egotea izan daiteke. Mintzen duen posta elektroniko baten aurrean, gertakariak berriro irakurri arte ez erantzutean datza. Seme-alaba batek muga bat desafiatzen duenean, irmotasuna agintea ezartzeko desiratik bereizteko aukera ematen du. Bulkadazko erosketa baten edo zerbait frogatu beharraren aurrean, tarte bat irekitzen du desiraren eta jokabidearen artean.

Egoera guztiek ez dute asko itxaroten uzten. Arriskua badago, egokiena urruntzea edo berehala laguntza eskatzea izan daiteke. Benetako larrialdi batetik kanpo, segundo batzuk nahikoa izan ohi dira gorputza nabaritzeko, emozioa izendatzeko eta zein erantzunek murrizten duen kaltea erabakitzeko.

Etenaldiak ez du erabaki perfektu bat bermatzen. Lehen erreakzioa automatikoki patu bihur ez dadin saihesten du.

Etenaldia eta hitza

Zauri asko etenaldirik gabe esandako hitzengatik irekitzen dira.

Esaldi bat denbora luzez gera daiteke norbaiten oroimenean. Horregatik, hitz egokiak tartea behar du.

Hitz egin baino lehen, galde dezakegu:

Egia al da? Beharrezkoa al da? Unea al da? Ankerkeriarik gabe esan al dezaket? Argitu nahian ala mintzen ari naiz? Duintasuna babestu nahi dut ala borroka bat irabazi?

Ez dugu beti lasaitasun perfektuz erantzun ahal izango. Gizakiak gara. Baina etenaldi txiki batek tonua alda dezake.

Familiako eztabaida batean, apalkuntza bat saihets dezake. Seme-alaba batekin, esaldi bidegabe bat eragotz dezake. Lanean, erreakzio defentsibo bat erantzun irmo bihur dezake. Galera baten ondoren, zauria berriro irekitzen duen erreakzio bat saihets dezake. Egoera mingarri batean, amaierarik gabeko azalpenetan berriro ez sartzen lagun diezaguke.

Segundo batzuez isiltzea ez da galtzea.

Batzuetan hitza babestea da, arma bihur ez dadin.

Etenaldia eta egoa

Egoak gorroto dio etenaldiari.

Azkar erreakzionatu nahi du bere irudia defendatzeko. Norbaitek kritikatzen badu, erantzun nahi du. Baztertuta sentitzen bagara, balioa frogatu nahi du. Besteren konparazio bat ikusten badu, balioa frogatu nahi du. Gorputza nahi bezala ikusten ez bada, berehala zuzendu nahi du. Norbaitek muga bat gainditzen badu, garaitu nahi du. Lotsa sentitzen badugu, estali nahi du.

Etenaldiak aginte automatikoa kentzen dio.

Horregatik senti daiteke deserosoa. Etenaldian zehar egoak saihestu nahi zuena agertzen da: segurtasunik eza, lotsa, beldurra, tristura, kontrolik ez izatearen sentsazioa.

Hortxe dago praktika.

Ez dugu egoari eraso egin beharrik. Aitortzea nahikoa da:

«Erantzun nahi dut ahul ez ematearren». «Atsegin izan nahi dut seguru sentitzen ez naizelako». «Arrazoia izan nahi dut». «Ondo nagoela frogatu nahi dut». «Errepikatu nahi dut erru hau jasaten ez dudalako». «Nola ikusten nauten kontrolatu nahi dut».

Hau ikusteak askatasuna irekitzen du jada.

Egoa berehalako erreakziotik bizi da. Kontzientzia etenaldian hazten da.

Etenaldia ez da errepresioa

Etenaldia egiteak ez du esan nahi dena irenstea.

Argibide honek asko axola du. Pertsona batzuek isildu, jasan eta atsegin ematen ikasi dute. Haientzat, «etenaldi bat egitea» geure burua deuseztatzen jarraitzearekin nahas liteke. Ez da hori.

Benetako etenaldiak ez du emozioa ukatzen. Hobeto entzuten dio.

Muga bat jarri behar bada, jartzen da. Ezetz esan behar denean, esaten da. Distantzia hartu behar bada, hartzen dugu. Laguntza eskatu behar bada, eskatzen dugu. Egoera batek kalte egiten duenean, etenaldiak argitasunera eraman behar du, ez menpekotasunera.

Errepresioak dio: «ez dut ezer sentitzen». Etenaldiak dio: «asko sentitzen dut; horregatik arretaz erantzungo dut».

Errepresioak metatzen du. Etenaldiak eraldatzen du.

Aldea gorputzean nabaritzen da. Errepresioak gogortu, itxi eta erresumina uzten du. Etenaldiak, zaila bada ere, tarte eta duintasun pixka bat gehiago ekarri ohi du.

Eguneroko etenaldi txikiak

Ez dago krisi handiak itxaron beharrik.

Etenaldia une sinpleetan landu daiteke:

Goizean mugikorra hartu baino lehen. Dei bati erantzun baino lehen. Jaten hasi baino lehen. Etxean sartu baino lehen. Posta elektroniko bat bidali baino lehen. Argazki zahar bati begiratu baino lehen. Norbaitez hitz egin baino lehen. Entrenatu baino lehen. Ispiluan begiratu baino lehen.

Arnasaldi kontziente batek ekintza batean sartzeko modua alda dezake.

Jan baino lehen: «gosea dut ala antsietatea?». Entrenatu baino lehen: «zaintza ala zigorra?». Hitz egin baino lehen: «egia ala deskarga?». Sare bat ireki baino lehen: «honek zaintzen nau ala konparazioa elikatzen du?». Norbaiti erantzun baino lehen: «argitasunetik erantzuten dut ala zauritik?».

Bizitza atez beteta dago. Etenaldia markoa ukitzea da zeharkatu baino lehen.

Praktika bat: hiru arnasaldi aurretik

Astebetez, aukeratu egoera zehatz bat etenaldia lantzeko.

Hau izan daiteke:

Mugikorrari begiratu baino lehen. Erantzun baino lehen. Ispiluaren aurrean. Jan baino lehen. Amorrua sentitzean. Iraganeko oroitzapenak sareetan berrikusteko desira agertzean. Elkarrizketa nahasi batean sartu baino lehen. Egoera mingarri batengatik errua sortzean.

Praktika sinplea da:

Lehen arnasaldia: gorputza sentitzen dut. Bigarren arnasaldia: emozioa izendatzen dut. Hirugarren arnasaldia: zein ekintzak murrizten duen sufrimendua galdetzen dut.

Adibidea:

Oinak sentitzen ditut. Izendatzen dut: «presa». Galdetzen dut: «honi begiratzeak lagunduko al dit?».

Edo:

Bularra sentitzen dut. Izendatzen dut: «haserrea». Galdetzen dut: «zein hitzek babesten du mindu gabe?».

Edo:

Urdaila sentitzen dut. Izendatzen dut: «errua». Galdetzen dut: «erru honek konponketa adierazten du ala dezepzionatzeko beldurra?».

Ez saiatu perfektu egiten. Gogoratutako etenaldi bakar batek ohitura aldatzen du jada.

Praktika bat erabaki zailetarako

Zerbait garrantzitsua erabaki behar duzunean, bereziki galera, erru edo beldur baten aurrean, ez erabaki emozio gorenetik.

Egin etenaldi zabalago bat.

Idatzi orri batean:

1. Zer sentitzen dudan orain. Haserrea, beldurra, tristura, desira, errua, lasaitasuna, nahastea.

2. Zein istorio kontatzen duen nire buruak. «Lehengoa berreskuratu behar dut», «ezingo dut», «errudun naiz», «frogatu behar dut».

3. Zein gertakari ezagutzen ditudan. Interpretaziorik ez. Gertakariak.

4. Zein balio errespetatu nahi ditudan. Duintasuna, kalterik ez, zintzotasuna, zaintza, segurtasuna, errespetua, errukia.

5. Zein ekintza txiki egin dezakedan gaur bizitza osoa itxi gabe.

Gero itxaron ahal baduzu. Loaldi bat, konfiantzazko norbaitekin elkarrizketa bat edo aholkularitza profesional bat etenaldiaren parte izan daitezke.

Erabaki garrantzitsuek bost minutuko emozio batek baino tarte handiagoa merezi dute.

Gogoratzeko

Etenaldiak tarte bat irekitzen du bulkadaren eta jokabidearen artean. Ez du errepresiorik egiten ezta asmatzea bermatzen ere; gorputza barea dadin eta ikuspegia zabal dadin ahalbidetzen du. Benetako larrialdi batean jokatzen dugu, baina gatazka askotan hiru arnasaldi nahikoa dira norabidea lehen erreakzioari ez emateko.

Badago kanpotik beti ikusten ez den sufrimendu-mota bat: norberaren etsai izanik bizitzea.

Ez da beharrezkoa ozen oihu egitea geure buruari. Nahikoa da epaitzen, konparatzen, exijitzen, gutxiesten edo barkatzen ez duen barne-ahots horrekin. Oker gabiltzanean, ispiluan begiratzean, beldurra sentitzean, etapa bat gogoratzean, dolu bat igarotzean edo eutsi nahi genuen irudiaren mailan ez egotean agertzen den ahots bat.

Ahots horrek dio:

«Ordurako gainditu beharko zenuke». «Beti gauza bera egiten duzu». «Ez zara nahikoa». «Porrot egin duzu». «Gorputz horrekin ezin duzu inori gustatu». «Oraindik min ematen badizu, ahula zarelako da». «Joan bazinen, errudun zara». «Pertsona hori hil bazen eta zu bizirik jarraitzen baduzu, zerbait traizionatzen ari zara».

Batzuetan uste dugu horrela hitz egiteak hobetzen lagunduko digula. Gogortasunak sendoago, diziplinatuago, erakargarriago, arduratsuago edo bizitza kontrolatzeko gaiago bihurtuko gaituela pentsatzen dugu.

Baina gutxiespenak ez du esnatzen.

Gutxiespenak uzkurtu egiten du.

Praktika budistak oso bestelako zerbait proposatzen du: geure buruarekin adiskidetasun zintzo batez harremantzen ikastea. Ez dena justifikatzen duen adiskidetasun bigun bat. Ezta esaldi politetan oinarritutako nolabaiteko autoestimu artifizial bat ere. Norberaren lagun egiteak geure burua irmotasunez eta errukiz laguntzea esan nahi du, aldi berean argi ikusten dugula zerk ematen digun min, zer errepikatzen dugun, zer aldatu behar dugun eta zer zaindu behar dugun.

Lagun on batek ez gaitu hondoratzen erortzen garenean. Ezta geure burua kaltetzen jarraitzera animatzen ere. Egia esaten digu altxatzen uzten gaituen moduan.

Barne-etsaitasuna

Pertsona asko etengabeko zaintzapean bizi dira.

Akatsak hautemateko behatzen dute beren burua. Esandakoa berrikusten dute. Besteekin konparatzen dira. Beren gorputza ebaluatzen dute. Dezepzionatzeko beldur dira. Gustatzen saiatzen dira. Gai, sendo, interesgarri, lasai, erakargarri edo zuzen itxura izan behar dute.

Zaintza horrek izugarri nekatzen du.

Egoak argi parte hartzen du hor. Gogora dezagun bere forma egunerokoena: «ni» baten irudia babestu nahi duen zatia da. Ongi geratu nahi du, arrazoia izan, gustatu, besteek nola ikusten gaituzten kontrolatu, eta ez da gutxiago ez baztertua sentitu nahi.

Irudi hori kolokan jartzen denean, barne-erasoa agertzen da.

Norbait urruntzen bada, ego zaurituak dio: «ez duzu baliorik». Gorputzaren zahartzearen aurrean, erantzuten du: «zuzendu egin behar duzu». Akats baten ondoren, ondorioztatzen du: «gaizki geratu zara». Negar egiten dugunean, protesta egiten du: «ahula dirudizu». Egoera mingarri batean, galdetzen du: «zer pentsatuko dute zutaz?».

Barne-etsaitasuna askotan geure burua babesten saiatzetik jaiotzen da. Baztertzea, lotsa edo mina saihestu nahi ditugu. Hala ere, aukeratutako metodoak min egiten digu: geure buruari erasotzen diogu besteek egin aurretik.

Horrela, zauria kontrolatzen dugula uste dugu.

Egia esan, sakondu egiten dugu.

Adiskidetasuna ez da amore ematea

Norberaren lagun egiteak ez du esan nahi dena ongi dagoela esatea.

Argipen honek axola du. Zenbait pertsonak errukia aitzakiarekin nahasten dute. Uste dute geure burua adeitasunez tratatzea ezer ez zuzentzearen, erantzukizunik ez hartzearen, barkamenik ez eskatzearen edo eredu kaltegarriak ez aldatzearen parekoa dela.

Ez da horrela.

Benetako barne-adiskidetasunak erantzukizuna barne hartzen du.

Norbaiti min egin badiogu, geure buruarekiko adiskidetasunak ez du esaten: «berdin dio». Esaten du: «ikus dezagun gertatutakoa, konpon dezagun ahal dena eta ikas dezagun geure burua suntsitu gabe». Egoera mingarri batean harrapatuta gaudenean, ez du xuxurlatzen: «eutsi, egin behar duzulako». Baizik eta galdetzen du: «zer gertatzen ari zaizu hain zaintza gutxi onartzeko?». Kalte egiten diguten ohituren aurrean, ez da gu kontsolatzera mugatzen. Urrats zehatz bat ematen laguntzen digu. Krudelkeriaz hitz egin ondoren, ez gaitu munstro bihurtzen, baina ez du hitz kaltegarria estaltzen ere.

Lagun on batek ez gaitu umiliatzen, baina ez gaitu gezurrean abandonatzen ere.

Errukimen helduak bizkarrezurra du.

Maite dugun norbaiti hitz egingo geniokeen bezala hitz egitea

Gure gogortasuna aurkitzeko modu erraz bat geure buruari galdetzean datza:

horrela hitz egingo al nioke maite dudan norbaiti?

Lagun bat doluan egongo balitz eta hilabeteak geroago negar egingo balu, «ahula zara» esango al genioke? Alaba batek galera bat jasango balu, «bakarrik sentitzen bazara, ez duzu baliorik» esango al genioke? Anaia batek egoera mingarri bat aldatuko balu eta errua sentituko balu, «errepika ezazu, ez izan berekoia» esango al genioke? Tristuraz ispiluan begiratzen duen pertsona maite baten aurrean, «gorputz horrekin inork ez zaitu baloratuko» esango al genioke?

Seguru asko ez.

Arreta handiagoz hitz egingo genioke. Ez engainatu nahi genukeelako, baizik eta bere mina ulertuko genukeelako.

Zergatik uste dugu, orduan, guk samurtasun gutxiago merezi dugula?

Batzuetan barne-ahots krudel bat normaltzat hartu dugu aspaldidanik gurekin dagoelako. Errealismoarekin, diziplinarekin edo argitasunarekin nahasten dugu. Baina esaldi bat ez da egiazkoa gogor entzuten delako soilik.

Adeitasuna gutxiespena baino askoz zehatzagoa izan daiteke.

Barne-adiskidetasuna egun zailetan

Norberarekiko adiskidetasuna probara jartzen da huts egiten dugunean, bakarrik sentitzen garenean edo pertsona sendoaren irudiari eutsi ezin diogunean. Une horietan ahots bat agertzen da, exijentzia erabilgarritasunarekin nahasten duena: iraindu, konparatu eta akats bakoitza gogorarazten du.

Lagun zintzo batek ez du erantzukizuna ukatzen. Gertatutakoa begiratzen laguntzen du, horretara murriztu gabe. Jokabide kaltegarri bat aitortu dezakegu, ahal dena konpondu eta ikasi, gure identitate osoa porrota denik baieztatu gabe.

Barne-tonua aldatzea ez da sentimentalismoa. Paralizatzen duen lotsa gutxitzen du eta ekiteko energia gehiago uzten du eskuragarri. Galdera praktikoa erraza da: nola hitz egingo nioke hau zehazki igarotzen ari den norbait maiteari?

Suntsitu gabe zuzentzen duen ahotsa

Guztiok behar dugu geure burua zuzentzea.

Zuzenketarik gabe, akatsak errepikatzen ditugu. Kalte egin dezakegu, geure burua engainatu, atzeratu, ohitura suntsitzaileetan erori edo justifikaezina justifikatu. Kontua da nola zuzentzen dugun.

Ahots etsaiak dio:

«Hondamendi bat zara». «Inoiz ez zara aldatzen». «Dena gaizki egiten duzu». «Ez duzu erremediorik».

Ahots lagunak dio:

«Hau ez zen ongi egon». «Begira ondorioei». «Zati bat konpon dezakezu». «Laguntza eskatu behar duzu». «Gaur eman urrats zehatzago bat». «Ikasi hondoratu gabe».

Bigarren ahotsa ez da exijentzia gutxiagokoa. Erabilgarriagoa da.

Bere burua gorrotatzen duena ez da hobeto aldatzen. Askotan paralizatu, ezkutatu edo arindu azkarrak bilatzen ditu. Aldiz, bere burua zintzotasunez begiratu eta suntsitzen ez duen pertsona batek ikasteko aukera gehiago du.

Barne-adiskidetasunak erantzukizunerako baldintzak sortzen ditu.

Adimenaren lagun egitea

Adimena nekagarria izan daiteke.

Gehiegi pentsatzen du. Aurrea hartzen du. Gogoratzen du. Konparatzen du. Izutzen da. Iraganari lotzen zaio. Istorioak fabrikatzen ditu. Onespena bilatzen du. Antzinako beldurrak errepikatzen ditu.

Erraza da harekin ezinegona sentitzea.

«Isildu». «Utzi bakean». «Berriro berdin». «Ez nuke hau pentsatu behar».

Baina adimena ez da kolpeka baretzen. Ikusi dugu dagoeneko. Entrenamendua behar du, bai, baina baita jarrera ez hain bortitza ere.

Adimenaren lagun egiteak bere ereduak ezagutzea esan nahi du, haiek izateagatik gorrotatu gabe.

«Nire adimenak errura jotzen du». «Nire adimenak onespena bilatzen du seguru sentitzen ez denean». «Nire adimenak bakardadea nire aurkako salaketa bihurtzen du». «Nire adimenak nire gorputzari erasotzen dio konparatzen denean». «Nire adimenak arrazoia izan nahi du txiki sentitzen denean».

Horrela esanda, tartea agertzen da.

Ez gara adimen osoa. Behatu, zaindu eta heztu dezakegu. Zaldi izutu bat kolpeka lasaitzen ez den bezala, adimen urduriak irmotasuna, pazientzia eta errepikapena behar ditu.

Praktikak ez du esaten: «nire adimena beti da zoragarria». Esaten du: «adimen hau ezagut eta lagun daiteke».

Barne-adiskidetasuna eta mugak

Norberaren lagun izateak mugak jartzea barne hartzen du.

Besteei eta baita gure ohiturei ere.

Batzuetan ekintzarik errukitsuena ezetz esatea da. Ezetz nahasten gaituen elkarrizketa bati. Ezetz zauria berrirekitzen duten sareak erabiltzeari. Ezetz gure duintasuna murrizten duen dinamika bati. Ezetz krudelkeriaz hitz egiteari. Ezetz geure burua gorputz akastun gisa tratatzeari. Ezetz hautsi arte lan egiteari. Ezetz norberaren abandonua exijitzen duen errua bati.

Muga ez da maitasun falta. Askotan maitasunak hartzen duen forma da, bizitza babestu behar duenean.

Hau ongi ulertzen da egoera mingarrietan. Sufritzen dutenekiko errukia senti dezakegu eta, hala ere, distantzia hartu. Besteen sufrimendua aitortu dezakegu, gu suntsitzen utzi gabe. Doluan ere mugak daude: argazki batzuei ez begiratzea eutsi ezin diogunean, gure mina gutxiesten duten pertsonekin ez hitz egitea, ezinezko normaltasun bat ez exijitzea geure buruari.

Gorputzarekin, muga konparaketara zuzendu daiteke: min egiten diguten edukiak kontsumitzeari uztea, itxurari buruzko elkarrizketa krudeletan ez sartzea, ariketa zigor gisa ez erabiltzea.

Mugarik gabeko adiskidetasuna abandonu bihurtzen da.

Errukirik gabeko muga gogortasun bihur daiteke.

Bideak bi gauzak batzea bilatzen du.

Geure burua barkatzea erantzukizuna ezabatu gabe

Norberarekiko barkamena delikatua da.

Ez datza ezer gertatu ez dela esatean. Ezta eragindako kaltea ahaztea esan nahi ere. Geure burua barkatzea akatsa betiko duintasun ezaren froga gisa erabiltzeari uztea da.

Badira konpondu behar diren akatsak. Barkamena eskatzea eskatzen duten hitzak. Ikaskuntza eskatzen duten erabakiak. Aldaketa behar duten jokabideak. Baina eraldaketa sakon bat ere ez da jaiotzen betiko errepikatzetik: «barkaezina naiz».

Doluan, zenbait pertsonak modu perfektuan maitatzen jakin ez izana barkatu behar diote beren buruari. Galera batean, agian etapa batean egindako akatsengatik. Egoera mingarri batean, beharbada denbora gehiegi geratzeagatik edo beren buruaren zatiak galtzeagatik. Gorputzaren aurrean, agian urteetako gutxiespena edo abandonua barkatu behar da.

Norberarekiko barkamena horrela entzun daiteke:

«Ikusten dut zer gertatu zen». «Nire zatia onartzen dut». «Ahal dudana konponduko dut». «Honetatik ikasiko dut». «Ez dut nire akats bihurtu beharrik».

Barkamen hau ez da merkea. Serioa da. Memoria eta norabidea ditu.

Maitriren praktika

Zenbait irakaspen budistetan maitri aipatzen da, maitasunezko ontasun edo adiskidetasun on gisa itzuli ohi den hitza.

Maitri ez da sentimentalismoa. Geure buruarekin eta besteekin gorrotorik gabe topatzeko gaitasuna da. Ez-erasoaren oinarrizko jarrera bat.

Norberari aplikatuta, maitrik geure burua ezabatu beharreko arazo gisa tratatzeari uztea esan nahi du.

Ez gara bakea merezitzeko zuzendu behar den proiektu akastun bat. Gizaki baldintzatuak, zaurituak, aldakorrak gara, kalte egiteko eta zaintzeko gai, erortzeko eta ikasteko gai, galtzeko eta itzultzeko gai.

Maitri praktikatzeak ez du eskatzen norberarenganako maitasun epela berehala sentitzea. Batzuetan hori urrunegi legoke. Zerbait apalagotik has gaitezke:

«Gaur ez diot neure buruari irainik egingo». «Nire mina errespetuz tratatuko dut». «Beldur hau aitortu dezaket lotsatu gabe». «Nire gorputzak zaintza merezi du». «Erru honek entzuna izan behar du, ez itsu-itsuan obeditua». «Berriro has naiteke».

Barne-adiskidetasuna askotan su-eten gisa hasten da.

Praktika bat: esku laguna

Eseri minutu batzuez.

Jarri esku bat bularrean, sabelean edo ukitu atsegina sentitzen duzun edozein gunetan. Ez bilatu emozio berezirik.

Arnastu.

Orain ekarri gogora egungo zailtasun bat: dolu bat, galera bat, egoera mingarri bat, gorputzarekiko kezka bat, akats bat, erru bat, beldur bat.

Izendatu presente dagoena:

«Hau tristura da». «Hau beldurra da». «Hau errua da». «Hau lotsa da». «Hau atxikimendua da». «Hau nekea da».

Gero irudikatu zer esango zeniokeen zehazki hori bera bizitzen ari den norbait maiteari.

Ez esaldi handios bat. Zerbait giza.

«Zurekin nago». «Ez duzu dena gaur konpondu behar». «Lasai begiratuko diogu honi». «Zeure burua zaindu dezakezu min ematen badu ere». «Ez zara akats hau soilik». «Ez duzu kaltera itzuli behar erruagatik». «Zure gorputzak errespetua merezi du».

Errepikatu esaldi horietako bat astiro zeure buruari.

Erabat sinesten ez baduzu, ez dio axola. Praktikak ez du eskatzen berehala sinestea. Adimenean bide ezberdin bat irekitzen du soilik.

Amaitu galdetuz:

zer egingo luke gaur bere burua lagun gisa tratatzen duen pertsona batek?

Aukeratu ekintza txiki bat.

Atseden hartu. Barkamena eskatu. Oraindik ez jardun. Laguntza eskatu. Zerbait jan. Oinez ibili. Mugikorra gorde. Irteera bat prestatu. Errespetuz entrenatu. Gogortasunez begiratzeari uztea. Negar egin irainik egin gabe.

Barne-adiskidetasuna ekintza zehatzetan erakusten da.

Gogoratzeko

Barne-adiskidetasunak samurtasuna eta zintzotasuna uztartzen ditu. Ez du kaltea zuritzen, ez du akats bakoitza identitate bihurtzen. Errespetuz hitz egiteak erantzukizunak aitortzea, konpontzea eta ikastea errazten du. Suntsitu gabe zuzentzen duen ahotsa gutxiespena baino exijenteagoa eta erabilgarriagoa da.

Ezer ez da berdin irauten.

Badakigu, baina askotan egia ez balitz bezala bizi gara. Planak egiten ditugu, loturak eraikitzen, etxe bat zaintzen, familia bat sortzen, egonkortasuna bilatzen, lan egiten, zahartzen, etorkizunak irudikatzen. Nolabait, egin beharra dugu. Inolako konfiantzarik gabeko bizitza jasanezina litzateke.

Hala ere, ziurtatzen saiatzen garen guztiaren azpian, egia isil bat dago: dena aldatzen da.

Gorputza aldatzen da. Harremanak aldatzen dira. Desioak aldatzen dira. Emozioak aldatzen dira. Geure buruaz genituen ideiak aldatzen dira. Maite ditugun pertsonak aldatzen dira. Geratuko zela zirudien hura ere aldatzen da.

Budismoak egia honi iragankortasuna deitzen dio.

Ez da ideia triste bat, nahiz eta hasieran min eman dezakeen. Ezta etsipenez errepikatzeko esaldi bat ere. Iragankortasuna bidearen irakaspenik sakonenetako bat da, ezerk betiko eutsi dakiokeen fantasiarik gabe bizitzari begiratzen laguntzen digulako.

Jaiotzen den guztia aldatzen da. Elkartzen den guztia bana daiteke. Forma duen guztia eraldatzen da. Esperientzia oro agertu, denboraldi batez iraun eta desagertu egiten da.

Hau ulertzeak ez gaitu hotz bihurtzen.

Esnatuago bihurtzen gaitu.

Aldaketaren aurkako erresistentzia

Sufrimendua handitzen da eman ezin digunari iraunkortasuna eskatzen diogunean.

Pertsona bat beti egotea nahi dugu. Maitasuna beti berdin sentitzea. Gorputzak indar bera, edertasun bera, gaztetasun bera gordetzea. Etapa zoriontsu bat ez amaitzea. Bizitza nekatu bat berriro hasierakoaren antzekoa izatea. Gure seme-alabak hain azkar ez haztea. Osasunak huts ez egitea. Maite dugunak ez hiltzea.

Erresistentzia hau gizatiarra da.

Ez dugu iseka egin behar. Bihotzak egonkortasuna nahi du maite duelako. Adimenak segurtasuna bilatzen du galtzeko beldur delako. Gorputza presentzietara, erritmoetara eta lekuetara ohitzen da. Inork ez du iragankortasuna modu automatikoan onartzen.

Praktika tentsio hau aitortzen hasten da:

aldakor den zerbaitek segurtasun absolutua eman diezadala nahi dut.

Hortik sufrimendu handia jaiotzen da.

Maite duen norbait galtzen duen pertsona batek ez du sufritzen pertsona hori hil delako soilik. Sufritzen du, halaber, bere bihotzaren zati batek oraindik onartu ezin duelako hain maitatua zen hura modu itzulezinean aldatu dela.

Galera baten ondoren, ez du gabeziak soilik min ematen. Min ematen du irudikatutako etorkizuna jada ez existitzeak. Min ematen du promesa bat, ohitura bat edo partekatutako nortasun bat desegin izanak.

Egoera mingarri batean, adimena bertsio zaharrari heldu diezaioke: «hasieran ez zen horrela», «une ederrak egon ziren», «agian lehen bezala izango da berriro». Iragankortasunak, kasu honetan, zerbait zaila begiratzera behartzen gaitu: ez gaude hasieran; hemen gaude, orain, bizitza benetan bihurtu denarekin.

Gorputzaren aurrean, erresistentzia egunero agertzen da. Irudi bat gorde nahi dugu. Zahartzeak beldurtzen gaitu. Zimur batek, indar galera batek edo aldaketa fisiko batek balio pertsonalaren mehatxu gisa senti daiteke. Egoak matxinatu egiten da geure irudi finko bat nahi duelako: erakargarria, indartsua, desiragarria, aitortua.

Baina gorputzak ez du egoarekin kontraturik sinatzen.

Gorputza aldatzen da bizirik dagoelako.

Iragankortasunak ez du axolagabekeria esan nahi

Zenbait pertsonak «dena aldatzen da» entzun eta irakaspena gaizki ulertzen dute.

Orduan ezerk ez duela axola pentsatzen dute. Maitatzea merezi ez duela. Lotzea inozoa dela. Jakintsuena gehiegi ez sentitzea litzatekeela, inori ez atxikitzea, ezer ez espero izatea, ezerengatik ez sufritzea.

Hori ez da budismoaren jakinduria. Defentsa da.

Iragankortasunak ez digu bihotza ixteko eskatzen. Egia handiagoz irekitzera gonbidatzen gaitu.

Hain zuzen ere dena aldatzen delako, hobe da hobeto maitatzea. Inor bermatuta ez dagoela jakitean, presentzia handiagoz entzuten dugu. Gorputza zahartzen denez, esker onez zaindu dezakegu. Etapa bat amaitzen dela aitortzean, distrakzio gutxiagorekin bizi dugu. Bizitza hauskorra denez, ez da komeni garrantzitsua mugagabeki atzeratzea.

Iragankortasunak ez die gauzei baliorik kentzen. Beste modu batez ematen die.

Lore batek ez du gutxiago balio zimeltzen delako. Elkarrizketa batek ez du gutxiago balio amaitzen delako. Besarkada bat ez da faltsua bizitza osoan irauten ez duelako. Harreman bat garrantzitsua izan daiteke amaitu bada ere. Hildako pertsona batek ez dio gure bizitza eraldatzeari uzten jada fisikoki ez dagoelako.

Iragankorra ez da alferrikakoa.

Batzuetan baliotsua da, hain zuzen, berdin errepika ezin daitekeelako.

Osasuna ere aldatzen da

Osasuna aldatzen da.

Energia, mugikortasuna, loa, memoria, indarra eta gorputzaren beharrak aldatzen dira. Laguntza eskatzeko eta eguna antolatzeko gure modua ere aldatzen da.

Batzuetan aldaketak sendatzea dakar. Beste batzuetan tratamenduak, atsedena, egokitzapenak edo muga berri baten onarpena eskatzen ditu. Praktikak ez du errealitate horietako bat ere ukatzen.

Onartzea kostatzen zaigu ezagutzen genuen gorputzaren bertsioa ziurtzat jotzen baitugu.

Muga bat iristen denean, egoak kolpe bat jaso dezake: «dena egin nezakeen», «ez dut laguntzarik behar», «hau ez litzaidake gertatu behar». Baina gorputz bizi bat ez da gure itxaropenak betetzera behartutako makina bat.

Osasuna aldatzen dela onartzen ez badugu, geure buruaren aurreko irudiari heldu diezaiokegu.

«Lehen indar handiagoa nuen». «Lehen dena pentsatu gabe egiten nuen». «Nire bizitza berreskuratuko dut soilik lehen nintzena zehazki berriro banaiz».

Tratamendua, errehabilitazioa edo laguntza bilatzea jakintsua izan daiteke. Baina orainari iragana kopiatzeko eskatzeak gaur zein zainketa behar diren ikustea eragozten du.

Hau bereziki garrantzitsua da gaixotasun batek planak aldatzen dituenean.

Ez da nahikoa gorputza lehen nolakoa zen gogoratzea. Orain zer behar duen begiratu behar da: arreta, atsedena, laguntza profesionala, pazientzia edo bizitzan parte hartzeko modu berri bat. Iragankortasunak esan nahi du, halaber, egoera bat alda daitekeela gure duintasuna ezabatu gabe.

Zaintzeak ez du iragana izoztera behartzen.

Gorputz aldakorra

Gorputza iragankortasunaren eguneroko irakaspen bat da.

Ez da testu zaharrak irakurri behar hura ikusteko. Nahikoa da duela hamar urteko argazkiei begiratzea, lesio bat nabaritzea, nekea sentitzea, zimur bat behatzea, lehen erraza zen zerbaitek orain arreta handiagoa eskatzen duela aurkitzea.

Arazoa ez da gorputza aldatzea. Arazoa aldaketa horrek gure duintasuna murrizten duela sinestea da.

Egoak irudi bat finkatu nahi du. Erakargarritasuna, indarra, gaztetasuna, errendimendua, besteren desioa gorde nahi ditu. Horregatik bizi ditu zenbait aldaketa porrot pertsonal gisa.

Esaldi gogorrak agertzen dira:

«Okerrago nago». «Jada ez diot inori gustatzen». «Nire gorputzak huts egiten dit». «Nintzena berreskuratu behar dut». «Ezin dut onartu neure burua horrela ikustea».

Gorputza zaintzea jakintsua da. Haren aldaketa ukatzea, ez.

Entrenatu dezakegu, hobeto elikatu, gustura jantzi, osasuna zaindu eta ohiturak hobetu. Hori guztia bidearen parte izan daiteke. Baina iragankortasunaren aurkako gerratik egiten badugu, aurrera egitean ere sufrituko dugu. Beti egongo da beste konparazio bat, adinaren beste seinale bat, beste gorputz gazteago bat, beste eskakizun bat.

Praktika gorputz aldakor bat zaintzean datza, aldatzeagatik gorrotatu gabe.

Gorputz hau ez da objektu finko bat. Prozesu bizi bat da. Haur, nerabe, heldu izan da. Askotan gaixotu eta sendatu da. Maitatu, lan egin, negar egin, eutsi, lo egin, besarkatu du. Ez da erakusleiho bat. Historia bizia da.

Errespetuz tratatzea iragankortasuna ohoratzeko modu bat da.

Atxikitzeak bizitza izozten du

Atxikitzea zerbait bizia objektu finko bihurtzen saiatzea da.

Pertsona bat, gaztetasun bat, etapa bat, nortasun bat, emozio atsegin bat, geure buruaren irudi bat atxiki nahi ditugu. Baina zenbat eta gehiago estutu, orduan eta gehiago sufritzen dugu.

Maitasuna jabetza bihurtzen da. Memoria kartzela bihurtzen da. Gorputza proiektu ezinezko bihurtzen da. Espiritualtasuna irudi bihurtzen da. Harremana mendekotasun bihurtzen da. Dolua bizitzen jarraitzeari uko egite bihurtzen da. Iragana betiko etxe bihurtzen da.

Atxikitzeak segurtasuna agintzen du, baina tentsioa sortzen du.

Ez da maitatu ez gogoratu ez egiteaz. Aldea eskuaren formarena da. Esku ireki batek eutsi, laztandu, zaindu dezake. Esku itxi batek min eman arte estutzen du.

Budismoaren praktikak eskua pixkanaka irekitzen irakasten du.

Ez bat-batean. Ez malkorik gabe. Ez ezerk axola ez balu bezala itxurak eginez.

Eskua irekitzeak aitortzea esan nahi du:

«Hau ederra izan zen eta aldatu egin zen». «Pertsona hau hil zen eta nire maitasunak beste forma bat aurkitu behar du». «Etapa hau amaitu zen eta negar egin dezaket iraganak errepika dadila eskatu gabe». «Nortasun honek jada ez nau eusten eta ez dut iragana idealizatu beharrik». «Gorputz hau aldatzen da eta zaindu dezaket betikotasunik eskatu gabe». «Emozio hau orain erretzen ari da eta mugituko ere da».

Askatzea ez da beti askatasun gisa sentitzen hasieran. Batzuetan galera gisa sentitzen da. Denborarekin, espazio bihurtu daiteke.

Iragankortasuna eta esker ona

Iragankortasunak eskertsuago egin gaitzake.

Zerbait betiko iraungo duela uste dugunean, ikusteari uzten diogu. Ohitu egiten gara. Hitzak atzeratzen ditugu. Arduragabekeriaz tratatzen dugu. Denbora egongo dela irudikatzen dugu.

Dena aldatzen dela gogoratzeak ez du zertan egun osoan goibeldu. Presentziaren forma finago bat esna dezake.

Seme-alaba bati hobeto entzutea beti ez duelako adin hori izango. Gaur ibil daitekeen gorputza eskertzea. Maite den pertsona bati begiratzea dena bermatuta dagoela suposatu gabe. Adiskidetasun bat zaintzea. Otordu xume batez gozatzea. Barkamen bat ez atzeratzea. Goiz lasai bat baloratzea. Osasun une bat aitortzea.

Esker ona sortzen da ulertzen dugunean ezer ez dela erabat gurea.

Mina bera ere samurrago bihur daiteke argi honetan. Hil zen norbaitengatiko tristurak maitasuna egon zela gogorarazten du. Galera batengatiko doluak zerbaitek axola zuela adierazten du. Aldatzen den gorputzarengatiko penak haren barruan bizi izan garela agerian uzten du. Ez da sufrimendua eskertu behar dugunik, baizik eta sufrimendu horrek adierazten duen bizitza aitortu behar dugula.

Iragankortasunak ez du soilik kentzen.

Balioa ere ikusgai egiten du.

Aldaketa ukatu gabe bizitzea

Iragankortasuna ulertzeak ez du esan nahi «dena aldatzen da» errepikatzea berdin bizitzen jarraitzen dugun bitartean.

Gure erabakietan sartu behar du.

Dena aldatzen bada, hobe da bizitza mugagabeki ez atzeratzea. Harremanak aldatzen direnez, arretaz zaindu behar dira. Gorputza aldatzen denez, zentzuzkoa da gaur ondo tratatzea. Emozioak aldatzen direla jakitean, ez dago zertan presa oro bete. Etapak aldatzen direnez, nortasun zaharrak askatu ditzakegu. Bizitzaren hauskortasunak hainbeste harrotasunik gabe maitatzera gonbidatzen du.

Amaierak onartzen ere laguntzen digu.

Amaiera guztiak ez dira porrotak. Batzuk heltzea dira. Beste batzuk babesa. Badira aldi berean min ematen eta salbatzen duten amaierak. Egoera mingarri bat amaitzeak min handia eman dezake eta, hala ere, bizitza-ekintza bat izan. Nortasun bat atzean uzteak beldurra eman eta askatasuna ireki dezake. Gorputz bat jada lehengoa ez dela onartzeak dolua ekar dezake eta baita errespetu modu sakonago bat ere.

Iragankortasunak ez du erantzukizuna ezabatzen. Aitzitik, areagotu egiten du. Hain zuzen ere dena aldatzen delako, gure ekintzek orain dute garrantzia.

Esaten, egiten, zaintzen, baztertzen edo atzeratzen dugunak aztarna uzten du gelditzen ez den mundu batean.

Praktika bat: aldaketa gogoetatzea

Aukeratu zure etxeko objektu xume bat.

Katilu bat izan daiteke, arropa bat, argazki bat, landare bat, liburu bat, harri bat, erloju bat.

Behatu minutu batez.

Galdetu zeure buruari:

Nondik etorri zen? Zenbat eskuk egin zuten posible? Niregana iritsi zenetik aldatu da? Denborarekin aldatuko da? Noizbait hautsiko, higatuko, galduko edo niretzat baliagarri izateari utziko dio?

Ondoren eraman gogoeta zure gorputzera.

Senti itzazu eskuak, aurpegia, arnasa.

Esan barnean:

«Gorputz hau aldatzen da». «Zaindu dezaket iraunkortasunik eskatu gabe». «Haren duintasuna ez dago irudi bat gordetzearen mende».

Orain pentsatu harreman edo egoera garrantzitsu batean.

Dolu bat izan daiteke, galera bat, egoera mingarri bat, adiskidetasun bat, bizitza-etapa bat edo kezka bat.

Galdetu zeure buruari:

Zer mantentzen saiatzen ari naiz finko? Zein aldaketa kostatzen zait onartzea? Nire sufrimenduaren zein zati jaiotzen da zerbait lehen bezala izan dadila eskatzetik? Zein keinu txikik lagunduko lidake aldaketa hau zintzotasun handiagoz bizitzen?

Ez behartu erantzunik. Utzi galderari lan egiten.

Gogoratzeko

Iragankortasunak ez dio bizitzari baliorik kentzen; haren hauskortasuna eta edertasuna azaltzen ditu. Gorputzak, harremanak, emozioak eta zirkunstantziak eraldatu egiten dira. Atxikitzeak mugimendu hori izozten saiatzen da. Praktika orainaldia zaintzean, eskertzean eta aldaketari ukatu gabe erantzutean datza.

Maite duguna geurea izatea nahi dugu.

Ez dugu beti horrela esaten. Gogorregia dirudi, hotzegia, ia lotsagarria. Nahiago izaten dugu esan gorde nahi dugula, zaindu, babestu, ziurtatu, ez galdu. Eta askotan maitasun egiazkoa dago nahi horretan.

Pertsona bat gertu izaten jarrai dezan nahi dugu. Harreman bat buka ez dadin desio dugu. Gorputzak beti erantzutea gustatuko litzaiguke. Garai zoriontsu bati eusten saiatzen gara. Maite ditugunak gureak izan daitezen bilatzen dugu, zertxobait behintzat, beldurrik ez sentitzeko adina.

Baina bizitza ezin da erabat geure egin.

Zaindu dezakegu, lagundu, maitatu, konprometitu, gogoratu, eskertu. Etxeak eraiki ditzakegu, presentzia agindu, loturei eutsi, argazkiak gorde, ezkontza-eraztunak eraman, izenak idatzi, objektuak gorde. Horrek guztiak balio du.

Hala ere, bizirik dagoenetik ezer ez da bihurtzen erabateko jabetza.

Pertsona bat ez da gurea. Seme-alaba bat ez da erabat gurea. Maite dugun inor ez da gure jabetza. Gorputzak ere ez digu beti obeditzen. Iragana ezin da osorik berreskuratu. Bizitzak ez du betiko bermerik sinatzen.

Irakaspen honek ez gaitu hotz bihurtu nahi. Aitzitik: argitasun handiagoz maitatzera gonbidatzen gaitu, maitasuna kartzela bihurtu gabe.

Edukitzea ez da maitatzea

Maitasunak eta jabetzak antza izan dezakete hasieran.

Biek hurbiltasuna nahi dute. Biek poza sentitzen dute bestearen presentziaren aurrean. Biek sufritzen dute urruntasunaren aurrean. Horregatik erraza da nahastea.

Hala ere, beren barne-mugimendua desberdina da.

Maitasunak bestea izaki bizi gisa begiratzen du. Jabetzak lasaitu behar nauen zerbait bezala begiratzen dio.

Maitasunak ona desio du. Jabetzak segurtasuna eskatzen du.

Maitasuna konprometi daiteke. Jabetzak kontrolatu nahi du.

Maitasunak askatasuna zaintzen du. Jabetzak galtzeko hainbesteko beldurra du, non estutu egiten baitu.

Edozein lotura garrantzitsutan, desberdintasun hori erabakigarria da. Norbait maitatzeak ez du esan nahi bere kontzientziaren, bere denboraren, bere adiskidetasunen, bere gorputzaren, bere erabakien edo bere patuaren gaineko eskubidea izatea. Zaintzak erantzukizuna eta presentzia izan ditzake, baina ez du beste pertsona objektu bihurtzen.

Beldurra agertzen denean, jabetza maitasunez mozorrotzen da:

«Kontrolatzen zaitut axola zaidalako». «Haserretzen naiz maite zaitudalako». «Dena jakin behar dut lasai egoteko». «Ezin didazu hau egin». «Zuregatik egin dudan guztiaren ondoren, obedientzia zor didazu».

Han maitasuna estutzen hasten da.

Budismoak ikusten laguntzen digu norbaiti itsastea ez dela maitasun gehiagoren seinale. Askotan beldur gehiagoren seinale da.

Sufrimenduaren jabetza-erroa

Sufrimenduaren zati handi bat aldatzen denari eutsi nahi izatetik sortzen da.

Ez dugu soilik konpainia batez edo garai batez gozatu nahi. Aldatu ez dadin nahi dugu. Ez dugu soilik gorputz bat maite. Zahartu ez dadin nahi dugu. Ez dugu soilik gaitasun bat estimatzen. Iraun dezan nahi dugu. Ez dugu soilik maitasuna jaso nahi. Inoiz faltako ez denaren bermeak nahi ditugu.

Adimena itsasten da, uste baitu edukitzeak bakea emango duela.

Baina edukitzea ezinezkoa da, eta ezintasun horrek tentsioa sortzen du.

Seguru sentitzeko etengabeko berrespena behar badut, keinu bakoitza zainduz biziko naiz. Nire balioa gustatzearen mende badago, zahartzearen zeinu bakoitza mehatxu izango da. Nire nortasuna aitortza-iturri bakar baten gainean oinarritzen denean, edozein aldaketa suntsipena irudituko zait. Nire seme-alabek nitaz dudan irudia bete behar dutela sinistean, desberdinak diren bakoitzean sufrituko dut.

Atxikimendu jabetzazaleak ez du atseden hartzen.

Nahi duena duenean ere, galtzeko beldur da.

Horregatik pertsona batek konpainia izan dezake eta bakardadea imajinatuz sufritu. Gorputz osasuntsua izan dezake eta hura konparatuz sufritu. Aitortza lortzen du eta jasotzeari uzteko beldur da. Familiaz inguratuta dago eta, hala ere, kontrolatzen saiatzen da ezer alda ez dadin.

Jabetzak segurtasuna agintzen du, baina zaintza fabrikatzen du.

Seme-alabak ez dira gureak

Iragankortasuna eta ez-jabetza modu sakonean ulertzen dira seme-alabekin.

Seme-alaba bat erabat mendeko jaiotzen da. Urtez zaintza, babesa, janaria, gida, presentzia behar ditu. Naturala da «nire semea» edo «nire alaba» esatea. Esamolde hori maitasunetik eta erantzukizunetik sortzen da.

Hala ere, haztea ez da edukitzea.

Seme-alabak ez datoz mundura gurasoek haietaz duten irudia betetzeko. Ez dira existitzen gure frustrazioak konpontzeko, gure harrotasunari eusteko, gure lehentasunak jarraitzeko edo gure arrakastaren froga bihurtzeko.

Haiekin egoteak paradoxa bat dakar: asko zaintzea, pixkanaka, beren buruaren jabe izan daitezen.

Prozesu honek min eman dezake. Hazten dira, banatzen dira, bestela pentsatzen dute, bideak aukeratzen dituzte, akatsak egiten dituzte, beren gustuak garatzen dituzte, beste pertsona batzuk maite dituzte, jada ez dute modu berean behar. Gurasoen egoa zauritua senti daiteke: «egin dudan guztiaren ondoren», «jada ez dit kontatzen», «ez du baloratzen», «urruntzen ari da».

Maitasun helduak eskua irekitzen ikasten du.

Ez du abandonatzen. Ez du axolagabekeriaz jokatzen. Gida, mugak eta presentzia eskaintzen jarraitzen du. Baina seme-alaba norberaren nortasunaren luzapen gisa tratatzeari uzten dio.

Seme-alaba bat maitatzea erabat gurea ez den bizitza bat zaintzea da.

Edukitzea oratu gabe

Erabat ez edukitzeak ez du esan nahi guztiari uko egitea.

Etxea, familia, adiskideak, objektuak, proiektuak, liburuak, argazkiak, oroitzapenak, dirua, arropa, tresnak izan ditzakegu. Bizitzak formak behar ditu. Budismoak ez du eguneroko bizitza gutxiestea eskatzen.

Kontua da nola dugun.

Oratzen duen edukitzeko modu bat dago. Beste bat, askeagoa, zaintzen du.

Oratzeak dio: «honek definitzen nau». Zaintzeak dio: «hau nire bizitzaren parte da orain».

Oratzea beldurrez bizi da. Zaintzea esker onez bizi da.

Oratzeak iraupena eskatzen du. Zaintzeak badaki dena aldatzen dela.

Katilu bat hautsi daiteke. Etxe bat gurea izateari utz diezaioke. Adiskidetasun bat eralda daiteke. Gorputza gaixo daiteke. Lan bat buka daiteke. Maite den objektu bat gal daiteke. Hori jakiteak ez du gozatzea eragozten; aitzitik, arreta itsutasun gutxiagokora gonbidatzen du.

Erabiltzen, zaintzen eta eskertzen dugu, ahaztu gabe ezer ezin dela betiko atxiki.

Esku irekiak ere eutsi dezake.

Askatzea ez da abandonatzea

Beste nahasmen ohiko bat askatzeak axolagabetzea esan nahi duela sinistea da.

Ez da horrela.

Askatzeak ez du esan nahi hil zenari maitatzeari uztea. Maitasunak presentzia fisikoa eskatzen ez duen forma bat hartzea ahalbidetzea esan nahi du. Ezta amaitutako garai bat gutxiestea ere. Bizitakoa ohoratzea ahalbidetzen du, iragana errepika dadin eskatu gabe. Egoera mingarri batean, askatzea ez da gorrotatzea. Barne-distantzia hartzea esan dezake, erru edo esperantzaz lotuta jarraitu gabe. Gorputzari dagokionez, ez du hura abandonatzea esan nahi. Aitzitik, hura zaintzea errazten du, egoaren jabetza izatea eskatu gabe. Seme-alabekin, askatzea ez da bakarrik uztea. Haien hazkundea laguntzea da, haien patuaren jabe izan gabe.

Askatzea estutzeari uztea da.

Batzuetan malkoekin askatzen da. Beste batzuetan, haserrez. Pixkanaka ere aska daiteke, hainbat atzerakadaren ondoren. Zenbaitetan, lehenik fisikoki askatzen dugu eta bihotzak gehiago behar du. Beste batzuetan, lehenago ulertzen dugu adimenarekin eta jokabidea gero iristen da.

Bideak ez du eskatzen modu perfektuan askatzea. Non ari garen hainbeste oratzen non min egiten diogun geure buruari ikustera gonbidatzen gaitu.

Esker ona jabetzaren ordez

Esker onak maite dugunarekiko harremana aldatzen du.

Edukitzen dugunean, galtzeaz kezkatuta bizi gara. Eskertzen dugunean, zerbait jaso izanaren oparia aitortzen dugu, nahiz eta ezin dugun betiko berdin gorde.

Eskertzeak ez du esan nahi galerak min ematen ez duenik. Min ematen du. Batzuetan asko. Baina esker onak doluarekin bizi daiteke.

«Eskerrik asko nire bizitzan egon izanagatik». «Eskerrik asko esperientzia honetan ikasi nuenagatik». «Eskerrik asko, gorputz, eusteagatik epaitu zintudanean ere». «Eskerrik asko garai honengatik, buka badadi ere». «Eskerrik asko maitasun honengatik, orain forma aldatu behar badu ere».

Ez gara beti eskertzeko prest egongo. Galera berrietan, esker ona azkarregi eskatzea indarkeria-mota bat izan daiteke. Lehenik agian negar egin, haserretu, atseden hartu, bizirik iraun behar da.

Geroago, bihotzak espazio pixka bat duenean, esker ona jabetu gabe maitatzeko modu gisa ager daiteke.

Jasotakoak ez du balioa galtzen betiko irauten ez duelako.

Ez edukitzearen askatasuna

Erabat ez edukitzea albiste txarra irudi daiteke.

Baina askatasuna ere badu barnean.

Pertsona bat ez bada nirea, ez dut kontrolatu behar. Errespetuz maita dezaket. Nire gorputza objektu finko bat ez bada, ez dut bizitza irudi ezinezko bat defendatzen eman behar. Besteen iritzia ez edukitzean, zintzotasun handiagoz jokatu dezaket. Nire seme-alabak nire luzapenak ez badira, hobeto lagun ditzaket. Garai bat amaitzen denean, ez dut galera errealitatearen aurkako gerra bihurtu behar.

Ez-jabetzak arintzen du.

Ez digu erantzukizuna kentzen. Bizitza jabetza bihurtzeko ahalegin ezinezkotik askatzen gaitu.

Maitasuna garbiagoa bihur daiteke nagusitasuna eskatzeari uzten dionean. Presentzia biziagoa egin daiteke kontrolatzen ez duela jakitean. Zaintza atseginagoa bihurtzen da esker onetik sortzen denean eta ez beldurretik.

Horretatik ezer ez da bat-batean ikasten.

Galera bakoitzak, gorputz-aldaketa bakoitzak, harreman bakoitzak, agur bakoitzak eta ez gustatzeko beldur bakoitzak praktika eskaintzen digute.

Eskua irekitzea ikaskuntza geldoa da.

Praktika bat: eskua irekitzea

Eseri minutu batzuez eta itxi eskua leunki.

Ez estutu min hartu arte. Soilik sentitu ixteko keinua.

Imajinatu esku horren barruan atxiki nahi duzun zerbait dagoela: pertsona bat, zure gorputzaren irudi bat, garai bat, besteen iritzi bat, gaitasun bat edo bizitza nolakoa izan beharko lukeen ideia bat.

Behatu gorputza.

Zer gertatzen da eskuan? Tentsiorik ba al dago? Besoa gogortzen al da? Arnasa aldatzen al da? Beldurrik agertzen al da?

Orain ireki eskua pixkanaka.

Ez du esan nahi maitatzeari uzten diozunik. Ez du esan nahi zaintzeari uko egiten diozunik. Soilik utzi gorputzari beste forma bat esperimentatzen.

Errepikatu barrutik:

«Jabetu gabe maita dezaket». «Kontrolatu gabe zaindu dezaket». «Kateatuta bizi gabe gogoratu dezaket». «Gorrotatu gabe askatu dezaket». «Eskua pixka bat ireki dezaket».

Arnastu hiru aldiz esku-ahurra irekita.

Gero galdetu:

zer ari naiz hainbeste estutzen non min egiten ari zaidan?

Ez behartu erantzunik. Utzi hura heltzen.

Gogoratzeko

Adiskidetasun bat, etxe bat edo erantzukizun bat izateak ez du haien existentzia edukitzea esan nahi. Maitasun helduak zaintzen du bestea jabetza bihurtu gabe. Eskua irekitzeak ez du abandonatzea esan nahi, baizik eta lotura oro aldaketaren barruan bizi dela eta askatasuna merezi duela aitortzea.

Egunean askotan esaten dugu «ni».

Nik pentsatzen dut. Nik sentitzen dut. Nik nahi dut. Nik gogoratzen dut. Nik sufritzen dut. Ni aldatu naiz. Ni lehen bestelakoa nintzen. Nik ezin dut honekin. Nik maitatua izatea behar dut. Nik beldurra dut.

Hitzak zerbait sendoa seinalatzen duela dirudi, nolabaiteko erdigune trinko bat, bizitza inguruan higitzen den bitartean berdin dirauena. Hala ere, arretaz begiratzen dugunean, «ni» hori ez da uste bezain finkoa.

Gure gorputza aldatu egiten da. Gogoa aldatu egiten da. Zaletasunak aldatu egiten dira. Emozioak agertu eta desagertu egiten dira. Iritziak eraldatu egiten dira. Zauriek moldatu egiten gaituzte. Harremanek eragiten digute. Lanak, adinak, galerek, maitasunak, beldurrak, hezkuntzak, kulturak eta erabakiek «ni» deitzen dugunari forma ematen diote.

Ez gara gauza geldi bat.

Ibai baten antza handiagoa dugu.

Ibai batek izena du. Mapan seinalatu dezakegu. «Hau Guadiana da» esaten dugu, «hau Tajo da», «hau Ebro da». Baina osatzen duen ura ez da inoiz zehazki bera. Isurtzen da, ibaiadarrak hartzen ditu, sedimentuak arrastatzen ditu, euriekin aldatzen da, estutzen da, zabaltzen da, baretzen da, asaldatzen da.

Gurekin antzeko zerbait gertatzen da.

Jarraitutasuna dago, baina ez zurruntasunik. Istorio bat dago, baina ez funts izoztu bat. Oroimena, izaera eta joerak daude, baina baita aldaketa ere. Bizitza bat geurea dela aitortzen dugu, nahiz eta haren barruan ezerk berdin-berdin ez iraun.

Irakaspen budista hau ohi den ez-ni edo anatta deitzen zaionarekin lotzen da.

Ez du esan nahi existitzen ez garenik. Esan nahi du ez garela existitzen entitate finko, bereizi, independente eta iraunkor gisa.

Hori ulertzeak beldurra eman dezake hasieran.

Gero, pixkanaka, atseden handia ekar dezake.

Ez gara estatua bat

Askotan geure buruaren estatua bat defendatu beharko bagenu bezala bizi gara.

Irudi bat. Pertsonaia bat. Nortasun bat. Besteek modu jakin batean ikus gaitzaten nahi dugu: indartsu, erakargarri, azkar, on, espiritual, arrakastatsu, desiragarri, seguru, biktima errugabe edo beti arrazoi duten pertsona gisa.

Estatua horrek mantentze-lana eskatzen du.

Leundu egin behar da, justifikatu, babestu, pitzadurak ezkutatu, kontraesanak ukatu. Norbaitek kritikatzen badu, sufritu egiten dugu. Galera baten aurrean, hautsi egingo balitz bezala dirudi. Gorputzaren zahartzearen aurrean, zalantzan jartzen da. Doluan, bizitza kontrolatzen ez duela deskubritzen du. Egoera mingarri batean, umiliatua senti daiteke dena ezin duelako, laguntza eskatzeagatik edo besteek pentsa dezaketenagatik.

Egoak estatua hori defendatzeko lan egiten du.

Gogora dezagun bere eguneroko forma: egoa ongi gelditu nahi duen zatia da, atsegin izan, arrazoi izan, nola ikusten gaituzten kontrolatu eta gutxiago edo baztertua ez sentitu nahi duena. Ez da munstro arraro bat. Babes-estrategia bat da. Lotsa, bakardadea eta beldurra saihesten saiatzen da.

Baina estatua bat defendatuz bizitzeak izugarri nekatzen du.

Bizitzak ez baititu estatuak errespetatzen. Bizitzak higitu, aldatu, zuzendu, zahartu, biluztu, eraldatu egiten du. Lehenago edo geroago pitzadurak agertzen dira. Eta pitzadura horiek ez dira nahitaez porrota. Batzuetan egiaren sarrera dira.

Ez gara estatua bat.

Prozesu bizi bat gara.

Esperientziaren bost osagaiak

Ez-ni ulertzeko, budismoak bost osagai edo multzoz hitz egiten du. Ez dago teoria korapilatsu gisa ikasi beharrik. Geure esperientzian ikus ditzakegu.

Lehena gorputza da: forma, sentsazio fisikoak, adina, osasuna, jarrera, arnasketa, nekea, energia.

Bigarrena bizi dugunaren aurrean agertzen diren sentsazio atseginak, desatseginak edo neutroak dira.

Hirugarrena pertzepzioak dira: aitortu, izendatu, identifikatu. «Hau kritika bat da», «hau begirada bat da», «hau galera bat da», «hau mezu bat da».

Laugarrena formazio mentalak dira: ohiturak, emozioak, bulkadak, desirak, asmoak, beldurrak, erreakzioak, patroiak.

Bosgarrena kontzientzia da, agertzen dena ezagutzeko gaitasun hori: ikusi, entzun, sentitu, pentsatu, gogoratu.

Multzo aldakor horri guztiari «ni» deitzen diogu.

Ez dago arazorik hitza erabiltzean. Ezinezkoa litzateke hura gabe bizitzea. Sufrimendua sortzen da hori guztiaren atzean kosta ahala kosta defendatu beharreko nortasun trinko bat dagoela sinesten dugunean.

Gorputza zahartzen bada, honela pentsatzen dugu: «balioa galtzen ari naiz». Emozio bat sortzean, honela diogu: «horrelakoa naiz». Norbaitek uzten gaituenean, honela ondorioztatzen dugu: «ez naiz nahikoa». Erruduntasuna sentitzen badugu, honela baieztatzen dugu: «erruduna naiz». Pentsamendu ilun baten aurrean, honela sinesten dugu: «pentsamendu hori naiz».

Praktikak begirada zehatzago bat sartzen du.

Gorputza aldatzen ari da. Emozioa agertzen ari da. Pentsamendua pasatzen ari da. Istorio bat aktibatzen ari da. Kontzientzia hori guztia ikusten ari da.

Ez dugu fenomeno bakoitza nortasun bihurtu beharrik.

Gorputza ez da ni osoa

Gorputza gure parte da, baina ez du agortzen garena.

Hau begi-bistakoa dirudi, hala ez balitz bezala bizitzen hasten garen arte. Orduan itxurak pisu izugarria hartzen du. Gorputza aurkezpen bihurtzen da, balioaren neurri, onarpenaren promesa. Atsegin bada, seguruago sentitzen gara. Aldatzen bada, zahartzen bada edo idealarekin bat ez badator, gure izate osoa arriskuan balego bezala sufritzen dugu.

Begirada budistak gorputza bizitzera gonbidatzen gaitu, nortasun finko batekin nahastu gabe.

Gorputz hau haur, gazte, heldu izan da. Desberdina izango da urte batzuen buruan. Osasuntsu eta gaixo egon da. Indartsu eta nekatua izan da. Batzuei atsegin izan zaie eta besteei ez. Etapa horietako batek ere ez du gure balioa erabat definitzen.

Hura zaintzea garrantzitsua da oraindik. Hain zuzen ere bizi garen lekua delako, errespetua merezi du. Baina ez dugu «ni»-aren erdigune absolutu bihurtu beharrik.

Egoak «nire gorputza miresten ez bada, ez dut balio» esaten duenean, praktikak honela erantzuten du: «atsegin ez izateko beldurra dago; irudi bati atxikimendua dago; zaintza merezi duen gorputz bat dago».

Ez da gauza bera.

Lehen esaldiak itxi egiten du. Bigarrenak espazioa irekitzen du.

Emozioak ez dira nortasuna

Haserrea sentitzeak ez gaitu haserre bihurtzen.

Beldur izateak ez du esan nahi koldarrak garenik. Tristurak ez gaitu betiko hautsitako pertsona bihurtzen. Desirak ez du ezpurutasunik frogatzen. Erruduntasunak ez du automatikoki frogatzen erantzukizun osoa gurea denik.

Emozioak ibaiaren mugimenduak dira.

Kausa eta baldintzengatik agertzen dira: galera bat, hitz bat, oroitzapen bat, gorputz nekatu bat, harreman bat, itxaropen bat, zauri zahar bat, aldaketa hormonal bat, lorik gabeko gau bat, egoera bidegabe bat. Iristen dira, areagotzen dira, aldatzen dira, nahasten dira eta eraldatuz joaten dira.

Arazoa sortzen da honela diogunean:

«Pertsona haserrekorra naiz». «Ahula naiz». «Erruduna naiz». «Ez naiz nahikoa». «Mendekoa naiz». «Ez naiz gai askatzeko».

Agian patroiak daude. Komeni da haiek aitortzea. Baina gauza bat da patroi bat ikustea eta beste bat nortasun batean ixtea.

Zehaztasun handiagoz esan dezakegu:

«Nigan haserre handia agertzen da umiliatua sentitzen naizenean». «Nire beldurra abandonuaren aurrean aktibatzen da». «Erruduntasuna mugak jartzen ditudanean sortzen da». «Nire tristura galera honi lotuta dago». «Onarpen-nahia alderatzen naizenean pizten da».

Hitz egiteko modu honek ez du ezer ukatzen. Aitzitik, hobeto ikusten du.

Eta zehaztasunez ikusten dena landu daiteke.

Istorio pertsonala ere ez da kartzela bat

Gure istorioak asko eragiten digu.

Familiak, haurtzaroak, hezkuntzak, maitasunek, errefusek, galerek, akatsek, gaixotasunek, lorpenek eta porrotek arrastoa uzten dute. Ez gara hutsunean flotatzen ari diren izaki abstraktuak. Istorio zehatz batetik gatoz.

Baina istorio hori ez da kartzela absolutu bat.

Abandonua bizi izan duen pertsona batek beste modu batean lotzen ikas dezake. Egoera mingarri bat jasan duenak mugak eta konfiantza berreraiki ditzake. Urteetan ispiluaren aurrean bere burua gorrotatu duen norbaitek gorputza errespetuz tratatzen has daiteke. Erruduntasunean harrapatuta dagoen pertsona batek erantzukizuna ikas dezake bere buruari eraso gabe.

Ez da erraza. Ildo zaharrak sakonak dira. Baina sakonak ez du betierekoa esan nahi.

Ni ibai gisa ulertzeak hau ulertzen uzten du: urak norabidea, ibilgua eta lurraren oroimena ditu, baina korronte berriak ere jasotzen ditu.

Ekintza kontziente bakoitzak baldintza berri bat sartzen du.

Erreakzionatu aurretik etenaldi bat. Eutsitako muga bat. Arnasketa bat beldurraren erdian. Bidali gabeko mezu bat. Barkamen zintzo bat. Terapia-saio bat. Gorputzarekiko zaintza-keinu bat. Kalte egiten duenera ez itzultzeko erabaki bat.

Horrek ezerk ez du iragana ezabatzen. Beste ibilbide batera laguntzen dio.

Beti berbera ez izatearen askatasuna

Askatasun handia dago beti berdinak izan behar ez dugula ulertzean.

Ez gaude behartuta erreakzio bera mugagabe errepikatzera. Ezta jada itotzen gaituen irudi bati eustera ere. Atsegin izateko bizitzeari utz diezaiokegu. Posible da gorputza beste leku batetik zaintzea. Jabetu gabe maita daiteke. Beldurra sentitu eta duintasunez joka dezakegu. Erruduntasuna ere izan daiteke agintea eman gabe.

Une kontziente bakoitzak malgutasuna sartzen du.

Askatasun hau ez da fantasia xaloa. Aldatzeak lana, laguntza, praktika eta denbora eskatzen ditu. Baldintzatze sakonak daude. Benetako zauriak daude. Zenbait egoerak laguntza profesionala, babesa edo kanpoko esku-hartzea behar dute.

Hala ere, geure burua nortasun finko batera murrizteak sufrimendua gehitzen du.

Ez gara «antsiatsua», «pertsona zauritua», «porrot egin duena», «erruduna», «atsegin ez den gorputza», «patroi bat errepikatzen duena», «inoiz ezin duena», «gainditzen ez duena».

Prozesu biziak gara, non esperientzia horiek agertzen diren.

Batzuk indartsuak dira. Bat ere ez du zertan izan osotasuna.

Behatzen duen kontzientzia

Meditazioan garrantzitsua den zerbait aurkitzen dugu: «ni» deitzen dugunaren alderdi asko beha ditzakegu.

Gorputza behatzen dugu. Sentsazioak nabaritzen ditugu. Pentsamenduak ikusten ditugu. Emozioak aitortzen ditugu. Bulkadak antzematen ditugu. Istorioak ohartzen ditugu. Egoa ere ikus dezakegu bere irudia babesten saiatzen.

Hori guztia beha badezakegu, orduan ez gara zehazki zati horietako bat ere bakarka.

Ezagutzen duen kontzientzia bat dago.

Ez dago hau teoria abstraktu bihurtu beharrik. Nahikoa da eguneroko zerbaitetan esperimentatzea.

«Ez dut balio» pentsamendua agertzen da. Ikusi egiten dugu. Gorputz-lotsa sortzen da. Nabaritu egiten dugu. Etapa batengatiko erruduntasuna iristen da. Aitortu egiten dugu. Idazteko nahia dator. Behatu egiten dugu. Hil zenagatiko tristura irekitzen da. Lagundu egiten diogu.

Kasu bakoitzean, esperientzia dago eta esperientziaren ezagutza dago.

Espazio txiki hori oso garrantzitsua da. Han jada ez da nahitaezkoa pentsamendu bakoitzari, emozio bakoitzari edo nortasun zahar bakoitzari obeditzea.

Ibaia isurtzen da, eta kontzientziak ura begiratzen ikasten du, zurrunbilo bakoitzarekin beti nahastu gabe.

Ez-ni-k ez du erantzukizun-eza esan nahi

Interpretazio okerra litzateke honela pentsatzea: «ni finkorik ez badago, ezerk ez du axola; ez naiz erantzule».

Hori ez da budismoa. Ihesbidea da.

Nahiz eta ni trinko eta independenterik ez egon, ekintzek ondorioak dituzte. Hitzek zauritu edo sendatu egiten dute. Ohiturek izaera eraikitzen dute. Mugek axola dute. Erabakiek arrastoa uzten dute. Eragindako kaltea aitortu behar da. Konponketa beharrezkoa da oraindik.

Ez-ni-k ez du erantzukizuna ezabatzen. Zehatzago bihurtzen du.

Nire haserrea kausa eta baldintzengatik sortzen dela ikusten badut, kausa horiekin lan egin dezaket. Nire onarpen-beharra zauri zahar batetik badator, zaindu egin dezaket jokabide manipulatzaileak justifikatu gabe. Nire atxikimendua galera baten ondoren aktibatzen dela aitortzean, neurriak har ditzaket zikloa ez elikatzeko. Erruduntasunak egoera mingarri bat errepikatzera bultzatzen nauela nabaritzen badut, laguntza eska dezaket jokatu aurretik.

Ez naiz funts gaizto bat, ezta funts garbi bat ere.

Kontzientzia handiagoz jokatzen ikas dezakeen prozesu baldintzatuen multzo bat naiz.

Hau zorrotza eta itxaropentsua da aldi berean.

Praktika bat: ibaiari begiratu

Eseri isilik minutu batzuez.

Eraman arreta arnasketara. Gero behatu agertzen dena, ibai baten ertzean eserita bazeunde bezala.

Gorputz-sentsazio bat ager daiteke. Gero pentsamendu bat. Ondoren emozio bat. Beranduago oroitzapen bat. Agian gorputzaren irudi bat. Beharbada erruduntasun bat. Edo hil zenari buruzko esaldi bat. Jokatzeko premia sor daiteke. Onarpen-behar bat ere bai.

Agerpen bakoitzarekin, esan leunki:

«Hau ere isurtzen da».

Ez behartu joan dadin. Soilik aitortu ibaiaren parte gisa agertu dela.

Ondoren galdetu:

nire esperientziaren zein parte ari naiz nortasun finko bihurtzen?

Agian min bat. Akats bat. Galera bat. Gorputz bat. Harreman bat. Erruduntasun bat. Irudi bat. Familia-istorio bat.

Begiratu segundo batzuez eta erantsi:

«Hau nire bizitzaren parte da, baina ez da nire bizitza osoa».

Arnastu.

Gogoratzeko

Nia gorputzak, sentsazioek, pertzepzioek, formazio mentalek eta kontzientziak osatutako prozesu bat da. Elementu horietako bat ere ez da finko irauten. Hori ulertzeak nortasuna malgutzen du erantzukizuna ezabatu gabe. Alda gaitezke, ez baikara amaitutako estatua bat.

Huts hitzak beldurra eman dezake.

Eguneroko bizitzan, zerbait hutsik dagoela esaten dugunean, gabezia, falta, zuloa, galera etortzen zaizkigu gogora. Etxe huts bat. Aulki huts bat. Urdail huts bat. Bihotz huts bat. Horregatik, budismoak hustasunaz hitz egiten duela entzutean, jende askok irakaspen hotz, triste edo nihilista bat irudikatzen du.

Baina ez doa hortik.

Budismoan, hutsak ez du esan nahi ezerk ez duela axola. Ez du esan nahi pertsonak existitzen ez direnik, maitasuna faltsua denik, minak kontatzen ez duenik edo bizitzak zentzurik ez duenik.

Hutsak esan nahi du ezerk ez duela existitzen modu isolatu, finko, independente eta behin betikoan.

Dena kausen eta baldintzen mende dago. Dena erlazionatuta dago. Dena aldatzen da eusten dionaren arabera. Ezerk ez du betiko itxitako identitaterik.

Irakaspen hau sakona da eta komeni da astiro hurbiltzea. Gaizki ulertuta, bizitzaren ukazioa dirudi. Ondo ulertuta, espazioa, errukia eta askatasuna irekitzen ditu.

Hustasunak ez du mundua baliotik husten.

Zurruntasunetik husten du.

Ezerk ez du bere kabuz existitzen

Begira diezaiogun katilu bati.

Gauza sinple bat dirudi. Hor dago, mahai gainean. Uki dezakegu, erabili, garbitu, hautsi. Inork ez luke esango existitzen ez denik.

Baina hobeto begiratzen badiogu, ikusten dugu ez dela bere kabuz existitzen. Katilu hori hemen egoteko, buztina edo materialak, ura, sua, eskuak, makinak, garraioa, diseinua, merkataritza, erosi zuen pertsona bat, eusten dion mahai bat eta katiluetan edaten duen kultura bat behar izan dira.

Katilua erreala da, baina ez independentea.

Gauza bera gertatzen zaigu guri.

Ez gara izaki isolatuak. Baldintza askori esker existitzen gara: gorputza, elikagaiak, airea, hizkuntza, familia, historia, hezkuntza, kultura, zauriak, afektuak, klima, lana, gizartea, memoria, besteen erabakiak, nork bere erabakiak. «ni» deitzen duguna sare erraldoi baten barruan agertzen da.

Emozio bat ere baldintzen mende dago. Amorrua ez da ezerezetik sortzen. Nekeak, beldurrak, harrotasun zaurituak, injustiziak, hitz konkretu batek edo oroitzapen zahar batek ekar dezakete. Tristura galerari, maitasunari, itxaropenari, gorputz nekatuari edo bakardadeari lotuta agertzen da. Desira irudiz, gabeziez, ohituraz eta arintze-promesez elikatzen da.

Hau ulertzean, gauzak bloke itxi gisa ikusteari uzten diogu.

Prozesuak ikusten hasten gara.

Hutsak ez du esan nahi existitzen ez denik

Bereizketa hau funtsezkoa da.

Zerbait existentzia finkotik hutsik egoteak ez du esan nahi existitzen ez denik.

Harreman bat existitzen da, aldatzen bada ere. Mina existitzen da, identitate iraunkor bat ez bada ere. Errua esperientzia gisa existitzen da, beti egia esaten ez badu ere. Gorputza existitzen da, irudi finko bat ez bada ere. Maite dugun pertsona existitzen da, gurea ez bada ere. Nia modu konbentzionalean existitzen da, barneko estatua bat ez bada ere.

Hustasunak ez du esperientzia ukatzen. Zehatzagoa bihurtzen du.

Norbait dolu-aldian badago, krudela litzateke hari esatea: «dena hutsik dago, ez sufritu». Hori ez da jakinduria; sentsibilitate falta da. Absentziak min ematen du. Heriotzak bizitza bat eraldatzen du. Malkoak errealak dira.

Irakaspenak beste zerbaitetara jotzen du: mina existitzen da, baina ez du zertan kartzela sendo eta betiko bihurtu. Tristura aldatzen da. Errua azter daiteke. «betiko suntsitutako pertsona bat naiz» identitatea ez da egia finko bat.

Galera batean, bizitako maitasuna ez zen faltsua izan amaitu zelako. Existitu zen, arrastoa utzi zuen, kausak eta baldintzak izan zituen. Hala ere, ez da ere entitate iraunkor bat orainari berdin jarraitzera behartu diezaiokeena.

Egoera mingarri batean, nahasmena existitzen da. Nostalgia ere bai. Baina emozio isolatu batek ere ez du bizitzaren egia osoa biltzen. Haren hustasuna ikustea da samurtasun une bat, erru bat edo promesa bat errealitate absolutu bihurtu ez egitea.

Hutsak ez du esan nahi «ezerk ez du axola».

Esan nahi du «begiratu hobeto; ezer ez da zure beldurrak dioen bezain sendoa».

Istorioak ere hutsik daude

Adimenak oso istorio sinesgarriak fabrikatzen ditu.

«Nire bizitza galera honekin amaitu zen». «Leku hori galdu banuen, ez dut baliorik». «Oraindik faltan botatzen badut, berreskuratu behar dut». «Nire gorputza ez da nahikoa». «Errudun naiz». «Ez naiz inoiz aldatuko». «Gustatu behar dut ongi egoteko». «Garai hura zen nire aukera bakarra».

Istorio hauek trinkoak dirudite sinesten ditugunean. Pisua, tonua, irudiak eta aukeratutako frogak dituzte. Adimenak errealitate osoa balira bezala aurkezten ditu.

Baina arretaz begiratzen baditugu, ikusten dugu haiek ere zatiz eginak daudela.

Oroitzapen bat. Emozio bat. Gorputz-sentsazio bat. Ikasitako esaldi bat. Zauri zahar bat. Etorkizunarekiko beldur bat. Interpretazio bat. Desira bat. Irudi bat.

Istorioa ez da harkaitz bat. Eraikuntza bat da.

Horrek ez du esan nahi guztiz gezurra denik. Egiazko elementuak izan ditzake. Agian galera erreala egon zen, errefus erreala, kalte erreala, erru erreala, zahartze erreala. Praktikak ez ditu gertakariak ukatzen. Zalantzan jartzen duena adimenak inguruan eraikitzen duen istorio itxia da.

«Galera honek min ematen dit» egia zuzen bat da. «Ez dut baliorik amaitu zelako» solidotutako istorio bat da.

«Pertsona hau hil da» gertakari mingarri bat da. «Jada ez dago bizitza posiblerik niretzat» minetik jaiotako ondorio bat da.

«Kalte egin zidan zerbait faltan botatzen dut» egia izan daiteke. «Horregatik berreskuratu behar dut» aztertu beharra dago.

«Nire gorputza aldatu da» agerikoa izan daiteke. «Horregatik maitasuna gutxiago merezi dut» eraikuntza bat da.

Istorio baten hustasuna ikusteak ez du kolpeka suntsitzen. Lasaitu egiten du.

Identitatea ez da kondena bat

Askotan sufritzen dugu esperientzia bat identitate bihurtzen dugulako.

Ez dugu bakarrik esaten «beldurra dut». «Ahula naiz» esaten dugu. Ez dugu soilik onartzen «akats bat egin dut». «Hondamendi bat naiz» ondorioztatzen dugu. Ez dugu ikusten «nire gorputza aldatzen ari da». «Akabatuta nago» baieztatzen dugu. Ez dugu onartzen «kostatu egiten zait askatzea». «Mendekoa naiz» epaitzen dugu. Ez dugu behatzen «errua sentitzen dut». «Funtsean errudun naiz» sinesten dugu.

Hustasunak identitate zurrun horiek desmuntatzen laguntzen digu.

Identitate bat ere baldintzen mende dago. Urteetan kritika jaso badugu, agian akastun ikusten ikasi dugu. Indartsu izatean soilik saritu bagaituzte, agian zaurtezintasun-irudi bat eraiki dugu. Egoera mingarri baten ondoren, pertsona hautsiaren identitatea ager daiteke. Galera baten ondoren, agian baztertutako pertsonaren identitatea sortzen da. Zahartzean, egoak gorputz ez-nahikoaren identitatea fabrika dezake.

Baina hori guztia kausaz, hitzez, esperientziaz eta ohituraz eginda dago.

Ez da funts bat.

Horrekin lan egin dezakegu, hain zuzen ere, sendoa ez delako.

Hemen itxaropen handia dago. Zauri bat identitate finko bat balitz, ezer ezingo litzateke aldatu. Eredu bat gure behin betiko izaera balitz, ez legoke biderik. Praktika existitzen da garena eraldaketara irekita dagoelako.

Hustasunak ez gaitu ezabatzen.

Bertsio bakar batean giltzapetuta geratzetik askatzen gaitu.

Itxita ez egotearen irekitasuna

Hustasunaren gauzarik ederrena da irekitasuna esan nahi duela.

Ezerk identitate finkorik ez badu, ezer ez dago erabat itxita.

Emozio bat alda daiteke. Eredu bat ahul daiteke. Gorputzarekiko harremana eralda daiteke. Zauri batek arreta jaso dezake. Errua erantzukizun bihur daiteke. Amorrua muga bihur daiteke. Beldurrak euskarria aurki dezake. Tristura samurtasunarekin nahas daiteke. Desira maitasun ez hain jabetzaile baterantz bidera daiteke.

Geure buruaz dugun ideia bera ere ireki daiteke.

Ez gaude kondenatuta gure unerik okerrenean izan ginen pertsona zehatza izatera. Ezta besteek ikusi, esan edo baztertu zutena baino ez garela ere. Ez gara soilik amaitu zen garaia, hil zen pertsona, zahartzen ari den gorputza, egindako akatsa edo zeharkatu genuen zauria.

Hori guztia ibaiaren parte da.

Horietako ezerk ez du ibaia behin betiko ixten.

Hustasunak, horrela ulertuta, ez du zentzua suntsitzen. Zentzua forma bakar batean harrapatuta gera ez dadin ahalbidetzen du.

Errukia baldintzak ikustean sortzen da

Pertsonak kausaz eta baldintzaz eginda gaudela ulertzen dugunean, errukia sor daiteke.

Ez dena justifikatzen duen erruki inozo bat. Baizik eta ulermen zabalago bat.

Min ematen duen pertsona bere ezjakintasunak, beldurrak, historiak, ohiturak eta minak baldintzatuta egon ohi da. Horrek ez du bere erantzukizuna ezabatzen. Ezta gertu jarraitzera behartzen ere. Baina laguntzen du hura funts gaizto batera ez murrizten.

Gu ere baldintzatuta gaude.

Onespen-beharra ez zen ezerezetik agertu. Erruak historia du. Atxikimendua kausetatik jaiotzen da. Beldurrak ibilbideak ikasi zituen. Gorputzarekiko gogortasuna mezuz, konparazioz eta zauriz elikatu zen.

Baldintzak ikusteak haiekin lan egitea ahalbidetzen du.

«Horrelakoa naiz» bakarrik esaten badugu, atea ixten dugu. Kausak ikusten baditugu, kausa berriak sar ditzakegu: arreta, mugak, atsedena, terapia, adiskidetasuna, meditazioa, hitz zuzena, ekintza zuzena, gorputzaren zaintza, kaltegarria denetik urruntzea.

Errukiak ez du erantzukizuna ukatzen.

Adimentsuago bihurtzen du.

Ez erabili hustasuna ihes egiteko

Tranpa garrantzitsu bat dago: irakaspen sakonak giza emozioak saihesteko erabiltzea.

Norbaitek esan lezake: «dena hutsik dago, beraz ez lidake minik eman behar». Edo «nire nia ez da existitzen, beraz ez du axola zer egiten didaten». Edo «egoera mingarri hori ere hutsik dago, agian ez dut hain serio hartu behar». Ideia hauek ez dira jakinduria. Deskonexioa dira.

Hustasunak ez du sufrimendu konkretua baliogabetzen.

Kalterik badago, ikusi egin behar da. Egoera batek suntsitzen badu, babestu egin behar da. Gorputzak arreta medikoa behar duenean, artatu egiten da. Dolu baten aurrean, negar egiten da. Galera baten ondoren, prozesua zeharkatzen da. Kalte egin badugu, konpondu egiten da.

Azken egia ez da egunerokoaren egia ukatzeko erabili behar.

Egunerokoan, hitzek min ematen dute, gorputzak gaixotzen dira, pertsonak hiltzen dira, harremanak amaitzen dira, mugek axola dute. Hustasunak hori guztia betiko identitateetan ez solidotzen laguntzen digu, baina ez du ezabatzen.

Praktika espiritual on batek presenteago bihurtzen gaitu, ez iheskorrago.

Praktika bat: istorio bat deskonposatzea

Aukeratu zure adimenak errepikatzen duen istorio mingarri bat.

Adibidez:

«Ez dut baliorik». «Ez naiz inoiz ongi egongo». «Galdutakoa berreskuratu behar dut». «Errudun naiz». «Nire gorputza ez da nahikoa». «Pertsona hori gabe nire bizitzak ez du zentzurik».

Idatzi istorioa orri batean.

Orain galdetu zeure buruari:

Zer gertakari erreal dago istorio honen barruan? Zer emoziok elikatzen du? Zer gorputz-sentsazio agertzen da? Zer oroitzapenek parte hartzen du? Zer etorkizunarekiko beldur biltzen du? Zer behar dago azpian? Zer zati dagokio egoari edo irudiari? Zer gertakari gehiago geratzen dira kanpoan?

Ondoren, idatzi bertsio zehatzago bat.

«Ez dut baliorik» bihur daiteke: «segurtasunik eza eta errefusarekiko beldurra sentitzen ditut galera honen ondoren».

«Ez naiz inoiz ongi egongo» eralda daiteke: «orain doluak min handia ematen du eta nire adimenak ez du irtenbiderik ikusten».

«Galdutakoa berreskuratu behar dut» agian bihur daiteke: «nostalgia, errua eta beldurra sentitzen ditut; koadro osoa gogoratu behar dut».

«Nire gorputza ez da nahikoa» horrela adieraz daiteke: «konparazioa eta onespen-beharra daude; nire gorputzak zaintza behar du, ez epaia».

Irakurri esaldi berria arnasa hartuz.

Behatu ea espazio pixka bat gehiago dagoen.

Gogoratzeko

Hustasunak adierazten du ezerk ez duela modu independente eta finkoan existitzen. Pertsonak, emozioak eta istorioak kausen eta baldintzen mende daude. Ulermen honek ez du errealitatea ukatzen; kondena bihurtzea eragozten du eta eraldaketarako eta errukirako espazioa irekitzen du.

Ezer ez da bakarrik existitzen.

Esaldi hau bakuna dirudi, ia agerikoa. Hala ere, poliki begiratzen badugu, gure bizimodua alda dezake. Existitzen den gauza bakoitza besteen mende dago. Pertsona bakoitza harremanez, elikagaiz, hizkuntzaz, historiaz, zaintzaz, zauriz, klimaz, kulturaz, gorputzez, erabakiz eta zirkunstantziaz eginda dago.

Katilu bat buztinaren, uraren, suaren, esku batzuen, garraio baten, denda baten eta mahai gainean jarri zuen norbaiten mende dago.

Zuhaitz bat lurraren, euriaren, argiaren, sustraien, intsektuen, urtaroen eta airearen mende dago.

Hitz bat ikasitako hizkuntza baten, asmo baten, entzuten duenaren eta esaten den unearen mende dago.

Gu ere baldintza amaigabeen mende gaude.

Guk sortu ez dugun airea arnasten dugu. Esku askok erein, garraiatu eta prestatutako elikagaiak jaten ditugu. Besteek irakatsitako hitzekin pentsatzen dugu. Gure gorputza beste gorputz batzuetatik dator. Gure maitatzeko era nola maitatu gintuzten horren eraginpean egon zen. Gure zauriek ere badute historia.

Budismoak elkarmenpekotasuna deitzen dio honi.

Ez gara mundu bananduan isolatutako piezak. Sare bizi baten parte gara, non guztiak eragiten duen eta guztia eragina den.

Hori ulertzea ez da isilean errepikatzeko ideia polit bat. Irakaspen praktiko bat da. Apalago, arduratsuago eta errukitsuago bihurtzen gaitu.

Bananduta egotearen ilusioa

Sufrimenduaren zati handi bat bananduta sentitzetik jaiotzen da.

Besteengandik banandurik. Gorputzetik banandurik. Naturatik banandurik. Bizitzatik banandurik. Bere burua defendatu, gustatu, irabazi, kontrolatu, bere irudia babestu eta inoren mende ez egon behar duen «ni» batean itxirik.

Egoak banantze-sentsazio horretatik bizi da neurri handi batean.

Esan nahi du: «ni bakarrik», «nire arrakasta», «nire irudia», «nire arrazoia», «nire gorputza», «nire mina», «nire historia», «nire kontrola». Ez zaio gustatzen mendekotasuna onartzea, ahuleziarekin nahasten duelako. Nahiago du bere burua nahikoa dela ematea beharra aitortzea baino.

Baina inor ez da benetan bere buruaren jabe.

Maitasuna, elikadura, atsedena, aintzatespena, hizkuntza, kontaktua, orientazioa eta laguntza behar ditugu. Pertsonarik indartsuenari ere besteek eutsi diote uneren batean. Zaurgarri jaio ginen. Hitz egiten ikasi genuen norbaitek gertu hitz egin zuelako. Bizirik iraun genuen norbaitek zaindu gintuelako. Bizirik jarraitzen dugu mundu osoak era ikusgai eta ikusezinetan laguntzen duelako.

Elkarmenpekotasuna ukatzeak gogortu egiten gaitu.

Hura aitortzeak ez gaitu duintasun gutxiagoko egiten. Errealago egiten gaitu.

Harreman gara

Ez gara harremanak dituzten gizabanako soilak. Neurri handi batean, harremanez eginda gaude.

Adore-hitz batek egun bat alda dezake. Behin eta berriz errepikatutako umiliazio batek urteak marka ditzake. Haurtzaroko besarkada bat gorputzean gorde daiteke. Traizio batek gure fidatzeko era eragin dezake. Adiskidetasun batek ahaztutako zati bat itzul diezaguke. Galera batek gure identitatea berrantola dezake.

Honek ez du esan nahi dena besteen mende dagoenik, ezta ardurarik ez dugunik ere. Esan nahi du gure barne-bizitza ez dela isolamenduan eratzen.

Pentsa dezagun doluan. Norbait hiltzen denean, ez da kanpoko pertsona bat soilik desagertzen. Keinu, dei, oroitzapen, ordutegi, leku eta esanahien sare bat aldatzen da. Horregatik ematen du hainbeste min. Ez dugu objektu bat galtzen. Eusten zigun sarearen zati bat eraldatzen da.

Galera baten ondoren, antzeko zerbait gertatzen da. Bizimodu hark ohiturak, itxaropenak, planak, hizkuntza eta geure burua ikusteko erak ehundu zituen. Amaitzean, ez da zerbait falta soilik; munduan egoteko era bat desegiten da.

Egoera mingarri batean, elkarmenpekotasuna argitasun handiz ikusten da. Agian esperientzia hark gure autoestimua, gure konfiantza, gure mugak edo gure gorputza aldatu zuen. Ez ahulak garelako, baizik eta iragazkorrak garelako. Besteekin bizi duguna eragiten gaitu.

Egia horrek berak itxaropena dakar: zenbait harremanek kalte egiten badigute, beste batzuek sendatzen lagun gaitzakete.

Inor ez da bakarrik salbatzen

Kultura askotan bere buruaren jabe izatea miresten da.

Pertsona indartsuak ez du ezer behar. Denarekin ahal du. Ez du laguntzarik eskatzen. Ez du negarrik egiten. Ez dago inoren mende. Ez du pitzadurarik erakusten. Irudi hau erakargarria da egoarentzat, zaurituak izateko arriskua kontrolatzen duela baitirudi.

Baina irudi faltsua da.

Inork ez du bizitza ongi zeharkatzen erabat bakarrik. Isiltasuna, independentzia eta geure espazioa behar ditzakegu. Hori osasungarria da. Beste gauza bat da bakardade defentsiboa ideal espiritual bihurtzea.

Budismoak ez du isolamendu emozionala irakasten. Atxikimenduari, errukiari eta ardurari buruzko argitasuna irakasten du. Praktika-komunitate batek, adiskidetasun zintzo batek, maisu batek, nahikoa osasungarria den familia batek, terapeuta batek, epaitu gabe entzuten duen pertsona batek: horrek guztiak bidearen parte izan daiteke.

Doluan, presentzia behar dugu. Ez beti hitzaldi handirik. Batzuetan nahikoa da gertu esertzen den eta dena konpontzeko presarik ez duen norbait.

Galera baten ondoren, obsesioa elikatzen ez duen baina mina txikiesten ere ez duen adiskidetasun batek lagun gaitzake. «Ulertzen zaitut, eta, hala ere, ez zaizu komeni beste egiaztapen konpultsibo bat egitea» esateko gai den norbaitek.

Egoera batek kalte egiten duenean, laguntza eskatzea funtsezkoa da. Kanpoko begiradak dinamikaren barruan ikusteari utzi dioguna gogora dezake. Lotsak isolatu nahi gaitu; elkarmenpekotasunak elkarri eusteko gonbita egiten digu.

Laguntza eskatzea ez da porrota.

Bizitzak nola funtzionatzen duen aitortzea da.

Gure ekintzak ez dira gugan amaitzen

Dena erlazionatuta badago, ekintza bat bera ere ez da geratzen erabat ixten egiten duenarengan.

Hitz atsegin batek norbait lasai dezake, eta pertsona horrek agian beste bat hobeto trata dezake. Erreakzio krudel batek marka bat utz dezake, gero defentsa, amorru edo beldur gisa transmititzen dena. Muga osasungarri batek kalte-kate bat eten dezake. Barkamen zintzo batek aukera bat ireki dezake. Isiltasun koldar batek ere baditu ondorioak.

Elkarmenpekotasunak arduradun bihurtzen gaitu.

Ez denaren arduradun, baina bai gure zatiaren arduradun.

Esaten duguna axola du. Maitatzeko erak axola du. Alde egiteko erak axola du. Gorputza nola tratatzen dugun axola du. Gure lan egiteko erak axola du. Harreman bati dakarkiogun arreta edo axolagabekeria axola du.

Galera batean, adibidez, ez dugu beti bestearen mina saihestuko. Baina bai zain dezakegu hitza, krudeltasuna defentsa gisa ez erabili, ez manipulatu, itxaropen bat faltsuki ez luzatu jada jarraitu nahi ez dugula badakigu.

Egoera mingarri batean, agian distantzia irmoa behar dugu. Horrek ere baditu ondorioak. Besteei min eman diezaieke, kritika piztu dezake, familia bat asalda dezake. Hala ere, elkarmenpekotasunak ez du esan nahi geure burua sakrifikatzea inork sufri ez dezan. Esan nahi du sare osoa ikustea: nire duintasunak ere eragiten dio sareari; nire suntsipena ez da konponbide errukitsua.

Gure gorputza gorrotoz tratatzen badugu, gorroto hori ez da barruan soilik geratzen. Nola bizi garen, nola hitz egiten dugun, nola erakusten garen, seme-alabak nola hezten ditugun, beste gorputz batzuei nola begiratzen diegun eragiten du. Geure burua hobeto zaintzeak ere irradiatzen du.

Ezer ez da erabat isolatuta geratzen.

Sendatzea ere baldintzen mende dago

Sufrimendua baldintzetatik jaiotzen den bezala, arintzea ere bai.

Ez da nahikoa hobeto egon nahi izatea. Laguntzen duten baldintzak sortu behar ditugu.

Dolu bat zeharkatzeko, atsedena, konpainia, erritualak, denbora, adierazpen emozionala, pazientzia, oroimen maitekorra eta eguneroko bizitza samurtasunez eutsia behar daitezke.

Galera baten ondoren, zenbait estimuluren distantziak, gorputzaren zaintzak, adiskidetasun argiek, norberaren jarduerek, idazketak, terapiak behar izanez gero, mugikorrarekiko mugek eta norberarekiko begirada krudeltasun gutxiagokoak laguntzen dute.

Egoera mingarri batean, erabakigarriak dira kanpoko laguntza, segurtasuna, gertaera osoak gogoratzea, behar izanez gero distantzia hartzea, autonomia berreraikitzea, irizpidea berreskuratzea eta erruduntasuna gauza bera errepikatzeko betebeharrarekin ez nahastea.

Gorputzari dagokionez, borondate-indarra baino zerbait gehiago behar da. Hobeto lo egiteak, errespetutik entrenatzeak, kontuz jateak, konparazioak mugatzeak, kalte gutxiagoko edukiak jarraitzeak, beste era batera hitz egiteak, lotsa egia gisa ez baizik zauri gisa tratatzeak laguntzen dute.

Praktika espirituala ere baldintzen mende dago.

Gutxieneko espazio bat. Jarrera posible bat. Ordutegi errealista bat. Jarraibide bakun bat. Eskakizun gutxiago. Jarraitutasuna. Barne-adiskidetasuna.

Borondateak axola du, baina ez du bakarrik lan egiten.

Hau ulertzen dugunean, hainbeste iraintzeari uzten diogu geure buruari. «Ez naiz aldatzen hondamendi bat naizelako» esan beharrean, galde dezakegu: «zein baldintzak elikatzen dute eredu hau eta zein baldintza berri sar ditzaket?».

Galdera horrek bidea irekitzen du.

Errukia sarea ikustean

Elkarmenpekotasuna ulertzeak epaia bigundu dezake.

Ez du dena ezabatzen. Badira gelditu behar diren jokabide kaltegarriak. Badira muga beharrezkoak. Badira ezabatu ezin diren ardurak. Baina pertsona baten atzeko baldintzak begiratzeak laguntzen du hura bere ekintzarik okerrenera ez murrizten.

Min ematen duena ere baldintzatuta egon ohi da. Beldurra, ezjakintasuna, historia, ohiturak, mina, harrotasuna, heldutasun eza edo kontzientzia falta egon daiteke. Horrek ez du kaltea justifikatzen. Gogorarazten du soilik inork ez duela jokatzen esentzia isolatu batetik.

Gu ere baldintzatuta gaude.

Gure amorruak baditu kausak. Onarpen-beharrak baditu sustraiak. Atxikimendua ez da ezerezetik agertzen. Egoera mingarri batetik alde egiteko zailtasunak izan dezake historia bat. Gorputzarenganako gorrotoa kultura batean eta esperientzia zehatzetan ikasi zen. Erruduntasuna agian atsegin ematen urteak igaro ondoren jaio zen.

Baldintzak ikusteak ez du esan nahi ardura kentzea.

Esan nahi du adimen gehiagorekin eta gorroto gutxiagorekin lan egitea.

Esan dezakegu: «ulertzen dut pertsona honek sufrimendua izatea, eta, hala ere, distantzia behar dut». Era berean, aitor daiteke: «ulertzen dut zergatik jokatu nuen horrela, eta, hala ere, konpondu behar dut». Beste aukera bat da onartzea: «nire ereduak baditu sustraiak, baina ez dut hura elikatzen jarraitu nahi».

Benetako errukiak ez ditu mugak ezabatzen. Mendekuzale gutxiago eta argiago bihurtzen ditu.

Eusten diguten sare ikusezina

Ia beti gure bizitza era indibidualegian ikusten dugu.

«Nire lana», «nire etxea», «nire janaria», «nire lorpena», «nire ahalegina» esaten dugu. Egia dago horretan. Lan egin dugu, aukeratu dugu, eutsi diogu. Baina gauza bakoitzaren atzean sare bat dago.

Platerera iristen den janaria. Elektrizitatea. Ura. Errepideak. Metatutako ezagutza. Aulki bat, sendagai bat, liburu bat fabrikatu zuten pertsonak. Irakurtzen irakatsi zigutenak. Geure burua zaindu ezin genuenean zaindu gintuen norbait. Une txar batean eutsi zigun elkarrizketa bat.

Sare hau aitortzeak ez du gure meritua gutxitzen. Errealitatean kokatzen du.

Esker ona elkarmenpekotasuna ikustetik jaiotzen da.

Ez betebehar moral gisa, baizik eta pertzepzio gisa. Bat-batean, ohikoa ez da hain agerikoa izaten. Ulertzen dugu milaka keinuk eutsita bizi garela, horietako asko anonimoak.

Esker on hau egoaren aurkako sendagai bat izan daiteke.

Egoak dio: «dena nik egin nuen». Kontzientziak erantzuten du: «parte hartu nuen, bai, baina inoiz ez bakarrik».

Elkarmenpekotasuna eta ardura maitasunean

Elkarmenpekotasunetik maitatzeak esan nahi du maite ditugunengan eragiten dugula ulertzea.

Gure presentziak ukitzen ditu. Gure absentziak ere bai. Eztabaidatzeko, isiltzeko, zaintzeko, agintzeko, hausteko edo muga bati eusteko erak ondorioak sortzen ditu.

Honek ez du esan nahi kalte egiteko beldurrak paralizatuta bizi behar dugunik. Bizitza orok eragiten du. Erabaki zuzenek ere min eman diezaiokete norbaiti. Etapa bat amaitzeak, ezetz esateak edo egoera kaltegarri bat atzean uzteak sufrimendua sor dezake. Hala ere, badago aldea saihestezina den mina eragitearen eta axolagabekeriaz jokatzearen artean.

Maitasun helduak galdetzen du:

Zintzoa al naiz? Manipulatzen ari al naiz? Isiltasuna zigor gisa erabiltzen al dut? Eutsi ezin dudana agintzen al dut? Beldurragatik geratzen al naiz eta gero bestea errudundu? Krudeltasunez alde egiten al dut erruduntasunik ez sentitzeko? Errukia norberaren abandonuarekin nahasten al dut?

Elkarmenpekotasunak ez digu eskatzen perfektuak izatea. Eskatzen digu gogoratzea gure ekintzak besteen bizitzan sartzen direla.

Osagarria den zerbait ere gogorarazten digu: ez gara besteen emozio guztien arduradun. Gure jokabidea zain dezakegu, baina ezin dugu kontrolatu pertsona bakoitzak egiten duguna nola prozesatuko duen.

Oreka hori zaila da, baina funtsezkoa.

Elikatzen duguna hazten da

Elkarmenpekotasunak irakasten digu elikatzen duguna hazteko joera duela.

Konparazioa elikatzen badugu, eskasia hazten da. Erruduntasuna errepikatzen dugunean, kartzela handitzen da. Zauri bat etengabe berrikustean, irekita mantentzen da. Esker ona elikatzen badugu, presentzia gehiago ager daiteke. Etenaldiak praktikatzean, askatasuna indartzen da. Lotura osasungarriak zaintzen baditugu, laguntza hazten da. Mugak jartzean, duintasuna hazten da.

Ezer ez da baldintzarik gabe agertzen.

Galdera praktikoa da:

zer ari naiz elikatzen nire arretarekin, nire hitzekin eta nire ekintzekin?

Galdera honek edozein egoeratan balio du.

Doluan: oroimen maitekorra elikatzen al dut ala erruduntasun amaigabea? Galera baten ondoren: obsesioa elikatzen al dut ala berreraikuntza? Egoera mingarri batean: nostalgia selektiboa elikatzen al dut ala argitasun osoa? Gorputzaren aurrean: gorrotoa elikatzen al dut ala zaintza? Meditazioan: epaia elikatzen al dut ala itzulera samurra?

Bihar izango dugun bizitza, neurri batean, gaur ureztatzen dugunaren mende egongo da.

Ez dago dena gure mende, baina gure zatiak axola du.

Praktika bat: baldintzak ikustea

Aukeratu oraingo zailtasun bat.

Dolua, galera, egoera mingarria, gorputz-segurtasunik eza, antsietatea, erruduntasuna, amorrua edo onarpen-nahia izan daiteke.

Idatzi orri baten erdian esaldi labur bat:

«…gatik sufritzen ari naiz».

Gero, marraztu inguruan parte hartzen duten baldintza guztiak.

Adibidez:

Nekea. Bakardadea. Beldurra. Oroitzapenak. Sare sozialak. Lo falta. Familia-historia. Gustatzeko beharra. Erruduntasuna. Atxikimendua. Laguntza falta. Konparazioa. Data seinalatuak. Pertsona jakin batekiko kontaktua. Pentsamendu errepikatuak.

Ez bilatu errudunik. Bilatu baldintzak.

Ondoren, markatu bi mota:

Sufrimendua elikatzen duten baldintzak. Zaintza elika lezaketen baldintzak.

Aukeratu aste honetan alda dezakezun baldintza txiki bakar bat.

Pixka bat gehiago lo egitea. Egiaztapen konpultsiborik ez egitea. Norbaitekin hitz egitea. Hitzordu profesionala eskatzea. Hamar minutu ibiltzea. Oroitzapen batzuk oraingoz gordetzea. Gertaera osoak idaztea. Konparazioa murriztea. Bost minutu meditatzea. Erregulartasun handiagoz jatea. Muga bat jartzea.

Elkarmenpekotasuna baldintza zehatzak aldatuz praktikatzen da.

Gogoratzeko

Sare ikusgai eta ikusezinek eutsita bizi gara. Gure ekintzak baldintzen mende daude eta baldintzak ere aldatzen dituzte. Elkarmenpekotasuna aitortzeak isolamendua murrizten du, esker ona handitzen du eta gogorarazten du sendatzea, zaintzea eta etikoki jokatzea inoiz ez direla erabat bakarkako zereginak.

Errukia ez da gupida.

Ez da ahultasuna ere, sentimentalismoa, ezta munduko oinaze guztia bizkarreratzeko betebeharra ere. Askotan nahasten da bigun izatearekin, beti amore ematearekin, azkar barkatzearekin, kaltegarria dena jasatearekin edo edonor salbatzen saiatzearekin, nork bere burua suntsitu arte izanda ere.

Baina benetako errukia sakonagoa eta zorrotzagoa da.

Errukia sufrimendua aitortzea da, norberarena zein bestearena, eta hura arintzeko nahi zintzoz erantzutea. Ez du beste aldera begiratzen. Ez da gogortzen. Ez du inoren minaz gozatzen. Hala ere, ez du argitasunik galtzen.

Badago erruki inozo bat, honela dioena: «gaixoa, ez da ezer gertatzen». Beste bat ere badago, helduagoa, honela dioena: «sufrimendua dagoela ikusten dut, eta hain zuzen horregatik, kaltea handitzen ez duen moduan jokatu nahi dut».

Bigarren erruki horrek besarkatu dezake. Mugak ere jar ditzake. Denborarekin barka dezake. Batzuetan urrundu egin behar du. Zenbaitetan samurtasunez hitz egiten du. Beste batzuetan irmotasunez esaten du ezetz.

Erruki budista ez datza besteekin itsuan sufritzean. Argitasunez sufritzean datza.

Sufrimendua ikustea

Errukia izan dadin, lehenik sufrimendua aitortzeko gai den begirada bat egon behar da.

Ez da beti erraza. Batzuetan besteen mina ikusi eta defendatu egiten gara. Gaia aldatzen dugu, gutxiesten dugu, aholku azkarrak ematen ditugu, sufritzen duena errudun jotzen dugu edo horrenbesterako ez dela esaten diogu geure buruari. Beste batzuetan, geure minaren aurrean, antzeko zerbait egiten dugu: aurrera jarraitzeko exijitzen diogu geure buruari, lotsatu egiten gara, konparatzen gara, ahul deitzen diogu geure buruari.

Errukia ukatzeari uzten diogunean hasten da.

Hemen tristura dago. Hemen beldurra dago. Hemen zauri bat dago. Hemen bakardadea dago. Hemen pertsona bat dago, ahal duena eusten saiatzen. Hemen gorputz nekatu bat dago. Hemen atxikimenduan, erruan edo lotsan harrapatuta dagoen gogo bat dago.

Doluan, errukiak absentziaren handitasuna aitortzen du. Ez dio pertsonari esaten: «dagoeneko hobeto egon behar zenuke». Ezta galera esaldi polit bihurtzen ere. Errespetuz hurbiltzen da eta ulertzen du maitasun zaurituak denbora behar duela.

Galera baten ondoren, mina barregarri bihurtu gabe begiratzeko aukera ematen du. Amaitutako etapa batek asko hauts dezake barruan, nahiz eta kanpotik besteek «pasatuko zaizu» esan. Zerbait denborarekin pasatzeak ez du esan nahi orain minik ez duenik.

Egoera mingarri batean, errukiak konplexutasuna ikusten du. Errua, mendekotasuna, nostalgia, beldurra eta lotsa aitortzen ditu. Ez du krudelkeriaz galdetzen: «nola jasan ahal izan zenuen hori?». Hobe galdetzen du: «zer behar duzu berriro seguru egoteko eta argitasuna berreskuratzeko?».

Gorputzarekin, errukiak ohitura batzuetan ezkutatutako indarkeria antzematen du: etengabe konparatzea, gorrototik entrenatzea, izu-ikaratik apaintzea, ispiluaren aurrean norbere buruari irain egitea. Ez da segurtasunik ezaz trufatzen. Zaintza behar duen zauri gisa tratatzen du.

Errukia norbere buruarekiko

Askok uste dute errukia lehenik besteengana zuzendu behar dela.

Bakardadean, norbere buruarekiko errukia ezinbesteko bihurtzen da. Pertsona bakarti batek oso gogor tratatu dezake bere burua: «zerbait txarra izango dut nik», «inork ez nau bilatzen», «ikusezina naiz». Errukiak ez du benetako loturen beharra ukatzen, baina eragozten du behar hori norbere buruarekiko mespretxu bihurtzea.

Noblea dirudi, baina askotan osatu gabe dago. Geure burua erruki apur batez tratatzen ikasten ez badugu, besteei ematen diegun laguntza erruarekin, onespen beharrarekin, baztertze beldurrarekin edo ezinbestekoak sentitzeko nahiarekin nahas daiteke.

Norbere buruarekiko errukia ez da berekoikeria.

Lehendik dagoen minari barneko indarkeria gehitzeari uztea da.

Norbait doluan dagoenean, gogor hitz egin diezaioke bere buruari: «gehiago egin beharko nukeen», «ezin naiz hondoratu», «bizitzen jarraitzen badut, hura traizionatzen dut». Errukiak erantzuten du: «sufritzen ari zara maite izan zenuelako; eginkizun dagoena berraztertu dezakezu betiko zigortu gabe».

Galera baten ondoren, gogoak beharbada esaten du: «ez nintzen nahikoa izan», «ondo nagoela frogatu behar dut», «nire gorputza aldatu behar dut, hark damu dezan». Erantzun errukitsu bat soberagoa izango litzateke: «honek min ematen du; ez bihurtu baztertzea zure aurkako kondena».

Egoera mingarri bat aldatzean, erruak gogor eraso dezake. «Kalte egin dut», «agian gehiegikeria egin nuen», «jasan beharko nukeen». Errukiak ez du erantzukizuna ezabatzen, baina funtsezko zerbait gogorarazten du: norbere duintasuna babesteak ere balio du.

Ispiluaren aurrean, keinu errukitsu bat oso xumea izan daiteke: norbere buruari irain egiteari uztea. Agian oraindik ez da gorputzarekiko maitasunik agertzen. Ez dio axola. Lehen urratsa su-eten bat izan daiteke: «ez dizut hitz egingo nire etsaia bazina bezala».

Batzuetan errukia horrela hasten da, ahopean, emozio handirik gabe:

«Hau zaila da». «Ez dut neure burua suntsitu beharrik hobetzeko». «Zaindu dezaket neure burua apur bat honen erdian».

Errukiak ez du justifikatzea esan nahi

Nahasmen arriskutsu bat da errukitsu izateak dena justifikatzera behartzen duela pentsatzea.

Ez da egia.

Uler dezakegu norbaitek bere minetik jokatzen duela eta, hala ere, aitortu bere jokabideak kalte egiten duela. Posible da pertsona baten zauriak ikustea, hark umilia gaitzan utzi gabe. Baita norbaitek bakea aurki dezan desiratzea ere eta, aldi berean, distantzia mantentzea.

Argitasunik gabeko errukia inozokeria bihurtzen da. Errukirik gabeko argitasuna gogortasun bihur daiteke.

Biak behar ditugu.

Egoera mingarri batean, bereizketa hau erabakigarria da. Beharbada beste pertsonak istorio zaila du, inporta ez izateko beldurra, antzinako zauriak edo emozioak kudeatzeko ezgaitasuna. Hori ulertzeak gorrotoa bigundu dezake. Hala ere, ez du behin eta berriz egindako kaltea onargarri bihurtzen.

Gauza bat da pentsatzea: «ulertzen dut sufritzen duela». Beste oso bestelakoa: «horregatik gelditu behar dut, nahiz eta suntsitu nazan».

Erruki helduak esan dezake:

«Zure sufrimendua ikusten dut, baina ezin dut tratu hau onartu». «Ondo egotea desiratzen dizut, baina distantzia behar dut». «Ulertzen dut nire mugak min ematea, eta hala ere mantendu egiten dut». «Ez dut zure mina aitzakia gisa erabiliko neurea alde batera uzteko».

Erruki modu hau ez da beti ongi hartuko. Batzuetan gure mugarik ezaz baliatzen zenak berekoikeria deituko dio gure argitasunari. Praktika errukia menderatzearekin ez nahastean datza.

Besteen mina ez da osorik gurea

Maite dugun norbait sufritzen ikusten dugunean, hura salbatzeko nahia sortzen da.

Negarrez dagoen seme-alaba bat. Larrituta dagoen senide bat. Gaixorik dagoen guraso bat. Hautsitako adiskidetasun bat. Bere ohituretan harrapatuta dagoen norbait. Errukiak hurbiltzeko bultzada sentitzen du.

Bultzada hori ederra da, baina jakinduria behar du.

Ezin dugu beste pertsona baten bizitza beraren ordez bizi. Ezin ditugu haren zauri guztiak sendatu, haren erabaki guztiak hartu, haren akats guztiak saihestu, ezta haren ondorio guztiak bizkarreratu ere. Hori saiatzea maitasuna irudi daiteke, nahiz eta batzuetan sufritzen ikustearen mina jasateko beldurretik jaio.

Laguntzea ez da besteen sufrimenduaz jabetzea.

Lagun egin dezakegu, entzun, bideratu, eutsi, baliabideak eskaini, mugak jarri, eskuragarri egon ahal den neurrian. Baina gizaki bakoitzak bere bidea, bere kausak, bere baldintzak eta bere erantzukizuna ditu.

Doluan, norbaiti lagun egiteak ez du esan nahi tristura kentzea. Esan nahi du bera bakarrik ez uztea haren barruan. Galera baten ondoren, lagun bati laguntzeak ez du esan nahi haren obsesioa elikatzea, ezta leialtasunagatik beste pertsona automatikoki gorrotatzea ere. Egoera mingarri batean, laguntzeak pazientzia eska dezake, baina baita argitasuna ere: gertaerak gogoratzea, aterpea eskaintzea, laguntza eskatzera animatzea, kanpotik mespretxuz ez bultzatzea.

Errukiak muga apal bat aitortzen du:

«lagun egin diezazuket, baina ezin dut zure ordez bizi».

Errukia eta mugak

Muga bat erruki-ekintza bat izan daiteke.

Hau ulertzea kosta egiten da errukia atsegin ematearekin lotzen badugu. Baina askotan mugak sufrimendua murrizten du epe luzera, nahiz eta hasieran deserosotasuna eragin.

Elkarrizketa suntsitzaile bati ezetz esateak biak babes ditzake kalte gehiagotik. Egoera mingarri batetik urruntzeak eragotz dezake zikloak elikatzen jarraitzea. Mezu manipulatzaile bati ez erantzuteak dinamika bat eten dezake. Eztabaida batean irain egiteari uko egiteak hitza zaintzen du. Gimnasioan norbere burua zigortzeari uzteak gorputza babes dezake.

Errukiak ez du beti laztantzen.

Batzuetan geldiarazi egiten du.

Guraso errukitsu batek ez du seme-alaba baten edozein jokabide onartzen. Adiskidetasun errukitsu batek egia zail bat esan diezaguke. Bere burua errukiz maite duen pertsona bat ez da behin eta berriz atxikimendu beraren atzetik eramaten uzten.

Muga errukitsua ez da zigortzeko nahitik jaiotzen. Sufrimendua ez handitzeko nahitik jaiotzen da.

Argitasunez adieraz dezakegu:

«Ez dut elkarrizketa honekin jarraituko irainik badago». «Distantzia behar dut neure burua zaintzeko». «Ulertzen dut min ematea, baina nire erabakia hau da oraindik». «Ezin dizut lagundu neure burua suntsitzen duen moduan». «Nire gorputzak atsedena behar du, ez zigor gehiago».

Irmotasuna eta bihotza ez daude elkarren aurka.

Errukia egoera zehatzetan

Errukia beharraren arabera aldatzen da. Batzuetan isilean lagun egiten du; beste batzuetan otordu bat, dei bat edo laguntza profesionala eskaintzen du. Min egiten digun pertsona baten aurrean, muga argi baten bidez adieraz daiteke. Lanean, beharbada, akats egiten duena ez umiliatzean datza eta, aldi berean, akatsa zuzentzean.

Ezin dugu beti besteen sufrimendua arindu. Erruki helduak ezintasun hori onartzen du atzera egin gabe eta mina bereganatu gabe. Galdetzen du zerk laguntzen duen benetan, zer dagokigun eta zerk behar duen besteen esku-hartzea.

Errukia ez da dena xurgatzea

Badira pertsona sentiberak munduko sufrimendua ikustean asko sufritzen dutenak.

Berriak, gerrak, gaixotasunak, injustiziak, tratu txarra jasaten duten animaliak, besteen bakardadea, familiako mina. Dena sartzen da. Denak pisatzen du. Eta erru bat agertzen da: «nola egon naiteke ondo besteek sufritzen badute?».

Errukiak oreka behar du nekadura bihur ez dadin.

Ezin dugu munduko min guztia gure gorputz mugatuarekin xurgatu. Hori egiteak ez die sufritzen dutenei laguntzen eta jarduteko gure gaitasuna suntsitu dezake. Praktika bihotza zabalik mantentzean datza lurra galdu gabe.

Informatu gaitezke intoxikatu gabe. Ahal den tokian lagundu. Dirua eman, lagun egin, parte hartu, entzun, bozkatu, zaindu, hezi, gure ingurunean jardun. Baita atseden hartu, barre egin, jan, lo egin eta bizi ere behar dugu.

Erruki agortua herra edo blokeo bihurtzen da.

Erruki jasangarri batek badaki esaten:

«Honek axola dit». «Nire partea egingo dut». «Ezin dut denarekin kargatu». «Neure burua zaindu behar dut eskuragarri jarraitzeko».

Munduko sufrimenduak pertsona esnatuak behar ditu, ez barrutik erreta dauden pertsonak.

Errukia entrenamendu gisa

Errukia ez da beti berez sortzen.

Batzuetan itxita gaude, nekatuta, haserre edo zauritu gehiegirekin. Ez dugu itxurarik egin behar. Errukia pixkanaka entrena daiteke.

Egoera xumeekin hasten gara. Kalterik egin gabe sufritzen duen pertsona bat. Animalia zaurgarri bat. Haur beldurtu bat. Geure gorputz nekatua. Triste dagoen gure zati bat.

Gero zabaldu egiten dugu.

Pertsona zail bat. Haserrarazten gaituen norbait. Oroitzapen zail bat. Senide korapilatsu bat. Baita kalte egin zigun norbait ere, horrek gure argitasuna arriskuan jartzen ez badu.

Ez da kontua geure buruari maitasuna sentitzera behartzea. Errukia oinarrizko ulermen gisa has daiteke: «pertsona honek ere sufritzen du eta kausa eta baldintzetatik jokatzen du». Zenbait kasutan, gehituko dugu: «eta hain zuzen horregatik mantentzen dut distantzia».

Errukiak ez du beti fisikoki hurbiltzen.

Batzuetan barnetik hurbiltzen du giza izaera komunera kanpoko mugak ezabatu gabe.

Praktika bat: errukia mugekin

Pentsa ezazu errukia eta zailtasuna nahasian sentitzen dizkiozun pertsona batengan.

Sufritzen duen norbait izan daiteke, min egin zizun norbait, oroitzapen zail bat, senide bat, egoera mingarri bateko pertsona bat.

Idatzi hiru esaldi:

«Aitortzen dut pertsona honek sufri dezakeela honengatik…» «Aitortzen dut bere sufrimenduak ez duela justifikatzen…» «Muga errukitsu bat honakoa izango litzateke…»

Adibidez:

«Aitortzen dut pertsona honek inporta ez izateko beldurragatik sufri dezakeela». «Aitortzen dut bere sufrimenduak ez dituela irainak justifikatzen». «Muga errukitsu bat elkarrizketa oldarkorrekin ez jarraitzea izango litzateke».

Edo:

«Aitortzen dut pertsona hori ere zaurituta egon daitekeela». «Aitortzen dut bere minak ez nauela itzultzera behartzen». «Muga errukitsu bat sendatzen naizen bitartean distantzia mantentzea izango litzateke».

Ariketa honek bihotza eta argitasuna lotzen laguntzen du.

Gogoratzeko

Errukiak sufrimendua ikusten du eta erantzuten du kaltea justifikatu gabe eta dena xurgatu gabe. Norbere burua barne hartzen du, mugak onartzen ditu eta laguntza erreskate konpultsibotik bereizten du. Bere galdera ez da nola eman onbera itxura, baizik eta zein erantzunek murrizten duen benetan sufrimendua.

Bada maitasun molde bat jabetzen saiatzen ez dena.

Ez du lehenbizi galdetzen zer jasoko duen. Ez dio besteari eskatzen bere segurtasun-ezak oro baretzeko. Ez du inor jabetza, salbazio edo balio pertsonalaren froga bihurtu beharrik ere.

Tradizio budistak maitasunezko ontasunaz hitz egiten du, askotan metta hitzaren bidez ezaguna. Ongia desiratzen duen bihotzaren jarrera bat da: norberarentzat, maite ditugun pertsonentzat, axolagabe gertatzen zaizkigunentzat, baita ulertzea kostatzen zaigunentzat ere.

Ez da erromantizismoa. Ez da ahulezia. Ez da xalotasuna. Ez da gauza ororen aurrean irribarre egitea. Ez da edozein tratu onartzea.

Maitasunezko ontasuna indar lasai bat da, izakiei begiratu eta, benetan, sufrimendutik libre egon eta bakea aurki dezaten desiratzen duena.

Gauza erraza dirudi. Baina ez da. Gure bihotza lehentasunez, zauriz, beldurrez, epaiz, konparazioz eta defentsaz beterik egon ohi da. Batzuk maite ditugu, beste batzuk baztertzen, asko ez ikusiarena egiten. Geure buruarekiko ere gogortasuna, lotsa edo mespretxua senti dezakegu.

Maitasunezko ontasuna lantzeak beste norabide bat trebatzea esan nahi du.

Beti defentsatik bizi beharrean, ez-erasoaren oinarrizko asmo bat lantzen hasten gara.

Ongia desiratzea

Ongia desiratzeak ez du esan nahi norbaitek egiten duen guztia ontzat ematea.

Pertsona bat zoriontsua izatea desira dezakegu eta, aldi berean, muga argiak eutsi. Norbait senda dadin espero dezakegu berriro min egiten uzten ez diogula. Posible da, halaber, hildako pertsona bat maitatzea amaigabeko erru bati lotuta geratu gabe.

Maitasunezko ontasunak ez du adimena ezabatzen.

Aitzitik, bihotza beharrezkoa ez den gorrototik garbitzen du.

«Ongi egon zaitezen» esaten dugunean, ez dugu «egin nahi duzuna nirekin» esaten. Ez diogu egiari uko egiten, ezta mugei ere. Aitortzen ari gara, sakon-sakonean, izaki batek ere ez duela sufritu nahi. Modu nahasi, mingarri edo berekoian jokatzen dutenek ere segurtasuna, arindua, aitortza edo maitasuna bilatzen dute nolabait, gaizki egiten badute ere.

Horrek ez du kaltea zuritzen.

Begirada zabaltzen du soilik.

Egoera mingarri batean, adibidez, maitasunezko ontasunak honela jo lezake: «bakea eta laguntza aurki ditzazun desiratzen dut, baina ezin dut dinamika honen barruan jarraitu». Esaldi horrek bihotza eta muga ditu. Ez du gorrotoa elikatzen, nahiz eta distantzia mantendu. Ez du bestea munstro bihurtzen, baina gu ere ez gaitu sakrifizio bihurtzen.

Ongia desiratzeak ez du geratzera behartzen.

Batzuetan maitatzeko modurik osasungarriena urruntzea da, suntsipenik desiratu gabe.

Norberarengandik hastea

Pertsona askori kostatzen zaie maitasunezko ontasuna beren buruarekiko lantzea.

Berekoia iruditzen zaie. Edo barregarria. Edo faltsua. Lehenik hobeak, lasaiagoak, eskuzabalagoak, meheagoak, indartsuagoak, baliagarriagoak, duinagoak izan beharko luketela esaten diote beren buruari. Ontasuna akats guztiak zuzendu ondoren bakarrik iristen den sari bat balitz bezala.

Baina bidea alderantziz dabil.

Ez gara geure burua ondo tratatzen hasten dagoeneko perfektuak garelako. Geure burua hobeto tratatzen hasten gara geure buruarekiko gorrotoak ez gaituelako askatzen.

Doluan dagoen pertsona batek honela esan beharko dio agian bere buruari: «min hau kontuz zeharkatu ahal izan dezadan». Ez besteek baino gutxiago sufritu nahi duelako, baizik eta berak ere errukia merezi duelako.

Galera baten ondoren, norbaitek hau errepika lezake: «ukatze hau neure buruarekiko mespretxu bihurtu ez dezadan». Esaldi horrek ez du galera ezabatzen. Bihotza zauri gehigarri batetik babesten du.

Egoera mingarri bat aldatu duenak zerbait zehatzagoa behar du agian: «neure duintasunari eutsi ahal izan diezaiodan erru sentitu arren». Hemen maitasunezko ontasuna ez da biguna. Hausten duenera ez itzultzen laguntzen duen indar bat da.

Gorputzaren aurrean, praktika apal hasi daiteke: «gorputz hau errespetuz tratatu ahal izan dezadan». Agian oraindik ez dago erabateko onarpenik. Ez dio axola. Lehen keinua gerra uztean datza, une batez bada ere.

Norberarekiko maitasunezko ontasunak ez du esaten: «dena ondo egiten dut». Hau esaten du: «ez dut neure burua gorrotatu beharrik ikasteko».

Ontasunaren hizkuntza

Metta-ren praktika tradizionalak esaldi laburrak erabili ohi ditu.

Ez dira formula magikoak. Ez dute gu indarrez konbentzitu nahi. Bihotza bideratzeko errepikatzen ditugun hazi gisa funtzionatzen dute.

Esaldi posible batzuk hauek dira:

Bakean egon ahal izan nadin. Sufrimendutik libre egon ahal izan nadin. Segurtasunez bizi ahal izan nadin. Gorputz hau eta gogo hau zaindu ahal izan ditzadan. Neure burua ontasunez tratatu ahal izan dezadan. Esnatu ahal izan nadin.

Ez da emozio biziarik sentitu behar haiek errepikatzean. Batzuetan praktika lehorra dirudi. Deserosoa ere gerta daiteke. Urteak badaramatzagu geure buruari gogortasunez hitz egiten, esaldi atseginek arrotz jo dezakete hasieran.

Horrek ez du esan nahi balio ez dutenik.

Gogoak errepikapenez ikasten du. Urteetan konparazioa, erru, eskakizuna edo beldurra landu ditugun bezala, bizitzari zuzentzeko beste modu bat landu dezakegu.

Komeni da esaldi erraz, sinesgarri eta garbiak aukeratzea. «Sakonki maite dut neure burua» urrunegi gertatzen bada, «gaur neure buruari min ez egin diezaiodan» esaldiarekin has gaitezke. «Nire gorputza zoragarria da» faltsu sentitzen bada, agian hobe da «nire gorputza errespetuz tratatu ahal izan dezadan» esatea.

Maitasunezko ontasunak ez du puzterik behar.

Zintzoa izan behar du.

Maite dugunarekiko ontasuna

Errazagoa da maite dugun norbaitekin lantzea.

Samurtasuna pizten digun pertsona bat ekar dezakegu gogora: seme-alaba bat, adiskidetasun bat, maisu bat, senide bat, baita animalia bat ere. Hura gogoratzean, bihotza modu naturalean biguntzen da.

Orduan errepikatzen dugu:

Ongi egon zaitezen. Bakean egon zaitezen. Sufrimendutik libre egon zaitezen. Zure bihotzak atsedena aurki dezan. Segurtasunez eta zainduta bizi zaitezen.

Praktika honek bihotzari ongia desiratzeko bere gaitasuna erakusten dio.

Doluan, hil denarengana zuzen daiteke. Pertsona hori fisikoki jada ez egon arren, maitasunak desio lasai baten forma har dezake: «bakean egon zaitezen; nire maitasuna erru bihur ez dadin; samurtasunez gogora zaitzadan». Ez dugu zehazki jakin behar heriotzaren ondoren zer gertatzen den horrela lantzeko. Nahikoa da maitasunari forma ez hain jabetzaile bat aurkitzen uztea.

Galera baten ondoren, garrantzitsua izan zenarekiko ontasuna beranduago etor daiteke. Hasieran agian minegi egiten du. Ez da behartu behar. Pixka bat leku dagoenean, agian esan ahal izango dugu: «ongi egon zaitezen, zure bidea jada nirekin ez bada ere». Esaldi honek min egin dezake, baina askatu ere egiten du.

Kalte larririk izan bazen, ez dugu geure burua behartu behar ongia goizegi desiratzera. Maitasunezko ontasuna ezin da zartailu espiritual gisa erabili. Lehenik segurtasuna, argitasuna eta babesa behar dira. Aurrerago, sortzen bada, agian desira dezakegu pertsona hori senda dadin, berriro hurbildu gabe.

Pertsona neutroenganako ontasuna

Praktika gero zabaltzen da normalean gure gogoan leku handirik hartzen ez duten pertsonenganaino.

Supermerkatuko kutxazaina. Banatzaile bat. Bulego bat garbitzen duen norbait. Kalean gurutzatzen dugun pertsona bat. Autobus baten gidaria. Telefonoko ahots bat. Pantaila baten atzean lan egiten duena eta inoiz ikusten ez duguna.

Normalean funtzio gisa tratatzen ditugu. Zerbitzu bat ematen digute, gertu pasatzen dira, agertu eta desagertzen dira. Maitasunezko ontasunak gogorarazten du bakoitzak barne-bizitza bat duela.

Pertsona horrek ere beldur du. Maitatua izatea ere desiratzen du. Agian nekatuta dago. Baliteke norbait galdu izana. Agian familia bat mantentzen du. Baliteke galera bat bizitzen ari izatea. Beharbada gogortasunez begiratzen dio ispiluari. Agian harreman zail bat bizi du eta inork ez daki.

Ez dugu haren historia ezagutu behar haren gizatasuna aitortzeko.

Horrela lantzeak eguneroko bizitza aldatzen du. Zakarragoak izatetik gutxiago, gure presan soilik zentratuta egotetik gutxiago, «ni»-aren burbuilan itxita egotetik gutxiago bihurtzen gaitu. Begirada atsegin bat, hitz zuzen bat edo pixka bat pazientzia keinu txiki iruditu daitezke. Sare elkarmenpekoaren barruan, ez dira halakoak.

Maitasunezko ontasuna bihotzean hasten da, baina mundua tratatzeko moduan nabaritzen da.

Pertsona zailenganako ontasuna

Hemen praktika serio bihurtzen da.

Maite dugun norbaitengan pentsatzea nahiko erraza da. Pertsona neutro bati ongia desiratzea atsegina gerta daiteke. Baina maitasunezko ontasuna norbait zailenganantz eramateak gure zauriak ukitzen ditu.

Oroitzapen zail bat izan daiteke. Senide korapilatsu bat. Umiliatu gintuen norbait. Bere kaltea aitortzen ez duen pertsona bat. Min egin zigun hura. Amorrua, bekaizkeria edo beldurra sortzen digun norbait.

Ez da komeni kasurik mingarrienetik hastea. Entrenamenduko lehen egunean pisu gehiegizko bat altxatzen saiatzea bezala litzateke. Lehenik zailtasun neurritsu bat aukera dezakegu: haserretzen gaituen norbait, baina suntsitzen ez gaituena.

Esaldia zaindua izan behar da.

Ez da «maite zaitut» esan behar. Ez da hurbiltasunik sentitu behar. Gertatutakoa ukatu ere ez dugu egin behar.

Honela landu dezakegu:

«Nahasmenduz jokarazten zaituen sufrimendutik libra zaitezen». «Argitasuna aurki dezazun». «Gorrotoak, beldurrak edo ezjakintasunak menderatuta bizi ez zaitezen». «Ni herran harrapatuta geratu ez nadin». «Mugak mantendu ahal izan ditzadan kalterik desiratu gabe».

Esaldi hauek bi gauza babesten dituzte: bihotza eta argitasuna.

Pertsona batek min sakona egin badigu, agian oraingoz praktika egokia ez da hari ontasuna zuzentzea, baizik eta geure buruari ontasuna zuzentzea: «seguru egon ahal izan nadin; sendatu ahal izan nadin; distantzia mantendu ahal izan dezadan». Hori ere metta da.

Maitasunezko ontasunak ez du inoiz leku arriskutsu batera itzultzera behartu behar.

Barneko etsaia

Batzuetan pertsona zaila geu gara.

Kostatzen zaigu geure burua barkatzea. Desira jakin batzuek lotsarazten gaituzte. Ezin dugu gure tristura jasan. Gorputza gorrotatzen dugu. Gure ahulezia baztertzen dugu. Haserretzen gara galera bati lotuta jarraitzeagatik. Erru sentitzen dugu egoera mingarri bat aldatu izanagatik. Hobeto meditatu, hobeto maitatu, hobeto bizi beharko genukeela pentsatzen dugu.

Kasu horietan, praktikak barneko etsaia ukitu behar du.

Onartzea kostatzen zaigun geure zati hori ekar dezakegu gogora: beldurra, mendekotasuna, amorrua, gorputz-lotsa, erru, onespen-nahia.

Ez agintea emateko. Gorrotatzeari uzteko.

«Beldurtuta dagoen zati hau zainduta senti dadin». «Erru hau entzuna izan dadin nire bizitza gobernatu gabe». «Lotsa honek nire gorputza gaizki tratatzera eraman ez nazan». «Onespen-nahi hau atseden hartu ahal izan dezan». «Nire amorrua muga argi bihur dadin».

Praktika modu hau oso zehatza da. Ez da ideia garaietan galtzen. Benetan sufritzen dugun eremuekin egiten du lan.

Maitasunezko ontasunak ez du gure irudi perfektu bat maite.

Gure zati zaurituei erasorik gabe begiratzen ikasten du.

Ontasuna gorrotoaren kontrako sendagai gisa

Gorrotoak gogortu egiten du.

Hasieran indar-sentsazioa eman dezake. Gero itxi egiten du. Gorrotatutako pertsona gure barruan mantentzen du, lekua hartuz, gure hizkera eta gure arnasa markatuz. Batzuetan gorrotatzeak babesten gaituela uste dugu, baina lotu ere egiten gaitu.

Maitasunezko ontasunak ez du hasierako amorrua ukatzea eskatzen. Amorru batzuk beharrezkoak dira menderakuntza aitortzeko edo duintasuna berreskuratzeko. Hala ere, betirako gorrotoan bizitzeak kaltearekiko lotura luzatzen du.

Mettak irteera mailakatu bat eskaintzen du.

Ez da «barka ezazu jada» esanez hasten. Agian zerbait apalago batekin hasten da:

«Gorroto honek suntsitu ez nazan». «Nire bihotza ez dadin beti zauri honen inguruan bizi». «Neure burua babestu ahal izan dezadan pozoirik elikatu gabe». «Kaltea hemen amai dadin».

Aurrerago, posible bada:

«Pertsona hau kalte egitera eraman zuten kausetatik esna dadin». «Sufrimendua sortzen jarrai ez dezan». «Argitasuna aurki dezan niregandik urrun».

Hau ez da absoluzioa. Bihotzaren higienea da.

Kasu guztiek ez dute kalte egin zuenarenganako praktika zuzen bat ahalbidetzen edo eskatzen. Pertsona bakoitzak bere prozesua errespetatu behar du. Garrantzitsua da gogoratzea maitasunezko ontasunak barne-pozoitik askatzea ere bilatzen duela.

Metta-esaldiak egoera desberdinetarako

Praktika benetako bizitzara egokitu daiteke.

Dolurako:

«Gabezia hau samurtasunez eutsi ahal izan diezaiodan». «Nire maitasuna erru bihur ez dadin». «Gogoratu ahal izan dezadan neure burua suntsitu gabe». «Hil dena bakean egon dadin, hori nire fedearen edo nire desioaren parte bada».

Galera baterako:

«Amaiera hau duintasunez zeharkatu ahal izan dezadan». «Ukatzea neure buruarekiko gorroto bihur ez dezadan». «Askatu ahal izan dezadan bihotza gogortu gabe». «Pertsona horrek bere bidea aurki dezan, nirekin ez bada ere».

Egoera mingarri baterako:

«Seguru egon ahal izan nadin». «Nire duintasuna gogoratu ahal izan dezadan». «Muga argiak mantendu ahal izan ditzadan». «Beste pertsonak laguntza aurki dezan, nik neure burua galdu behar izan gabe».

Gorputzerako:

«Gorputz hau errespetuz zaindu ahal izan dezadan». «Etsai gisa trata ez dezadan». «Barrutik bizi ahal izan dezadan». «Nire balioa miretsia izatearen mende egon ez dadin».

Onespen-beharrerako:

«Bizitzea gustatu ahal izan dakidan guztiei gustatu beharrik gabe». «Irudiaz atseden hartu ahal izan dezadan». «Nire bakea besteren begiradari eman ez diezaiodan».

Bakardaderako:

«Samurtasunez lagundu ahal izan diezaiodan neure buruari benetako lagunartea aurkitu bitartean».
«Nire bakardadea neure aurkako kondena bihur ez dezadan».
«Lotura osasungarrietara ireki ahal izan nadin nire duintasuna saldu gabe».
«Nire bihotzak presentzia aurki dezan, nire barruan eta kanpoan».

Esaldi hauek haziak dira. Batzuk azkar erneko dira. Beste batzuek denbora beharko dute.

Maitasunezko ontasunaren praktika oso bat

Eseri isilik minutu batzuetan.

Senti ezazu gorputza eta arnasa. Ez bilatu emozio berezirik.

Zeure buruarekin hasi:

«Bakean egon ahal izan nadin». «Seguru egon ahal izan nadin». «Neure burua ontasunez tratatu ahal izan dezadan». «Askatasun handiagoz bizi ahal izan nadin».

Gero maite duzun pertsona bat ekarri:

«Bakean egon zaitezen». «Seguru egon zaitezen». «Zure bihotzak atsedena aurki dezan». «Ontasunez bizi zaitezen».

Ondoren norbait neutroarengan pentsatu:

«Ongi egon zaitezen». «Bakea izan dezazun». «Sufrimendutik libre egon zaitezen». «Zure bizitzak zainketa jaso dezan».

Beranduago, posible bada, intentsitate neurritsuko pertsona zail bat ekarri. Ez aukeratu hasieran min gehien egin zizuna.

«Argitasuna aurki dezazun». «Nahasten zaituen sufrimendutik libra zaitezen». «Nire bihotza gorrototik libre mantendu ahal izan dezadan». «Mugak eta bakea egon daitezen».

Azkenik, izaki guztietara zabaldu:

«Izaki guztiak sufrimendutik libre egon daitezen». «Izaki guztiek bakea aurki dezaten». «Izaki guztiak segurtasunez, duintasunez eta zainketaz bizi daitezen».

Esaldiren bat zintzoa sentitzen ez bada, aldatu ezazu. Erresistentziarik agertzen bada, izendatu ezazu adeitasunez. Erresistentziak ere ontasuna jaso dezake.

Ontasunik sentitzen ez dugunean

Egun batzuetan ez da inolako ontasunik agertuko.

Nekea, amorrua, tristura edo hoztasuna soilik. Ez da ezer gertatzen. Praktika ez datza sentimenduak fabrikatzean. Asmoa bideratzean datza.

Honela esan dezakegu:

«Oraintxe ez dut ontasunik sentitzen, baina ez dut gorrotorik elikatu nahi». «Erresistentzia dago». «Mina dago». «Kalterik ez egitetik has naiteke». «Une hau zaindu dezaket».

Batzuetan metta ez-eraso gisa hasten da.

Ez iraintzea. Ez amorrutik jokatzea. Ez ispiluaren aurrean norbere burua zigortzea. Ez erruagatik errepikatzea. Ez konparazio bat elikatzea. Ez mina erabiltzea min egiteko.

Hori ontasuna da jada, modu praktikoan.

Bihotza keinu txikiekin trebatzen da.

Gogoratzeko

Mettak ongizatearen desio zintzoa trebatzen du norberarentzat, maite ditugun pertsonentzat, neutroentzat eta zailentzat. Ez du berehalako maitasuna sentitzea eskatzen, ezta gatazkak ukatzea ere. Ontasun-asmoak errepikatzeak gorrotoa ahultzen du eta jokabide zainduago bat prestatzen du.

Badago poz bat, guretzat zerbait lortzetik sortzen ez dena.

Beste pertsona bat ongi dagoela ikusten dugunean agertzen da. Norbaitek berri on bat jasotzen du. Adiskidetasun batek maitasuna aurkitzen du. Lankide batek aurrera egiten du. Seme-alaba batek bere bidea aurkitzen du. Pertsona batek osasuna berreskuratzen du. Beste batek etapa zail bat gainditzen du. Sufritu zuen norbaitek askatasun handiagoz arnasten hasten da.

Poztu gintezke.

Eta, hala ere, askotan zerbait ixten da barruan.

Konparazioa sortzen da. Bekaizkeria agertzen da. Gogoak kalkulatzen du: «zergatik berak bai eta nik ez?». Besteen arrakastak gure segurtasunik eza esnatzen du. Beste pertsona baten zoriontasunak gure bizitzan falta dena gogorarazten digula dirudi. Poz legitimo bat ere puntaka txiki batekin nahas daiteke.

Budismoak ongi ezagutzen du mugimendu hau. Horregatik hitz egiten du mudita izeneko ezaugarri batez, normalean enpatia-poz, poz partekatu edo besteen onagatiko poz gisa itzultzen dena.

Mudita besteek ongizatea, bertutea, edertasuna, maitasuna, bakea edo zoria bizi dituztenean zinez poztu ahal izatearen gaitasuna da.

Ez da poz inozo bat. Ezta gogoberotasuna itxuratzera behartzen duena ere. Ez ditu gure zauriak ukatzen. Ez du eskatzen besteen bizitza beti erraz begiratzekoa izatea.

Bihotzeko praktika bat da: besteen zoriontasuna mehatxu gisa ez bizitzen ikastea.

Konparazioak bihotza estutzen du

Konparazioak besteen ona gure aurkako salaketa bihurtzen du.

Norbaitek bere adiskideen zirkulua zabaltzen du eta gogoak dio: «bakarrik nago». Beste pertsona batek fisikoki hobetzen du eta agertzen da: «nire gorputzak ez du balio». Lagun batek lanean arrakasta du eta sortzen da: «atzean geratzen ari naiz». Pertsona batek gaixotasun baten ondoren indarra berreskuratzen duela dirudi eta min egiten du: «ni gutxiago axola nintzen». Familia batek zerbait ospatzen du gu dolu-aldian gauden bitartean eta pentsatzen dugu: «nire mundua hautsi egin zen».

Besteen poza, konparaziotik begiratuta, poz izateari uzten dio. Gabeziaren ispilu bihurtzen da.

Hau oso gizatiarra da. Ez da komeni horregatik gehiegi lotsatzea. Bekaizkeriak edo konparazioak ez gaituzte pertsona txar bihurtzen. Zauri baten, behar baten edo beldur baten seinaleak dira.

Arazoa agertzen da emozio horiek elikatzen ditugunean, gurea ez den ezer ospatzeko gai ez izateraino.

Egoak asko sufritzen du besteen onarekin, posizioaren zain bizi delako. Gainetik ala azpitik dagoen jakin nahi du, gehiago ala gutxiago gustatzen den, nahikoa lortu duen, oraindik hautatua, miretsia edo garrantzitsua den. Beste pertsona bat distiratzen denean, egoak itzaltzeko beldurra du.

Muditak beste zerbait irakasten du:

besteen argiak ez du gurea gutxitzen.

Poztea ez da beti berez ateratzen

Batzuetan poztu nahi genuke eta ezin dugu.

Lagun batek haurdunaldi bat iragartzen du guk galera bat zeharkatzen dugun unean. Norbaitek sendatze bat ospatzen du guk gaixotasun bat zeharkatzen dugun bitartean. Pertsona batek gorputz indartsu eta osasuntsu bat argitaratzen du gu zahar, nekatu edo seguru ezaz sentitzen garenean. Pertsona batek argazki batean irribarre egiten du eta amorru, tristura eta konparazio nahasketa batek hartzen gaitu.

Une horietan, poza itxuratzea bortitza izan daiteke.

Praktika ez datza geure buruari gezurra esatean.

Zintzotasunez aitortzen hasi gaitezke:

«Poztu egiten naiz pertsona honengatik, eta, aldi berean, nirea den zerbaitek min ematen dit». «Poza dago berarengatik eta tristura nigan». «Konparazioa dago». «Bekaizkeria dago». «Atzean geratzeko beldurra dago». «Bere zoriontasunak ukitutako zauri bat dago».

Izendatzeko modu hau jada aurrerapauso bat da. Emozio zaila errudun gehigarri bihurtzea saihesten du. Hortik abiatuta jardutea ere eragozten du.

Ez dugu berehala poz garbi bat fabrikatu beharrik. Besteak duena gal dezan ez desiratzetik has gaitezke.

Batzuetan mudita apal hasten da:

«Pertsona honek bere ona goza dezala». «Nire bihotza ez dezadala itxi». «Nire mina herra bihur ez dadila». «Bere pozarentzat eta nire zauriarentzat lekua egon dadila».

Besteen pozak ez du gure mina ezeztatzen

Zailtasun garrantzitsu bat agertzen da sufritzen ari garenean.

Doluan, mundua aurrera doa. Besteek urtebetetzeak, ezkontzak, bidaiak, bazkariak, lorpenak ospatzen dituzte. Norbait galdu berri duenarentzat, besteen normaltasun hori ia iraingarria senti daiteke. Ez besteek zerbait txarra egiten dutelako, kontrasteak min ematen duelako baizik.

Galera baten ondoren, besteak ospatzen ikusteak zauria ireki dezake. Denek guk galdu genuena dutela dirudi. Gogoak ongizate-irudiak hautatzen ditu eta gu jotzeko erabiltzen ditu.

Egoera mingarri batean, harreman osasuntsuak behatzeak itxaropen eta tristura nahasketa bat esna dezake. Ongi maite dutenengatik poza, hori jaso ez izanagatik pena, galdutako denboragatik amorrua.

Gorputzaren aurrean, norbait indartsu, erakargarri edo miretsia ikusteak konparazioa aktiba dezake. Inspiratu beharrean, hondoratu egiten gaitu. Besteen ona gure eskasiaren proba faltsu bihurtzen da.

Muditak ez du hori guztia ukatzeko eskatzen.

Enpatia-pozak ez du gure mina ezeztatzen. Harekin batera bizi daiteke. Giza bihotzak emozio bat baino gehiagorentzat du lekua, hasieran hala ez badirudi ere.

Triste egon gaitezke eta norbaitengatik apur bat poztu. Bekaizkeria senti daiteke eta borondate txarra ez elikatu. Galera bat negar daiteke eta, aldi berean, besteengan jarraitzen duen bizitza baten edertasuna aitortu. Gorputz-segurtasunik eza ere senti dezakegu eta beste pertsona batek bere osasuna goza dezan desiratu.

Zabaltasun hau entrenatu egiten da.

Bekaizkeria: maistra deserosoa

Bekaizkeriak sona txarra izan ohi du, eta arrazoiz pozoi bihurtzen denean. Baina, arretaz begiratuta, asko irakats dezake.

Bekaizkeriak desiratzen dugun zerbait, urrun sentitzen dugun zerbait edo merezi ez dugula uste dugun zerbait seinalatzen du.

Besteen gertutasuna bekaizten badugu, beharbada maitasun, segurtasun edo samurtasun desira dago. Beste pertsona baten gorputzaren aurrean, agian osasun, erakargarritasun, diziplina edo onarpen irrika agertzen da. Besteen arrakastak min egiten digunean, hazi, aitortua izan edo bizitza estu batetik atera nahi duen gure parte bat egon daiteke. Oroitzapen zail bat zoriontsu dirudiela ikustean, agian ez dugu zehazki bere bizitza bekaizten, kanpoan geratu izanaren sentsazioa baizik.

Bekaizkeria suntsitzaile bihurtzen da hau esaten duenean: «nik ez badut, besteak ere ez luke eduki behar». Jakinduriaz begiratuta, galdera bihur daiteke: «zein irrika legitimo dago hemen eta nola zaindu dezaket inori eraso gabe?».

Praktika bekaizkeria ez ukatzean datza, baina ezta hari obeditzean ere.

Esan dezakegu:

«Bekaizkeria dago». «Konparazio-mina dago». «Honek desiratzen dudan zerbait erakusten du». «Ez dut desira hau herra bihurtu beharrik».

Hala, bekaizkeriak pozoi izateari uzten dio eta informazio bihurtzen da.

Besteen arrakasta

Besteen arrakastak ere probara jartzen gaitu.

Lankide bat igotzen da. Lagun batek liburu bat argitaratzen du. Norbaitek etxe bat erosten du. Ezagun batek diru gehiago irabazten du. Beste pertsona batek aitorpena, edertasuna, egonkortasuna edo eragina duela dirudi.

Gogoak azkar konparatzen du.

«Ni hor egon beharko nuke». «Aurreratu naute». «Ez dut nahikoa egin». «Nire bizitzak ez du aurrera egiten». «Berak zortea izan zuen». «Berak ez du horrenbeste merezi».

Konparazio batzuek hazteko desira legitimoak seinala ditzakete. Beharbada gure bizitza berrikusi, helburuak antolatu, hobeto ahalegindu edo nolabaiteko pasibotasunetik atera behar dugu. Baina konparazioa herra bihurtzen bada, energia galtzen dugu.

Muditak gutxitu gabe miresteko aukera ematen du.

Esan dezakegu:

«Bere onagatik poztu egiten naiz». «Arrakasta hori jakinduriaz erabil dezala». «Honek inspira nazala pozoitu gabe». «Nire bidea ez da ezeztatzen bere aurrerapenagatik».

Bizitza ez da plater bakarreko mahai bat.

Besteen onak ez digu beti gurea kentzen.

Txikian poza praktikatzea

Ez da erronka handietatik hasi beharrik.

Mudita poz xumeekin praktika dezakegu.

Ume bat jolasean. Txakur bat korrika. Bi adiskide elkarrekin paseatzen. Askatasunez barre egiten duen pertsona bat. Etapa gogor baten ondoren atseden hartzen duen lagun bat. Berri on bat jasotzen duen norbait. Zerbait ikasten duen lankide bat. Loratzen den landare bat.

Eszena bakoitzaren aurrean, esaldi bat baimentzen dugu:

«Poz hau jarrai dezala». «Zein ona den une hau existitzea». «Izaki honek bere ongizatea goza dezala». «Nik poztu ahal izatea jabetu gabe».

Praktika txiki hauek bihotza hezten dute.

Gero, egoera zailagoak agertzen direnean, bide ireki bat egongo da.

Enpatia-poza ez da une mingarrienetan inprobisatzen. Eguneroko bizitzan lantzen da.

Mudita norberarenganako

Geure onagatik ere poztu beharra dugu.

Bitxia dirudi, baina pertsona askok ez dakite hori egiten. Zerbait lortzen dute eta gutxietsi egiten dute. Maitasuna jasotzen dute eta mesfidatu egiten dira. Hobetzen dira eta hurrengo akatsa bilatzen dute. Atseden hartzen dute eta erru sentitzen dute. Gorputza zaintzen dute eta nahikoa ez dela pentsatzen dute.

Egoak lorpenak ere gehiago eskatzeko erabil ditzake.

Norberarenganako muditak ona harrokeriarik gabe aitortzea esan nahi du.

«Gaur urrats bat eman dut». «Muga bati eutsi diot». «Ez naiz bultzada batetik erreakzionatu». «Nire gorputza errespetu handiagoz tratatu dut». «Laguntza eskatu nuen». «Negar egin ahal izan nuen neure burua zigortu gabe». «Ikasten ari naiz».

Norberaren onagatik poztea ez da harrokeria. Harrokeriak nagusitasuna nahi du. Poz osasuntsuak hazkundea aitortu eta eskertu egiten du.

Geure buruagatik poztu ezin bagara, zaila izango da besteengatik egiazki poztea. On oro konparazio gisa biziko dugu.

Praktika gertu hasten da:

«Nire aurrerapen txikiak aitor ditzadala». «Hobetzen jarraitzeko neure burua gutxietsi beharrik ez izatea». «Nire ongizatea ere baimendua izan dadila».

Poza errurik gabe

Batzuetan errua sentitzen dugu ongi egoteagatik.

Heriotza baten ondoren, errua ager daiteke barre egitean. Egoera mingarri bat utzi ondoren, agian errua dago arindua sentitzeagatik. Galera baten ondoren, gozatzea kostatzen zaigu parte batek askatzea traizio egitea dela uste duelako. Fisikoki edo emozionalki hobetzean ere, deserosotasuna sor daiteke: «hobeto egoteko eskubiderik ba al dut?».

Muditak norberaren poza baimentzea barne hartzen du.

Sufrimendua ez da behar baino gehiago sufrituz ohoratzen. Hildakoarenganako maitasunak ez du edertasun oro ezeztatzea eskatzen. Kaltea zeharkatu izanak ez du beti defentsan bizitzera behartzen. Galera garrantzitsu batek ez du etorkizuneko zoriontasuna iraganarekiko desleialtasun bihurtzen.

Esan dezakegu:

«Poza senti dezaket min eman zuena ukatu gabe». «Hobeto egon naiteke inori traizio egin gabe». «Nire arindua ere inporta da». «Poz hau xumea eta garbia izan dadila».

Pozak ez du handia izan beharrik. Bazkari atsegin bat, elkarrizketa bat, arratsalde lasai bat, abesti bat, ibilaldi bat, gorputz tenkatu gutxiago bat izan daiteke.

On txikiak baimentzea sendatzearen parte da.

Praktika bat: konparatu gabe poztea

Aukeratu duela gutxi zerbait ona jaso duen pertsona bat.

Adiskide bat, senide bat, laneko norbait edo gehiegi zaila gertatzen ez zaizun pertsona bat izan daiteke.

Eseri eta arnastu.

Ekarri pertsona hori gogora. Aitortu bere ona: osasuna, maitasuna, atsedena, arrakasta, poza, sendatzea, edertasuna, aukera.

Errepikatu astiro:

«Zure onagatik poztu egiten naiz». «Jakinduriaz goza dezazula». «Poz honek ontasunetik urrundu ez zaitzala». «Zure ongizatea jarrai dezala».

Behatu zer agertzen den zugan.

Konparaziorik badago, izendatu. Bekaizkeria sortzean, aitortu gorrotorik gabe. Norberaren tristura agertzen bada, eman leku. Erresistentziarik dagoenean, ez bihurtu porrot.

Gero gehitu:

«Nire bihotza poztu ahal izan dadila gutxiago sentitu gabe». «Besteen ona nire duintasunarentzat mehatxu izan ez dadila».

Praktikatu leuntasunez. Ez behartu emoziorik. Asmoa jada hazia da.

Gogoratzeko

Muditak konparazioari erantzuten dio, besteen pozak balioa kentzen ez digula gogoratuz. Bekaizkeria lotsarik gabe behatu daiteke eta gure beharrei buruzko informazio bihur daiteke. Ona ospatzeak, norberarena ere bai, lehiatzera ohitutako bihotz bat zabaltzen du.

Maitatzea bizitzako esperientziarik ederrenetako eta zailenetako bat da.

Ireki egiten gaitu. Sentibera bihurtzen gaitu. Geure buruetatik ateratzen gaitu. Maitasunari esker, pertsona bat «norbait» izateari uzten dio eta presentzia garrantzitsu bihurtzen da: itxaroten dugun ahots bat, ezagutzen dugun gorputz bat, gurearekin nahasten den istorio bat, axola zaigun zoriontasun bat.

Horregatik maitasunak zaurgarri ere bihurtzen gaitu.

Maite duenak galdu egin dezake. Lotzen denak zauritua izan daiteke. Bihotza irekitzen duenak onartzen du, esan ez arren, bere bakearen zerbait agerian geratuko dela.

Budismoak ez du maitasuna gutxiesten. Ez du akatstzat ez eta distrakzio txikitzat ere hartzen. Arretaz begiratzen duena da maitasuna nola nahasten den atxikimenduarekin, beldurrarekin, jabetzarekin, kontrol-beharrarekin edo norberaren irudiarekin.

Maitatzea ez da arazoa.

Sufrimendua agertzen da maite duguna heldu nahi dugunean, segurtasun erabatekoa eman ahal baligu bezala.

Nahi dugu maite dugun presentzia ez dadila aldatu, lasai gaitzala, gure balioa berretsi dezala, gure hutsunea bete dezala eta geure buruaz dugun irudiari eutsi diezaiola. Orduan maitasunak, pixkanaka, espazio izateari uzten dio eta tentsio bihurtzen da.

Heldu gabe maitatzeak ez du esan nahi gutxiago maitatzea.

Egiatasun handiagoz maitatzea esan nahi du.

Irekitzen duen maitasuna eta estutzen duen atxikimendua

Maitasunak ongia nahi du.

Atxikimenduak bermeak nahi ditu.

Desberdintasun hau sinplea dirudi, baina benetako bizitzan asko nahasten dira. Norbait zintzoki maita dezakegu eta, aldi berean, pertsona horrek beldurra lasai diezagun behar izan. Haren zoriontasuna desira dezakegu eta zoriontasun horrek gu barne hartzen ez bagaitu sufritu ere bai. Norbait samurtasunez zain dezakegu eta, azpitik, inoiz alda ez dadin, inoiz urrun ez dadin, behar dugun bezala begiratzeari inoiz utz ez diezagun itxaron.

Maitasunak eskua irekitzen du.

Atxikimenduak itxi egiten du.

Maite dugunean, bestea izaki bizitzat ikusten dugu. Bere istorioa, bere askatasuna, bere mugak, bere zauriak, bere desirak, bere bidea ditu. Heltzean, gure segurtasunik ezaren erantzun bihurtzen dugu.

«Baliotsu sentiarazi nazazu». «Ez nazazu bakarrik utzi nire beldurrarekin». «Berretsi balio dudala». «Ez zaitez aldatu». «Ez itzazu nire planak aldatu». «Ez nazazu behartu nire segurtasunik ezari aurre egitera».

Esaldi hauek gutxitan esaten dira horrela, baina lotura askok tentsioa hartzen dute haien pisupean.

Maitasunak sakon konprometi daiteke. Zaindu, lagundu, eutsi eta eraiki dezake. Heldu gabe maitatzeak ez du esan nahi lotura azalekoak bizitzea. Konpromisoa askatasunetik eta erantzukizunetik jaiotzen dela esan nahi du, ez beldur jabetzailetik.

Hil zena maitatzea

Heriotzak maitasunaren mugarik mingarrienari aurre egitera behartzen gaitu.

Pertsona bat hiltzen da, baina maitasuna ez da aldi berean itzaltzen. Gorputzak pixkanaka ulertzen du gabezia. Adimenak keinuak, hitzak, deiak, errutinak itxaroten jarraitzen du. Bihotzak fisikoki itzuli ezin duena bilatzen du.

Han agertzen da heltzeko modu oso ulergarri bat: ezinezkoa atxiki nahi izatea.

Etxea berdin jarrai dezan nahi izatea. Objektu bakoitza gordetzea, mugitzea traizioa balitz bezala. Azken egunak behin eta berriz errepikatzea. Barre egitean erruduntasuna sentitzea. Gehiago sufritzeak gehiago maitatzen dela erakusten duela sinestea.

Hau guztia ez da gogortasunez epaitu behar. Doluan, maitasuna modu berri bat ikasten ari da. Denbora behar du.

Hil zena heldu gabe maitatzeak ez du esan nahi ahaztea. Ezta negar egiteari uztea edo lotura ixtea ere. Maitasunak bizitzeko beste modu bat aurki dezan baimentzea esan nahi du.

Beharbada oroitzapen esker onez bihurtzen da. Geratzen direnak zainduz adieraz daiteke. Agian erritu, otoitz, isiltasun edo idazketa forma hartzen du. Batzuetan kontzientzia handiagoz bizitzeko erabaki gisa agertzen da. Beste egun batean, besterik gabe, gabeziarekin arnastea izango da, geure burua zigortu gabe.

Maite dugun pertsonak ez du behar gure bizitza suntsitzea leialtasuna erakusteko. Maitasunak egiazkoa izaten jarrai dezake kartzela bihurtu gabe.

Presentzia fisikoa askatzea ez da maitasuna askatzea.

Errealitateari atzera itzultzea eskatzeari uztea da.

Zaintzeak mugak ere eskatzen dituenean

Badira egoerak non berdin jarraitzea ez den zaintza jakintsua.

Garai batek samurtasuna, istorioa, une ederrak eta hitzeman zintzoak izan ditzake. Hala ere, duintasuna murrizten hasten bada, beldurra, nekea, umiliazioa edo norberaren galera etengabea badago, laguntza eskatzea eta mugak jartzea zaintza-ekintza bat izan daiteke.

Hau asko kostatzen zaigu maitasuna iraupenarekin nahasten dugulako.

«Maite badut, denarekin ahal izan behar dut». «Atseden hartzen badut, besteak abandonatzen ditut». «Aldatzean sufritzen badut, gaizki ari naizela esan nahi du». «Oraindik samurtasuna sentitzen badut, pixka bat gehiago eraman behar dut».

Ez beti.

Batzuetan distantzia jartzeak min ematen du, hain zuzen ere, maitasuna egon zelako. Minaren existentziak ez du erakusten erabakia okerra denik. Bihotzak negar egin dezake eta, aldi berean, berdin jarraitzeak suntsitzen duela aitortu.

Heldu gabe maitatzeak, egoera mingarri batean, maitasunak berak bakarrik nahikoa izango denaren fantasia askatzea dakar. Maitasunak ez du errespetua ordezkatzen. Ezta beren gain hartzen ez diren ereduak era magikoan zuzentzen ere. Errukiak ezin digu eskatu desager gaitezen beste baten zauriari eusteko.

Gorrotoz jokatzea ez da beti beharrezkoa izango. Argitasunez jokatzea izan daiteke, berriz.

Esaldia hau izan liteke:

«Ongi egotea desira dizut, baina ezin dut dinamika honetan galtzen jarraitu».

Esaldi hori ez da hotza.

Duintasunez betetako maitasuna da.

Laguntasuna bilatzea salbazioa eskatu gabe

Batzuetan laguntasunean loturari erabat ez dagozkion minei erantzuna bilatzen diegu.

Nahi dugu norbaitek bakardade zaharra senda dezan, gure balioa berretsi dezan, antsietatea lasaitu dezan, bizitzari zentzua eman diezaion edo geure buruetatik salba gaitzan.

Hau pisu gehiegi da pertsona batentzat.

Inor ezin da beste gizaki baten etxe erabatekoa izan. Inork ezin digu beldurrik eza bermatu. Inor ez da gure segurtasunik ezaren botika iraunkor bihurtu behar.

Adiskidetasun batek edo komunitate osasuntsu batek lagundu, zaindu, inspiratu eta eutsi dezakete. Baina ez lukete barne-lana ordezkatu behar.

Norbaiti salba gaitzan eskatzen diogunean, maitasuna mendekotasun bihurtzen da. Arreta jasotzen badugu, arnasten dugu; jasotzen ez badugu, hautsi egiten gara. Pertsona horren eskuragarritasuna aldatzen bada, mundu osoa mugitzen dela sentitzen dugu.

Heldu gabe maitatzeak gure erantzukizunaren zati bat berreskuratzea dakar.

Maita dezaket eta, aldi berean, neure buruarekin egoten ikas dezaket. Hurbiltasuna desira dezaket beste pertsona batek nire beldur guztia lasaitzea eskatu gabe. Zaintza eska dezaket jabetza-eskubide bihurtu gabe. Maitasuna jaso dezaket balioaren froga bakar gisa erabili gabe.

Maitasun helduak ez du esaten «salba nazazu».

Esaten du: «laguntza eska dezaket eta neure bizitzaren arduradun izaten jarrai dezaket».

Galtzeko beldurra

Heltzen dugu beldurra dugulako.

Bakardadearen beldurra. Nahikoa ez izatearena. Zahartzearena. Maitasuna alda dadin beldurra. Asko eman genuela eta betiko ez zela deskubritzearena. Besteen bizitza kontrolatzen ez dugula onartzearena.

Beldur hau ez da barregarri utzi behar. Gizatiarra da. Maitasunak oso eremu sakonak ukitzen ditu. Arazoa agertzen da beldurrak gure jokabidea zuzentzen duenean.

Orduan zelatan jartzen gara. Bermeak eskatzen ditugu. Isiltasunak interpretatzen ditugu. Alderatzen gara. Kontrolatzen saiatzen gara. Segurtasunik ezetik erreakzionatzen dugu. Edo geldirik geratzen gara min ematen duen lekuan, aldaketa okerragoa dirudielako.

Praktikak ez du beldurra bat-batean ezabatzen. Jokabide bihurtu aurretik aitortzen irakasten digu.

«Galtzeko beldurra dago». «Kontrolatzeko desira dago». «Balioztatze-beharra dago». «Atxikimendua dago». «Segurtasunik eza dago».

Ondoren arnasten dugu.

Lotura bat ez da seguruagoa bihurtzen gehiago estutzen dugulako. Askotan, estutzean, kalte egiten diogu. Segurtasunik sakonena ez da beste pertsona bat kontrolatzetik jaiotzen, baizik eta maitatzeko, galtzeko, negar egiteko, ikasteko eta bizirik jarraitzeko gai den barne-presentzia bat lantzetik.

Horrek ez du esan nahi dena berdin denik. Konpromisoek axola dute. Zintzotasunak eta errespetuak axola dute. Baina lotura konprometituetan ere, beste pertsona izaki libre bat izaten jarraitzen du, ez jabetza bat.

Mugekin maitatzea

Maitasunak mugak behar ditu desitxuratu ez dadin.

Mugarik gabe, fusio, mendekotasun, sakrifizio, manipulazio edo inbasio bihur daiteke. Muga argiekin, hobeto arnasten du.

Muga batek esaten du:

«Maite zaitut, baina ezin ditut irainak onartu». «Axola zaizkit, baina espazioa behar dut». «Lagundu nahi dizut, baina ezin dut zure bizitza zure ordez bizi». «Entzuten dizut, baina ez naiz elkarrizketa honetan sartuko umiliatzen banauzu». «Errukia sentitzen dut, baina ez dut jarraituko suntsitzen nauen dinamika batean».

Esaldi hauek min eman dezakete. Hala ere, batzuetan maitasuna kalte bihurtzetik babesten dute.

Egoak mugak baztertzetzat interpretatzen ditu. Kontzientziak zaintza-modutzat ulertzen ditu. Mugarik gabeko lotura bat gorrotoz beterik amaitu ohi da. Beti amore ematen duena bere burutik urrun geratzen da. Beti eskatzen duenak besteari espazio gutxi uzten amaitzen du.

Heldu gabe maitatzeak ni non amaitzen naizen eta bestea non hasten den aitortzea eskatzen du.

Hurbiltasunak ez du duintasuna ezabatu behar.

Maitatzea eta aske uztea

Aske uzteak ez du esan nahi axolagabe izatea.

Besteak bere bidea duela aitortuz maitatzea esan nahi du. Aukeratu, aldatu, oker egin, hazi eta espero dugun bezala ez erantzun dezake. Horrek ez du eragozten lotura baten barruan erantzukizuna eskatzea. Baina gogorarazten digu ez garela besteen kontzientziaren jabe.

Seme-alabekin, aske uztea bereziki zaila da. Urtetan gidaritza, babesa eta mugak behar dituzte. Hala ere, apurka-apurka beren bizitzaren jabe bihurtu behar dira. Haiek maitatzea ez datza gure harrotasunari eusteko moldatzean, baizik eta beren irizpiderantz laguntzean.

Senide batekin edo adiskidetasun batekin, aske uzteak ez du esan nahi errespetu-eza onartzea. Zaintza kontrol ez bihurtzea esan nahi du. Konfiantza ezin da etengabeko zelatatzetik jaio.

Galera baten ondoren, aske uzteak forma mingarri bat hartzen du: bizitzak gure planei erantzun ez diezaien onartzea. Ez min ematen ez duelako, baizik eta errealitatea ezin delako indarrez erauzi.

Hildako pertsona baten aurrean, aske uzteak agian esan nahi du bere oroimena errudun-kate bat izan ez dadin onartzea, baizik eta beste modu batera arnasten duen lotura bat.

Askatasunak ez du maitasuna hozten.

Jabetza-nahi gutxiagokoa bihurtzen du.

Heldu gabe maitatzea ez da min gabe maitatzea

Argi esan behar da: heldu gabe maitatzeak ez gaitu zaurtezin bihurtzen.

Galtzeak min ematen du. Norbait hiltzeak min ematen du. Gorputza aldatzeak min ematen du. Etapa batek jarraitu ezin duela onartzeak min ematen du. Praktikak ez du bihotza harri bihurtzen.

Aldea erantsitako sufrimenduan dago.

Mina sentitu dezakegu konpultsiboki jokatu gabe. Negar egin bizitzaren etsai bihurtu gabe. Falta sumatu kalte egiten duena errepikatu gabe. Gorputza zaindu gorrotatu gabe. Ongia desiratu jabetu gabe. Gogoratu kateatuta bizi gabe. Mugak jarri bihotza erabat itxi gabe.

Heldu gabe maitatzeak ez du lehen gezia ezabatzen.

Bigarrena murrizten du.

Ez ditu galera guztiak saihesten, baina laguntzen digu kontrola, errua, gorrotoa, mendekua, autoerasoa edo betiko etsipena ez eransten.

Esku irekiaren praktika

Lehen ere erabili dugu eskua irekitzeko irudia. Kapitulu honetan zentzu berezia hartzen du.

Eskua itxita maitatzen dugula imajina dezakegu. Ez galtzeko estutzen dugu. Ziurtatu nahi dugu. Keinuak kontrol-sentsazioa ematen du, baina tentsioa ere sortzen du. Maite dugun hori aldatzen bada, eskuak min hartzen du.

Esku irekiak ez du uzten. Eutsi, laztandu, jaso, eskaini dezake. Baina ez du maitatua preso bihurtzen.

Esku irekiaz maitatzeak esan nahi du:

«Zaintzen zaitut, baina ez zaitut neurea egiten». «Maite zaitut, baina ez zaitut nire balioa baieztatzeko erabiltzen». «Gogoratzen zaitut, baina ez naiz zure izenean zigortzen». «Axola zaizkit, baina ez naiz galtzen zu salbatzen saiatzen». «Gorputz hau zaintzen dut, baina ez dut behartzen betiko irudi bati eustera». «Zure ongia desiratzen dut, nahiz eta neure muga errespetatu behar dudan».

Maitatzeko modu honek praktika handia eskatzen du.

Atxikimendua itzuliko da. Beldurra ere bai. Batzuetan eskua itxiko dugu konturatu gabe. Zeregina tentsioa antzematea eta pixka bat irekitzea da.

Ez dena batera.

Pixka bat.

Praktika bat: maitasuna ala heltzea?

Pentsa ezazu harreman edo lotura garrantzitsu batean.

Hil zen norbait izan daiteke, seme-alaba bat, adiskidetasun bat, senide bat, egoera mingarri bat edo baita gorputzarekin duzun harremana ere.

Idatzi bi zutabe.

Batean jarri: maitasuna. Bestean: heltzea.

«Maitasuna» azpian, idatzi ongia desiratzen duten, zaintzen duten, askatasuna errespetatzen duten, duintasuna babesten duten edo eskertzen duten keinuak.

«Heltzea» azpian, idatzi beldurretik jaiotzen diren jokabideak: kontrolatzea, zelatatzea, eskatzea, idealizatzea, zeure burua zigortzea, onespena behar izatea, gorputza balioaren froga gisa erabiltzea, maitasuna frogatzeko sufritzea.

Ondoren galdetu:

Lotura honen zer zatik behar du esku ireki gehiago? Zer mugak lagunduko luke hobeto maitatzen? Zer beldur lasaitzen saiatzen ari naiz heltzearekin? Zer ekintza zehatzek murriztuko luke jabetza eta handituko luke zaintza?

Aukeratu ekintza txiki bat.

Mugikorra une batez itzaltzea. Antsietatetik jokatu aurretik itxarotea. Dolu-objektu bat errespetuz gordetzea. Dinamika kaltegarri bati ezetz esatea. Zaintzatik entrenatzea. Atseden hartzea. Zintzotasunez hitz egitea. Kontrolatu ezin duguna onartzea. Muga bati eusteko laguntza eskatzea.

Argitasuna erreal bihurtzen da jokabide-forma hartzen duenean.

Gogoratzeko

Maitasunak zaintzen du; atxikimenduak bermeak eskatzen ditu. Heldu gabe maitatzeak ez du mina ezabatzen, ezta edozein egoeratan jarraitzera behartzen ere. Eskertzeko, mugak jartzeko, askatasuna uzteko eta inork gure nortasunari erabat eutsi ezin diola onartzeko aukera ematen du.

Bada galdera bat itsu-itsuan gutxiago sufritzen hasten garenean azaleratzen dena:

zer egingo dut orain ulertu dudanarekin?

Hasieran, bide espirituala zauri pertsonal batetik sortu ohi da. Gutxiago sufritu nahi dugu. Lasaitasuna bilatzen dugu. Heriotza, galera bat, egoera mingarri bat, antsietatea, atxikimendua, beldurra, errua edo geure buruarekiko gogortasuna ulertu behar ditugu.

Hori legezkoa da.

Inor ez da beti errukimendu unibertsal handi batetik abiatzen. Askotan min egiten digulako hasten gara. Zerbait hausten delako. Bizitzak begiratzera behartzen gaituelako.

Baina, pixkanaka, praktikak eremua zabaltzen du. Gure sufrimendua ez dela gurea bakarrik aurkitzen dugu. Besteek ere beldur dira, maite dute, galtzen dute, atxikitzen dira, konparatzen dira, zahartzen dira, gaixotzen dira, oker egiten dute, ikusiak izan nahi dute, errua daramate, onespena bilatzen dute eta ez dakite nola atseden hartu.

Orduan bihotza zabaldu daiteke.

Jada ez dugu geu hobeto egoteko soilik praktikatzen. Munduko sufrimendua ez handitzeko ere praktikatzen dugu.

Hor azaleratzen da bodhisattvaren espiritua.

Budismo mahayanan, bodhisattva bat bere bizitza esnatzera bideratzen duen norbait da, ez bere buruarentzat bakarrik, baizik eta izaki guztien onurarako. Ez du besteen minari itxitako bake pribaturik bilatzen. Ezjakintasunetik, atxikimendutik eta higuinetik askatu nahi du, bizitzaren erdian jakinduria eta errukimendu handiagoz bizi ahal izateko.

Ez da beharrezkoa urruneko, perfektu edo heroiko den figura gisa irudikatzea.

Bodhisattvaren bidea oso apal hasi daiteke: hitz anker gutxiago batekin, zauritu aurreko etenaldi batekin, min-kate bat mozten duen muga batekin, zaintza-keinu batekin, entzute zintzo batekin, jaso dugun mina munduari zehatz-mehatz ez itzultzeko erabaki batekin.

Ez nire bakea bakarrik

Bake pertsonala garrantzitsua da.

Suntsituta, akituta edo hausten gaituen dinamika batean harrapatuta bagaude, zaintza behar dugu. Dolua gainezka egiten badigu, komeni da laguntza bilatzea. Galera batek zoru gabe uzten gaituenean, norberaren bizitza berreraiki behar da. Gorrotoz tratatutako gorputz baten aurrean, errespetua ikasi behar dugu.

Akatsa litzateke azkarregi jauzi egitea «denei laguntzea» aldera geure burua abandonatzen dugun bitartean.

Hala ere, kontrako arriskua ere badago: bide espirituala ongizatearen bilaketa pribatu bihurtzea. Lasai egoteko bakarrik meditatzea. Hobeto sentitzeko bakarrik praktikatzea. Jakinduria babesleku indibidual gisa erabiltzea, hitz egiteko, lan egiteko, maitatzeko edo harremantzeko gure modua eraldatzen utzi gabe.

Bodhisattvak gogorarazten du benetako praktika ez dela kuxinean amaitzen.

Meditatzen badut eta gero mespretxuz hitz egiten badut, zerbait falta da. Barne-bakea bilatzen badut baina eragiten dudan mina alde batera uzten badut, zerbait ez dago integratuta. Espiritual sentitzen banaiz nire gorputza umiliatzen edo besteen gorputza epaitzen dudan bitartean, praktikak oraindik ez du eremu hori ukitu. Errukimenduaz hitz egiten badut baina egoera mingarri batean geratzen banaiz norberaren abandonuari maitasuna deituz, hobeto begiratu behar dut. Dena aldatzen dela esaten badut, baina maite ditudanen bizitza kontrolatzen saiatzen banaiz, irakaspena oraindik ez da bihotzeraino jaitsi.

Erantzukizun bihurtzen ez den bakea osatu gabe geratzen da.

Botu sakona

Tradizio batzuetan bodhisattvaren botuaz hitz egiten da: izaki guztien ongizatea eta askapena lantzeko konpromisoa.

Horrela esanda, itzela irudi daiteke. Handiegia bizitza normal baterako. Nola askatuko ditugu izaki guztiak ozta-ozta geure zauriekin ahal badugu?

Erantzuna ez da ataza harro gisa ulertzea, baizik eta norabide gisa.

Ez du esan nahi: «nik salbatuko dut mundua». Esan nahi du: «ez dut nire ni txikiarentzat bakarrik bizi nahi». Ez du esan nahi: «guztiarekin kargatuko naiz». Esan nahi du: «nire bizitza min gutxiago eta esnatze gehiagorantz bideratuko dut». Ez du eskatzen bihar sufrimendu unibertsala konpontzea. Keinu bakoitzak, apal, sufrimendua arintzen parte hartzera gonbidatzen du.

Pertsona batek bodhisattvaren botua praktika dezake senide gaixo bat zainduz erresuminean galdu gabe. Beste batek bere seme-alabak presentzia handiagoz hezten egiten du. Norbaitek zintzotasunez lan eginez adierazten du. Egoera mingarri batetik aterata ere praktikatzen du norbaitek, dinamika suntsitzaile bat elikatzen jarraitu ez dezan. Beste pertsona batek gorrotoz hitz egiteari utziz gorpuzten du, ulertzen baitu gorroto horrek inguruan dituenak zipriztintzen amaitzen duela.

Botu sakonak ez du beti itxura solemnerik.

Batzuetan honela entzuten da:

«Nire minak anker bihur ez nazala». «Bizi izan dudanak kontzienteago egin nazala, ez gogorrago». «Nire maitatzeko moduak estu ez dezala». «Nire hitzak beharrezkoak ez diren zauririk gehi ez dezala». «Nire gorputza etsai gisa tratatua izan ez dadila». «Nire bizitzak, bere inperfekzio guztiekin, sufrimendua arintzen pixka bat lagun dezala».

Bizkarrezurra duen errukimendua

Bodhisattva ez da guztiari bai esaten dion pertsona.

Irudi hau zuzendu beharrekoa da. Batzuetan uste dugu oso errukitsua den norbaitek beti eskuragarri egon behar duela, berehala barkatu, nekatu gabe entzun, inoiz ez haserretu, mugarik ez jarri eta neurrigabe sakrifikatu.

Hori ez da errukimendu esnatua.

Hori beldurra, atsegin emateko gogoa, errua edo on itxura izateko premia izan daiteke.

Bodhisattvaren bideak bihotz irekia eta bizkarrezurra lotzen ditu. Besteen sufrimendua sentitzen du, baina ez dio argitasunari uko egiten. Ona nahi du, nahiz eta ez edozein jokabide onartu. Minaren kausak ulertzen ditu, baina ez du justifikatzen.

Egoera mingarri batean, bereizketa hau ezinbestekoa da. Aitor dezakegu besteak sufritzen duela, zauriak dituela, agian beldurretik edo nahasmendutik jokatzen duela. Hala ere, umiliazioa, manipulazioa, indarkeria, mespretxua edo min errepikatua badago, erantzun errukitsua distantzia hartzea izan daiteke.

Bodhisattvak ez du bere burua eskaintzen besteen sutearen erregai gisa.

Ezta bere mina suntsitzeko erabiltzen ere. Mugak jartzen ditu epe luzera sufrimendua murriztu nahian. Batzuetan mugak min egiten du. Besteari amorrua piztu diezaioke. Horrela ere, duintasuna babesten badu eta dinamika kaltegarri bat mozten badu, bidearen parte da.

Errukimendu helduak ez du galdetzen soilik: «nola saihesten dut besteak orain sufritzea?». Honako hau ere galdetzen du: «zein ekintzak murrizten du sufrimendu erreal gehiago guztientzat, nirea barne?».

Jasotako mina ez itzuli

Guztiok jasotzen ditugu zauriak.

Batzuk saihestezinak diren galeretatik datoz. Beste batzuk, pertsona jakinetatik. Badira haurtzaroko zauriak, harreman hautsiak, hitz ankerrak, abandonuak, traizioak, gaixotasunak, injustiziak, doluak. Badira zauri sotilagoak ere: atsegin ez garela sentitzea, gure gorputza ez dela egokitzen, balioa frogatu behar dugula, irudi jakin bat betetzen badugu bakarrik maite gaituztela.

Erreakzio automatikoa jasotakoa transmititzea da.

Umiliatua izan dena umilia dezake. Baztertua sentitu denak kontrolatzen saiatu daiteke. Galera batek zaurituriko pertsona hotz bihur daiteke. Gorputz-mespretxua jasan duenak bere gorputza edo besteena mespretxa dezake. Beldurra bizi izan duenak beldurra erabil dezake atxikitzeko. Egoera mingarri baten ondoren, gogortu daiteke inor sartzen utzi ez arte.

Bodhisattvaren bideak transmisio hori etetea saiatzen du.

Ez du zauria ukatzen. Begiratzen dio. Zaintzen du. Laguntza eskatzen du behar bada. Baina erabaki bat gehitzen du: «ez dut nahi honek nire bidez min gehiago bihurtzerik».

Erabaki hori txikia eta izugarria izan daiteke aldi berean.

Ez iraintzea egin genezakeenean. Isiltasuna zigor gisa ez erabiltzea. Gure segurtasun ezatik ez manipulatzea. Besteei eragin ez dituzten zauriak konpontzeko ez eskatzea. Gorputza etsai gisa ez tratatzea. Lotsatik ez heztea. Galera bat mendeku bihurtzea ez. Guztiak suntsitzen dituen dinamika batean ez geratzea.

Lantzen ez den minak irteera bilatzen du. Landutako mina errukimendu bihur daiteke.

Bodhisattva eguneroko bizitzan

Ez da beharrezkoa mendi batera erretiratzea bide hau praktikatzeko.

Eguneroko bizitza da entrenamendu-lekua.

Sukalde batean, pazientzia praktika dezakegu. Eztabaida batean, hitz zuzena. Gidatzean, arreta eta erasorik eza. Lanean, zintzotasuna. Seme-alabekin, presentzia. Ispiluaren aurrean, onberatasuna gorputzarekiko. Galera baten ondoren, samurtasuna. Galera baten ostean, duintasuna. Egoera mingarri bat ixtean, argitasuna gorrotorik gabe.

Bodhisattvak ez du baldintza perfekturik espero. Badaki praktika haserrea, atxikimendua, nekea, beldurra eta egoa agertzen diren tokian bertan gertatzen dela.

Bilera zail batek arrazoia izateko premia erakuts dezake. Erantzunik gabeko mezu batek atxikimendua agerian uzten du. Kritika batek irudiaren defentsa pizten du. Besteen arrakastak bekaizkeria ukitzen du. Maite den norbaiten gaixotasunak beldurra irekitzen du. Gorputzaren zahartzeak iragankortasuna erakusten du.

Dena bihur daiteke bide kontzientziaz begiratzen badugu.

Honek ez du bizitza azterketa espiritual bihurtzen. Aitzitik, «praktikatzea» eta «bizitzea» arteko bereizketatik askatzen du. Egoera bakoitzak galdera erraz bat eskaintzen du:

hemen ezjakintasun pixka bat gutxiagorekin eta zaintza pixka bat gehiagorekin erantzun al dezaket?

Denak ez salbatzearen apaltasuna

Sufrimendua arindu nahi izateak ez du esan nahi denak salba ditzakegunik.

Egia honek nahasmendu askotik babesten du.

Badira lagundu ezingo ditugun pertsonak. Batzuek ez dute lagunduak izan nahi. Beste batzuek ez ditugun baliabideak behar dituzte. Zenbait lotura kaltegarriak dira guretzat gertuegi geratzen bagara. Badira egoerak non gure esku-hartzea, nahiz eta asmo onetik jaio, ez litzatekeen egokia izango.

Egoa salbatzaile itxurapean mozorro daiteke.

Ezinbesteko izan nahi du. Behar izatea behar du. Maitasuna erreskatearekin nahasten du. Errua sentitzen du norbaitek sufritzen duenean eta ezin duenean konpondu. Kostatzen zaio onartzea pertsona bakoitzak bere prozesua duela.

Bodhisattvak, aldiz, apaltasun jakintsuago bat lantzen du.

Laguntzen du ahal duenean. Mugak aitortzen ditu. Ez du bere gorputza eta adimena abandonatzen. Onartzen du laguntzea ez dela kontrolatzea. Ulertzen du ongia egiteak ez duela beti emaitza ikusgarririk sortzen. Atseden hartzen ikasten du eskuragarri jarraitzeko.

Gertuko norbaiten doluan, ezin dugu absentzia kendu. Lagun dezakegu. Adiskidetasun baten galeraren ondoren, ezin dugu bere prozesua haren ordez bizi. Besteen egoera mingarri baten aurrean, laguntza eta argitasuna eskain ditzakegu, baina ezin dugu kanpotik haren bide osoa erabaki. Fisikoki bere burua gorroto duen pertsona batekin, gure hitza zain dezakegu, nahiz eta ezin diogun autoestimua kolpetik eman.

Laguntzeko nahiak pazientzia behar du.

Bestearen askatasunarekiko errespetua ere behar du.

Zaintzea zaintzeko

Bodhisattva akitu, erresumindu edo suntsitu batek ez du hobeto laguntzen.

Zaintzea ez da besteak abandonatzea. Presente egoteko gaitasuna babestea da. Lo egitea, jatea, atseden hartzea, laguntza eskatzea, mugak jartzea, osasuna zaintzea, gainkarga murriztea, gorputza zaintzea: hori guztia bizitza errukitsu baten parte izan daiteke.

Pertsona batzuek erruduntasuna sentitzen dute besteak sufritzen duten bitartean atseden hartzeagatik. Baina neke muturrekoak ez gaitu santuago egiten. Askotan sumindago, nahasiago eta eskuragarri gutxiago bihurtzen gaitu.

Gorputza zaintzea, gainera, ez da harrokeria errespetutik jaiotzen denean. Gorputza da hitz egin, besarkatu, lan egin, ibili, entzun eta praktikatzen dugun tresna. Etsai gisa tratatzen badugu, gure errukimendua zoru gabe geratzen da.

Hau osasun emozionalerako ere balio du.

Galera baten ondoren, agian distantzia behar dugu ongia zintzoki desiratu ahal izan baino lehen. Egoera mingarri batean, lehentasuna segurtasuna berreskuratzea izan daiteke, ez gu zauritu gintuena eustea. Dolu berri batean, zaintzea egun bat gehiago eskakizun handiostirik gabe bizirautea izan daiteke.

Bodhisattvaren bideak ez du erretzea eskatzen.

Kriseilu bat bezala erretzen ikastea eskatzen du, ez etxe erre bat bezala.

Maitatzea kostatzen zaigunenganako begirada

Bidea bereziki eskakizun bihurtzen da pertsona zailekin.

Erraza da ongia desiratzea ongi tratatzen gaituztenei. Zailagoa da bihotza ez ixtea sumintzen, dezepzionatzen edo zauritzen gaituenaren aurrean. Hala ere, hemen ere praktikak ez du inozokeriarik eskatzen.

Hiru maila bereiz ditzakegu.

Lehenik, gorrotoa ez elikatzea. Oraindik errukimendua sentitu ezin badugu, gutxienez suntsipena ez desiratzen saiatzen gara.

Ondoren, gizatasuna aitortzea. Pertsona hori, gaizki jokatzen badu ere, ezjakintasunak, beldurrak, zauriek edo zoriontsu izateko nahiak baldintzatzen du.

Azkenik, posible eta segurua bada, min eragiten dionetik esna dadila desiratzea.

Etapa hauek ez dira behartu behar.

Sakon zauritu gaituen norbaitekin, agian hasierako praktika distantzia mantentzea eta geure buruarenganako errukimendua bideratzea izango da. Aurrerago ulermen samin gutxiagoko bat ager daiteke. Ez da garaia baino lehen fingitu behar.

Bodhisattvak ez du barkamena ukazioarekin nahasten.

Ezta inor bere ekintza okerrenera murrizten ere, gertatutakoa argi gogoratzen badu ere.

Askapen-ekintza txikiak

Bodhisattvaren bidea itzela irudi daiteke, baina ekintza txikietan adierazten da.

Indarrik ez duen norbaitentzat janaria prestatzea. Aholku azkarrik eman gabe laguntzea. Galera baten mina ez barregarri bihurtzea. Norbaiti bere duintasuna gogoratzen laguntzea. Gure osasuna zaintzea neketik ez bizitzeko. Gorputz bati buruz gaizki ez hitz egitea, ez norberarenari ez bestearenari. Egia zail bat umiliatu gabe esatea. Denbora, dirua edo arreta ematea beharra dagoen lekuan. Dinamika suntsitzaileei laguntza kentzea. Lotsa erein gabe heztea. Akats bat aitortu eta konpontzea. Gorrotoa elikatzeari uztea.

Inongo ekintza bakartik ez du mundua salbatzen. Hala ere, bakoitzak sarean zerbait aldatzen du.

Elkarmenpekotasunak txikia hain txikia ez izatea egiten du.

Min egiten ez duen hitz batek kate bat mozten du. Muga argi batek urteetako nahasmendua saihets dezake. Bere burua gorrotatzeari uzten dion pertsonak agian hobeto tratatzen ditu inguruan dituenak. Bere dolua samurtasun bihurtzen duen norbait besteentzat babesleku bihur daiteke.

Ez ditzagun keinu apalak gutxietsi.

Praktika bat: meritua dedikatzea

Tradizio budista askotan, praktika bat amaitzean meritua dedikatzen da. Horrek esan nahi du praktikaren onura izaki guztien ongizateari eskaintzea.

Ez da modu misteriotsuan ulertu behar. Bihotzaren orientazio gisa ikus daiteke: «landu dudan hau ez dadila nigan itxita geratu».

Meditatu, arnastu edo onberatasun-praktika bat egin ondoren, hau esan dezakezu:

«Praktika honetatik jaiotako edozein argitasunek sufrimendua murrizten lagun dezala». «Nire lasaitasuna hitz hobe eta ekintza hobe bihur dadila». «Nire min landua besteentzat min bihur ez dadila». «Izaki guztiek bakea, segurtasuna eta barne-askatasuna aurki ditzatela».

Doluan bazaude:

«Hil denarekiko nire maitasunak hemen jarraitzen dutenekin errukitsuago egin nazala».

Galera baten ondoren:

«Min honek askatasun handiagoz eta jabetza gutxiagorekin maitatzen irakats diezadala».

Egoera mingarri batean:

«Nire sendatzeak sufrimendu-kate bat moztu dezala eta duintasunez bizitzen lagun diezadala».

Gorputzaren aurrean:

«Neure burua errespetuz tratatzen ikasteak besteengan lotsa ez ereiten lagun diezadala».

Meritua dedikatzeak praktika zabaltzen du.

Une intimo bat partekatutako bizitzarako hazi bihurtzen du.

Praktika bat: gaurko konpromisoa

Goizero, eguna hasi aurretik, konpromiso txiki bat formulatu.

Ez handiuste. Ez abstraktu. Praktikagarria den zerbait.

«Gaur amorrutik ez hitz egiten saiatuko naiz». «Gaur nire gorputza errespetuz zainduko dut». «Gaur ez dut konparazioa elikatuko». «Gaur pertsona bat hobeto entzungo dut». «Gaur beharrezko muga bat eutsiko dut». «Gaur ez dut nire mina min egiteko erabiliko». «Gaur laguntza eskatuko dut behar badut». «Gaur gogoratuko dut besteek ere sufritzen dutela».

Gauean, epairik gabe berrikusi:

Gogoratu al dut noizbait? Non ahaztu zait? Zer ikasi dut? Nola hasi naiteke berriro bihar?

Bodhisattvak ez du eguneroko perfekziorik behar.

Norabidea, apaltasuna eta itzulera behar ditu.

Gogoratzeko

Bodhisattvak bere praktika izaki guztien ongizatera bideratzen du, bere kabuz salba ditzakeela irudikatu gabe. Errukimendua eta sendotasuna elkarrekin doaz. Botua ekintza apaletan gauzatzen da: mina ez itzultzea, hitza zaintzea, mugak eustea eta praktikaren fruituak dedikatzea.

Praktika ez da gertatzen soilik meditatzera esertzen garenean.

Eguneroko bakardadea nola zeharkatzen dugun horretan ere gertatzen da. Lagunik gabeko bazkari batean, inork itxaroten ez gaituen paseo batean, luze egiten den igande arratsalde batean, isilegia den etxe batean. Une horiek buruko zigor huts bihur daitezke, edo praktika bat ireki dezakete: mina aitortzea, gorputza zaintzea, mundura irtetea, harremana eskatzea eta gure presentzia bera ez abandonatzea.

Bazkari bat prestatzean ere gertatzen da, nonbaitera oinez joatean, mezu bati erantzutean, seme-alaba bati entzutean, lanera sartzean, aurpegia garbitzean, erosketak egitean, ate bat ixtean edo nekatuta oheratzean.

Ideia hau oso garrantzitsua da.

Batzuetan budismoa eguneroko bizitzatik bereizitako zerbait bezala irudikatzen dugu: kuxin bat, jarrera bat, isiltasun bat, kandela bat, irakaspen sakon bat. Horrek guztiak lagun dezake. Baina praktika sukaldera, hitzera, gorputzera, dirura, maitasunera, dolura eta gatazketara iristen ez bada, osatu gabe geratzen da.

Eguneroko bizitza da benetako monasterioa.

Ez dena lasaia delako. Hain zuzen ere ez delako.

Ohikoan agertzen dira gure ezinegonak, automatismoak, atxikimenduak, konparazioak, zauriak, presak, onespen-nahiak eta ihes egiteko erak. Han ikusten da presente ala galduta gauden. Ohiko elkarrizketa batean egoa argiago ager daiteke irakurketa espiritual luze batean baino. Jakiz betetako plater baten aurrean antsietatea aurki dezakegu. Oinez goazenean, agian ohartuko gara adimena beti beste nonbait bizi dela. Lanean ari garen bitartean, agian aitortza-beharra agertuko da. Maite dugun norbaiti entzutean, benetan egoteko gure ezintasuna ager daiteke.

Praktika keinu horietara kontzientzia eramatean datza.

Ez bizitza zerbait solemne bihurtzeko.

Pixka bat gutxiago lokartuta bizitzeko baizik.

Arretaz jatea

Jatea ekintza erraza dirudi, baina asko esaten du gorputzarekin eta bizitzarekin dugun harremanaz.

Esker onez, presentziaz eta errespetuz jan dezakegu. Baina baita ere jan dezakegu despistatuta, zutik, azkar, pantaila bati begira, zaporea sumatu gabe, janaria antsietatea estaltzeko erabiliz edo gero jan izanagatik geure burua zigortuz.

Janaria ez da erregai hutsa. Harreman bat da.

Plater baten atzean lurra, ura, eguzkia, animaliak edo landareak daude, erein, garraiatu, kozinatu, saldu eta zerbitzatu zuten eskuak. Elkarmenpekotasun-sare bat dago gure gorputzean sartzen.

Arretaz jatea hori aitortzetik hasten da.

Lehen hozkadaren aurretik, segundo batzuez gera gaitezke. Platerari begiratu. Usaindu. Gosea edo gosearen falta sentitu. Ohartu beharragatik, antsietateagatik, tristuragatik, ohituragatik, atseginerako nahiagatik edo hutsuneagatik jaten dugun.

Erantzun bat bera ere ez da erabili behar geure burua epaitzeko.

Doluan bagaude, agian apetitua aldatu da. Agian jatea nekeza da. Kasu horretan, elikatzea oinarrizko zaintza-ekintza bat izan daiteke: ez gogoa dugulako, bizitzen jarraitzen duen gorputzak laguntza behar duelako baizik.

Galera baten ondoren, batzuek gosea galtzen dute; beste batzuek larritasuna baretzeko jaten dute. Praktika ez datza janaria errua-eremu bihurtzean, adeitasunez galdetzean baizik: «zer behar du nire gorputzak orain?».

Egoera mingarri batean, jateko erritmoak berreskuratzeak segurtasuna berreraikitzen lagun dezake. Ordu zentzuzkoetan jatea, zerbait xumea prestatzea, esertzea, larrialdietatik bakarrik ez bizitzea: hori guztia ere bidea da.

Gorputz-irudiarekin, janaria sarritan gerra-lurralde bihurtzen da. Kontrola, zigorra, errua, konpentsazioa. Egoak atsegin izango den gorputz bat nahi du eta janaria onespen-tresna gisa erabiltzen du. Arreta zuzenak galdera jakintsuago bat itzultzen du: «honek bizitza zaintzen al du ala nire aurkako indarkeria elikatzen?».

Kontzienteki jateak ez du esan nahi ezin hobeto jatea.

Presente egotea, eskertzea eta gorputza etxe gisa tratatzea esan nahi du, ez etsai gisa.

Oinez ibiltzea praktika gisa

Oinez ibiltzea itzultzeko era bat izan daiteke.

Ez da beharrezkoa baso batean edo tenplu batean ibiltzea. Espaloi batean, pasabide batean, etxean, lanerako bidean, aparkaleku batean edo etenaldi labur batean praktika dezakegu.

Adimena beste nonbaitera ibili ohi da. Gorputza aurrera doa, baina pentsamendua norbaitekin eztabaidan ari da, arazoak aurreikusten, galera bat gogoratzen edo norberaren bizitza besteenekin konparatzen.

Arretaz ibiltzea oinez goazela sentitzean datza.

Oin batek lurra ukitzen du. Pisua aldatzen da. Gorputza lekuz aldatzen da. Arnasak laguntzen du. Mundua inguruan agertzen da.

Pauso batzuetan, ez dugu bizitza osoa ebatzi beharrik.

Doluan, oinez ibiltzeak lagun dezake esertzea mingarriegia denean. Tristura gorputzarekin mugitzen da. Pauso bakoitzak dio, hitzik gabe: «hemen jarraitzen dut». Ez da urrun ibili beharrik. Batzuetan nahikoa da etxe-uharte bati bira ematea edo gela batean astiro ibiltzea.

Galera baten ondoren, oinez ibiltzeak eten dezake antsietatetik jarduteko edo sareak konparatzeko erabiltzeko premia. Eskuek telefonoa uzten dute. Gorputzak erritmoa berreskuratzen du. Adimenak pentsatzen jarraitzen du, bai, baina jada ez dago erabat itxita.

Egoera mingarri bat aldatu duenarentzat, oinez ibiltzea askatasuna gogoratzeko era bat izan daiteke. Oinak sentitzea, norabide bat aukeratzea, nork bere airea arnastea. Ez da erabateko konponbidea, baina gorputzak pixkanaka ikasten du zikloaz kanpo mugi daitekeela.

Lotsaz begiratzen den gorputza ere oinez ibiliz bizi daiteke. Ez erakusleiho gisa. Ez ikusia izateko. Oinez ibiltzea hankak, euskarria, indarra, nekea, presentzia sentitzeko.

Pauso bakoitzak esan dezake:

«Gorputz hau bizirik dago». «Ez du ezin hobea izan behar ni eramateko». «Hemen egon naiteke».

Esna lan egitea

Lanak bizitzaren zati izugarri bat hartzen du.

Horregatik ezin da bidetik kanpo geratu.

Lanean agertzen dira aitortza-nahia, akatsarekiko beldurra, konparazioa, handinahia, nekea, frustrazioa, harrotasuna, menpekotasuna, ondo geratzeko beharra, mugak jartzeko zailtasuna. Baita ere agertzen dira zerbitzurako, zintzotasunerako, pazientziarako, lankidetzarako eta erantzukizunerako aukerak.

Esna lan egiteak ez du esan nahi zeregin bakoitza zerbait atsegin bihurtzea. Zeregin asko astunak dira. Lan-baldintza batzuk bidegabeak dira. Badira gaixotzen duten lanak. Dena ez dago barneko jarreraren mende.

Hala ere, benetako mugen barruan ere, nola lan egiten dugun behatu dezakegu.

Beldurretik lan egiten dut? Zaintzatik? Balioa frogatzen saiatzen ari naiz? Produktibitatea sentitu ez dezadan erabiltzen dut? Inor haserretu ez dadin neure burua abandonatzen dut? Etengabe lehiatzen naiz? Lanean nire hitzak sufrimendua gutxitzen ala handitzen du? Atseden hartzen al dakit ala gorputzak behartzen nauenean bakarrik gelditzen naiz?

Egoak lanetik estatua bat egin dezake. Kargua, soldata, ospea, produktibitatea, garrantzia. Estatua hori pitzatzen denean, asko sufritzen dugu. Kritika bat identitate-mehatxu bat dirudi. Akats bat eroraldi gisa bizi da. Besteen arrakastak bekaitza ukitzen du.

Praktikak argitasun handiagoz lan egiteko aukera ematen du: dagokiguna egitea, kalitatea zaintzea, arduratsuak izatea, baina emaitza bakoitza balioaren behin betiko froga bihurtu gabe.

Dolu batean, lana babesleku edo ihesbide izan daiteke. Errutina jakin batek laguntzen du, baina inoiz ez sentitzeko lan egiteak zauria atzeratu dezake. Galera baten ondoren, agenda betetzeak hasieran arindu lezake; aurrerago komeni da prozesatzeko lekua uztea. Egoera mingarri batean, lan- edo diru-autonomia berreskuratzea zaintzaren parte izan daiteke.

Esna lan egitea gure energia bizitzaren zerbitzura ala inoiz atseden hartzen ez duen irudi baten zerbitzura dagoen geure buruari galdetzea da.

Benetan entzutea

Entzutea erraza dirudi, baina gutxitan egiten dugu erabat.

Norbait hitz egiten ari den bitartean, erantzuna prestatzen dugu. Epaitzen dugu. Gure istorioarekin konparatzen dugu. Aholku azkarra bilatzen dugu. Eteten dugu. Arrazoia izan nahi dugu. Besteen minak deseroso jartzen gaitu eta esaldi batekin ixten saiatzen gara.

Benetan entzuteak presentzia eskatzen du.

Ez datza mutu geratzean. Ezta dena onartzean ere. Entzutea nahikoa arreta eskaintzea da, beste pertsona berehala gure interpretaziora murriztua izan ez dadin.

Doluan, entzuteak azalpen askok baino gehiago balio du. Norbait galdu duenak agian oroitzapenak errepikatu, negar egin, isilik geratu edo gauza kontraesankorrak esan behar ditu. Entzute errukitsuak ez du presarik gabezia konpontzeko.

Galera baten ondoren, entzute onak ez ditu obsesioak elikatzen, baina ezta umiliatzen ere. Esan dezake: «ulertzen dut min ematea» eta, aldi berean, sufrimendua handitzen duten jokabideak ez errepikatzen lagun dezake.

Egoera mingarri baten aurrean, entzuteak arreta berezia eskatzen du. Pertsonak agian maitasuna, beldurra, errua eta lotsa nahasten ditu. Mespretxuz erantzuten badugu —«nola jarraitzen duzu hor?»— gehiago itxi daiteke. Entzute jakintsuak argitasuna eskaintzen du umiliaziorik gabe: «kontatzen duzuna garrantzitsua da; seguru sentitzen al zara?, zer laguntza behar duzu?, zer gertaera errepikatzen dira?».

Geure buruari entzutea ere praktika da. Gorputzak hitz egiten du. Emozioak hitz egiten du. Nekeak hitz egiten du. Erruak hitz egiten du. Onespen-beharrak hitz egiten du. Ez da dena obeditu behar, baina bai entzun.

Entzun gabeko bizitza erreaktibo bihurtzen da.

Entzuten duen bizitzak lekua irabazten du.

Mugikorra kanpai gisa

Bizitza modernoan, mugikorra praktikarako leku handienetako bat da.

Komunikatzeko, lan egiteko, orientatzeko, ikasteko, entretenitzeko erabiltzen dugu. Ez da berez etsai. Arazoa da sakabanaketa, konparazioa, zaintza, premia eta mendekotasuna ere elikatzen dituela.

Jakinarazpen bakoitzak adimena arrasta dezake.

Galera baten ondoren, mugikorra atxikimenduaren aldare txiki bihur daiteke: behin eta berriz oroitzapenak, berriak edo konparazioak bilatzea. Egoera mingarri batean, kontrol-, eztabaida-, promesa- edo errua-ate izan daiteke. Gorputzari dagokionez, sareek konparazioa eta lotsa areagotu ditzakete. Doluan, batzuetan argazki eta oroitzapen digitalak bilatzen ditugu zauriak oraindik eutsi ezin dionean.

Mugikorra arreta-kanpai bihur dezakegu.

Desblokeatu aurretik, arnasaldi bat. Mezu zail bat jasotzean, oinak sentitu. Sare bat begiratu aurretik, galdetu: «zer bilatzen dut?». Konparazioa agertzen bada, izendatu. Premia sortzen denean, hamar minutu itxaron.

Ez da teknologia demonizatzea. Askatasuna berreskuratzea da.

Mugikorrak tresna izan behar du, ez nagusi. Arretak erabakitzen du noiz begiratu. Atxikimenduak oraintxe bertan begiratzea eskatzen du.

Tarte txiki hori praktika da.

Etxea presentzia-leku gisa

Etxe bat ez da gelen multzo bat soilik.

Ohituren eremu bat da. Han nabaritzen da nola bizi garen. Objektuak uzten ditugu, jaten dugu, lo egiten dugu, eztabaidatzen dugu, gogoratzen dugu, zaintzen dugu, ezkutatzen gara, hartzen dugu, negar egiten dugu. Etxe batean lasaitasuna edo tentsioa arnas daiteke. Gabeziak ere izan ditzake.

Maite dugun norbait hil ondoren, etxea aldatu egiten da. Min ematen duten objektuak daude, hutsik dauden espazioak, dagoeneko zentzurik ez duten errutinak. Antolatzea edo ez antolatzea delikatu bihurtzen da. Arretak astiro joatea ahalbidetzen du: ez dena premiatik ukitzea, ez dena beldurretik gordetzea, ez garaia baino lehen erabakitzera behartzea.

Galera baten ondoren, etxea aztarnaz bete daiteke. Argazkiak, arropa, opariak, partekatutako lekuak. Praktikak sufrimendua elikatzen ez duen ingurune bat sortzen laguntzen du, bizitakoa ukatu gabe.

Egoera mingarri bat zeharkatzen dugunean, etxe seguru bat eraikitzeak —norberaren gela bat besterik ez bada ere— sakon senda gaitzake. Zaintzarik, irainik, beldurrik edo etengabeko tentsiorik ez dagoen leku bat. Gorputzak askatzen ikasten duen espazio xume bat.

Etxeko lanak ere praktika izan daitezke. Plater bat garbitzea ura sentituz. Ohea kontuz egitea. Mahai bat antolatzea adimena pixka bat antolatzen duenak bezala. Dagoeneko laguntzen ez duena botatzea. Leiho bat irekitzea.

Ez kontrol-obsesioagatik.

Bizi dugun bizitzari diogun errespetuagatik baizik.

Elkarrizketa zailak

Eguneroko praktika asko frogatzen da elkarrizketa zailetan.

Han agertzen da azkar egoa: arrazoia izan nahi du, gaizki ez geratzea, eztabaida irabaztea, bere irudia defendatzea. Baita ere agertzen dira beldurra, errua, atsegin izateko nahia, haserrea edo ihes egiteko beharra.

Elkarrizketa zail bat seme-alaba batekin, guraso batekin, lagun batekin, senide batekin, nagusi batekin edo distantzia hartu behar dugun norbaitekin izan daiteke.

Arretak sartzeko era desberdin bat eskaintzen du.

Hitz egin aurretik gorputza sentitzea. Asmoa gogoratzea. Krudelak izan gabe sendoak diren hitzak aukeratzea. Nahikoa entzutea. Ez probokazio bakoitzari erantzutea. Etenaldia eskatzea emozioa igotzen denean. Muga bat eustea azalpen amaigabeak eman gabe.

Egoera mingarri batean, agian elkarrizketa zaila ez da askotan errepikatu behar. Elkarrizketa oro manipulazioan, irainean edo nahasmenean amaitzen bada, praktika zirkulu berean ez sartzea izan daiteke. Hitz zuzena batzuetan laburra da.

Galera baten ondoren, egiteke dagoen elkarrizketa orok ez dakar ixtea. Batzuek berriro irekitzea baino ez dute egiten. Komeni da begiratzea argitzeko ala kontrola berreskuratzeko hitz egiten dugun.

Doluan, beharrezko elkarrizketak egon daitezke zaintzei, herentziei, objektuei edo agurrei buruz. Emozioa sentibera dago. Hitz egin aurretik etenaldi batek zauri gehiago saihets ditzake.

Praktikak ez du elkarrizketa ezin hobeak bermatzen.

Kaltea murriztea ahalbidetzen du.

Keinu txikiak zaintzea

Bizitza, batez ere, keinu txikiz eginda dago.

Nola ixten dugun ate bat. Nola begiratzen diogun norbaiti. Zerbait eskatzeko erabiltzen dugun tonua. Ilara batean pazientzia. Janztean gorputza ukitzeko era. Nekatuta gaudenean prestatzen dugun janaria. Atzeratzea erabakitzen dugun erantzun bat. Eskainitako ur-baso bat. Garaiz esandako «barkatu» bat. Kritikatu aurreko etenaldi bat.

Egoak eszena handiak nahiago izaten ditu. Erabaki handiak, identitate handiak, erakustaldi handiak. Praktika budistak, aldiz, txikiari jartzen dio arreta, han sortzen baita izaera.

Pertsona bat ez da errukitsu bihurtzen hori nahi izate hutsagatik. Keinu errepikatuetan trebatzen da. Atxikimendurik gabeko maitasuna ez da bat-batean ikasten; agian egiaztapen konpultsiborik ez egitean hasten da. Gorputzarekiko ontasuna gaur geure burua ez iraintzean has daiteke. Egoera mingarri baten askatasuna erabaki txikietan euts daiteke: ez erreakzionatzea, laguntza eskatzea, gertaerak gogoratzea eta atseden hartzea.

Keinu txikiak hazi dira.

Errepikatzen duguna hazten da.

Ohikoa gutxietsi gabe bizitzea

Jende askok bizitza berezi bat espero du.

Maitasun handi bat, bake handi bat, esperientzia espiritual handi bat, aldaketa handi bat. Bitartean, eguneroko egunak gutxiesten ditu. Erosketa, janaria, lana, joan-etorriak, elkarrizketa errepikatuak, gorputz nekatua, antolatzeke dagoen etxea.

Baina bidea hain zuzen ere han egiten da.

Ohiko arnasaldi bat praktika izan daiteke. Bazkari xume bat, esker ona. Paseo labur bat, itzulera. Elkarrizketa zintzo bat, errukia. Eutsitako muga bat, jakinduria. Garaiz hartutako atseden bat, gorputzaren zaintza. Min gehiago egin gabe zeharkatutako arratsalde triste bat, eguneroko bodhisattva.

Ez dugu bizitza ezohikoa izan beharrik pixka bat esnatzeko.

Esnatzea ez da beti zuhaitz baten azpiko argi erraldoi gisa iristen. Batzuetan agertzen da ohartzean krudeltasunez hitz egitear gaudela eta beste hitz bat aukeratzean. Edo ispiluan begiratu eta geure burua ez erasotzean. Edo errurik gehitu gabe doluzko malko bat baimentzean. Baita ere amaitu den etapa bat idealizatzeari uzten diogunean, edo hausten gaituen dinamika bat errepikatzen ez dugunean.

Ohikoa nahikoa praktika-gai da.

Praktika bat: eguneroko bost ekintza

Aukeratu eguneroko bost ekintza eta bihur itzazu gogorarazle.

Adibidez:

Jatea. Oinez ibiltzea. Mugikorra irekitzea. Ispiluan begiratzea. Norbaiti entzutea.

Aste batean, praktikatu honela:

Jan aurretik, arnastu eta eskertu janari hori ahalbidetu zuen baldintza bat.

Oinez zoazenean, senti itzazu hamar pauso mugikorrari begiratu gabe.

Telefonoa desblokeatu aurretik, galdetu: «zer bilatzen dut?».

Ispiluaren aurrean, izendatu gorputzarekiko errespetuzko esaldi bat.

Norbaiti entzutean, utzi esaldi bat amaitzen zure erantzuna prestatu gabe.

Ez da beti egin beharrik. Egunean behin jada kontatzen da.

Eguneroko praktikak ez du perfekzioa bilatzen. Gogoratzea bilatzen du.

Praktika bat: errutina bat eraldatzea

Aukeratu automatikoki egin ohi duzun errutina bat.

Dutxatzea. Kafea prestatzea. Platerak garbitzea. Gidatzea. Janztea. Entrenatzea. Mahai bat antolatzea. Etxetik irtetea.

Hiru egunez, egizu arretaz.

Senti ezazu gorputza. Beha ezazu buruko tonua. Ohartu presarik, arbuiorik, esker onik, nekerik, konparaziorik edo amaitzeko nahirik dagoen.

Ondoren galdetu:

zer agertzen du errutina honek nire bizimoduari buruz?

Agian deskubrituko duzu beti korrika zabiltzala. Gorputza ezinegonez tratatzen duzula. Ezer ez duzula dastatzen. Ekintza bakoitza izapide bihurtzen duzula. Atseden hartzean ere zeure buruari eskatzen diozula.

Ez erabili aurkikuntza zeure burua errudun egiteko.

Erabil ezazu itzultzeko.

Gogoratzeko

Ohiko bizitzak praktikaren benetako lurra eskaintzen du. Jatea, oinez ibiltzea, mugikorra erabiltzea, lan egitea edo entzutea presentziaz egin daitezke. Ez da keinu bakoitza solemne bihurtzea, egiten ari garenetik erabat kanpo bizitzeari uztea baizik.

Familia da praktikatzeko premia handiena dugun lekuetako bat.

Bakardade oso mingarri bat ager daitekeen lekuetako bat ere bada. Familiarik gabe bizi denak bakarrik ez du sufritzen. Batzuetan min handiagoa ematen du lagunduta egonda bakarrik sentitzeak: egiarekin ezin hitz egiteak, entzuna ez izateak, jendez beteriko etxe batean bizitzeak eta inork gure barruan gertatzen dena benetan ezagutzen ez duela sentitzeak.

Ez beti leku lasaia delako, baizik eta han eremurik sentikorrenak ukitzen direlako: maitasuna, mendekotasuna, oroimena, erru-sentimendua, itxaropenak, beldurra, nekea, aspaldiko zauriak, aitormen-premia, kontrolatzeko nahia eta askatzeko zailtasuna.

Familian gure dohainik onenetako batzuk azaltzen dira. Zaindu, babestu, lagundu, eutsi, hezi, barkatu eta geure burua ematen dugu. Gure erreakziorik baldarrenak ere atera daitezke: ezinegona, aurpegiratzea, manipulazioa, exijentzia, isiltasun hotza, zauritik esandako hitzak, atxikimendua, konparazioa edo galtzeko beldurra.

Familiako bizitza ez da oztopo bat bidearentzat.

Bidea da.

Gauza bera gertatzen da elkarbizitzarekin eta seme-alabekin. Ez dira praktika espiritualetik bereizitako errealitateak. Haietan ikusten da ba ote dakigun jabetu gabe maitatzen, zauritu gabe hitz egiten, defentsa prestatu gabe entzuten, gorrotorik gabe mugak jartzen, harrokeriarik gabe barkamena eskatzen eta kontrolatu gabe laguntzen.

Erraza da bakardadean minutu batzuetan lasai sentitzea. Zailagoa da kontzientzia apur bati eustea seme-alaba batek obeditzen ez duenean, gurekin bizi den norbaitek desengainatzen gaituenean, guraso bat gaixotzen denean, anai-arreba batek salatzen gaituenean edo familiako bazkari batek aspaldiko zauriak esnatzen dituenean.

Hor hasten da benetako praktika.

Familia ispilu gisa

Familiak erakusten digu nor garen itxurak egiteari uzten diogunean.

Etxetik kanpo asko zain dezakegu irudia. Pazientziatsu, hezi, lasai, azkar, espiritual edo indartsu ematea. Barruan, ordea, beti gustatzen ez zaizkigun ahots-tonuak, automatismoak eta erreakzioak ateratzen dira.

Pertsona hurbilenekin seguruago sentitzen gara, baina ageriago ere bai. Horregatik batzuetan kanpoan erakustera ausartzen ez garena haietan hustutzen dugu. Laneko egun txar bat erantzun lehor batean amaitzen da. Nekea ezinegon bihurtzen da. Beldurra kontrol gisa agertzen da. Tristura haserre-itxurapean mozorrotzen da.

Egoak familian ere jarduten du.

Arrazoia izan nahi du. Aitortua izan nahi du. Bere ahalegina baloratzea desira du. Haserretu egiten da esker onik jasotzen ez badu. Nola ikusten duten kontrolatzen saiatzen da: aita ona, ama ona, seme-alaba ona, pertsona sakrifikatua, biktima, agintaria, denen euskarria.

Irudi hori berresten ez denean, erreakzionatu egiten du.

«Egiten dudan guztiaren ondoren». «Inork ez nau ulertzen». «Beti nik amore eman behar». «Errespetua galtzen didate». «Ez dute ezer baloratzen». «Obeditzen ez badidate, agintea galtzen dut».

Esaldi horietako batzuetan egia egon daiteke. Batzuetan ez gaituzte aitortzen. Noizean behin gehiegi kargatzen dugu. Benetako errespetu-faltak daude. Praktika ez datza hori ukatzean. Erreakzio osoari begiratzean datza, hartatik abiatuta jardun aurretik.

Familia ispilu da gure premiarik sakonenak agerian uzten dituelako: ikusiak, maitatuak, entzunak, errespetatuak eta beharrezkoak izatea.

Zintzotasunez ikusteak berak gudu asko leuntzen ditu dagoeneko.

Maitatzea bestea norberaren luzapen bihurtu gabe

Familiako erronka handietako bat besteei beste izaten uztea da.

Begi-bistakoa dirudi, baina ez da.

Gurekin bizi direnek modu jakin batean pentsa dezaten nahi dugu, seme-alabek bide jakin bati jarrai diezaioten, gurasoek behar dugun bezala uler gaitzaten, anai-arrebek historia guk bezala gogora dezaten, familiak batasun, esker on edo leialtasun irudi bati erantzun diezaion.

Maitasuna, orduan, jabetzarekin nahasten da.

«Ez egin hori, lotsagarri uzten nauzulako». «Zuregatik egin dudanaren ondoren, beharko zenuke…». «Familia honetan beti izan gara horrelakoak». «Maite baninduzu, nik bezala pentsatuko zenuke». «Zure bizitzak nire sakrifizioak berretsi beharko lituzke».

Esaldi hauek modu zuzenean edo isilean ager daitezke. Funtsean, besteari eskatzen diote izaki bizidun izateari utz diezaion gure nortasunaren luzapen bihurtzeko.

Budismoak gogorarazten digu inongo pertsona ez zaigula erabat gurea.

Ez seme-alabak. Ez gurasoak. Ez gurekin bizi direnak. Ezta gugandik asko menpeko direnak ere.

Zaindu, bideratu, eskatu, konprometitu, hezi eta mugak jar ditzakegu. Hori guztia garrantzitsua da. Baina besteak bere kontzientzia propioa izaten jarraitzen du, bere erritmoa, bere karma, bere zauri eta erabakiak.

Familian jabetu gabe maitatzeak esan nahi du sakonki parte hartzea besteren patuaz jabetzen saiatu gabe.

Elkarbizitza praktika gisa

Elkarbizitza esnatzeko eskola bizia izan daiteke.

Bertan ohiturak, zaurgarritasuna, nekea, dirua, familia, zainketak, zereginak eta itxaropenak biltzen dira. Eguneroko espazio gutxik ukitzen dituzte hainbeste geruza aldi berean.

Egoak keinu bakoitzean bila dezake elikagaia: «nire ahalegina ez da kontuan hartzen», «inork ez du ikusten egiten dudana», «aitortu beharko lidakete». Hau gizatiarra da. Arazoa sortzen da ondoeza etengabeko exijentzia bihurtzen dugunean.

Denborarekin, benetako elkarbizitza agertzen da.

Mugak, beldurrak, zauriak, errutinak, kontraesanak eta behar desberdinak agertzen dira. Zaintzeak, orduan, fantasia gutxiago eta praktika gehiago eskatzen du.

Komeni da galdetzea:

Esan al diezaiokegu elkarri egia? Ba al dago errespeturik frustratuta gaudenean? Ba al dakigu konpontzen elkar zauritu ondoren? Ba al dago askatasunik ala kontrola? Elkarbizitzak gure bizitza handitzen al du ala txikitzen? Ba al dago elkarrekiko zainketarik ala pertsona bakar batek eusten dio guztiari? Egokitu al gaitezke aldaketa bakoitza mehatxu bihurtu gabe?

Elkarbizitza osasuntsu bat ez da gatazkarik gabeko elkarbizitza. Gatazkak duintasuna suntsitzen ez duen espazio bat da.

Etxeko praktikak barne hartzen ditu arretaz hitz egitea, beti defendatu gabe entzutea, akatsak aitortzea, hitza zaintzea, isiltasuna zigor gisa ez erabiltzea, erantzukizunak zuzentasunez banatzea eta zainketa kontrolarekin ez nahastea.

Egia gogor bat onartzea ere eskatzen du: maitasuna ez da nahikoa errespeturik, erantzukizunik eta benetako zainketarik ez badago.

Lotura zainketarik gabe geratzen denean

Badira zainketa-leku izateari uzten dioten loturak.

Agian ez da dena txarra. Egon daitezke samurtasun-uneak, oroitzapen ederrak, mendekotasuna, harmonia-nahia, seme-alabak, historia partekatua edo familiako leialtasunak. Hain zuzen horregatik da zaila argi ikustea. Egoera mingarri bat gutxitan bizitzen da barrutik pieza ilun bakar gisa. Nahasteaz egina egoten da.

Baina nahasteak ez luke eragotzi behar eredua ikustea.

Behin eta berriz umiliazioa, beldurra, manipulazioa, kontrola, mespretxua, irainak, indarkeria, mehatxuak, isolamendua, xantaia emozionala edo duintasunaren etengabeko galera badago, praktika ez datza gehiago aguantatzean. Ezta jasanezina jasateko meditatzean ere.

Hor ekintza zuzena izan daiteke laguntza eskatzea, konfiantzazko pertsonekin hitz egitea, profesionalei kontsulta egitea, seme-alabak babestea halakorik badago, mugei eustea eta distantzia hartzea beharrezkoa denean.

Errukiak ez du behartzen bizitza hausten duena normaltzat hartzera.

Esaldi bat iparrorratz gisa balia daiteke:

«Zure sufrimendua uler dezaket, baina ezin dizut nire suntsipena eman».

Egoera mingarri batean mugak jartzea ez da beti berehalako askapen gisa sentitzen. Batzuetan erru-sentimendua, nostalgia, beldurra eta tristura ekartzen ditu. Horrek ez du esan nahi zainketa okerra denik. Esan nahi du atxikimenduak, ohiturak eta historiak denbora behar dutela berrantolatzeko.

Norbere buruarekiko maitasuna ere bidearen parte da.

Seme-alabak: jabetu gabe zaintzea

Seme-alabak izateak, haiek hezitzeak edo gertutik laguntzeak maitasun era oso sakon bat ukitzen du.

Haur bat zaurgarri iristen da. Elikagaia, babesa, mugak, samurtasuna, pazientzia, presentzia behar ditu. Urteetan helduen menpe dago bizitzeko. Mendekotasun horrek erantzukizun itzela esnatzen du.

Baina hemen ere ager daiteke egoa.

Seme-alabak ondo egotea nahi dugu, jakina. Batzuetan, konturatu gabe, gure irudia berres dezaten ere nahi dugu: guraso onak, familia zuzena, haur heziak, seme-alaba arrakastatsuak, gehiegi galdekatzen ez gaituzten nerabeak, gure itxaropenak betetzen dituzten helduak.

Seme-alaba, orduan, gure balioaren ispilu bihurtzen da.

Obeditzen badu, arrakasta sentitzen dugu. Huts egiten duenean, lotsa bizi dugu. Beste zerbait hautatzen badu, baztertuta sentitzen gara. Hazten denean, haren independentzia maitasun-galeratzat interpretatzen dugu.

Bide budistatik heztea gogoratzea da seme-alabak ez datozela gure nortasunari eusteko. Beren bizitza bizitzera datoz.

Horrek ez du esan nahi gidaririk gabe uztea. Alderantziz. Mugak, egitura, hitz argia, presentzia eta erantzukizuna behar dituzte. Baina mugarik osasuntsuena ez da sortzen familia-irudia kontrolatzeko premiatik, baizik eta haien garapena zaintzeko nahitik.

Seme-alaba batek maitatua sentitu behar du perfektua izan behar gabe.

Bere egintzek ondorioak dituztela ikasi behar du ere. Ontasuna eta irmotasuna ez dira baztertzen. Hezkuntzarik jakintsuenak maitasuna, mugak eta eredua elkartzen ditu.

Seme-alabak entzutea

Seme-alaba bat entzuteak ez du esan nahi beti arrazoia ematea.

Bere barne-mundua serio hartzea esan nahi du.

Helduok azkar zuzentzeko joera dugu. Irtenbideak, sermoiak, konparazioak, aholkuak, ohartarazpenak ematen ditugu. Askotan beharrezkoa da bideratzea, bai. Baina bideratu aurretik komeni da entzutea.

Zer esaten saiatzen ari da? Zein emozio dago bere jokabidearen azpian? Arreta, autonomia, atsedena, kidetasuna, segurtasuna bilatzen al du? Nire beldurretik ala bere benetako premiatik ari naiz erreakzionatzen? Hezi nahi dut ala kontrola berreskuratu besterik ez?

Haur txiki batek agian ez daki esaten «gainezka nago». Amorrualdi bat egiten du. Nerabe batek agian ez du aitortzen «seguru ez naiz sentitzen». Gaizki erantzuten du, bere baitan sartzen da edo desafiatzen du. Ez da edozein jokabide onartzeaz, baizik eta azalaz haratago begiratzeaz.

Arreta zuzenak laguntzen du erreakzionatu aurretik etenaldia egiten.

Aita batek edo ama batek esan dezakete ere: «orain oso haserre nago; arnasa hartu behar dut hitz egin baino lehen». Esaldi horrek hitzaldi askok baino gehiago irakasten du. Erakusten du sentitzeak ez duela behartzen zauritzera.

Seme-alabek esaten dugunetik ikasten dute, baina askoz gehiago gure emozioak nola bizi ditugun.

Elkarbizitza, seme-alabak eta hitz zuzena

Hitzak pisu handia du familian.

Urteetan errepikatutako esaldi bat seme-alaba baten barne-ahots bihur daiteke. Etxean esandako mespretxu bat barkamen askok baino denbora gehiagoz gera daiteke iltzatuta. Gorputzari buruzko iruzkin batek lotsa erein dezake. Anai-arreben arteko konparazio batek zauri iraunkorrak ireki ditzake.

Etxeko hitz zuzenak ez du etengabeko gozotasunik eskatzen. Batzuetan zuzendu, ezetz esan, nekea adierazi edo mugak markatu behar dira. Baina orduan ere modua zain dezakegu.

Ez da gauza bera esatea:

«Hondamendi bat zara»

eta esatea:

«Hau ez dago ondo eta ordenatu behar dugu».

Ez du eragin bera:

«Gorputz horrekin gehiago zaindu beharko zenuke»

eta:

«Zure osasuna zaindu dezazun nahi dut, zure gorputzak errespetua merezi duelako».

Ezta antzik ere:

«Beti egiten duzu kalte»

honi:

«Hau gertatzen denean, min egiten dit eta hitz egin dezagun behar dut».

Praktika datza lotura ez erabiltzean edonola hitz egiteko baimen gisa.

Hain zuzen maitasuna dagoelako, hitzak gehiago axola du.

Jatorrizko familia

Gatozen familiak sakonki markatzen gaitu.

Harengandik jasotzen ditugu bizitza, hizkuntza, ohiturak, ideiak, maitatzeko moduak, beldurrak, gorputzari, diruari, lanari, gatazkari, erlijioari, arrakastari, erruari eta kidetasunari buruzko sinesmenak. Batzuetan zauriak ere jasotzen ditugu: hoztasuna, exijentzia, konparazioa, abandonua, indarkeria, isiltasunak, umiliazioak edo ez zegozkigun zamak.

Bide budistak historia hori argitasunez begiratzera gonbidatzen gaitu.

Ez idealizatu, ez itsu-itsuan gorrotatu.

Jasotakoa aitor dezakegu, baita min eman zuena ere. Zenbait zainketa eskertu kalteak ukatu gabe. Baldintzak ulertu dena justifikatu gabe. Mugak jarri odol-loturak egon arren. Familia-ereduak errepikatzeari utzi sufrimendua handitzen dutenean.

Pertsona batek bere gurasoak maita ditzake eta, hala ere, gai batzuetan distantzia behar izan. Senide gaixo bat zain dezake manipulazioa onartu gabe. Familia batean parte har daiteke itxaropen bakoitza obeditu gabe.

Familiako leialtasunak ez luke eskatu behar norbere duintasuna traizionatzea.

Jatorrizko familiari kontzientziaz begiratzeak aukeratzen uzten digu zer jarraitzen dugun eta zer eteten.

Zaindu gintuztenak zaintzea

Denborak aurrera egin ahala, batzuetan zainketaren norabidea aldatzen da.

Lehen zaintzen zuten gurasoak laguntza behar hasten dira. Aitona-amonak gaixotu egiten dira. Senideak zahartzen dira. Bizitzak berriz erakusten du iragankortasuna.

Zaintzea maitasun-ekintza sakon bat izan daiteke. Nekea, herra, erru-sentimendua, aurretiazko dolua, anai-arreben arteko gatazkak eta injustizia-sentsazioa ere esnatu ditzake.

Errukiak hemen errealismoa behar du.

Inork ez du ondo zaintzen guztiarekin ahal izatearen fantasiatik. Beharrezkoak dira sostenguak, atsedena, antolaketa, mugak, baliabide profesionalak ahal denean eta elkarrizketa zintzoak. Zaintzeak ez du esan nahi isilean suntsitzea.

Galdera delikatu bat agertzen da:

nola lagun dezaket sufrimendu hau nire bizitza erabat utzi gabe?

Ez da beti erantzun perfekturik egongo. Familiako egoerak oso konplexuak izan daitezke. Praktika datza gizatasuna eta argitasuna elkartzean: ahal dena artatzea, laguntza eskatzea, zamak banatzea, mugak aitortzea eta erru-sentimendua motor bakar ez bihurtzea.

Zaintzaile batek ere zainketa behar du.

Familia konponketa-leku gisa

Behar bezain harreman osasuntsu batean, konpontzea garrantzitsuagoa da inoiz huts ez egitea baino.

Denok huts egiten dugu. Zerbait baldar esaten dugu, ixten gara, puzten dugu, ahazten dugu, aspaldiko zaurietatik erreakzionatzen dugu. Kontua da zer egiten dugun ondoren.

Konpontzeak esan nahi du kaltea aitortzea gehiegi aitzakiarik eman gabe.

«Esan nuena bidegabea izan zen». «Erasoz defendatu nintzen». «Ez zintudan entzun». «Isiltasuna erabili nuen zu zigortzeko». «Beldurra sentitu nuen eta kontrolatu nahi izan nuen». «Barkatu; hobeto egin nahi dut».

Konponketa ez da antzerkia izan behar. Aldaketa zehatza behar du. Jokabide beragatik mila aldiz barkamena eskatzen badugu ezer aldatu gabe, hitza hustu egiten da.

Konponketa jasotzen ere ikasi behar da. Bestearen akatsa betiko arma gisa ez erabiltzea, kaltea larria ez bada eta modu suntsitzailean errepikatua ez bada.

Familia heldu bat ez da inork inoiz zauritzen ez duena. Kaltea aitortzen, zaintzen eta normaltzat hartzen ez den hura da.

Eguneroko maitasuna

Familiako maitasuna ez da adierazpen handietan bakarrik bizi.

Txikian dago.

Bazkari bat prestatzea. Kontakizun luze bat entzutea. Data bat gogoratzea. Barkamena eskatzea. Gorputz bati buruz krudelki ez iruzkintzea. Eztabaida bat ixtea suntsitzaile bihurtu baino lehen. Norbait medikuarengana eramatea. Atsedena errespetatzea. Galdera zintzo bat egitea. Isilik egotea hitz batek min baino emango ez lukeenean. Seme-alaba bati hazten uztea. Inork ezin dituela gure huts guztiak bete onartzea.

Eguneroko maitasunak distira gutxikoa eman dezake. Ez du egoa eszena handiek beste elikatzen. Baina bizitzari eusten dio.

Familia batean, praktika gutxiago neurtzen da esaldi espiritualengatik eta gehiago nekatuta, zaurgarri eta inperfektu ikusten gaituztenak nola tratatzen ditugunagatik.

Praktika bat: familiako etenaldia

Aukeratu harreman hurbil bat: seme-alaba, aita, ama, anai-arreba, senide edo zurekin bizi den eta aurrean erreakzionatzeko joera duzun pertsona bat.

Aste batez, praktikatu etenaldi bat erantzun aurretik tentsio-uneetan.

Etenaldiak hiru arnasaldi iraun ditzake.

Lehen arnasaldia: gorputza sentitzen dut. Bigarren arnasaldia: emozioa izendatzen dut. Hirugarren arnasaldia: asmoa gogoratzen dut.

Asmoa izan daiteke:

«Lotura babestu nahi dut neure burua traizionatu gabe». «Egia esan nahi dut gehiegi zauritu gabe». «Hezi nahi dut, ez hustu». «Muga bat jarri nahi dut gorrotorik gabe». «Entzun nahi dut neure burua defendatu baino lehen».

Ondoren hitz egin, isildu edo denbora eskatu.

Ez bilatu perfekziorik. Gaizki erreakzionatzen baduzu, itzuli ahal duzunean eta konpondu.

Praktika bat: jabetu gabe begiratzea

Ekarri gogora zure familiako edo zure elkarbizitzako pertsona bat.

Galdetu zeure buruari:

Zer espero dut pertsona honengandik? Nire itxaropenen zein zati sortzen da maitasunetik? Zein sortzen da beldurretik, iruditik edo kontroletik? Beste gizaki bat izaten uzten ari natzaio ala nire nortasuna berresteko behar dut? Zein muga errespetatu behar dut, berea ala nirea? Zein maitasun-keinu askeago egin dezaket?

Arnasa hartu eta errepikatu:

«Maite zaitut edo nire bizitzaren parte gisa aitortzen zaitut, baina ez zara nire luzapen bat». «Jabetu gabe zain dezaket». «Mugak jar ditzaket bihotza itxi gabe».

Praktika hau bereziki baliagarria izan daiteke seme-alabekin, senideekin eta etxea partekatzen dugun pertsonekin.

Gogoratzeko

Familiak atxikimendua, beldurra, harrotasuna eta zaintzeko gaitasuna agerian uzten ditu. Maitatzeak ez du inor norberaren luzapen bihurtzen. Seme-alabek, senideek eta gurekin bizi diren pertsonek entzuketa, mugak eta askatasuna behar dituzte. Familiako praktika keinu errepikatuetan hasten da: nola hitz egiten dugun, nola konpontzen dugun eta nola uzten diogun lekua besteari.

Lana ez da dirua irabazteko modu bat besterik.

Mundua betetzeko modu bat ere bada. Hartan denbora, energia, adimena, gorputza, izaera, beldurra, aitorpen-nahia, segurtasun-beharra eta, askotan, gure nortasunaren zati garrantzitsu bat jartzen ditugu.

Horregatik izan daiteke lana duintasun-iturri.

Etxe bat mantentzeko, familia bat zaintzeko, gaitasunak garatzeko, baliagarria den zerbait ekartzeko, gai sentitzeko, bizitza komunean parte hartzeko aukera ematen digu. Baina sufrimendu-leku ere bihur daiteke: presioa, konparazioa, akidura, atsedenik gabeko handinahia, porrotaren beldurra, aitorpenarekiko mendekotasuna, nagusi abusuzkoak, ekoizten ez badugu ezer balio ez dugun sentsazioa.

Budismoak ez du lana ez dirua gutxiesten.

Ez du irakasten erantzukizun materialik gabe bizi behar denik, ezta pobrezia automatikoki espirituala denik ere. Janariak, etxebizitzak, osasunak, ikasketak, familiak, seme-alabek eta atsedenak baliabideak behar dituzte. Dirua, kontzientziaz erabilita, babestu eta zaindu dezake.

Galdera ez da lan egin ala ez, dirua izan ala ez, hobetzera jo ala denari uko egin.

Galdera sakonagoa beste bat da:

lan egiteko, irabazteko, gastatzeko eta handinahiz jokatzeko dudan erak sufrimendua handitzen al du, ala argitasun handiagoz bizitzen laguntzen al du?

Lana nortasun gisa

Pertsona askok ez dute «honetan egiten dut lan» esaten soilik.

Konturatu gabe, hau esaten dute: «hau naiz».

Nire kargua naiz. Nire soldata naiz. Nire enpresa naiz. Nire ospea naiz. Nire arrakasta naiz. Nire produktibitatea naiz. Besteek nire gaitasunaz pentsatzen dutena naiz.

Lanak ondo doanean, nortasun hori sendoa dirudi. Aitortzen bagaituzte, arnasa hartzen dugu. Lorpen bat erdiesten badugu, baliotsu sentitzen gara. Besteek miresten bagaituzte, egoa lasaitu egiten da tarte batez.

Arazoa zerbait aldatzen denean agertzen da.

Kritika batek hondoratu egiten gaitu. Kaleratze bat suntsipen pertsonala dirudi. Lankide baten arrakastak umiliazio gisa min ematen du. Akats bat jasanezineko lotsa gisa bizi da. Aitorpenik jasotzen ez dugunean, desagertzen garela sentitzen dugu.

Egoa lanari heltzen zaio estatua bat eskaintzen diolako.

Gai, beharrezko, errespetatua, distiratsua, indartsua, ezinbestekoa izan nahi du. Horietako ezer ez da berez txarra. Osasungarria da gauzak ondo egin nahi izatea. Naturala da, halaber, aitorpena desiratzea. Sufrimendua gure giza balioa emaitza profesionalarekin nahasten dugunean hasten da.

Ondo lan egiteak ez du eskatzen gure lana bihurtzea.

Konprometitu gaitezke funtzioan desagertu gabe.

Bizimodua irabaztea bizitza galdu gabe

Esaldi sinple batek balio diezaguke:

bizimodua irabazteak ez luke bizitza galtzea esan nahi behar.

Batzuetan hainbeste lan egiten dugu, hainbesteko tentsioarekin edo hainbesteko presiopean, non gorputza hizketan hasten den. Insomnioa, suminkortasuna, antsietatea, tristura, etengabeko nekea, digestio-arazoak, minak, arreta falta, poztasun-galera, familiarekiko urruntasuna.

Gogamenak justifikatu ohi du:

«Etapa bat besterik ez da». «Eutsi behar diot». «Ezin dut huts egin». «Denak berdin daude». «Gelditzen banaiz, galtzen dut». «Hau lortzen dudanean, atseden hartuko dut».

Baina etapa asko luzatu egiten dira. Gorputzak ez du mugagabe itxaroten. Familiak ere ez. Barne-bizitza pobretu egiten da dena ekoizpenaren zerbitzura geratzen denean.

Budismoak kostu osoari begiratzera gonbidatzen gaitu.

Ez bakarrik zenbat irabazten dudan. Baita zenbat galtzen dudan ere. Ez bakarrik zer lortzen dudan. Baita zertan bihurtzen naizen ere. Ez bakarrik zer irudi proiektatzen dudan. Baita nire gorputzean, nire hitzean eta nire loturetan zer gertatzen den ere.

Berehala utzi ezin ditugun lan zailak daude. Praktika ez datza aholku inozoak ematean. Batzuetan hipoteka bat ordaindu, seme-alabak mantendu, gurasoei lagundu, betebeharrak bete behar ditugu. Hala ere, dena aldatu ezin dugunean ere, zintzotasunez ikusten has gaitezke.

Ikustea bera garrantzitsua da.

Ikusten ez duguna gehiago gobernatzen gaitu.

Dirua: ez deabru, ez salbatzaile

Diruak fama txarra du espiritualitateari buruzko elkarrizketa askotan.

Pertsona batzuek zerbait zikin gisa ikusten dute. Beste batzuek balioaren neurri nagusi bihurtzen dute. Bi jarrerek sor dezakete sufrimendua.

Dirua ez da deabru bat. Jateko, teilatupean bizitzeko, ikasteko, osasuna zaintzeko, bidaiatzeko, laguntzeko, atseden hartzeko, familia babesteko, proiektuak sostengatzeko, dohaintzak egiteko eta egoera kaltegarrietatik ateratzeko aukera ematen du. Nolabaiteko egonkortasun ekonomikoak sufrimendu asko murriztu dezake.

Ezta erabateko salbatzaile bat ere. Ez du hilezkortasunik erosten, ez du maitasunik bermatzen, ez ditu galera guztiak saihesten, ez du berez barne-segurtasunik eza konpontzen, ez du inor errespetu-duin bihurtzen bere ekintzek kalte egiten badute.

Diruarekiko harreman jakintsuak haren boterea aitortzen du, gurtu gabe.

Galde diezaiokegu geure buruari:

Zaintzeko ala harritzeko erabiltzen dut dirua? Benetako segurtasunagatik ala beldur amaigabeagatik bilatzen dut? Hutsune bat betetzeko gastatzen dut? Zuhurtziatik ala izutik aurrezten dut? Irudi bat mantentzeko zorpetzen naiz? Dudanaren arabera neurtzen dut nire balioa? Nire balioekin koherentea den moduan erabiltzen dut nire dirua?

Diruak kontzientzia behar du, nahia, beldurra, konparazioa eta boterea biltzen dituelako.

Horregatik praktika ere izan daiteke.

Handinahi osasungarria eta handinahi itsua

Handinahia ez da beti txarra.

Horri esker ikasten dugu, hobetzen gara, ekiten diogu, sortzen dugu, trebetasunak garatzen ditugu, egoera estuetatik ateratzen gara, familiarentzat baldintza hobeak bilatzen ditugu, munduari ekarpena egiten diogu. Inolako asmorik gabeko bizitza bat lozorroan geldi daiteke.

Bada handinahi osasungarri bat: hazi nahi du suntsitu gabe.

Hobetzea bilatzen du, baina ez du zapaldu beharrik. Ikasi, zerbitzatu, eraiki, sostengatu nahi du. Mugak onartzen ditu. Gorputza gogoratzen du. Loturak zaintzen ditu. Besteen arrakasta ospa dezake. Atseden hartzen daki.

Bada handinahi itsu bat ere.

Inoiz ez da nahikoa. Beti falta da beste lorpen bat, diru gehiago, aitorpen gehiago, gorputz gehiago, mirespen gehiago, kontrol gehiago. Zerbait lortzean, gutxi gozatzen du eta berehala hurrengo helburura begiratzen du. Konparazioan bizi da. Besteak lehiakide bihurtzen ditu. Oraina maila soil gisa erabiltzen du.

Handinahi itsuak gorputzarekiko atxikimenduaren antz handia du.

Inoiz ez da nahikoa. Inoiz ez gara behar bezain indartsu. Inoiz ez dugu behar bezain atsegin ematen. Inoiz ez gara erabat iritsi. Inoiz ezin dugu atseden hartu.

Egoak hori bikaintasuna deitzen dio. Batzuetan hala da. Beste askotan, diziplinaz jantzitako beldurra da.

Galdera batek argitu dezake:

nire handinahiak askeago, baliagarriago eta osoago egiten al nau, ala antsiatsuago, gogorrago eta irudiaren esklabo handiago bihurtzen al nau?

Lana ihesbide gisa

Lan egitea ez sentitzeko modu bat izan daiteke.

Maite dugun norbait hil ondoren, agenda betetzeak isiltasuna saihesten du. Galera baten ondoren, etengabe ekoizteak kontrol-sentsazioa eman dezake. Egoera mingarri batean, beharbada zereginetan babesten gara barne-dardara ez entzuteko. Gorputza entrenatzeko obsesioak ere irudiaren gaineko lan gisa funtziona dezake, zauria ez ukitzeko.

Jarduera ez da txarra. Izan ere, nolabaiteko egiturak laguntzen du. Jaikitzea, ordutegiak betetzea, zereginak egitea eta erantzukizunak eustea hondoratzetik babes gaitzake.

Arazoa jarduera guztia ihes egiteko erabiltzen denean sortzen da.

Doluari tarterik uzten ez badiot, absentziak beste bide batzuk bilatuko ditu. Galera baten mina begiratzen ez badut, beharbada gogortasun bihurtuko dut. Egoera mingarri bat prozesatzen ez dudanean, ereduak errepika ditzaket. Gorputza entzuten ez badut, agian modu mingarriagoan gelditzera behartuko dut neure burua.

Praktikak oreka eskatzen du.

Bizitzeko lan egin. Ez lan egin inoiz ez sentitzeko.

Konparazio profesionala

Laneko konparazioa basatia izan daiteke.

Nork irabazten duen gehiago. Nork igotzen duen. Nork jasotzen dituen laudorioak. Nork duen eragin handiagoa. Nork dirudien distiratsuagoa. Nork lortzen duen lehenago etxe bat erostea, ekitea, erretiratzea, bidaiatzea edo arrakastatsu agertzea.

Sare sozialek presio hori handiagotzen dute. Badirudi mundu guztia aurrera doala, hazten ari dela, fakturatzen, lorpenak argitaratzen, proiektu miresgarriak dituela. Gogamenak begiratu eta ondorioztatzen du: «berandu noa».

Budismoak ez digu pasibotasunik eskatzen. Hobetu nahi badugu, egin dezakegu. Prestatu, baldintza hobeak eskatu, lanez aldatu edo ekin behar badugu, komeni da jardutea.

Baina konparaziotik jarduteak antsietate handia sortzen du.

Konparazioak bizitza sailkapen bihurtzen du. Bestea pertsona izateari uzten dio eta gure eskasiaren neurri bihurtzen da. Orduan, besteen arrakastak ez du inspiratzen; min ematen du.

Mudita, besteen onagatiko poza, hemen ere lantzen da.

«Ondo joan dakiola». «Bere arrakasta jakinduriaz erabil dezala». «Bere aurrerapenak ez nazala nire bidea gutxiestera eraman». «Ni hazi ahal nadila neure burua pozoitu gabe».

Beste pertsona baten ibilbidea ez da gure bizitzari buruzko epai bat.

Arrakastaren etika

Arrakasta izatea ez da budismoaren aurkakoa.

Galdera da zer egiten dugun harekin.

Arrakastak aukerak ireki ditzake: besteei laguntzea, lan duina sortzea, familia bat sostengatzea, proiektu baliagarriak finantzatzea, ikastea, dohaintzak egitea, atseden hartzea, osasuna babestea, ezagutza ekartzea. Egoa puztu, besteekiko distantzia handitu, harrokeria elikatu edo abusuak justifikatu ere egin ditzake.

Horregatik behar du arrakastak etika.

Nire posizioa zaintzeko ala menderatzeko erabiltzen ari naiz? Apalago ala gogorrago bihurtzen naiz? Lagundu zidatenak gogoratzen ditut? Botere gutxiago dutenak hobeto ala okerrago tratatzen ditut? Nire arrakastak askeago ala irudi bat mantentzearen esklabo handiago egiten nau? Zerbait galdu dezaket existitzeari uzten diodala sentitu gabe?

Arrakasta ere iragankorra da.

Enpresa bat aldatu egiten da. Merkatu bat erori egiten da. Trebetasun bat baloratzeari uzten zaio. Gorputza zahartu egiten da. Energia gutxitu egiten da. Beste batzuk iristen dira. Ospea igo eta jaitsi egiten da. Bere nortasun osoa arrakastan oinarritzen duena beldurrez bizi da.

Lortutakoaz gozatzea osasungarria da.

Hari betiko berme gisa atxikitzeak sufrimendua dakar.

Porrota eta duintasuna

Porrot egiteak min ematen du.

Ateratzen ez den negozio bat. Gainditu gabeko azterketa bat. Kaleratze bat. Zor bat. Baztertutako proiektu bat. Erabaki ekonomiko txar bat. Akats profesional bat. Besteak dezepzionatu izanaren sentsazioa.

Egoak porrota nortasun bihurtzen du:

«Ezertarako ez naiz gai». «Ez dut balio». «Denek begiratzen didate». «Berandu da jada». «Ezin naiz suspertu».

Praktikak zehaztasunez begiratzea proposatzen du.

Emaitza mingarri bat egon zen. Beharbada akatsak egon ziren. Agian informazioa, laguntza, diziplina, zortea, baliabideak edo argitasuna falta izan ziren. Arreta eskatzen duten benetako ondorioak egon daitezke. Baina horretako ezerk ez du pertsona bat erabateko porrot bihurtzen.

Erantzukizuna ez da autosuntsiketa.

Ikas dezakegu, konpon dezakegu, aholkua eska dezakegu, doi dezakegu, zorrak ordaindu baldin badaude, berriro hasi, itxaropenak murriztu, gorputza zaindu eta zintzotasunez hitz egin.

Porrotak, nortasun finkorik gabe ikusita, apaltasuna irakats dezake. Baita erortzen diren besteenganako errukia ere. Batzuetan estatua bat eraisten du eta bizitza egiazkoago bat ahalbidetzen du.

Ez dugu goretsi beharrik.

Nahikoa da erabat defini ez gaitzan uztea.

Dirua eta harremanak

Diruak eragin handia du harremanetan.

Segurtasuna ekar dezake, baina baita gatazka ere. Bizikidetza batean, gastuari, aurrezkiari, zorrari, familia-laguntzari, handinahiari edo arriskuari buruzko desberdintasunek tentsio sakonak ireki ditzakete. Seme-alabekin, dirua hezkuntzarekin, mugekin eta itxaropenekin nahasten da. Jatorrizko familian, leialtasunak, erruak edo desberdintasunak aktiba ditzake.

Diruaz kontzientziaz hitz egitea bidearen parte da.

Hitz zuzenak argitasuna eskatzen du hemen. Gai ekonomikoak beldurragatik saihesteak sufrimendu gehiago sortu ohi du. Dirua kontrolatzeko erabiltzeak ere kalte egiten du. Ezkutuan gastatzeak, zorrak ezkutatzeak edo botere ekonomikotik erabakiak inposatzeak konfiantza hausten du.

Egoera mingarri batean, dirua kate bihur daiteke. Mendekotasun ekonomikoa, kontuen kontrola, joan ezin izateko beldurra, mehatxuak, manipulazioa. Horregatik, autonomia materiala berreskuratzea, apurka-apurka bada ere, askapen-modu bat izan daiteke.

Dirua ez da zenbakiak bakarrik.

Boterea, segurtasuna, beldurra, historia eta askatasuna ere bada.

Arretaz gastatzea

Gastu bakoitza txikia edo handia da kasuaren arabera, baina guztiek zerbait agerian uzten dute.

Beharragatik, plazeragatik, zaintzagatik, erosotasunagatik, bulkadagatik, tristuragatik, irudiagatik, konparazioagatik, kide izateko nahiagatik edo atzean geratzeko beldurragatik erosten dugu.

Kontua ez da geure burua zurruntasunez zainduz bizitzea. Austeritate konpultsiboa ere beldurretik sor daiteke. Praktika begiratzean datza.

Erosi aurretik, galde dezakegu:

Behar dut hau? Benetan desiratzen dut? Emozio bat baretzen saiatzen ari naiz? Harritu nahi dut? Honek nire bizitza zaintzen du ala irudi bat elikatzen? Ordaindu dezaket etorkizuneko sufrimendurik sortu gabe? Behar honi erantzuteko modu sinpleagorik ba al dago?

Galera baten ondoren, batzuetan bat-batean irudiz aldatu nahi dugu: arropa, gimnasioa, bidaiak, argitalpenak, objektuak. Berreraikuntzaren parte izan daiteke, baina komeni da zaintza erakustalditik bereiztea.

Doluan, erosketa batzuk absentzia betetzen saiatzen dira. Ez dira krudelkeriaz epaitu behar, baina bai estali nahi duten hutsunea aitortu.

Gorputzarekin, osasunean, kirolean edo arropan gastatzea osasungarria izan daiteke. Arazoa kontsumoa norberarenganako gorrototik sortzen denean agertzen da.

Arretak ez du gozatzea debekatzen.

Inkontzientziatik ez erosten laguntzen du.

Aurreztea itxita bizi gabe

Aurreztea jakintsua izan daiteke.

Tartea ematen du. Antsietatea murrizten du. Ustekabeei aurre egiteko, laguntzeko, hobeto aukeratzeko, egoera kaltegarrietatik ateratzeko, osasuna zaintzeko eta larrialdien mende ez egoteko aukera ematen du. Zuhurtzia ekonomikoa zaintza-modu bat da.

Baina izutik ere aurreztu daiteke.

Orduan inoiz ez da nahikoa. Gastu bakoitzak errua sortzen du. Etorkizuna etengabeko mehatxu bihurtzen da. Bizitza mugagabe atzeratzen da. Baliabideak daudenean ere, gogamena konfiantzaz pobre bizi da.

Erdiko bideak hemen ere balio du.

Ez xahutze bulkadazkoa, ez zurruntasun beldurtia. Ez itxurak egiteko bizitzea, ez inolako atsedenik hartu gabe bizitzea. Ekonomia kontzienteak orainaren eta etorkizunaren, beharraren eta gozamenaren, segurtasunaren eta eskuzabaltasunaren arteko oreka bilatzen du.

Galdera baliagarri bat:

aurrezki honek bizitza zaintzen du ala inoiz baretzen ez den beldur bat elikatzen ari da?

Erantzuna ez da beti argia izango. Horregatik komeni da zintzotasunez, datuekin eta lasaitasunez berrikustea.

Eskuzabaltasuna

Eskuzabaltasunak leku garrantzitsua betetzen du budismoan.

Ematea ez da dirua ematea bakarrik. Denbora, arreta, ezagutza, entzutea, barkamena, janaria, presentzia, laguntza praktikoa, espazioa, konfiantza, adore-hitz bat eman ditzakegu.

Eskuzabaltasunak banaketaren ilusioa hausten du eta ego jabetzazalea ahultzen du.

Baina jakintsua ere izan behar du.

Errutik ematea nekatu gaitzake. Miretsiak izateko ematea irudia elikatzen du. Eutsi dezakeguna baino gehiago ematea herra sortzen du. Gure laguntza kalte egiten jarraitzeko erabiltzen duenari ematea agian ez da errukiorra.

Eskuzabaltasun osasungarriak galdetzen du:

Zer eskain dezaket benetan? Nori laguntzen dio? Zein asmotik ematen dut? Nire mugak errespetatzen ari naiz? Honek sufrimendua arintzen du ala dinamika kaltegarri bati eusten dio?

Batzuetan eskuzabal izatea ekonomikoki laguntzean datza. Beste batzuetan, ezetz esatean mendekotasunik ez elikatzeko. Seme-alaba batekin, ematea ez da beti amore ematea. Bizikidetza batean, eskuzabaltasunak ez du esan nahi beti zama hartzea. Familian, laguntzeak ez luke eskatu behar mugagabeko manipulazioa onartzea.

Jakinduriaz ematea askatasun-modu bat da.

Esnatzearen handinahia

Bada handinahi ezberdin bat: argitasun handiagoz bizitzekoa.

Ez du txalorik bilatzen. Ez du konparatu beharrik. Ez du menderatu nahi. Asmo honek ezjakintasuna, atxikimendua eta higuina murriztu nahi ditu. Hobeto maitatu, hobeto hitz egin, hobeto lan egin, hobeto zaindu, itsuki gutxiago sufritu eta kalte gutxiago eragin nahi du.

Asmo noble deitu geniezaioke.

Ez digu proiektuak uztea eskatzen. Profesionalki hazi, gehiago irabazi, ekin, sortu, gorputza hobetu, familia zaindu nahi izaten jarrai dezakegu. Aldea da hori guztia norabide zabalago batean integratzen dela.

Zertarako nahi dut diru gehiago? Zertarako desiratzen dut arrakasta? Zertarako zaintzen dut nire gorputza? Zertarako egiten dut hainbeste lan? Zertarako balio du nire energiak? Zein motatako pertsona lantzen ari naiz nire helburuen atzetik nabilen bitartean?

Galdera hauek gabe, handinahiak irentsi gaitzake.

Haiekin, bide bihur daiteke.

Praktika bat: nire lanarekiko harremana berrikustea

Idatzi hamar minutuz zure egungo lanari edo zure lan egiteko erari buruz.

Erantzun apaindu gabe:

Zer ematen dit nire lanak? Zer kentzen dit? Zer zati egiten dut erantzukizunagatik? Zer zati sortzen da beldurretik? Non bilatzen dut aitorpena? Zer muga behar dut? Zer zintzotasun-keinu sar dezaket? Nire gorputzak zer dio nire lan egiteko erari buruz? Nire familiak edo nire loturek zer jasotzen ari dira nire lanarekiko harremanetik?

Gero aukeratu ekintza txiki bat.

Egun batean ordu arrazoizko batean irtetea. Laguntza eskatzea. Lehentasunak antolatzea. Ordutegitik kanpoko mezu bati ez erantzutea premiazkoa ez bada. Akats bat aitortzea. Errespetuz hitz egitea. Gorputzari atseden ematea. Prestakuntza bilatzea. Curriculum bat eguneratzea. Distrazio-iturri bat murriztea. Eskaera abusuzko bati ezetz esatea ahal denean.

Ez saiatu lan-bizitza osoa aldi berean konpontzen.

Hasi baldintza batetik.

Praktika bat: dirua kontzientziaz

Astebetez, ezinbestekoa ez den gastu baten aurretik, egin etenaldi bat.

Arnasa hartu eta galdetu:

Honek zerbait erreala zaintzen du? Nahi lasaitik ala antsietatetik erosten ari naiz? Atsegin emateko, harritzeko edo mina estaltzeko erabili nahi dut? Nire gain har dezaket sufrimendurik sortu gabe? Behar honi erantzuteko beste modurik ba al dago?

Gero erabaki.

Erosten baduzu, egin arretaz eta beharrezkoa ez den errurik gabe. Erosten ez baduzu, behatu zer emozio agertzen den. Agian frustrazioa, lasaitasuna, harrotasuna, tristura edo beldurra.

Praktika ez datza beti gutxiago gastatzean.

Lotan gutxiago gastatzean datza.

Praktika bat: handinahi bideratua

Aukeratu helburu garrantzitsu bat.

Profesionala, ekonomikoa, gorputzekoa, familiakoa edo sortzailea izan daiteke.

Idatzi:

Zer lortu nahi dut? Zergatik desiratzen dut? Zer beldur agertzen da lortzen ez badut? Nori egingo dio mesede lortzen badut? Zer prezio ordaintzeko prest nago? Zer prezio ez dut ordaindu nahi? Nola jarrai dezaket helburu honen atzetik nire osasuna, nire hitza edo nire loturak saldu gabe? Zerk egingo luke handinahi hau jakintsuago?

Gero laburtu zure asmoa esaldi batean.

Adibidez:

«Profesionalki hobetu nahi dut nire bizitza hobeto sostengatzeko eta gehiago ekartzeko, nire osasuna suntsitu gabe». «Diru gehiago irabazi nahi dut segurtasuna eta askatasuna izateko, ez irudi bat elikatzeko». «Nire gorputza zaindu nahi dut hobeto bizitzeko, ez onespena eskatzeko». «Ekin nahi dut neure proiektuaren esklabo bihurtu gabe».

Gorde esaldi hori eta berrikusi noizean behin.

Handinahiak norabidea behar du sute bihurtu ez dadin.

Gogoratzeko

Lana eta dirua bitartekoak dira, ez duintasunaren neurri osoak. Handinahiak hazkundeari lagun diezaioke edo nortasun-gose bihur daiteke. Arrakasta, gastua, aurrezkia eta eskuzabaltasuna berrikusteak baliabideak erabiltzen laguntzen du haietaz erabateko babesleku egin gabe.

Badira uneak, non gorputza, adimena edo bizitza berehala antolatu ezin dugun moduan hausten baitira.

Bakardadea galera isil horietako bat izan daiteke. Ez da beti bat-batean iristen, baina konfiantza, aldartea eta norberarekiko harremana higatzen joan daiteke. Luzatzen denean, antsietatearekin, tristurarekin, lotsarekin edo inongo lekukoa ez izatearen sentsazioarekin nahas daiteke.

Gaixotasun bat agertzen da. Antsietateak bularra hartzen du. Galera batek etxea desberdin uzten du. Gorputzak ez du lehen bezala erantzuten. Adimena beldurrez betetzen da. Kontrolpean geneukala uste genuen bizitza oinazpian mugitzen hasten da.

Une horietan, ideia espiritual asko urrun entzuten dira.

Ez dugu teoria handirik nahi. Arnasa hartu nahi dugu. Lo egin. Beldurrik ez izan. Minarekin zer egin jakin. Esku bat, hitz bat, zoru apur bat aurkitu.

Budismoak ez du gaixotasuna, antsietatea ez galera ezabatzen. Ez du hauskortasunik gabeko bizitzarik agintzen. Ezta beste modu batean pentsatuz dena konpontzen denik esaten ere.

Eskaintzen duena sufrimendua begiratzeko eta laguntzeko modu bat da, hainbeste gerra erantsi gabe.

Gaixotasunak gorputza zaurgarria dela gogorarazten digu. Antsietateak babestu nahi gaituen adimena erakusten du, batzuetan modu nahasian egiten badu ere. Galerak zenbat maite dugun eta askatzea zein zaila zaigun agerian uzten du.

Esperientzia hauek ez dira huts pertsonalak.

Bizirik egotearen parte dira.

Gorputz zaurgarria

Gorputzak funtzionatzen duen bitartean, jakintzat ematen dugu ohikoan.

Ibili, arnasa hartu, lan egin, jan, lo egin, besarkatu, gidatu, eskailerak igo, planak egin. Normala iruditzen zaigu. Zerbaitek huts egiten duenean baino ez dugu deskubritzen zenbateraino genbiltzan normaltasun isil horren mende.

Gaixotasun batek kontrolaren ilusioa hausten du.

Bat-batean gorputza protagonista bihurtzen da. Sintomak, probak, diagnostikoak, itxaronaldiak, tratamenduak, nekea, beldurra daude. Agian amorrua agertzen da: «zergatik niri?». Beharbada tristura sortzen da egin ezin dugunagatik. Batzuetan lotsa ere bai, bereziki gaixotasunak gure irudia, gure indarra edo gure autonomia aldatzen baditu.

Egoak sufritzen du gorputz otzan bat nahi zuelako.

Irudiari eusten zion gorputz bat. Ekoizteko prest zegoen gorputz bat. Gorputz erakargarri bat. Gorputz indartsu bat. Planak eteten ez zituen gorputz bat.

Gaixotasunak dio: «gorputz hau bizitza da, ez makina».

Hau onartzeak ez du esan nahi pasiboki etsitzea. Tratamendua bilatu behar bada, bilatu egiten da. Bigarren iritzia eskatzea komeni bada, eskatu egiten da. Gorputzak errehabilitazioa, botika, atsedena edo ohitura-aldaketak behar baditu, arreta ematen zaio.

Onarpen budistak ez du medikuntza ordezkatzen.

Egin dezakeena barneko indarkeria murriztea da: gorputz gaixoa traizionatu izan bagintu bezala tratatzeari uztea.

Gaixotzea ez da porrot egitea

Jende askok errua sentitzen du gaixotzean.

Gaixotasunak ahulezia, diziplina falta, jarrera txarra edo indar espiritual eskasa frogatuko balu bezala. Zenbait ingurutan, gaizki egoteak zuzen ez pentsatu izana, behar adina meditatu ez izana edo behar bezainbeste ez zaindu izana esan nahi duela ere zabaltzen da.

Begirada hori krudela izan daiteke.

Jakina, gure ohiturek osasunean eragiten dute. Lo egiteak, jateak, mugitzeak, toxikoak murrizteak, estresa zaintzeak eta laguntza eskatzeak garrantzia dute. Baina dena ez dago borondatearen mende. Genetika, zoria, adina, lan-baldintzak, ingurunea, historia emozionala, istripuak, infekzioak, galerak, desberdintasuna daude, aukeratzen ez ditugun zirkunstantziak.

Budismoak kausez eta baldintzez hitz egiten du, ez erruduntasun sinpleegiaz.

Gaixotasun bat sare konplexu baten barruan sortzen da. Baldintza batzuk alda ditzakegu. Beste batzuk ez. Praktika ahalik eta jakinduria handienarekin erantzutea da, ez diagnostikoa epai moral bihurtzea.

Gaixotzeak ez gaitu duintasun gutxiagoko egiten.

Ezta proiektu akastun bihurtzen ere.

Gorputz gaixoak zaintza, errespetua eta samurtasuna merezi dituen gorputz izaten jarraitzen du.

Antsietatea: babesten saiatzen den adimena

Antsietatea itzaltzen ez den alarma baten gisa senti daiteke.

Gorputza tenkatu egiten da. Arnasketa aldatu egiten da. Bularra estutu egiten da. Adimenak arriskuak aurreikusten ditu. Dena presazkoa dirudi. Dei batek, mezu batek, bilera batek, sentsazio fisiko batek, egiteke dagoen elkarrizketa batek edo oroitzapen batek ekaitz bat piztu dezakete.

Kanpotik, norbaitek esan lezake: «ez da ezer gertatzen». Barrutik, bai gertatzen da. Gorputzak mehatxua bizi du.

Antsietatea ez da gehiegikeria hutsa. Aktibatutako babes-sistema bat da, batzuetan neurrigabeki, batzuetan benetako arriskuengatik, beste batzuetan oroitzapen zaharrengatik edo estres-metaketagatik.

Antsietatearekin borrokatzeak handitu ohi du.

«Lasaitu zaitez behingoz». «Barregarria zara». «Ez zenuke hau sentitu behar». «Kontrola galduko duzu». «Zerbait txarra gertatuko da».

Praktika erantzun desberdin batekin hasten da:

«Antsietatea dago». «Gorputza aktibatuta dago». «Adimena babesten saiatzen ari da». «Ez dut orain istorio guztiak sinetsi beharrik». «Sentsazio zehatz batera itzul naiteke».

Izendatzeak ez du antsietatea berehala ezabatzen, baina tarte apur bat sartzen du.

Eta antsietatean, tarte apur batek garrantzia du jada.

Gorputzera itzultzea adimena lasterka dabilenean

Kontraesankorra irudi dezake gorputzera itzultzea gorputza deseroso dagoenean.

Baina antsietatea etorkizuneko istorioetatik bizi da neurri handi batean. Gorputza, aktibatuta egon arren, aingura ere bihur daiteke kontuz ukitzen badugu.

Ez da kontua sintoma bakoitza modu obsesiboan aztertzea. Horrek beldur gehiago elika dezake. Ideia sentsazio soilak eta egonkorrak aukeratzea da.

Oinak lurrean. Bizkarra bermaturik. Eskuak elkar ukitzen. Gorputzaren pisua aulki batean. Manta baten ukitua. Airea leunki sartzen eta irteten.

Adimenak «eta zer gertatuko balitz…?» dioenean, «hemen dago oina»-ra itzultzen gara. Irudi katastrofiko bat agertzen bada, «esku honek esku hau ukitzen du»-ra itzultzen gara. Presa sortzean, euskarria sentitzen dugu.

Antsietateak dena orain konpondu nahi du. Arreta zuzenak dio: «lehenik itzul gaitezen une honetara».

Honek ez du tratamendu psikologiko edo mediko ordezkatzen antsietatea bizia, iraunkorra edo ezgaitzailea bada. Praktika budistak lagun dezake, baina ez da erabili behar laguntza profesionala saihesteko.

Laguntza eskatzea ere jakinduria da.

Galera, ezagutzen genuen munduaren galera gisa

Galtzea ez da soilik zerbait gabe geratzea.

Galtzea mundua nola aldatzen den ikustea da.

Maite dugun norbait hiltzen denean, ez da pertsona bat bakarrik desagertzen. Goizak, otorduak, lekuak, urteurrenak, telefonoari begiratzeko modua, etxea, planak, nortasuna aldatzen dira.

Galera baten ondoren, ez da errutina bat bakarrik galtzen. Irudikatutako etorkizun bat galtzen da, geure buruaren bertsio bat, hizkera ezagun bat eta ikusiak izateko modu bat.

Egoera mingarri bat aldatzean, min egiten zigun hura ere gal daiteke: ohitura bat, bizitasun bat, promesa bat, itxaropen bat, nortasun bat. Galera horrek nahastu egiten gaitu, zati batek aldaketa beharrezkoa zela dakielako eta beste zati batek izatea espero zuena negar egiten duelako.

Galera ez da beti garbia.

Batzuetan zerbait ona galtzen dugu. Beste batzuetan samurtasun-uneak ere zituen zerbait kaltegarri uzten dugu. Noizean behin bizitzak zerbait erauzten digu galdetu gabe. Badira ere aukeratutako galerak, zuzenak izan arren min egiten dutenak.

Bihotzak denbora behar du berrantolatzeko.

Ez da nahikoa ulertzearekin.

Doluak ez die aginduei men egiten

Doluak bere erritmoa du.

Badira egun lasaiak eta egun kolpekoak. Abesti batek, data batek, otordu batek, arropa batek, usain batek edo esaldi batek zauria berriro ireki dezakete. Horrek ez du atzera egitea esan nahi. Maitasunak oroimena duela esan nahi du.

Egoak dolua kontrolatu nahiko luke.

Indartsu izan. Azkar gainditu. Ez molestatu. Ez negar gehiegi egin. Ez hautsita eman. Ez inor behar izan.

Baina dolua ez da hobetzen irudiari men eginda.

Tartea, zaintza eta egia behar ditu.

Batzuetan hitz egin beharko da. Beste batzuetan, isilik egon. Agian objektuak antolatu beharko dira. Beharbada oraindik ez. Lagun dezake ibiltzeak, idazteak, otoitz egiteak, meditatzeak, argazkiak begiratzeak, edo hain zuzen ere haietatik atseden hartzeak. Ez dago dolu berdinik.

Praktika budistak ez digu eskatzen minik ez izateko.

Mina autoeraso bihur ez dezagun gonbidatzen gaitu.

«Negarrez nago maite izan dudalako». «Gaur olatu bat dago». «Ez dut errurik erantsi beharrik». «Absentzia honekin arnasa har dezaket». «Konpainia eska dezaket».

Esaldi hauek ez dute galera konpontzen, baina barneko bakardadea murrizten dute.

Antsietatea galera baten ondoren

Garrantzitsua den zerbait galdu ondoren, antsietatea handitu daiteke.

Heriotzak dena alda daitekeela gogorarazten du. Galera batek maite ez izatearen beldurra pizten du. Egoera mingarri batek nerbio-sistema erne utz dezake denbora batez. Gaixotasun batek etorkizunari buruzko galderak irekitzen ditu. Gorputzak ikasten du bizitza ez dela irudikatzen zuen bezain kontrolagarria.

Orduan adimena zauri berriak saihesten saiatzen da.

Berrikusten du, aurreikusten du, zaintzen du, susmatzen du, kontrolatzen du. Beste galera bat saihestu nahi du. Arazoa da, etorkizuneko min ororengandik babesten saiatzean, oraingo bizitza ken diezagukeela.

Galera batean, antsietateak dio: «begiratu berriro, egiaztatu seinalerik dagoen». Doluan zehar, galdetzen du: «eta ahazten badut?, eta behar adina ohoratzen ari ez banaiz?». Egoera mingarri batean, tematzen da: «eta gehiegikeriaz jokatu badut?, eta euskarririk aurkitzen ez badut?, eta dena lehen bezala bihurtzen bada?». Gaixotasunaren aurrean, sintomaz sintoma jauzi egiten du, ziurtasun absolutuak bilatuz.

Praktika babes-funtzioa aitortzea da, agintea eman gabe.

«Eskerrik asko, adimen, mina saihesten saiatzen zara. Orain itzul gaitezen gertaeretara».

Gertaerak, ez fantasiak.

Gertaerak eta kontakizunak gaixotasunean

Gaixotasunak kontakizun asko sortzen ditu.

Batzuek laguntzen dute. Beste batzuek kalte egiten dute.

Gertaera bat izan daiteke: «diagnostiko hau dut». Kontakizun bat izan daiteke: «nire bizitzak jada ez du balio».

Gertaera bat: «tratamendua behar dut». Kontakizun bat: «zama bat naiz».

Gertaera bat: «nire gorputzak mugak ditu orain». Kontakizun bat: «jada ez naiz ni».

Gertaera bat: «beldur naiz». Kontakizun bat: «ezingo dut jasan».

Bereizteak ez du larritasuna ukatzea esan nahi. Badira gaixotasun oso gogorrak. Batzuek bizitza sakonki aldatzen dute. Praktikak ez du artifizialki leuntzen malkoak, tratamenduak, erabakiak eta euskarria eskatzen dituena.

Baina larria denaren aurrean ere, komeni da adimenari ez uztea beharrezkoak ez diren kondenak eranstea.

Gorputza gaixorik egon daiteke gure duintasun osoa harekin gaixotu gabe.

Laguntza behar dezakegu baliotsu gutxiago bihurtu gabe.

Kontrolaren galera

Gaixotasunak, antsietateak eta galerak zerbait komunean dute: denek gure kontrol-sentsazioa kolpatzen dute.

Ezin dugu gorputza erabat kontrolatu. Ez ditugu adimenaren mugimendu guztiak menderatzen. Ez ditugu maite ditugunak atxikitzen. Ez dugu bermatzen harremanek iraungo dutenik. Ez dugu aldaketa oro eragozten. Ez dakigu ziur zer gertatuko den.

Egoa pitzadura horiek ixten saiatuz bizi da.

Planak egiten ditu, kontrolatzen du, zaintzen du, konparatzen du, eskatzen du, aurrea hartzen du, bermeak bilatzen ditu. Kontrol-modu batzuk baliagarriak dira. Komeni da planifikatzea, prebenitzea, aurreztea, osasuna zaintzea, loturak babestea, erabaki arduratsuak hartzea.

Baina planifikazio batek ere ez du ezabatzen bizirik egotearen oinarrizko hauskortasuna.

Praktika budistak ez gaitu ekintzarik gabe uzten. Erantzukizuna eta kontrol ezinezkoa bereizten irakasten digu.

Erantzukizuna medikuarengana joatea da. Kontrol ezinezkoa gaixotasunik inoiz ez egotea eskatzea da. Erantzukizuna gatazka baten aurrean zintzotasunez hitz egitea da. Kontrol ezinezkoa besteen jokabidea bermatzea da. Erantzukizuna gorputza zaintzea da. Kontrol ezinezkoa zahartze oro eragoztea da. Erantzukizuna terapia egitea edo antsietatearekin praktikatzea da. Kontrol ezinezkoa beldurrik inoiz ez sentitzea da.

Kontrol ezinezkoa askatzeak benetako ekintzarako energia askatzen du.

Gaixorik edo antsietatez dagoen norbaiti laguntzea

Maite dugun norbait sufritzen ikustea oso zaila izan daiteke.

Konpondu nahi dugu. Aholkuak eman. Dena ondo joango dela esan. Haren beldurra saihestu geurea pizten duelako. Batzuetan nahi gabe gutxiesten dugu: «ez pentsatu horretan», «indartsu izan behar duzu», «ez kezkatu».

Errukiak beste presentzia bat eskatzen du.

Zuzendu aurretik entzun. Zer behar duen galdetu. Laguntza zehatza eskaini. Haren gaixotasuna edo antsietatea gai debekatu bihurtu ez. Ezta dena horretara murriztu ere. Isiluneak errespetatu. Geure energia zaindu, mindurik ez amaitzeko.

Laguntzeak ez du salbatzea esan nahi.

Pertsona gaixo batek ez du soluziorik soilik behar. Pertsona oso gisa begiratua izatea ere behar du, ez diagnostiko gisa. Antsietatea jasaten duenak ez du behar dena bere buruan dagoela esatea. Euskarria, pazientzia eta, dagokionean, laguntza profesionala behar ditu.

Esan dezakegu:

«Hemen nago». «Ez duzu orain dena ahal izan behar». «Entzun diezazudan nahi duzu ala aukerak bila ditzagun?». «Goazen urratsez urrats». «Sentitzen duzun honek garrantzia du».

Presentzia lasaiak ez du mina ezabatzen, baina isolamendua murriztu dezake.

Laguntza eskatzea

Laguntza eskatzea asko kosta daiteke.

Egoak nahiago du indartsu agertu. Ez du zama izan nahi. Irudia, autonomia edo kontrola galtzearen beldur da. Batzuetan uste du euskarria eskatzeak porrot espirituala frogatzen duela.

Ez da horrela.

Behar dugunean laguntza eskatzea errealitate-ekintza bat da.

Laguntza medikoa, psikologikoa, familiarra, espirituala, ekonomikoa, praktikoa edo, besterik gabe, gizatiarra izan daiteke. Profesional batekin hitzordu bat. Lagun bati dei bat. Dolu-talde bat. Kontsulta batera laguntzen duen norbait. Haurrak zaintzen dituen pertsona bat. Elkarrizketa zintzo bat.

Elkarmenpekotasunak esan nahi du ez gaudela dena bakarrik zeharkatzeko eginak.

Antsietate bizian, depresioan, bere buruari min egiteko pentsamenduetan, etxeko indarkerian, abusuan, kontsumo problematikoan edo gaixotasun larrian, laguntza eskatzea ez da aukerakoa ikuspegi etikotik: bizitzaren zaintza premiazkoa da.

Meditazioak laguntzen du.

Ez da bihurtu behar benetako baliabideak ez bilatzeko aitzakia.

Egun zail baten praktika

Badira egunak, non ezin ditugun praktika handirik egin.

Gorputzak min du. Antsietateak estutzen du. Galerak pisatzen du. Energia ez da iristen. Une horietan, bideak txiki egin behar du.

Ez hamar helburu. Bat.

Ura edan. Zerbait sinple jan. Dutxatu. Norbaiti deitu. Bost minutuz airera atera. Agindutako botika hartu. Oinak lurrean dituzula arnasa hartu. Bulkadaz ez jokatu. Egoera mingarri bat erruagatik ez errepikatu. Ahal den beste lo egin. Hitzordua eskatu. Negar egin bere burua iraindu gabe.

Egun zail bat ez da neurtzen kanpora zenbat aurreratzen dugunaren arabera. Batzuetan geure buruari min gehiago ez egitearen arabera neurtzen da.

Espiritualtasun helduak badaki eskakizuna murrizten bizitza sutan dagoenean.

Hori ere jakinduria da.

Gaixotasuna eta samurtasuna

Gaixotasunak samurtasuna ireki dezake.

Ez beti. Batzuetan amorrua, nekea, beldurra edo injustizia irekitzen du. Hori guztia gizatiarra da. Baina, zaurgarritasunaren erdian, norberarekiko eta besteekiko ulermen goxoago bat ager daiteke.

Deskubritzen dugu denok gorputz hauskor baten mende gaudela. Inor ez dela garaiezina. Pertsona askok min ikusezinak daramatzatela. Erantzun txar baten atzean nekea egon daitekeela. Osasunak ez gintuzkeela harro bihurtu behar.

Samurtasun honek ez du sufrimendua idealizatzen. Ez du esaten gaixotzea ona denik. Bidegabea litzateke. Baina aitortzen du esperientzia gogor batek ere harrokeria gutxiagorekin begiratzen irakats diezagukeela.

Antsietatea jasan duen norbait kontuzkoagoa bihur daiteke dardarka dagoenarekin. Dolua bizi izan duenak beste galera batzuk hobeto lagun ditzake. Bere gorputza aldatzen ikusi duen pertsona batek besteen gorputzak hain arinki epaitzeari utz diezaioke.

Landutako mina sentiberatasun bihur daiteke.

Ez automatikoki.

Praktikarekin.

Galera eta geratzen den maitasuna

Galera garrantzitsu orok galdera bat uzten du:

zer egiten dut orain maitasunarekin?

Norbait hil bada, maitasuna jada ezin da berdin adierazi. Etapa bat amaitu bada, maitasunak agian esker on, oroimen edo ikaskuntza bihurtu behar du. Egoera mingarri batean, maitasuna argitasunarekin nahasita gera daiteke: ez da nahikoa maitatzea bizitza eskatzen ari dena ukatzeko.

Geratzen den maitasunak bidea behar du.

Oroimen bihur daiteke. Muga bihur daiteke. Agian erruki bihur daiteke. Beharbada beste modu batean bizitzeko konpromiso bihur daiteke. Batzuetan isiltasun errespetuzkoa izango da. Beste batzuetan, otoitz bat. Norberarekiko zaintza ere izan daiteke.

Galera gogorrago bihurtzen da bi aukera baino ez daudela uste dugunean: atxiki edo ezabatu.

Beste aukera bat dago: integratzea.

Integratzeak esan nahi du bizi izandakoari gure parte izaten uztea, erabat gobernatu gabe. Hil dena maitatua izaten jarrai daiteke. Amaitutako etapa ohoratua izan daiteke bertan harrapatuta geratu gabe. Esperientzia kaltegarria mugei buruzko jakinduria bihur daiteke. Aldatu den gorputza apaltasun handiagoz zaindu daiteke.

Ez da dena gainditzen desagertuko balitz bezala.

Gauza batzuk bizitza zabalago batean txertatzen dira.

Praktika bat: zailtasunarekin arnasa hartzea

Eseri edo etzan modu eroso batean.

Eraman esku bat bularrera edo sabelera. Ez saiatu sakon arnasa hartzen horrek deseroso uzten bazaitu. Nabaritu soilik arnasketa dagoen bezala.

Izendatu zailtasuna:

«Gaixotasuna dago». «Antsietatea dago». «Galera dago». «Beldurra dago». «Tristura dago». «Nekea dago».

Aukeratu esaldi bakar bat:

«Honekin une batez egon naiteke». «Ez dut orain bizitza osoa konpondu beharrik». «Neure burua kontuz tratatu ahal dezadan». «Arnasketa hau nahikoa da oraingoz».

Egon hiru minutuz.

Adimena etorkizunera joaten bada, itzuli eskuaren ukitura. Negarra agertzen bada, utzi egoten. Baztertzea sortzen denean, izendatu leunki: «baztertzea». Antsietatea handitzen bada, ireki begiak, begiratu inguruan eta izendatu gelako bost objektu.

Amaitu galdetuz:

zer behar du nire bizitzak hurrengo orduan, ez betiko eternitatean?

Egin hori bakarrik, ahal bada.

Gogoratzeko

Zaurgarritasun fisiko eta mentala ez da porrot espiritual bat. Gaixotasunak, antsietateak eta galerak zaintza, euskarria eta, dagokionean, tratamendu profesionala behar dituzte. Praktikak laguntzen du gertaerak kontakizun katastrofikoetatik bereizten eta hurrengo behar zehatzari erantzuten.

Heriotza inork saihestu ezin duen muga handia da.

Badakigu existitzen dela, baina askotan albiste urrun bat balitz bezala bizi gara. Besteengan ikusten dugu, elkarrizketetan entzuten dugu, ospitaletan, hiletetan, ustekabeko deietan, filmetan, oroitzapenetan agertzen da. Hala ere, gure zati batek barruko etxetik kanpo mantentzen saiatzen da.

Gertu iristen den arte.

Maite dugun norbait hiltzen da. Aita bat, ama bat, seme-alaba bat, anai-arreba bat, adiskidetasun bat edo bizi-lagun bat. Orduan heriotza ideia izateari uzten dio eta gabezia zehatz bihurtzen da: aulki huts bat, dagoeneko deitzen ez duen ahots bat, falta den ohe bat, oroimena gordetzen duen arropa bat, min ematen duen data bat.

Budismoak heriotzari aurrez aurre begiratzen dio.

Ez obsesionatzeko. Ez tristatzeko. Ez bizitzari balioa kentzeko. Begiratzen dio badakielako heriotza ukatzeak egia gutxiagorekin bizitzera garamatzala. Dena aldatzen da. Ezer ezin da erabat jabetu. Gorputza ahula da. Loturak preziatuak dira, hain zuzen ere, bermatuta ez daudelako.

Heriotza gogoratzeak ez du maitasuna suntsitzen.

Kontzienteago egin dezake.

Heriotza maisu zail gisa

Heriotzak eskatu ez dugun modu batean irakasten du.

Iragankortasuna erakusten digu leundu gabe. Gorputzak ez duela beti obeditzen gogorarazten digu. Kontrolaren fantasia desegiten du. Esateko, barkamena eskatzeko, eskertzeko, entzuteko, besarkatzeko edo aldatzeko beti denbora egongo delako ideia hausten du.

Irakaspen hau gogorra da.

Horregatik ez da komeni esaldi hotz gisa erabiltzea norbait galdu berri duenaren aurrean. Pertsona txikitu bati «dena iragankorra da» esatea jakinduria baino indarkeria gehiago izan daiteke. Lehenik presentzia, isiltasuna, zaintza, konpainia, laguntza zehatza behar da.

Geroago, bihotzak pixka bat arnasa hartu dezakeenean, irakaspena beste modu batean sartzen hasten da.

Heriotzak galdetzen digu:

Benetan axola duenaren arabera bizi al naiz? Oraindik ahal dudan bitartean, nor maitatu behar dut hobeto? Zein hitz atzeratzen ari naiz? Zein herra elikatzen ditut mendeak banitu bezala? Nire bizitza irudi bati, handinahi bati edo suntsitzen nauen dinamika bati ematen al diot? Zer egingo nuke ezberdin ezer bermatuta ez dagoela gogoratuko banu?

Heriotzak ez du gure ordez erantzuten.

Aitzakiak kentzen ditu soilik.

Hiltzea ez da porrot egitea

Kontrolatzearekin, ekoiztearekin, hobetzearekin eta gazte mantentzearekin obsesionatutako kultura batean, heriotza porrot bat dirudi.

Gaixotasun baten aurka «borroka galtzeaz» hitz egiten da, hiltzeak nahikoa borrokatu ez izana esan nahi balu bezala. Hitz egiteko modu horrek sufrimendua gehitu dezake. Pertsona batek ez du porrot egiten hiltzeagatik. Hiltzen da giza izaeraren parte delako.

Gorputza jaio, aldatu, zahartu eta amaitu egiten da.

Osasuna zaindu dezakegu. Dagokionean tratamendua bilatu behar dugu. Komeni da elikatzea, mugitzea, atseden hartzea, laguntza eskatzea, prozesu medikoak laguntzea. Hori guztia erantzukizuna eta bizitzarekiko maitasuna da.

Baina inolako zaintzak ez du gorputza iraunkor bihurtzen.

Hau onartzeak ez du esan nahi bizitza bertan behera uztea. Gorputzari promesa ezinezko bat eskatzeari uztea esan nahi du.

Heriotzak ez du hiltzen dena umiliatzen.

Guztiok berdintzen gaitu ahultasunean.

Dolua: maitasuna objektu fisikorik gabe

Norbait hiltzen denean, maitasunak ez daki nora joan.

Lehen hartzaile fisikoa zuen. Deitu, bisitatu, ukitu, entzun, sukaldatu, galdetu, eztabaidatu, zaindu genezakeen. Heriotzaren ondoren, maitasunak jarraitzen du, baina forma ezaguna desagertzen da.

Hortik jaiotzen da minaren zati bat.

Ez du gabeziak bakarrik min ematen. Lehen bezala adierazi ezin den maitasunak min ematen du.

Dolua bihotzak maitatzeko modu berri bat ikasten duen prozesua da.

Hasieran ezinezkoa irudi lezake. Dena falta denaren eske dago. Zati batek itzultzea espero du. Beste batek gertatutakoa berrikusten du. Gogamenak akatsak, seinaleak, azalpenak bilatzen ditu. Gorputzak presentzia baten faltan sumatzen du. Errutinek zentzua galtzen dute.

Ez dago presarik izan beharrik.

Dolua ez da azkar sendatu behar den gaixotasun bat. Ezta betiko oso-osorik mantendu behar den maitasun erakustaldi bat ere. Loturaren eraldaketa sakon bat da.

Denborarekin, agian maitasuna oroimen bihurtzen da. Zenbait unetan esker onaren forma hartzen du. Egun batzuetan negarra izango da. Beste batzuetan, geratzen direnekiko zaintza. Bizitza kontzienteago bat ere bihur daiteke.

Hil den norbait maitatzeak ez du eskatzen barrutik hilda bizitzea.

Errua agurrean

Erruak dolu asko bisitatzen ditu.

«Gehiago deitu behar nuen». «Ez nuen hura esan behar». «Beste zerbait egin nezakeen». «Zaintzeaz nekatu nintzen». «Lasaitua sentitu nuen bere sufrimendua amaitu zenean». «Ez nintzen mailara iritsi». «Berriro ondo egoten banaiz, traizio egiten diot».

Erru batzuek benetako erantzukizuna dute. Agian esateke zeuden hitzak, akatsak, gabeziak edo erabaki inperfektuak izan ziren. Komeni da zintzotasunez begiratzea. Nolabait konpon badaiteke, konpondu egiten da: besteekin hitz eginez, jokabideak aldatuz, ikasitakoa ohoratuz, isiltasunean barkamena eskatuz, modu kontzienteagoan biziz.

Baina erru asko atzera begirako kontrol modu bat da.

Gogamenak nahiago du erruduntzat jo bere burua, erabat kontrolatzen ez genituen kausa eta baldintzen sare izugarri batean heriotza gertatu zela onartu baino. «Hau egin izan banu» azalpen bat eskaintzen duela dirudi. Min ematen du, baina botere ilusio bat ematen du.

Praktikak bereiztera gonbidatzen du.

Erantzukizuna, bai. Betiko zigorra, ez. Ikaskuntza, bai. Errudun identitatea, ez.

Esan dezakegu:

«Gauza inperfektuak izan ziren, giza bizitza orotan bezala». «Ikas dezaket neure burua betiko kondenatu gabe». «Nire maitasunak ez du erruz elikatu beharrik». «Erru hau zaintza bihur dadila».

Aldatzen diren formei agur egitea

Agur guztiak ez dira heriotza fisikoa.

Batzuetan adiskidetasun bati, etapa bati, etxe bati, gure bertsio bati, gorputz gazte bati, lan bati edo amets bati esaten diogu agur. Agur batzuk aukeratu egiten dira. Beste batzuk baimenik gabe iristen dira.

Galera bat heriotza txiki gisa senti daiteke. Errutina bat hiltzen da, etorkizuna irudikatzeko modu bat. Bizitzak jarraitzen badu ere, mundu ezaguna amaitzen da.

Egoera mingarri bat aldatzeak ere agurra dakar. Ez bakarrik gertatutakoari, baizik eta borondateak dena konponduko zuelako itxaropenari. Agian fantasia bati agur esan behar zaio: «pixka bat gehiago eusten badut, aldatuko da». Edo identitate bati: «ni naiz salbatzen duena, eusten duena, uzten ez duena».

Gorputzak berak ere agur egitera behartzen gaitu.

Indar jakin bati. Irudi bati. Gaztaro bati. Gaitasun bati. Egoak gorde nahi zuen itxura bati.

Agur hauek errespetua merezi dute. Ez dira txorakeriak. Bihotzak erritual txikiak behar ditu aldaketak onartzeko.

Agur egiteak ez du beti esan nahi maitatzeari uztea.

Askotan esan nahi du zerbaiti dagoeneko ez dena izaten jarraitzeko eskatzeari uztea.

Norberaren heriotzaren beldurra

Norberaren heriotzari buruz pentsatzeak zorabioa sor dezake.

Ez dugu min fisikoa soilik beldur. Maite ditugunak uztea ere beldurgarria da, proiektuak galtzea, eguneroko bizitzatik desagertzea, gero zer gertatzen den ez jakitea, nahikoa egin ez genuela edo benetan bizi izan ez ginela sentitzea.

Budismoak heriotza kontenplatzea proposatzen du, ez hondoratzeko, baizik eta esnatzeko.

Hilko naiz. Ez dakit noiz. Maite dudan guztia aldatuko da. Nire gorputza ez da beti oraingoa bezalakoa izango. Eskuragarri dagoen denbora mugatua da. Nire ekintzek garrantzia dute.

Esaldi hauek gogorrak irudi lezakete. Sentikortasunez errepikatzen badira, lehentasunak ordenatzen dituzte.

Heriotzaren kontenplazioak galdetzen du:

Nire egunak herra elikatzeko erabiltzen al ditut? Denbora gehiegi ematen al dut gustatzen saiatzen? Nire gorputza erakusleiho gisa soilik tratatzen al dut? Maitasuna mugagabe atzeratzen al dut? Nire bizitza suntsitzen duen egoera bat normaltzat jotzen al dut? Inoiz hilko ez banintz bezala lan egiten al dut? Arrakasta zentzuarekin nahasten al dut? Nire seme-alabekin, nire familiarekin, nire gurasoekin, nire lagunekin presente al nago?

Heriotza gogoratzeak funtsezkora itzul gaitzake.

Ez bihar.

Gaur.

Prestatu obsesionatu gabe

Hiltzeko prestatzeak ez du esan nahi egun osoan heriotzan pentsatzen bizitzea.

Esan nahi du horrela bizitzea, iristen denean, bihotzeko gai gutxiago egon daitezen erabat bertan behera utzita.

Dokumentuak, azken nahiak, elkarrizketa garrantzitsuak, nahi diren zaintza medikoak, familiarentzako jarraibideak presta ditzakegu. Alderdi praktiko hauek ez dira hotzak. Maitasun ekintzak izan daitezke, geratzen direnei nahasmena murrizten dietelako.

Barne prestakuntza bat ere existitzen da.

Gauza txikiak askatzen praktikatzea. Berandu baino lehen barkamena eskatzea. Eskerrak ematea. Estutu gabe maitatzea. Gorputza zaintzea idolatratu gabe. Dirua kontzientziaz erabiltzea. Harrotasunak lotura baliotsuak ixten ez uztea. Arnasketarekin egoten ikastea. Gogamena entrenatzea pentsamendu bakoitza ez sinesteko.

Eguneroko praktika bakoitza, nolabait, agur handietarako prestaketa da.

Egunero pixka bat askatzen ikasten duena ez da hain zurrun iristen aldaketa handietara.

Agur egiten duena laguntzea

Heriotzatik gertu dagoen pertsona bat laguntzea esperientzia delikatua da.

Beldurra, samurtasuna, nekea, ezintasuna, maitasuna, amorrua, ukazioa, esker ona agertzen dira. Inork ez daki ezin hobeto egiten. Ez dago modu bakar bat.

Batzuetan laguntzeak hitz egitea esan nahi du. Beste une batzuetan, isiltzea. Esku bat eustea izan daiteke. Agian zaintza medikoekin laguntzea. Baita paperak ordenatzea, ura eramatea, bisitak erraztea, atsedena babestea ere. Egunen batean pertsonari beldurra adieraztea baimentzea izango da, azkar zuzendu gabe.

«Ez esan hori» edo «ondo jarriko zara» bezalako esaldiak maitasunetik jaio daitezke, baina batzuetan pertsonak hitz egin behar duenaz hitz egitea eragozten dute. Heriotzaren aukera entzuteak ez du esan nahi hura desiratzea. Pertsona bere egiarekin bakarrik ez uztea esan nahi du.

Galde dezakegu:

«Beldur diozunaz hitz egin nahi duzu?». «Esan beharreko zerbait al dago?». «Hemen bakarrik egotea nahi duzu?». «Zerk lagunduko lizuke orain?». «Maite zaitut». «Eskerrik asko». «Barkatu». «Atseden har dezakezu».

Agur guztiek ez dute hitz hauek egiteko aukerarik ematen. Heriotza batzuk denborarik gabe iristen dira. Kasu horietan, bihotzak gero landu beharko du esan gabe geratu dena. Hor ere beharrezkoa da errukia.

Bihotzerako erritualak

Erritualek laguntzen dute bihotzak keinuak behar dituelako.

Kandela bat. Otoitz bat. Gutun bat. Partekatutako otordu bat. Hilerrirako bisita bat. Arretaz jarritako argazki bat. Abesti bat. Data esanguratsu batean paseo bat. Dohaintza bat. Zuhaitz bat landatzea. Istorioak kontatzeko elkartzea. Objektu bat gordetzea. Beste bat askatzea.

Budismoak erritual asko garatu ditu heriotzaren inguruan, tradizio ezberdinen arabera. Ez da beharrezkoa horietako bati formalki atxikitzea esanahi sakona ulertzeko: trantsizioa laguntzea, bizitza ohoratzea, errukia lantzea, iragankortasuna gogoratzea eta maitasuna bideratzea.

Pertsona bakoitzak eta familia bakoitzak modu ezberdin bat beharko du.

Garrantzitsua da erritualak itxura hutsa ez izatea. Bihotzak erabat esaten ez dakiena adierazten lagundu behar du.

Galera batean ere egon daitezke erritualak. Oroitzapenak gordetzea, argazkiak kentzea, objektuak itzultzea, norberarentzat lerro batzuk idaztea, leku esanguratsu batean ibiltzea eta barrutik agur egitea.

Egoera mingarri batean, erritual batek duintasunaren berreskurapena markatu dezake: norberaren espazio bat ordenatzea, nahasten duenerako sarbideak ixtea, gertaerak idaztea ez ahazteko, laguntza eskatzea, berreskuratu nahi dugun bizitzaren alde kandela bat piztea.

Erritualek ez dute magiarik egiten.

Kontzientziari forma ematen diote.

Heriotza eta eguneroko maitasuna

Heriotza gogoratzeak gaur maitatzeko modua hobe dezake.

Ez dakigu zenbat elkarrizketa geratzen diren. Ez dakigu zenbat otordu partekatu, paseo, dei, gau, konpondutako eztabaida, besarkada edo begirada.

Honek ez gaitu etengabeko beldurrera eraman behar. Presentziara baizik.

Pixka bat hobeto entzutea. Maitasun hitz bat ez uztea beti geroko. Lehenago barkamena eskatzea. Inoren gorputza ez barregarri uztea. Seme-alabekin tonua zaintzea. Senide bakoitzari izaki bizi gisa begiratzea, ez funtzio gisa. Axola duenari deitzea. Liskar txiki bat askatzea. Muga bat jartzea bizitza dinamika mingarri batean galtzen ari denean.

Heriotzak agerian uzten du denbora preziatua dela.

Ez zentzu dramatikoan, baizik eta zehatzean.

Gaur norbait gogortasun gutxiagorekin trata dezakegu. Gaur oraindik arnasa hartzen duen gorputza zaindu dezakegu. Gaur gatazka bat zintzotasun handiagoz ordena daiteke. Gaur gerra bat elikatzeari utz diezaiokegu, heriotzatik ikusita, agian zentzugabea irudituko litzatekeena.

Zer gera daitekeen

Heriotzaren aurrean, pertsona askok zer geratzen den galdetzen diote beren buruari.

Erlijio tradizio bakoitzak modu batean erantzuten du. Batzuek birjaiotzaz hitz egiten dute, beste batzuek zeruaz, beste batzuek Jainkoarekiko batasunaz, beste batzuek kontzientziaren jarraitutasunaz, beste batzuek misterioaz. Badago heriotzaren ondoren inolako bizitza formatan sinesten ez duenik ere.

Liburu honek ez du erantzun bakar bat inposatu beharrik.

Begirada budista batetik, gure berehalako praktikarako funtsezkoa da aitortzea ekintzek ondorioak dituztela, ezer ez dela galtzen aztarnarik utzi gabe eta banakako bizitza kausa eta baldintzen sare baten parte dela.

Erein duguna geratzen da.

Esandako hitzak. Eskainitako zaintzak. Konpondu genuen kaltea. Maitatu genuen modua. Besteengan geratzen den oroimena. Transmititutako keinuak. Gurekin bizi izan zirenengan utzitako ohiturak. Landu genuen errukia. Munduari itzuli ez genion sufrimendua.

Ikusteko modu honek ez du misterio oro ebazten. Baina bizitza bideratzen du.

Gure zerbaitek jarraitzen badu, izan dadila ahalik eta garbiena. Oroimenean eta ondorioetan soilik geratzen bagara, nola bizi garen ere axola du.

Praktika bat: heriotza leuntasunez kontenplatzea

Praktika hau ez da egin behar larritasun bizi baten unean. Dolu oso berri bat edo antsietate handia bizitzen ari bazara, komeni da itxarotea edo lagunduta egitea.

Eseri isiltasunean.

Arnasa hartu hainbat aldiz eta sentitu gorputza.

Esan barrutik:

«Nire bizitza mugatua da». «Ez dakit zenbat denbora dudan». «Maite ditudan pertsonak ere iragankorrak dira». «Gorputz hau aldatuko da». «Nire ekintzek garrantzia dute».

Ez errepikatu esaldiak zigor gisa. Esan itzazu lanpara bat pizten duenak bezala.

Gero galdetu:

Zer atzeratzen ari naiz, maitasunak artatzeko eskatzen didana? Zein gatazka leundu nezake? Zein harremanek behar du benetako hitz bat? Zein ohitura ari da nire bizitza irensten? Zein gorputz zaintza ez nuke atzeratzen jarraitu behar? Zein muga jarri behar dut neure burua ez galtzeko? Zein esker on keinu eskain dezaket gaur?

Aukeratu ekintza bakar bat.

Egin ezazu laster.

Heriotzaren kontenplazioak bizitzara itzuli behar gaitu.

Gogoratzeko

Heriotzak gogorarazten du partekatutako denbora mugatua dela. Prestatzeak ez du obsesiorik eskatzen, baizik eta funtsezko gai gutxiago atzeratuta biziz joatea. Doluak hil denarekiko harremana eraldatzen du; erritualek, oroimenak eta besteen presentziak maitatzeko modu berri hori eusten lagun dezakete.

Galdera erraza dirudi, baina ez da hain erraza.

Erlijio bat al da budismoa? Filosofia bat al da? Psikologia praktiko bat al da? Meditatzeko era bat al da? Jainkorik gabeko bide espiritual bat al da? Praktikatu al dezake kristau, agnostiko edo ateo batek?

Erantzunik zintzoena hauxe da: nola bizi den eta erlijiotzat zer ulertzen dugun, horren araberakoa.

Asiako eta munduko milioika pertsonentzat, budismoa argi eta garbi erlijio bat da. Tenpluak ditu, monjeak, mojak, errituak, irudi sakratuak, kantuak, eskaintzak, idazkiak, jaiak, leinuak, maisuak, debozioa, etika, komunitateak eta bizitzaren, heriotzaren eta esnatzearen ikuspegi sakon bat.

Aldi berean, mendebaldeko pertsona askok irakaspen praktiko gisa hurbiltzen dira budismora: sufrimendua ulertzeko, meditatzeko, errukia lantzeko eta arreta handiagoz bizitzeko. Ez dituzte nahitaez haren alderdi erlijioso guztiak hartzen. Batzuek beren fedearekin uztartzen dute. Beste batzuek filosofia gisa aztertzen dute. Badira inolako errealitate naturaz gaindikorik sinetsi gabe praktikatzen dutenak ere.

Zabaltasun horrek nahastu egin dezake.

Baina budismoak mendeetan zehar kulturak zeharkatu izanaren arrazoietako bat ere bada.

Jainko sortzailerik gabeko erlijio bat

Mendebaldeko kultura askotan, erlijioan pentsatzen dugunean, berehala pentsatzen dugu Jainkoan.

Jainko sortzaile bat. Jainko pertsonal bat. Agindu, barkatu, entzun, epaitu edo salbatzen duen Jainko bat. Otoitz egiten zaion eta fedea jartzen zaion Jainko bat.

Budismoa ez da ideia horren inguruan biratzen.

Budak ez zuen bere burua jainko sortzaile gisa aurkeztu, ez eta Jainkoaren bidalitako gisa ere. Errealitatearen ulermen sakon batera esnatu zen gizaki bat izan zen: sufrimendua, haren kausak, askatzeko aukera eta horretarako bidea.

Horregatik, mendebaldeko begietara, budismoak beste tradizio batzuek baino «erlijio» gutxiago eman dezake. Ez da funtsean Jainko bati obeditzean, dogma errebelatu bat onartzean edo kanpotik salbazioa jasotzean oinarritzen.

Hala ere, Jainko sortzaile zentral bat ez izateak ez du esan nahi erlijio bat izan ezin daitekeenik.

Budismo era askok debozioa, fedea, errituak, kosmologiak, birjaiotza, merezimenduak, budei eta bodhisattvei zaien gurtza, hileta-praktikak eta komunitate-bizitza sakonki erlijioso bat hartzen dituzte.

Aldea da haren erdigunea ez dagoela sortzaile bat gurtzean, ezjakintasunetik esnatzean baizik.

Budak ez zuen itsu-itsuan sinestea eskatu

Budismoaren ezaugarri erakargarrienetako bat norberak begiratzeko egiten duen gonbidapena da.

Budak ez zuen besterik gabe irakatsi: «sinetsi hau nik esaten dudalako». Haren irakaspenak esperientzia zuzenera jotzen du. Behatu zure gogoa. Begiratu nola sortzen den sufrimendua. Ezagutu atxikimendua. Aztertu nazka. Egiaztatu zer gertatzen den arreta, etika eta errukia lantzen dituzunean.

Horrek ez du esan nahi budismoa teknika psikologiko bat besterik ez denik.

Konfiantza ere behar du. Bide bat dagoela sinesten dugu, besteek lehenago egin dutela, praktika jakin batzuek eraldatzen dutela. Konfiantza hori ez da fede itsua, baina bai irekitasun modu bat.

Meditatzen hasten denak ezin du dena lehen egunean egiaztatu. Praktikatzen du irakaspenean zerbaitek egiazko edo beharrezko iruditzen zaiolako. Gero, pixkanaka, bere bizitzarekin kontrastatzen du.

Gutxiago erreakzionatzen al dut? Sufrimendu gutxiago eransten al dut? Dolua hainbeste errudun-sentimendurik gabe begiratu al dezaket? Galera batean argitasun handiagoa al dut? Egoera mingarri bat zaintzeko gai al naiz neure burua gorrotatu gabe? Nire gorputza indarkeria gutxiagorekin tratatzen al dut? Nire hitzak gutxiago mintzen al du?

Hor irakaspena teoria izateari uzten dio.

Esperientzia bihurtzen da.

Erlijioa eraldaketa-bide gisa

Erlijioa Jainkoari buruzko sinesmen multzo gisa ulertzen badugu, agian budismoa modu bitxian egokituko da.

Bizitza sakratura, azkenera, askapenera, errukira eta gizakiaren eraldaketa sakonera bideratzen duen bide gisa ulertzen badugu, orduan budismoa argi eta garbi erlijiotzat har daiteke.

Ez da nola lasaitu esatera mugatzen.

Nola bizi garen galdetzen digu. Nola hitz egiten dugun. Nola maitatzen dugun. Nola lan egiten dugun. Dirua nola tratatzen dugun. Gorputza nola begiratzen dugun. Heriotzari nola aurre egiten diogun. Kalteari nola erantzuten diogun. Gogoa nola eraldatzen dugun. Nola uzten diogun ezjakintasunak, atxikimenduak eta nazkak gobernatuta bizitzeari.

Hau teknika bat baino askoz harago doa.

Meditazio budista ez da estresa baretzeko ariketa bat besterik. Bide etiko eta espiritual baten parte da. Arretak ez du produktibitatea edo ongizatea bakarrik bilatzen. Argitasuna esnatu nahi du. Errukia ez da emozio polit bat; izaki guztiekiko gure harremana eraldatzen du.

Zentzu horretan, budismoa bizitzeko bide oso bat da.

Budismoa erlaxaziora ez murriztea

Mendebaldean meditazioa asko ezagun egin da.

Horrek ondorio onak izan ditu. Pertsona askok arnasketa, gorputzaren arreta, etena, pentsamenduen behaketa aurkitu dituzte. Estresa, antsietatea eta erreaktibotasuna murrizten lagundu duten mindfulness terapiak eta programak daude.

Baina arrisku bat dago: budismoa hobeto sentitzeko teknika batera murriztea.

Baretzen duen zatia soilik hartzen badugu eta kanpoan uzten baditugu etika, jakinduria, errukia, iragankortasuna, ez-atxikimendua eta erantzukizuna, funtsezko zerbait galtzen dugu.

Budismoa ez zen jaio nia erosoago egon zedin.

Ez du besterik gabe bilatzen lanean gehiago errenditzea, gaixotzen gaituen sistema bat hobeto jasatea edo hamar minutuz meditatzea modu berean bizitzen jarraitzeko.

Benetako praktikak deserosotasuna sor dezake.

Non gezurra esaten dugun erakusten digu. Non atxikitzen garen. Zer modutan egiten dugun kalte. Noiz erabiltzen dugun maitasuna jabetzeko. Nola bihurtzen dugun gorputza erakusleiho. Zergatik gelditzen garen suntsitzen duten dinamiketan. Zenbateraino menpeko garen onespenaren. Zer egiten dugun heriotzarekin eta galerarekin.

Lasaitzea fruitu partziala izan daiteke.

Esnatzea beste zerbait da.

Budismoa filosofia gisa

Budismora filosofia gisa hurbiltzea ere zilegi da.

Iragankortasunari, sufrimenduari, desirari, nortasunari, elkarmenpekotasunari eta hustasunari buruzko haren irakaspenek sakontasun intelektual izugarria dute. Mendebaldeko filosofiarekin, psikologiarekin, etikarekin, fenomenologiarekin, zientzia kognitiboarekin eta gogoari buruzko gogoetarekin elkarrizketan jar daitezke.

Norbaitek budismoa azter dezake erlijioski praktikatu gabe.

Haren testuak irakur ditzake, haren kontzeptuak azter, beste tradizio batzuekin aldera, niaren, kontzientziaren eta errealitatearen bere ikuspegia uler ditzake.

Horrek balioa du.

Baina muga bat aitortu behar da: budismoa ez zen pentsatua izateko bakarrik sortu. Bizitzeko sortu zen.

Iragankortasunari buruz asko jakiteak ez du sufrimendua eragozten askatzen ez badakigu. Ni-eza intelektualki ulertzea ez da nahikoa kritika batek gure irudia mintzen duenean. Atxikimenduaren teoria ezagutzeak ez gaitu automatikoki askatzen bukatutako etapa bat idealizatzetik. Errukiari buruz irakurtzeak ez du bermatzen aurrean dugun pertsona ondo tratatzen dugunik.

Filosofiak argitzen du.

Praktikak eraldatzen du.

Budista egin behar al da?

Ez nahitaez.

Pertsona batek irakaspen budistetatik onura atera dezake budista aitortu gabe. Arreta, errukia, ez-atxikimendua, hitz zuzena eta iragankortasunaren kontenplazioa praktika ditzake bere tradiziotik edo inongo tradiziotakoa izan gabe ere.

Beste pertsona batek sentituko du budismoak etxe espiritual oso bat eskaintzen diola eta formalki Budarengan, Dharmarengan eta Sangharengan babestea erabakiko du. Hori ere zilegi da.

Garrantzitsua da inongo tradiziorik arinkeriaz ez hartzea.

Irakaspen budistak erabiltzen baditugu, komeni da errespetuz egitea, mendeetako praktikatik, komunitateetatik, maisuengandik eta kulturetatik datozela aitortuta. Ez dira eguna baretzeko esaldi apaingarri soilak. Ezta apaingarri exotikoak ere.

Etiketarik jarri gabe praktikatzea zintzoa izan daiteke.

Budista deitzea bizitza eraldatu gabe agian ez da hain zintzoa.

Galdera baliagarria ez da soilik: «budista al naiz?». Komeni da hau ere galdetzea: «arreta, etika eta erruki gehiagorekin bizitzen al naiz?».

Budismoa eta beste erlijioak

Pertsona askok galdetzen diote beren buruari ea budismoaren alderdiak praktikatu ditzaketen kristau, judu, musulman izanik edo beste tradizio batekoak izanik.

Erantzuna pertsona bakoitzaren kontzientziaren eta bere fedea ulertzeko moduaren araberakoa izango da. Badira beste erlijioekin elkarrizketan jar daitezkeen elementu budistak: isiltasuna, errukia, desatxikimendua, apaltasuna, orainari arreta, hitzaren zaintza, heriotzaren kontenplazioa, besteei zerbitzua.

Kristau batek, adibidez, meditazioan lagungarri bat aurki dezake gogoa baretzeko, karitate handiagoz bizitzeko, nia askatzeko eta hobeto maitatzeko. Ez du nahitaez Jainkoarenganako bere fedea utzi behar arnasten, bere pentsamenduak behatzen edo errukia praktikatzen ikasteko.

Baina benetako aldeak ere badaude.

Budismoa ez da Jainko sortzaile batetik abiatzen. Niari, birjaiotzari, askapenari eta esnatzeari buruzko haren ideiak ez dira beste erlijioetakoen berdinak. Komeni da dena azaletik ez nahastea, tradizio guztiek zehazki gauza bera esango balute bezala.

Errespetuak antzekotasunak eta aldeak aitortzea eskatzen du.

Beste tradizio batetik ikas dezakegu edukiz hustu gabe, dagoeneko sinesten duguna esatera behartu gabe.

Fedea, zalantza eta esperientzia

Bide budistan zalantzarentzako lekua dago.

Ez inoiz praktikatzen ez duen zalantza ziniko bat. Galdetu, aztertu eta ulertzen saiatzen den zalantza zintzo bat baizik.

Irakaspen batzuk zailak gerta daitezke: birjaiotza, karma, hustasuna, ni-eza, kontzientzia-egoerak, errituak. Ez dago dena lehen egunetik sinesten dugula itxuratu beharrik. Berehalako esperientzian egiaztagarria denetik has gaitezke.

Atxikimenduak sufrimendua handitzen al du? Nazkak gogortzen al nau? Arretak espazioa sortzen al du? Hitz zuzenak kaltea murrizten al du? Errukiak nire erantzuna eraldatzen al du? Iragankortasuna nire bizitzan ikusten al da? Nire gorputza gorrotoz tratatzeak askatu ala esklabotzen al nau?

Galdera horiek jada bidea irekitzen dute.

Denborarekin, irakaspen batzuk hobeto ulertuko dira agian. Beste batzuek misterio izaten jarraituko dute. Praktikak ez du haurtzaroko sineskortasunik eskatzen. Eszeptizismo intelektualarekin bakarrik ere ez da eusten.

Konfiantza praktiko bat behar du:

«Bide hau seriotasunez probatuko dut eta zer eraldatzen duen behatuko dut».

Budarengan, Dharmarengan eta Sangharengan babestea

Formalki budismoan sartzen direnek Hiru Bitxietan babestea aipatu ohi dute: Buda, Dharma eta Sangha.

Budak esnatze posiblea irudikatzen du. Ez irudi historiko bat soilik, gizaki batek argitasun sakonez ikus dezakeenaren froga baizik.

Dharma irakaspena da: bidea, egia, sufrimendutik askatzera daraman praktika.

Sangha praktikatzen dutenen komunitatea da. Zentzu hertsian, komunitate monastikoari egin diezaioke erreferentzia. Zentzu zabalean, elkarrekin ibiltzen diren eta praktikan elkar laguntzen duten pertsonei.

Babestea ez da bizitzatik ihes egitea.

Bideratzea da.

Onespenean, kontsumoan, kontrolean, harreman jabedunetan, lanean, gorputzaren irudian edo distrakzioetan bakarrik babestu beharrean, zerbait sakonago batean oinarritzea aukeratzen dugu.

Dolua iristen denean, Dharman babesteak iragankortasuna eta errukia gogoraraz ditzake. Galera baten ondoren, jazarpenean edo autoerasoan ez erortzen laguntzen du. Egoera mingarri batean, Sanghak edo komunitate osasuntsu batek argitasunari eutsi diezaioke. Gorputzaren aurrean, babesa ez dago atsegin izatean, bizitza errespetuz zaintzean baizik.

Denok bilatzen dugu babesa.

Kontua da aukeratutako babesak askatzen gaituen ala katez lotzen gaituen.

Dimentsio etikoa

Budismoaren edozein aurkezpen seriok etika sartu behar du.

Etikarik gabe, meditazioa arriskutsu edo osatugabe bihur daiteke. Pertsona batek kontzentratzen ikas dezake eta, hala ere, lasaitasun hori manipulatzeko, erantzukizuna saihesteko edo gorago sentitzeko erabil dezake. Goizero medita dezake eta arratsaldero krudelkeriaz hitz egin.

Etika budista ez da kanpoko arauak obeditzean bakarrik oinarritzen. Kaltearen ondorioak ulertzean du oinarria.

Ez hil edo ez kalte egin. Eman ez dena ez hartu. Sexualitatea modu arduragabe edo kaltegarrian ez erabili. Ez gezurrik esan, ez modu suntsitzailean hitz egin. Ez mozkortu kontzientzia galdu eta sufrimendua eragiteraino.

Arau horiek era askotara formula daitezke, baina haien espiritua argia da: nahasmena eta kaltea murrizteko moduan bizitzea.

Eguneroko bizitzan, hau erabaki askotan itzultzen da.

Maitasuna ez erabili kontrolatzeko. Ez engainatu. Seme-alaba bat ez umiliatu. Erruduntasunarekin ez manipulatu. Gorputza etsai bezala ez tratatu. Ez gezurrik esan irudi bati eusteko. Ez irabazi dirurik nahita kalte eginez. Gure zauria ez erabili mintzeko aitzakia gisa.

Etika ez da kaiola bat.

Askatasunerako babes bat da.

Bizitza osorako bide bat

Budismoa ez da erantzun azkar bat.

Antsietateko hamar minututan lagun gaitzake, bai. Erreakzionatu aurretik arnasteko balio dezake. Dolu-egun batean kontsolamendua eman dezake edo egoera mingarri baten aurrean argitasuna.

Baina, bere sakontasunean, bizitza osorako bide bat da.

Ez da teknika bat ikastean agortzen. Haurtzaroan, gaztaroan, heldutasunean, zahartzaroan, gaixotasunean eta heriotzan laguntzen digu. Desirak, hitzak, loturak, gorputza, lana, beldurra, poza, galera eta zentzua berrikusten irakasten du.

Etapa bakoitzak irakaspen desberdin bat agerian uzten du.

Gaztetan agian desirarekin, nortasunarekin, gorputzarekin eta onespenarekin lan egiten dugu gehiago. Heldutasunean familia, elkarbizitza, seme-alabak, lana, dirua, handinahia, galerak eta erantzukizunak agertzen dira. Adinarekin, gorputzaren iragankortasuna eta heriotzaren hurbiltasuna ikusgarriago bihurtzen dira.

Dharmak ez du bizitzaren oinarrizko izaera aldatzen.

Harekiko gure harremana aldatzen du.

Praktika bat: nola bizi dut nik budismoa?

Hartu orri bat eta erantzun zintzotasunez.

Zerk erakartzen nau budismotik? Lasaitasuna, zentzua, kontsolamendua, jakinduria, praktika, erlijioa, filosofia, terapia, komunitatea bilatzen al dut? Zein irakaspen gertatzen zaizkit egiazkoenak nire esperientzian? Zeintzuk sortzen didate zalantza? Etika praktikatzeko prest al nago, ala hobeto sentitu bakarrik nahi dut? Zer babes erabiltzen ditut orain sufritzen dudanean? Askatzen al naute ala katez lotzen? Nola nabaritzen da nire praktika hitz egiteko, maitatzeko, lan egiteko eta nire gorputza tratatzeko moduan?

Ez erantzun espiritual ematearren.

Erantzun zeure burua ikusteko.

Gero idatzi esaldi sinple bat:

«Une honetan, budismora honela hurbildu nahi dut…»

Izan daiteke:

«…arreta eta errukiaren praktika bat». «…bide espiritual oso bat». «…nire fedearekin bateragarria den laguntza bat». «…aztertu nahi dudan filosofia bat». «…atxikimendu gutxiagorekin eta argitasun gehiagorekin bizitzeko entrenamendu bat».

Zintzotasuna etiketa azkar bat baino hobea da.

Praktika bat: benetako eta faltsuak diren babesak

Egin bi zutabe.

Lehenengoan idatzi: katez lotzen nauten babesak. Bigarrenean: esnatzen nauten babesak.

Katez lotzen duten babesen adibideak:

Etengabeko onespena. Kontrola. Sare sozialak. Gehiegizko lana. Lotura jabedunak. Mina estaltzeko erabilitako janaria. Alkohola edo beste substantzia batzuk. Atsegin izateko beharra. Gorputzaren irudia. Arrazoia izatea. Egoera mingarri bat beldurragatik errepikatzea.

Esnatzen duten babesen adibideak:

Arnasketa. Hitz zintzoa. Adiskidetasun osasuntsua. Terapia. Meditazioa. Komunitatea. Irakurketa jakintsua. Gorputz zaindua. Muga argiak. Isiltasuna. Errukia. Zerbitzua.

Galdetu:

Zerera jotzen dut sufritzen dudanean? Zein babesek dirudi orain arintzen duela, baina gero sufrimendua handitzen du? Zein babesek eskatzen du esfortzu gehiago, baina duintasuna itzultzen dit? Zer aldaketa txiki egin dezaket aste honetan?

Bidea non oinarritzen garen hobeto aukeratzean hasten da.

Gogoratzeko

Budismoa erlijio, filosofia praktiko edo eraldaketa-bide gisa bizi daiteke, baina ez da erlaxaziora murrizten. Babesa, etika, komunitatea, meditazioa eta errealitatearen ulermen propio bat barne hartzen ditu. Ez da etiketa bat hartu beharrik errespetuz aztertzeko.

Budismoa eta kristautasuna ez dira gauza bera.

Komeni da hortik hastea, errespetuz eta argitasunez. Batzuetan, batzeko gogoagatik, azkarregi esaten da erlizio guztiek gauza bera irakasten dutela. Esaldi hori asmo onez jaio ohi da, baina bidegabea izan daiteke tradizio bakoitzaren sakontasunarekin.

Kristautasunak Jainkoaz, sorkuntzaz, graziaz, bekatuaz, salbamenaz, haragiztatzeaz, gurutzeaz, pizkundeaz, lagun hurkoarenganako maitasunaz eta betiko biziaz hitz egiten du. Budismoak esnatzeaz, sufrimenduaz, iraunkortasunik ezaz, ni-ezaz, karmaz, errukiaz, meditazioaz, hustasunaz eta ezjakintasunetik, atxikimendutik eta higuinetik askatzeaz hitz egiten du.

Bide desberdinak dira.

Hala ere, elkarrizketan ari daitezke.

Izan ere, kristau askok budismoaren zenbait praktikatan aurkitu dute laguntza beren fedea isiltasun, arreta, apaltasun eta erruki handiagoz bizitzeko. Eta budista askok kristau irakaspen batzuetan maitasun, emate, barkamen eta ahulenen zaintzaren indar izugarria aitortzen dute.

Elkarrizketak ez du dena nahastea eskatzen.

Ongi entzutea eskatzen du.

Bi hizkuntza desberdin sufrimendua begiratzeko

Bi tradizioek giza sufrimendua begiratzen dute, baina hizkuntza desberdinez egiten dute.

Kristautasunak Jainkoarekiko harremanetik begiratzen du mina. Maitatu, lagundu, barkatu eta giza historian sartzen den Jainko batez hitz egiten du. Erdigunean Kristo dago, sufrimendua urrunetik begiratzen ez duena, baizik eta zeharkatzen duena: pobrezia, bidegabekeria, traizioa, bazterketa, gurutzea eta heriotza.

Budismoak, aldiz, sufrimenduaren diagnostikotik abiatzen da, existentziaren baldintza gisa, ezjakintasunetik, atxikimendutik eta higuinetik bizi garenean. Erdigunea ez du Jainko salbatzaile batean jartzen, baizik eta gogoaren eta bihotzaren esnatzean.

Kristau batek esan dezake: «Jainkoa nirekin dago min honetan». Budista batek esan dezake: «min hau badago; begiratu diezaioket sufrimendu gehiago gehitu gabe».

Bi esaldiak ez dira berdinak.

Baina biek eutsi diezaiokete sufritzen ari den pertsona bati.

Doluan, kristauak agian kontsolamendua aurkituko du heriotzak azken hitza ez duelako esperantzan. Budista iraunkortasunik ezean, errukian eta loturaren eraldaketan oinarri daiteke. Galera baten ondoren, kristau batek argia bila dezake Jainkoaren maitasunean eta bereizmenean. Budismoaren praktikak lagun diezaioke atxikimendua jazarpen bihur ez dezan, ezta uko identitate bihur ere.

Egoera mingarri batean, bi tradizioek, ongi ulertuta, duintasuna babestu beharko lukete. Espiritualtasun osasuntsu batek ere ez lioke inori eskatu behar iraupena umiliazioa, indarkeria edo barne-biziaren suntsiketa dagoen lekuan.

Jainkoa eta isiltasuna

Alde ikusgarriena Jainkoa da.

Kristautasuna tradizio teista da. Jainkoa ez da bigarren mailako ideia bat. Jatorria, erdigunea eta helmuga da. Kristau otoitza Jainkoari zuzentzen zaio: Aita, Seme eta Espiritu Santu. Harreman pertsonala dago, konfiantza, erregua, esker ona, gurtza, emate.

Budismoa ez da Jainko sortzaile baten inguruan antolatzen. Praktika ez datza borondate jainkotiar bati obeditzean, ezta kanpotik salbamena jasotzean ere. Esnatzea jakinduriaren, etikaren, meditazioaren eta errukiaren bidez lantzen da.

Hau gainditu ezinezko distantzia iruditu daiteke.

Hala ere, bada eremu bat zenbait pertsonak elkarrizketa aurkitzen dutena: isiltasuna.

Kristau bat isilik eser daiteke Jainkoaren aurrean. Arnasa har dezake, pentsamenduak askatu, bihotza ireki, jainkozko presentzian atseden hartu. Budista bat isilik eser daiteke gogoa behatzeko, arnasera itzultzeko eta esperientziaren izaera aldakorra aitortzeko.

Kanpotik, praktikak antzekoak irudi daitezke.

Barnetik, zentzua desberdina izan daiteke.

Horrek ez ditu nahitaez bateraezin bihurtzen, baina zintzotasuna eskatzen du. Kristau batek budismoaren arreta-teknika bat erabiltzen badu, agian hobeto otoitz egiteko, sakonago entzuteko edo distrakzioak askatzeko prestaketa gisa barneratuko du. Ez du zertan budismoaren ikuspegi osoa hartu. Era berean, budista batek kristau isiltasuna baloratu dezake Jainko pertsonal batean sinetsi gabe.

Errespetua desberdintasunak ez ezabatzean datza.

Lagun hurkoarenganako maitasuna eta errukia

Zubi oso indartsua dago kristautasunaren eta budismoaren artean: maitasunaren eta errukiaren zentraltasuna.

Kristautasunak Jainkoarenganako eta lagun hurkoarenganako maitasunaz hitz egiten du. Etsaia ere maitatzera, barkatzera, behartsua zaintzera, gaixoa bisitatzera, sufritzen duenari laguntzera eta aintzarik bilatu gabe zerbitzatzera gonbidatzen du. Jesusen irudia erruki zehatz bati lotuta agertzen da: ukitu, entzun, sendatu, baztertuengana hurbildu, pertsona etiketaren aurretik begiratzen du.

Budismoak izaki guztiekiko errukia lantzen du. Ez beren ekintzetan onak direlako, baizik eta guztiek zoriontsu izan nahi dutelako eta ez sufritu nahi dutelako, nahiz eta askotan zoriontasuna modu baldarrean bilatu. Maitasunezko adeitasuna, besteen onagatiko poza eta ekuanimitatea ere proposatzen ditu.

Hizkuntza aldatzen da, baina erresonantzia argia dago.

Bi tradizioek mesfidantza diote bere baitan itxitako bihotz bati.

Egoak bere irudiarentzat, bere arrazoiarentzat, bere nahiarentzat, bere segurtasunarentzat, bere gorputz miretsiarentzat, bere kontrolarentzat bizi nahi du. Kristau maitasunak eta budismoaren errukiak estutasun horretatik irtetera gonbidatzen dute.

Baina hemen ere argitasuna behar da.

Lagun hurkoa maitatzeak ez du esan nahi abusua baimentzea. Errukiak ez du eskatzen egoera mingarri batean geratzea. Barkatzea ez da kaltea ukatzearen pareko. Norbaiti ona desiratzeak ez du behartzen bere indarkeriaren edo manipulazioaren aurrean berriro agertzera.

Egiarik gabeko maitasuna menpekotasun bihurtzen da.

Maitasunik gabeko egia gogortasun bihurtzen da.

Barkamena eta herrarik eza

Kristautasunak leku oso garrantzitsua ematen dio barkamenari.

Hau sakonki sendagarria izan daiteke, baina gaizki ere uler daiteke. Zenbait pertsonak, erlijio- edo familia-presioagatik, uste dute barkatzeak ahaztea, berehala adiskidetzea, kaltea gutxiestea edo min egin dienaren esku jarraitzea esan nahi duela.

Interpretazio hori arriskutsua izan daiteke.

Budismoak ez du beti barkamena modu berean formulatzen, baina asko lantzen du herrarik eza, errukia eta gorrototik askatzea. Gorrotoari atxikitzeak kaltera lotzen gaituela irakasten du, bestea jada aurrean ez badago ere.

Bi tradizioek lagun diezagukete herraren preso bizi ez gaitezen.

Hala ere, barkatzea edo gorrotoa askatzea ez da nahastu behar mugak ezabatzearekin. Pertsona batek barnetik barka dezake eta distantzia mantendu. Sendaketa egon dadin desira dezake eta, hala ere, berriro ez agertu. Mendekua elikatzeari uztea posible da erantzukizunik egon zela ukatu gabe.

Galera batean, horrek asko laguntzen du. Agian ez zen gaiztakeriarik egon, baina bai zauriak. Herra askatzeak ez du eskatzen mina ukatzea. Egoera mingarri batean, prozesua delikatuagoa izango da: agian lehenik haserre babeslea, distantzia eta segurtasuna behar dira. Barkamena, iristen bada, ez da erabili behar inor arriskura bultzatzeko.

Bihotzaren denborak axola du.

Barkamena behartzea indarkeriaren beste modu bat bihur daiteke.

Errua, bekatua eta erantzukizuna

Kristautasunak bekatuaz, erruaz, damuaz, graziaz eta barkamenaz hitz egiten du. Budismoak ezjakintasunaz, karmaz, ekintza trebeez edo baldarrez, ondorioez, erreparazioaz eta esnatzeaz hitz egiten du.

Berriz ere, ez da marko bera.

Kristautasunean, erruak damurako eta graziarako atea ireki dezake ongi bizi bada. Kaltea aitortzen dut, Jainkoarengana itzultzen naiz, barkamena eskatzen dut, ahal dudanean konpontzen dut, bizitza aldatzen dut.

Budismoan, ekintza kaltegarri bat kausa eta ondorioen arabera begiratzen da. Ez da identitate errudun bat eraikitzea, baizik eta argi ikustea zerk ekoitzi zuen sufrimendua eta beste baldintza batzuk lantzea.

Bi begiradak endekatu daitezke deformatzen badira.

Kristau erruak, gaizki bizita, amaigabeko autoeraso bihur daiteke. Karmaren budismoaren ideiak, gaizki ulertuta, epai hotz bihur daiteke: «hori gertatzen bazaizu, zerbaitengatik izango da». Hori ez da errukia.

Praktika osasuntsuak erantzukizuna kondenatik bereizten du.

Kalte egin badut, aitortu behar dut. Oker ibili banaiz, konpon dezaket. Egoera mingarri batean geratu banaiz, kausak uler ditzaket neure burua iraindu gabe. Gatazka bat modu baldarrean kudeatu badut, ikas dezaket. Nire gorputza mespretxuz tratatu badut, zaintzen has naiteke. Hitzekin min egin badut, barkamena eska dezaket.

Erantzukizunak ez du esan nahi zapalduta bizitzea.

Hemendik aurrera hobeto erantzutea esan nahi du.

Apaltasuna egoaren aurrean

Kristautasuna eta budismoa bat datoz niaren inguruan soilik zentratutako bizitza baten arriskua seinalatzean.

Kristautasunak harrokeriaz, harrotasunaz, banitateaz, berekoikeriaz hitz egiten du. Budismoak niarenganako atxikimendua, identitate finko baten defentsa, arrazoia izateko, gustatzeko, edukitzeko eta kontrolatzeko beharra behatzen ditu.

Izenak aldatzen dira, baina mekanismoa ezagutzekoa da.

Ongi geratu nahi dugu. Miretsiak izan behar dugu. Gure irudia defendatzen dugu. Kostatu egiten zaigu barkamena eskatzea. Nola ikusten gaituzten kontrolatu nahi dugu. Balioztapena jasotzeko zain bizi gara. Gorputza erakusleiho gisa tratatzen dugu. Maitasuna balioa baieztatzeko erabiltzen dugu.

Kristau apaltasuna eta budismoaren ni-ezaren ulermena oso ondo elkarrizketan ari daitezke.

Apaltasunak ez du esan nahi norbere burua mespretxatzea. Ez datza «ez dut ezer balio» esatean. Hori ego zauritu baten beste modu bat izango litzateke. Apaltasuna egian bizitzea da: dohainak harrokeriarik gabe aitortzea, mugak lotsarik gabe, akatsak aitzakiarik gabe, menpekotasuna umiliaziorik gabe.

Budismoaren ni-ezak antzeko zerbaitera jotzen du beste angelu batetik: ez dago edozein preziotan defendatu beharreko identitate sendorik.

Pertsona apal batek ez du eztabaida bakoitza irabazi behar.

Ni-eza ulertzen duen gogo batek ere ez.

Otoitza eta meditazioa

Otoitza eta meditazioa ez dira zehazki gauza bera.

Kristau otoitzak harreman itxura izan ohi du: Jainkoarekin hitz egitea, entzutea, eskertzea, eskatzea, goraipatzea, ematea, bere presentzian atseden hartzea. Hitzezkoa, isila, liturgikoa, komunitarioa edo kontenplatiboa izan daiteke.

Budismoaren meditazioak, bere forma askoren arabera, arreta, kontzentrazioa, ikusmen argia, errukia, ekuanimitatea trebatzen ditu. Arnasa, gorputza, pentsamenduak, emozioak, maitasunezko adeitasuna edo iraunkortasunik ezari buruzko kontenplazioak erabil ditzake.

Badira ukipen-puntuak: isiltasuna, arreta, errepikapena, bilketa, bihotzaren zaintza, barne-eraldaketa.

Asmo-desberdintasunak ere badaude.

Meditatzen duen kristau batek gogoa baretzeko eta Jainkoari hobeto irekitzeko egin dezake. Budista batek esperientziaren izaera ikusteko eta ezjakintasunetik, atxikimendutik eta higuinetik askatzeko meditatzen du. Erlijiorik gabeko pertsona batek bere gogoa ezagutzeko eta oreka handiagoz bizitzeko meditatu dezake.

Garrantzitsua da tresna mundu-ikuskera osoarekin ez nahastea.

Arretaz arnasa hartzeak edonori lagun diezaioke. Praktika horren interpretazio sakona pertsona bakoitzaren bidearen araberakoa izango da.

Uko egitea eta atxikimendurik eza

Kristautasunak eta budismoak uko egitea baloratzen dute, nahiz eta modu desberdinez adierazi.

Kristautasunean, uko egiteak esan dezake diruaren, harrotasunaren, plazer berekoiaren edo boterearen esklabo ez bizitzea. Forma erradikalak ere har ditzake bizitza monastikoan edo sagaratuan.

Budismoan, atxikimendurik ezak ez datza mundua gorrotatzean, baizik eta hura segurtasun absolutuaren iturri gisa heltzeari uztean. Ezjakintasunari, atxikimenduari, higuinari, jabetzaren ilusioari uko egiten diegu.

Bi irakaspenek eguneroko bizitza argitu dezakete.

Uko egitea izan daiteke azalpen ezinezko bat bilatzeari uztea. Egoera mingarri bat askatzea errua egon arren. Gorputza suntsitzen duen anbizio bati uztea. Onespenerako bizitzeari uztea. Dirua balio-neurri gisa ez erabiltzea. Gorputza zaintzea idolo bihurtu gabe. Beti arrazoia izan beharrik ez izatea.

Uko egiteak ez du esan nahi bizitza pobretzea.

Askotan hura askatzea esan nahi du.

Bereizmenik gabe ez nahastea

Zubiak egon arren, kontuz ibili behar da.

Ez da komeni tradizioak nahastea apaingarri espiritual bat egiten duenak bezala. Jesus pixka bat, Buda pixka bat, hemengo esaldi bat, hango teknika bat, sakontasunik edo konpromisorik gabe. Hori atsegina gerta daiteke, baina sarritan bide bakoitzaren benetako eskakizunak saihesten ditu.

Kristautasunak Jainkoarekiko harreman bizia eta bihotzaren bihurketa eskatzen du. Budismoak gogoa begiratzea, etika praktikatzea, atxikimendua askatzea eta ezjakintasunetik esnatzea eskatzen du. Bi bideetako bat ere ez da inspirazio estetiko hutsa.

Kristau batek budismoaren meditazioa praktikatzen badu, komeni da bere buruari galdetzea nola egokitzen den hori bere fedean. Agian harmonia aurkituko du. Baliteke laguntza espirituala behar izatea. Baliteke budismoaren zenbait irakaspen bere ulermen doktrinarekin bateraezinak izatea. Hobe da hori zintzotasunez ikustea desberdintasunik ez dagoela itxuratzea baino.

Kristau testuak irakurtzen dituen budista batek ere bere zentzu propioa errespetatu beharko luke, psikologia edo moral-poesia bihurtu gabe.

Elkarrizketa sakonak ez du eskatzen identitateak ezabatzea.

Sustraiak behar ditu.

Budismora hurbiltzen den kristau batentzat

Kristau batek budismoarenganako erakarpena sentitzen badu, bere fedea nahitaez kontraesaten ez duenetik has daiteke: arnasarenganako arreta, isiltasuna, errukia, hitz zuzena, banitatearekiko atxikimendurik eza, heriotzaren kontenplazioa, gorputzaren zaintza, apaltasuna egoaren aurrean.

Meditazioa otoitz bilduagorako prestaketa gisa erabil dezake.

Bere buruari ere galde diezaioke:

Praktika honek Jainkoa eta lagun hurkoa gehiago maitatzera hurbiltzen nau? Apalago bihurtzen nau? Mugak ukatu gabe barkatzen laguntzen dit? Nire sufrimenduarekin zintzoago egiten nau? Nire fedetik urruntzen nau ala zaratatik garbitzen du? Budismoa erabiltzen ari naiz begiratu beharko nituzkeen kristau gatazkak saihesteko?

Ez dago guztientzako erantzun bakarra.

Kontzientziak, azterketa serioak eta, egoki bada, tradizio propioan trebatutako norbaiten laguntzak lagun dezakete.

Garrantzitsua da nahastetik edo modatik ez praktikatzea, baizik eta bilaketa zintzotik.

Bizitza zehatzean komunean dagoena

Desberdintasun doktrinalez haratago, bada eremu bat kristauak eta budistak elkar aurki daitezkeena: bizitza zehatza.

Gaixo bati laguntzea. Doluan dagoena kontsolatzea. Ahula ez umiliatzea. Dirua jainko bihurtu ez izatea. Seme-alabak zaintzea. Egiaz hitz egitea. Barkamena eskatzea. Gorputza onespen-salgai gisa ez erabiltzea. Egoera mingarri bat zeharkatzea duintasuna galdu gabe. Bakearen alde lan egitea. Sufritzen dutenei zerbitzatzea. Hobeto hiltzen ikastea.

Eremu horietan, hitzak agian aldatuko dira, baina bihotzak zeregin komun bat aitortzen du.

Ego gutxiago. Maitasun gehiago. Jabetza gutxiago. Erruki gehiago. Gezur gutxiago. Presentzia gehiago. Kalte gutxiago. Zaintza gehiago.

Ez da beharrezkoa desberdintasunak ukatzea onaren alde elkarlanean aritzeko.

Praktika bat: barne-elkarrizketa fedearen eta arretaren artean

Kristau tradizio bat baduzu edo hartatik bazatoz, ariketa hau egin dezakezu.

Eseri isilik minutu batzuez.

Arnasa hartu naturaltasunez.

Lehenik, kristau esaldi sinple bat formulatu, zeureatzat sentitzen baduzu:

«Jauna, hemen nago». «Ene Jainkoa, lagun iezadazu». «Egin bedi nigan zure maitasun-borondatea». «Irakats iezadazu hobeto maitatzen».

Gero, praktikatu budismoaren arreta minutu batzuez:

Senti ezazu arnasa. Igarri pentsamenduak pentsamendu gisa. Aitortu emozioak. Itzuli gorputzera. Ez borrokatu agertzen denarekin.

Amaitzean, galdetu:

Arreta honek maitasunerako eskuragarriago egin nau? Apaltasuna handitu du? Erreakzioa murriztu du? Lasaitasun hau hitz errukitsuago batera eraman dezaket?

Ez behartu erantzunak.

Behatu ea bi hizkuntzek, zure kasuan, nahastu gabe elkarrizketan ari daitezkeen.

Praktika bat: maitasuna eta errukia egoera zail batean

Aukeratu gatazka-egoera bat.

Galera bat, familia-harreman bat, egoera mingarri bat, erru bat, gorputzarekiko zailtasun bat edo herra bat izan daiteke.

Idatzi bi galdera.

Kristau hizkuntza batetik:

zer eskatuko luke hemen lagun hurkoarenganako maitasunak eta Jainkoaren aurreko egiak?

Budismoaren hizkuntza batetik:

zerk murriztuko luke hemen ezjakintasuna, atxikimendua, higuina eta sufrimendua?

Alderatu erantzunak.

Agian biek gauza berera joko dute: barkamena eskatzea, muga bat jartzea, bultzadatik jarduteari uztea, gorputza zaintzea, zintzotasunez hitz egitea, laguntza eskatzea, kaltea errepikatu gabe barkatzea, atseden hartzea, laguntzea, harrotasuna askatzea.

Bi bide desberdinek zaintza-ekintza zehatz bera seinalatzen dutenean, komeni da entzutea.

Gogoan izateko

Budismoak eta kristautasunak marko desberdinak erabiltzen dituzte eta ez dira nahastu behar. Hala ere, errukiak, lagun hurkoarenganako maitasunak, apaltasunak, barkamenak eta barne-praktikak elkarrizketa emankorra ahalbidetzen dute. Integrazioak desberdintasunak ezagutzea eta egia, erantzukizun eta zaintza gehiago sortzen duen egiaztatzea eskatzen du.

Pertsona guztiak ez dira leku beretik iristen budismora.

Batzuk erlijio jakin batetik datoz. Beste batzuk sinestedun sentitzen dira, baina ez dira eroso sentitzen erakunde baten barruan. Bada fede soil, intimo, ia isil bati eusten dionik. Badira, halaber, fedea galdu dutenak, zalantzan jarri dutenak edo erantzun azkarregiez nekatu direnak.

Budismoak egoera horiek guztiekin egin dezake topo.

Ez beti aurrekoa ordezkatzeko. Batzuetan gogoa ordenatzeko, bihotza baretzeko, sufrimendua argitasun handiagoz begiratzeko edo fede pertsonal bat erru, beldur, ego edo kontrol-beharrak hain menderatu gabe bizitzen laguntzeko iristen da.

Galdera, orduan, ez da soilik: «fedea badut, budismoa landu dezaket?».

Agian hobe da honela formulatzea:

praktika honek lagun diezadake nire fedea arreta, errukia, apaltasun eta egia handiagoz bizitzen?

Kasu askotan, bai.

Baina kontuz egin behar da.

Fedea ez da beti doktrina oso bat

Fedeaz hitz egiten dugunean, ez dugu beti gauza berari buruz hitz egiten.

Pertsona batzuentzat, fedea tradizio erlijioso bati egindako atxikimendu argia da: kristautasuna, islama, judaismoa, hinduismoa edo beste bat. Sinesmenak, komunitatea, erritoak, testuak, otoitza, aginte espirituala eta bizitza ulertzeko modu zehatz bat barne hartzen ditu.

Beste batzuentzat, fedea intimoagoa da. Bizitzak zentzua duelako konfiantza bat. Presentzia-sentsazio bat. Jainkoarekiko harreman pertsonal bat, nahiz eta beti ez jakin azaltzen. Itxaropen bat. Lo egin aurreko otoitz soil bat. Esker on bat. Bilaketa bat.

Bada, halaber, fede zauritu bat.

Sinesten duten pertsonak, baina erru erlijiosoagatik, zigorraren beldurragatik, zurruntasun moralagatik, erakundeen inkoherentziengatik edo beren mina ondo lagundu ez zuten esaldiengatik sufritu dutenak. Sakratura hurbildu nahi duten pertsonak, baina mesfidantza sentitzen dutenak.

Budismoak behaketarako espazio bat eskain dezake.

Ez du teologia osoa kolpe batez ebaztea eskatzen. Esertzera, arnasa hartzera, gogoa begiratzera, sufrimendua aitortzera, ontasuna lantzera, kaltea murriztera eta kontzientzia handiagoz jokatzera gonbidatzen du.

Sinpletasun horrek fededun pertsona askori lagun diezaioke.

Ez beren tradizioa nahitaez ordezkatzen duelako, baizik eta esperientziaren bihotzera itzultzen dituelako.

Praktikatu norbere kontzientzia traizionatu gabe

Fede pertsonal bat duenak bere kontzientzia zaindu behar du.

Ez da komeni beste tradizio bateko praktikak modagatik, presioagatik edo estetika hutsagatik hartzea. Beldurragatik automatikoki baztertu beharrik ere ez dago. Heldutasun espiritualak bereizmena eskatzen du.

Pertsona fededun batek galde diezaioke bere buruari:

Praktika honek maitekorrago bihurtzen nau? Zintzoago egiten nau? Nire apaltasuna handitzen du? Ez kaltetzen laguntzen dit? Sakratutzat jotzen dudanetik urruntzen nau? Ala zarata gutxiagorekin hurbiltzen laguntzen dit? Praktika hau nire fedearen galdera garrantzitsuetatik ihes egiteko erabiltzen ari naiz?

Galdera hauek ez dute beldurra sortu nahi. Sakontasuna bilatzen dute.

Arretaz arnasa hartzeak ez du zertan fede pertsonal bat kontraesan. Pentsamenduak behatzeak lagun dezake beldurra Jainkoaren ahotsarekin ez nahasten. Errukia lantzeak karitatea zehatzago bihur dezake. Iragankortasuna kontenplatzeak bizitzagatiko esker ona serioago egin dezake.

Aldi berean, zenbait irakaspen budista baliteke sinesmen erlijioso jakin batzuekin erraz ez bat etortzea. Ni-eza, hustasuna, karma edo birjaiotzaren ideiak tentsioan sar daitezke arimari, sorkuntzari, salbazioari edo betiko bizitzari buruzko beste ikuspegi batzuekin.

Ez dago dena bat datorrela itxuratu beharrik.

Zintzotasuna nahasketa presatua baino espiritualagoa da.

Fedea eta esperientzia zuzena

Budismoaren ekarpen oso baliotsu bat esperientzia zuzenari jartzen zaion arreta da.

Ez da nahikoa «sinesten dut» esatea. Komeni da, halaber, nola bizi garen begiratzea.

Nire fedeak nire egoa murrizten du ala elikatzen du? Hobeto maitatzen laguntzen dit ala nagusitasunez epaitzen? Besteren sufrimenduarekiko errukitsuago bihurtzen nau? Barkamena eskatzeko aukera ematen dit? Gorputza zaintzen laguntzen dit? Egoera mingarri bat zeharkatzeko indarra ematen dit? Doluan laguntzen dit ongi egotea goizegi eskatu gabe?

Praktika budistak antzeko galderak egiten ditu, nahiz eta beste hizkuntza bat erabili.

Zerk eragiten du sufrimendua? Zerk murrizten du? Zein asmok mugitzen ditu nire ekintzak? Non dago atxikimendua? Nire zein zatik nahi du kontrolatu? Zein pentsamendu sinesten ari naiz aztertu gabe?

Fede pertsonal bat asko aberats daiteke begirada honekin.

Fede orok hitzetan gelditzeko arriskua baitu. Maitasunaz hitz egin eta gaizki tratatu dezakegu. Barkamenaz hitz egin eta herra gordeta bizi. Apaltasuna defendatu eta beti arrazoia izan beharra. Egunero otoitz egin eta gertu ditugunei ez entzun. Jainkoarengan sinetsi eta bizi den gorputza mespretxatu.

Esperientzia zuzenak egia zehatzera itzultzen gaitu.

Ez sinesten dudala diodana.

Nire bizitzak erakusten duena.

Fedea beldurrik gabe

Pertsona askok fedea beldurrarekin nahastuta bizi izan dute.

Oker egoteko beldurra. Zigortuak izateko. Behar bezain on ez izateko. Zalantzak izateko. Desira sentitzeko. Huts egiteko. Jainkoak edo komunitateak baztertzeko. Pertsona onaren irudi bat ez betetzeko.

Beldurrak jokabidea ordena dezake denbora batez, baina nekez esnatzen du bihotz aske bat.

Budismoak beldurra esperientzia mental eta gorputzeko gisa begiratzen laguntzen du. Ez dago hari men egin beharrik solemne entzuten delako soilik. Beha dezakegu: tentsioa bularrean, erru-historia, mehatxu-pentsamendua, perfektu izateko beharra.

Pertsona fededun batengan, behaketa hau askatzailea izan daiteke.

Agian deskubritzen du «kontzientziaren ahots» deitzen zuen guztia ez zela kontzientzia sakona. Batzuetan beldur ikasia zen. Edo onespen-beharra. Edo lotsa. Edo bere buruaren irudi zurrun bat.

Fede helduak ez du izuturik bizi beharrik.

Begirunea, erantzukizuna eta damua barne har ditzake. Baina ez luke bizitza espirituala barneko jazarpen etengabe bihurtu behar.

Praktika soil bat hau esatea litzateke:

«Beldurra dago». «Errua dago». «Ondo egiteko desira dago». «Hau egia eta errukiz begiratuko dut».

Hortik, fedeak hobeto hartzen du arnasa.

Erru erlijiosoa eta erantzukizun osasuntsua

Erruak funtzio baliagarri bat izan dezake kalte egin dugula erakusten digunean.

Zauritu, engainatu, erantzukizun bat utzi, manipulatu edo krudelkeriaz jokatu badugu, erruak ohartaraz dezake: «begira hau, konpondu, aldatu».

Baina bada askatzen ez duen beste erru bat.

Erru itsaskor, neurrigabe, herentziaz jasotako bat, edozein muga berekoikeria bihurtzen duena, edozein desira arrisku, edozein neke huts moral. Erru horrek ez du bideratzen. Zapaltzen du.

Egoera mingarrietan, erru hau bereziki arriskutsua izan daiteke.

Pertsona bat gera daiteke joateak maitasunari, betebeharrari, promesari, Jainkoari edo ontasunari huts egitea litzatekeela pentsatzen duelako. Umiliazioa jasan dezake horrek hobe egiten duela sinetsiz. Agian sakrifizioa nork bere burua abandonatzearekin nahasten du.

Hemen argi esatea beharrezkoa da:

fede osasuntsu batek ez luke eskatu behar duintasuna suntsitzen den lekuan irautea.

Erantzukizun osasuntsuak gertaerak, ondorioak eta konpontzeko benetako aukerak begiratzen ditu. Erru toxikoak mugagabe ordaindu behar duen pertsonaia errudun batean giltzapetzen gaitu.

Budismoak bereizten lagun dezake:

Konpondu behar dudan benetako kalterik al dago? Ala etsipena eragiteko beldurra? Maitasunetik ala izu moraletik ari naiz jokatzen? Sakrifizio honek sufrimendua murrizten du ala dinamika suntsitzaile bat eusten du? Erruak erantzuleago bihurtzen nau ala preso gehiago?

Erru guztiek ez dute obedientzia merezi.

Erru batzuk ulertu eta askatu behar dira.

Otoitza eta arnasketa

Fededun pertsona batek zubi natural bat aurki dezake otoitzaren eta arnasketaren artean.

Arretaz arnasa hartzeak bihotza otoitz egiteko presta dezake. Ez dago praktika zerbait arrotz bihurtu beharrik. Nahikoa da esertzea, gorputza sentitzea, gogoa pixka bat baretzen uztea eta sakratuaren presentziara irekitzea norbere tradizioaren arabera.

Arnasketak ordenatzen du.

Ez du Jainkoaren ordez erantzuten. Ez du otoitza ordezkatzen. Ez du doktrinarik ezartzen. Presente egoten laguntzen du.

Batzuetan zaratez betetako burutik egiten dugu otoitz. Eskatu, errepikatu, pentsatu, beldur izan, irudikatu egiten dugu. Arnasketak otoitz soilago batera itzul gaitzake.

Arnasa hartu: «hemen nago». Arnasa bota: «irakats iezadazu maitatzen».

Edo bestela:

Arnasa hartu: «bizia jasotzen dut». Arnasa bota: «beldurra askatzen dut».

Hizkuntza erlijiosorik erabiltzen ez duenak honela esan dezake:

Arnasa hartu: «hemen nago». Arnasa bota: «zaintzari irekitzen natzaio».

Garrantzitsua da praktika mekaniko ez bihurtzea. Arnasa hartzea ez da magia. Ate bat da. Gorputzera ekartzen gaitu, eta gorputzetik fedea ez hain abstraktu bihur daiteke.

Fedea une zailetan

Zailtasun larri batek doktrina-eztabaida batek baino gehiago jartzen du fedea proban. Pertsona batzuek kontsolamendua aurkitzen dute otoitzean; beste batzuek zalantzak, haserrea edo isiltasuna zeharkatzen dituzte. Praktika budistak esperientzia horiek aitortzen lagun dezake berehalako erantzunik eskatu gabe.

Arnasa hartzeak, gogoa behatzeak eta errukiz jokatzeak ez du behartzen Jainkoarenganako konfiantza uztera, ezta munduaren azalpen budista bat hartzera ere. Integrazioa zintzoa da praktika bakoitzak bere esanahia gordetzen duenean eta mina ukatzeko edo beharrezko erabakiak saihesteko erabiltzen ez denean.

Zalantza bidearen zati gisa

Fedea izateak ez du esan nahi inoiz zalantzarik ez izatea.

Zalantza mingarria izan daiteke, baina zintzoa ere bai. Zalantza batzuek suntsitu egiten dute zinismoz eta ihespez elikatzen direlako. Beste batzuek garbitu egiten dute erantzun infantilak uztera behartzen dutelako.

Budismoak ikerketari lekua ematen dio.

Begiratu. Egiaztatu. Landu. Ondorioak behatu. Ez sinetsi beldurragatik soilik. Ez baztertu harrokeriagatik soilik.

Fededun pertsona batek antzeko eran bizi dezake zalantza:

Zer sinesten dut benetan? Zer errepikatzen dut ohituraz? Jainkoaren zein irudik laguntzen dit maitatzen eta zeinek giltzapetzen nau? Zein irakaspen ikasi behar ditut hobeto? Zein zauri ari naiz doktrinarekin nahasten? Nire fedearen zein zatik ematen ditu errukiaren, apaltasunaren eta egiaren fruituak?

Zalantzak ez du zertan etsai izan.

Fede ez hain azaleko baterako ate bat izan daiteke.

Hori bai, betiko zalantzan bizitzea ezer landu gabe egoaren babesleku ere bihurtzen da. Gogoak galdera amaigabeak erabil ditzake keinu zehatz batekin ere ez konprometitzeko.

Horregatik, zalantzarekin batera, praktika behar da.

Txikia bada ere.

Fedea nagusitasunik gabe

Tradizio espiritual oro egoak erabil dezake.

Fedea ere bai.

Sinesteagatik nagusiago senti gaitezke. Ez sinesteagatik nagusiago. Garbiago, argiago, hautatuago, irekiago, arrazionalago, espiritualago. Egoak eskura dagoen edozein bandera hartzen du.

Fede pertsonal heldu batek apalago bihurtu beharko gintuzke, ez harroago.

Nire fedeak zalantza duena mespretxatzera naramanean, zerbait oker dago. Budismorako nire hurbilketak fededunak inozotzat begiratzera eramaten banau, ere bai. Praktika batek besteen gainetik sentitzeko balio didanean, asmoa berrikusi behar dut.

Apaltasun espiritualak aitortzen du:

«Zati bat ikusten dut». «Ikasten ari naiz». «Oker egon naiteke». «Nire bideak ez dit umiliatzeko baimenik ematen». «Garrantzitsua da nola maitatzen dudan, ez bakarrik zein etiketa erabiltzen dudan».

Nagusitasun bihurtzen den fedeak bere lurrina galtzen du.

Harrokeria bihurtzen den praktikak sakontasuna galtzen du.

Integratu azalekotasunez nahastu gabe

Pertsona batek elementu budistak integra ditzake bere fede-bizitzan, baina ez luke edonola egin behar.

Integratzea ez da Buda baten estatua gurutze baten ondoan jartzea eta dena ebatzita dagoela suposatzea. Ezta esaldi solteak hartzea ere bizitza apaintzeko. Integratzeak ulermena, errespetua eta praktika eskatzen ditu.

Integra ditzakegu arnasketari jarritako arreta, pentsamenduen behaketa, norberarekiko errukia, atxikimendurik eza, iragankortasunaren kontenplazioa, hitzaren zaintza eta maitasunezko ontasuna.

Hala ere, komeni da praktika horien jatorrizko zentzua aztertzea. Ez erro-errotik erauztea. Osasungarria da, halaber, prestakuntza duten pertsonekin hitz egitea norbere fedearekin gatazka garrantzitsuak agertzen badira.

Integrazio heldu batek fruitu ikusgarriak ditu.

Erreakzio gutxiago. Erruki gehiago. Erru toxiko gutxiago. Erantzukizun gehiago. Atxikimendu gutxiago. Askatasun gehiago. Gorputzaren mespretxu gutxiago. Zaintza gehiago. Arrazoia izateko behar gutxiago. Maitasun zehatz gehiago.

Nahasketak nahasmena, nagusitasuna edo ihesa soilik sortzen baditu, komeni da gelditu eta ordenatzea.

Fedea landutako konfiantza gisa

Fedea ez da soilik esaldi batzuk sinestea.

Konfiatzeko eta bizitzeko modu bat da.

Maitasunak axola duela konfiatzea. Egiak gezurrak baino gehiago askatzen duela. Kaltea konpon daitekeela. Errukia ez dela alferrikakoa. Askatzea ez dela beti galtzea. Laguntza eskatzeak ez gaituela beheratzen. Gorputzak errespetua merezi duela. Mina krudelkeria ez den zerbaitetan eralda daitekeela.

Honela ikusita, fedea praktikatu egiten da.

Haserretik ez erantzutean praktikatzen da. Gaixo dagoen norbait zaintzean. Egoera mingarri bat bizitza gorrotatu gabe zeharkatzean. Galera bat mendeku bihurtu gabe zeharkatzean. Gorputza iraindu gabe begiratzean. Akats bat aitortu eta barkamena eskatzean. Itxaropenari eustean gertaerak ukatu gabe.

Praktikatzen ez den fede bat ideia gisa gelditzen da.

Konfiantzarik gabeko praktika bat teknika lehor bihurtzen da.

Biak elkartzen direnean, barne-bizitza sakonago bihur daiteke.

Praktika bat: nire fedea arretaz berrikustea

Eseri isilik minutu batzuez eta hartu arnasa.

Ondoren idatzi:

Zer esan nahi du niretzat fedea izateak? Nire fedearen zein zatik ematen didate bizia? Zeinek ematen didate beldurra? Zer jaso dut nire tradiziotik edo bilaketa espiritualetik? Zein zauri ditut erlijioarekin lotuta? Zein praktikak laguntzen didate hobeto maitatzen? Zein sinesmenek handitzen dute errua, zurruntasuna edo beldurra? Non behar dut ikasi, galdetu edo neure burua hobeto lagundu?

Ez idatzi zure fedea epaitzeko.

Idatzi ezagutzeko.

Gero osatu:

«Nire fedeak honetan lagun diezadan nahi dut…»

Adibidez:

«…hobeto maitatzen». «…beldur gutxiago izaten». «…dolua laguntzen». «…errutik ateratzen». «…nire gorputza zaintzen». «…mugak errukiz jartzen». «…egia handiagoz bizitzen».

Esaldi hori iparrorratz bihur daiteke.

Gogoratzeko

Fedea bizi daiteke esperientzia zuzenarekin, zalantzarekin eta arreta osoarekin batera. Praktikak integratzeak ez du kontzientzia traizionatzea eskatzen, baina bai esanahiak bereiztea eta azaleko nahasketak saihestea. Fede heldu batek ez du beldurrik ez nagusitasunik behar bere burua eusteko.

Badira Jainkoarengan sinesten ez duten pertsonak.

Ez dute presentzia goren bat sentitzen. Ez dute otoitz egiten. Ez dute heriotzaren ondoko bizitzarik espero. Ez dira inongo erlijioren parte sentitzen. Batzuk asko pentsatu ondoren iritsi ziren horretara. Beste batzuk, sufritu ondoren. Badira, halaber, fedea pixkanaka galdu dutenak, ia konturatu gabe, gela batean argi bat itzaltzen den bezala.

Ezertan ez sinesteak gauza asko esan ditzake.

Batzuetan esaldi hori bakardade handi baten erdian agertzen da. Ez da jarrera intelektual bat soilik; bizitzak gutxi lagundu duela sentitu duen norbaiten ahotsa izan daiteke, komunitaterik aurkitzen ez duena, nori otoitz egin edo nori deitu ez dakiena, mundua distantzia mingarri batetik begiratzen duena.

Batzuetan erlijio-doktrinak ez onartzea esan nahi du. Beste batzuetan nekea adierazten du: «ezin dut jada erantzun errazetan sinetsi». Kasu batzuetan zauri batetik sortzen da: «Jainkoa existituko balitz, hau ez zatekeen gertatuko». Era berean, «ez dakit» esateko modu zintzo bat izan daiteke.

Budismoak egoera horrekin modu berezian elkarrizketan jardun dezake.

Izan ere, ez du eskatzen Jainko sortzaile batengan sinetsiz hastea. Ez du eskatzen lehen egunetik fede pertsonal bat onartzea. Ez gaitu behartzen egiazkotzat sentitzen ez ditugun esaldiak errepikatzera. Haren abiapuntua berehalakoagoa da:

sufrimendua dago; begira diezaiokegu; haren arrazoiak uler ditzakegu; kaltea murrizten duen bizimodu bat landu dezakegu.

Ezertan sinesten ez duen pertsona bat hortik has daiteke.

Ez sinesmen batean.

Esperientzia batean.

Ez sinesteak ez du esan nahi ez sufritzea

Erlijiorik ezak ez gaitu minetik babesten.

Sinesten ez duenak ere maite dituen pertsonak galtzen ditu. Zahartu ere egiten da, gaixotu, maitatu, desiratu, beldur izan, oker ibili, konparatu, itsatsi, galerak jasan, antsietatea zeharkatu, ispiluan gogortasunez begiratu edo min egiten duten harremanetan denbora gehiegi eman.

Sufrimenduak ez du gure ideia metafisikoei buruz galdetzen.

Berdin iristen da.

Aldea nola interpretatzen dugun eta zeharkatzeko zer baliabide erabiltzen ditugun dago. Pertsona fededun batek Jainkoarengana jo dezake agian, otoitzera, bere erlijio-komunitatera edo haraindiko bizitzaren esperantzara. Sinesten ez duenak bakarrago senti daiteke zenbait galderaren aurrean: zer zentzu du galera honek?, non dago orain hil dena?, zertarako bizi dena amaitzen bada?, nola eutsi minari azken agintzarik gabe?

Galdera hauek errespetua merezi dute.

Ez dira esaldi azkarrekin erantzun behar.

Budismoak ez du sinesmenik ezarri behar haiei laguntzeko. Zerbait sinpleagoa esan dezake:

«Min hau hemen dago». «Gorputz honek arnasa hartzen du». «Gogo honek istorioak kontatzen ditu». «Galera honek zaintza behar du». «Bizitza hau, iragankorra izan arren, gorroto gutxiagorekin eta erruki gehiagorekin bizi daiteke».

Beste bizitza batean ez sinesteak ez gaitu behartzen hau nolanahi bizitzera.

Agian, hain zuzen ere bizitza mugatua delako, keinu bakoitzak gehiago axola du.

Ez jakitearen zintzotasuna

Badago ez sinesteko modu bat harroputza dena.

Guztiaz iseka egiten du, fedea duena mespretxatzen du, adimena goitasunarekin nahasten du eta edozein galdera sakon ixten du entzun aurretik.

Baina badago ez sinesteko beste modu bat apala dena.

Honela dio: «ez dakit». «Ezin dut baieztatu ikusten ez dudana». «Ez dut itxurarik egin nahi». «Ez dut hitz hutsik errepikatu nahi». «Nahiago dut zintzotasunez bizi, egiazkotzat sentitzen ez dudan zerbaitekin kontsolatu baino».

Zintzotasun horrek balio espirituala du, erlijio-hizkuntzarik erabiltzen ez badu ere.

Budismoak begirada zuzena estimatzen du. Ez digu eskatzen esperientzia apaintzeko. Zalantza badago, zalantza dago. Federik ez badago, federik ez dago. Ideia bat sinesgarria ez bada, hobe da hori aitortzea.

Praktika hortik has daiteke:

ez dakit zer gertatzen den heriotzaren ondoren, baina hil aurretik nola bizi naizen zaindu dezaket. Ez dakit azken zentzurik dagoen, baina eragiten dudan sufrimendua murriztu dezaket. Agian ez dut Jainkoarengan sinesten, baina errukia landu dezaket. Agian ez dut erantzun behin betirik, baina nire gogoa behatu dezaket. Ez dakit guztiak helbururik duen, baina ikusten dut ontasunak zerbait aldatzen duela.

Ez jakiteak ez du zertan huts hil bat izan.

Ate ireki bat izan daiteke.

Nihilismoaren arriskua

Norbaitek «ezertan ez dut sinesten» esaten duenean, batzuetan «ezerk ez du axola» esan nahi du.

Leku hori arriskutsuagoa da.

Ezerk axola ez badu, zertarako zaindu hitza? Zertarako maitatu? Zergatik ez kalterik egin? Zer zentzu du jaikitzeak, lan egiteak, gorputza zaintzeak, sufritzen duenari laguntzeak, barkamena eskatzeak, egoera mingarri bat zeharkatzeak edo dolua duintasunez bizitzeak?

Nihilismoak hasieran askatasuna dirudi.

Baina askotan basamortu bihurtzen da.

Praktika budistak ez du Jainko bat baieztatu behar ekintzek axola dutela esateko. Esperientziari begiratzea nahikoa da. Hitz krudel batek arrastoa uzten du. Besarkada batek eusten du. Gezur batek konfiantza hausten du. Mendekotasun batek suntsitzen du. Muga batek salba dezake. Zaindutako gorputz batek zigortutako gorputz batek baino hobeto bizi da. Arretak erreakzio bat aldatzen du. Errukiak harreman bat eraldatzen du.

Ondorioak existitzen dira.

Hori nahikoa da jada etika bat hasteko.

Unibertsoaren azken zentzua jakin ez arren, zerbait badakigu: sufritzeak min ematen du, eta sufrimendua arintzeak axola du.

Agian ezin dugu errealitate osoa azaldu.

Baina min alferrik ez handitzea erabaki dezakegu.

Etika erlijiorik gabe

Jende askok uste du, erlijiorik gabe, ezin dela etikarik egon.

Ez da egia.

Pertsona batek Jainkoarengan ez sinetsi eta, hala ere, zintzotasunez, samurtasunez, erantzukizunez eta justiziaz bizi daiteke. Bere seme-alabak zaindu ditzake, bere familia maitatu, gaixo bati lagundu, gezurrik ez esan, nork bere eta besteren gorputza errespetatu, modu zintzoan lan egin, barkamena eskatu eta sufritzen duenari lagundu.

Etika hainbat iturritatik sor daiteke.

Enpatiatik. Ondorioak ulertzetik. Elkarmenpekotasunetik. Giza duintasunetik. Minaren esperientziatik. Eskertzatik. Krudeltasunak menderatuta ez bizitzeko erabaki kontziente batetik.

Budismoak sufrimenduaren ulermenean oinarritutako etika bat eskaintzen du.

Gorrototik jokatzen badut, sufrimendua handitzen dut. Gezurra esatean, nahasmena sortzen dut. Beste pertsona bat nire hutsunea baretzeko erabiltzen badut, kalte egiten dut. Gorputza etsaitzat hartzen dudanean, indarkeria ereiten dut. Beldurragatik egoera mingarri batean geratzen banaiz, min-kate bati eusten diot. Arreta, hitz zuzena eta errukia lantzean, kaltea murrizten dut.

Ez da zigor jainkotiarrean sinetsi behar ekintza batzuek bizitza iluntzen dutela ikusteko.

Ezta zeruko sariak agindu behar ere ontasunak balioa duela ezagutzeko.

Heriotza sinesmenik gabe

Heriotza bereziki zaila bihurtzen da jarraipen batean federik ez dagoenean.

Hil dena nonbait dagoela, berriro elkartuko garela edo haren bizitzak beste modu batean jarraitzen duela uste badugu, kontsolamendua egon daiteke. Hori sinesten ez badugu, gabezia erradikalagoa dirudi.

Pertsona ez dago jada. Ez du erantzungo. Ez da berriro mahaian eseriko. Ez da beste elkarrizketarik egongo. Ezin izango dugu zain dagoena modu berean konpondu.

Ikuspegi hau oso gogorra izan daiteke.

Budismoak ez du zertan pertsona sinesgabe bat partekatzen ez dituen ideiak onartzera behartu. Heriotzari beste leku batetik lagun diezaioke: iragankortasunetik, eskertzatik, arrastotik, elkarmenpekotasunetik.

Hil dena ez da desagertzen existitu gabe.

Haren bizitzak ondorioak utzi zituen. Hitzak, keinuak, oroitzapenak, irakaspenak, zaintzak, zauriak agian, maitasuna ere bai. Pertsona horren zerbaitek bere horretan jarraitzen du hura ezagutu zutenengan, erein zuenean, transmititu zituen hitz egiteko moduetan, inspiratu zituen erabakietan, ukitu zituen objektuetan, besteek kontatuko dituzten istorioetan.

Ez da heriotzaren ondoko bizitza bat agintzea bezalakoa.

Bizitza batek axola duela aitortzeko beste modu bat da.

Dolua sinesmenik gabe galdera honetan oinarri daiteke:

nola nahi dut pertsona honenganako maitasunak nire bizitzan jarduten jarrai dezan?

Ez non dagoen zehazki.

Zer egiten dudan orain jasotakoarekin.

Galera bat bizitzea erantzun transzendenterik gabe

Ondorengo bizitza batean edo plan jainkotiar batean sinesten ez duenak ere galera bat sakontasunez zehar dezake. Minak ez du azalpen naturaz gaindikorik behar duina izateko, eta bizitako maitasuna ez da garrantzirik gabe geratzen amaitu delako.

Orainari jartzen zaion arretak, giza erritualek, partekatutako memoriak eta komunitatearen laguntzak gabezia lantzeko moduak eskaintzen dituzte. Ez diete galdera guztiei erantzuten, baina gertatutakoa ohoratzea eta nork bere balioekin koherentea den bizitza bat eraikitzen jarraitzea ahalbidetzen dute.

Meditazioa sinesmenik gabe

Pertsona batek medita dezake erlijio bat hartu gabe.

Eseri daiteke, arnasa sentitu, pentsamenduak behatu, emozioak ezagutu, maitasunezko ontasuna landu, iragankortasunari begiratu eta errukia landu.

Praktikak esperientziaren eremuan funtzionatzen du.

Pentsamendu bat behatzen badut, ikusten dut ez naizela zehazki pentsamendu hori. Erantzun aurretik arnasa hartzean, kaltea murritz dezaket. Antsietatea izendatzen dudanean, nolabaiteko tartea agertzen da. Gorputzarenganako ontasuna lantzen badut, barruko indarkeria txikitu egiten da. Galera baten ondorengo atxikimendua antzematean, ez diot berehala obeditu behar. Mina eta erantsitako sufrimendua bereizten ditudanean, dolua nire buruaren aurkako eraso gutxiagorekin zeharkatzen dut.

Honetako ezerk ez du eskatzen naturaz gaindikoan sinestea.

Praktikatzea eskatzen du.

Hori bai, meditatzea ezin da errendimendu-teknika batera murriztu. Pertsona batek erlijiozko ezertan sinesten ez badu ere, meditazioak dimentsio etiko bat duela uler dezake. Hamar minutuz esertzen banaiz eta gero argitasun handiagoz bizi banaiz, argitasun horrek nire hitzetara, nire loturetara, nire lanera, kontsumitzeko dudan modura, gorputzarekin dudan harremanera eta nire erabakietara iritsi beharko luke.

Etikarik gabeko meditazioa laburregi geratzen da.

Baina etikak ez du dogmarik behar serioa izateko.

Eraikitako zentzua, ez jasoa

Jainkoak edo tradizio batek emandako zentzuan sinesten ez duenak zeregin zail baten aurrean senti daiteke: zentzua eraikitzea.

Ez azaletik asmatzea, baizik eta gure energia zerk merezi duen aurkitzea.

Zentzua maitatzetik sor daiteke. Zaintzetik. Sortzetik. Ikastetik. Laguntzetik. Sufrimendua murriztetik. Seme-alaba bat heztetik. Zintzotasunez lan egitetik. Egoera mingarri bat uzte eta nork bere burua berreraikitzetik. Galera bat samurtasun bihurtzetik. Oraindik bizi den gorputza zaintzetik. Niaren baino zabalagoa den zerbaiti zerbitzatzetik.

Eraikitako zentzu bat ez da faltsua goitik idatzita ez etortzeagatik.

Giza bizitza harremanetik sortzen diren esanahiz beterik dago. Gutun batek zentzua du norbaitek idazten duelako eta norbaitek jasotzen duelako. Agintzari batek axola du bi pertsonak eusten diotelako. Agur batek sendatzen du bihotzak forma behar duelako. Zaintza-keinu batek balio du izaki ahul batek jasotzen duelako.

Budismoak zentzua elkarmenpekotasunetik eraikitzen lagun dezake.

Ez gara uharteak. Egiten dugunak mundua ukitzen du.

Unibertsoak misio idatzi bat ematen ez badigu ere, egunero aukera dezakegu sufrimenduaren eragile gutxiago eta zaintzaren eragile gehiago izatea.

Hori jada asko da.

Edertasuna betierekotasunik gabe

Batzuetan pentsatzen da, dena amaitzen bada, ezerk ez duela balio.

Baina agian kontrakoa gertatzen da.

Lore batek ez du edertasuna galtzen zimeltzen delako. Abesti bat ez da alferrikakoa amaitzen delako. Partekatutako otordu bat ez zen faltsua izan amaitu zelako. Harreman bat ez da baliorik gabea bizitza osoan iraun ez zuelako. Giza bizitza bat ez da zentzugabe bihurtzen mugatua delako.

Iragankortasunak ez du balioa suntsitzen.

Areagotu egiten du.

Arratsalde hau berriro errepikatuko ez bada, arreta merezi du. Gorputz hau ez bada beti berdina izango, zaintza merezi du. Norbaitekin zenbat denbora izango dugun ez dakigunez, hobe da hobeto entzutea. Aldi on bat pasatuko bada, eskertu dezakegu. Mina ere aldatzen denean, ez dugu betierekotasun bihurtu beharrik.

Honen ondoko bizitza batean ez sinesteak oraina preziatuagoa bihur dezake.

Ez etsipenetik.

Arretatik.

Edertasunak ez du betiereko izan beharrik erreala izateko.

Kontuz barruko hutsunearekin

Badago aldea doktrinetan ez sinestearen eta barrutik balio orotatik hutsik bizitzearen artean.

Zenbait pertsonak «ez dut ezertan sinesten» esaten dute, baina egiatan deprimituta, nekatuta, zaurituta edo deskonektatuta daude. Ez da jarrera filosofiko bat; mina da.

Ezerk axola ez badu, energiarik ez badago, desagertzeko nahia agertzen bada, bizitza jasanezina badirudi, gorputza erabat baztertzen bada, alkohola, drogak, lana edo pantaila etengabeko aterpe bihurtzen badira, ez da nahikoa hausnarketa espiritual bat.

Laguntza behar da.

Profesional batekin, mediku batekin, terapeuta batekin, konfiantzazko pertsona batekin hitz egitea. Laguntza eskatzeak ez du federik behar. Bizitza arriskuan dagoela edo sufrimendua bakarrik eramateko handiegia dela aitortzea eskatzen du.

Budismoak ez du hutsune depresiboa erromantizatzen.

Hustasun budista ez da apatia. Ez du esan nahi ezerk balio ez duenik. Irekitasuna, elkarmenpekotasuna, zurruntasunik eza esan nahi du. «Hutsune» hitza desagertzeko nahi edo bizitzeko ezintasun bihurtzen bada, beste zerbaitez ari gara: premiazko zaintza behar duen sufrimenduaz.

Ezertan ez sinesteak ez luke esan nahi behar nork bere burua uztea.

Komunitatea erlijiorik gabe

Erlijio batekoa ez denak ere komunitatea behar dezake.

Adiskidetasun zintzoak. Meditazio-talde laikoak. Doluarentzako espazioak. Talde-terapia. Partekatutako jarduerak. Laguntza-sareak. Itxurarik egin gabe hitz egiteko pertsonak.

Erabateko bakardadeak sufrimendu asko handitzen ditu.

Galera baten ondoren, komunitateak eusten du. Galera baten ostean, obsesioan ez ixten laguntzen du. Egoera mingarri batean, erabakigarria izan daiteke argitasunari eusteko. Gorputzarekiko harremanean, itxurarekin obsesio gutxiago duten pertsonez inguratzeak konparazioa arindu dezake.

Ez da kredoa partekatu behar elkarri laguntzeko.

Gizatasuna partekatzea nahikoa da.

Talde osasuntsu batek ez du eskatzen guztian berdin pentsatzea. Presentzia, praktika, mugak, errespetua eta zaintza eskaintzen ditu. Komunitate laiko bat sakonki etikoa izan daiteke. Komunitate erlijioso bat sakonki gizatiarra izan daiteke. Garrantzitsua da sufrimendua murrizten edo handitzen duen.

Galdera ez da soilik «nik bezala sinesten dute?».

Hau galdetzea ere komeni da: «egia eta erruki gehiagorekin bizitzen laguntzen didate?».

Behin betiko erantzunik gabe bizitzea

Agian inork ez du guztiari buruzko behin betiko erantzun erabat frogagarririk.

Zer gertatzen den heriotzaren ondoren. Zer azken zentzu duen unibertsoak. Zergatik dagoen zerbait ezer egon beharrean. Zer kontzientziak eusten dion errealitateari. Jainkorik, arimarik, birjaiotzarik ba ote dagoen edo antolatutako materia soilik den.

Ikasi, sinetsi, zalantza egin, antzeman, ikertu dezakegu.

Bitartean, bizi gara.

Arnasa hartzen dugu. Hitz egiten dugu. Min egiten dugu edo zaintzen dugu. Jaikitzen gara. Jaten dugu. Besarkatzen dugu. Galtzen dugu. Lan egiten dugu. Zahartzen gara. Hiltzen gara.

Behin betiko erantzunik ezak ez du praktikatzea eragozten.

Agian ez dakit zer den azken errealitatea. Baina badakit hitz honek min egin dezakeela. Ez dakit beste bizitzarik dagoen. Baina badakit pertsona honek konpainia behar duela. Ez dakit plan kosmikorik dagoen. Baina badakit egoera mingarri bat errepikatzeak suntsitu egiten nauela. Ezin dut maitasunaren azken zentzua frogatu. Baina badakit jabetza gutxiagorekin maitatzeak sufrimendua murrizten duela.

Jakinduria ez da beti erantzun handietan hasten.

Batzuetan hurrengo keinu zuzenean hasten da.

Praktika bat: nire balioak erlijiorik gabe

Hartu orri bat eta idatzi:

Behin betiko erantzunik ez badut ere, honela bizi nahi dut:…

Osatu hamar esaldi.

Adibidez:

…sufrimendu alferrikakorik ez handitzea. …gorputza errespetuz tratatzea. …maitasunean zintzoa izatea. …besteak nire hutsunea baretzeko ez erabiltzea. …barkamena eskatzen jakitea. …egoera mingarrietan nire duintasuna babestea. …sufritzen dutenei laguntzea. …dirua edo irudia jainko ez bihurtzea. …nire seme-alabak edo maite ditudan pertsonak zaintzea. …nire inguruan ontasun apur bat uztea.

Ondoren aukeratu hiru balio nagusi.

Zaintza. Zintzotasuna. Askatasuna. Errukia. Justizia. Presentzia. Erantzukizuna. Neurritasuna. Eskertza. Duintasuna.

Jarri leku ikusgai batean.

Ez kanpoko agindu gisa.

Aukeratutako iparrorratz gisa.

Gogoratzeko

Erlijio-sinesmenik ezak ez du etika, komunitate eta zentzuaren beharra ezabatzen. Meditatu, zaindu eta heriotzari aurre egin dakioke ez jakitearen zintzotasunetik. Nihilismoa ez da aukera bakarra: balioak behin betiko erantzunik gabe aukeratu eta praktikatu daitezke.

Nahasketen garai batean bizi gara.

Goizean esaldi budista bat irakur dezakegu, eguerdian podcast kristau bat entzun, arratsaldean arnasketa landu, gauean kandela bat piztu, energiari buruz hitz egin, mantrak errepikatu, terapiara joan, estoizismoa irakurri, yoga egin, aplikazio batekin meditatu eta tradizio desberdinetako aipuak mugikorrean gorde.

Hau aberasgarria izan daiteke.

Baita nahasgarria ere.

Bide espiritual, filosofiko eta psikologikoen arteko topaketak gogoa zabal dezake. Kultura batek ere jakinduriaren monopolio osoa ez duela aitortzen laguntzen digu. Irakaspen budista batek atxikimendua argi dezake. Esaldi kristau batek lagun hurkoaren maitasuna gogora dezake. Terapiak zauriak ulertzen lagun diezaguke. Filosofiak ideiak ordena ditzake. Gorputz-praktika batek orainaldira ekar gaitzake.

Baina arretarik gabe nahastean, bilaketa barne-merkatu bihur daiteke.

Gustatzen zaiguna hartzen dugu, exijitzen diguna saihesten, bizitza sinbolo eta esaldiz apaintzen, baina ez diogu ezeri benetan eralda gaitzala uzten.

Arazoa ez da iturri askotatik ikastea.

Arazoa errorik gabe, errespeturik gabe eta bereizmenik gabe egitea da.

Espiritualtasuna kontsumo gisa

Egoak espiritualtasuna kontsumi dezake, arropa, teknologia, bidaiak edo irudia kontsumitzen dituen bezala.

Berritasunak bilatzen ditu. Berezia sentitu nahi du. Exotikoak erakartzen du. Esaldi batekin bi egunez hunkitzen da eta gero beste batera jauzi egiten du. Liburuak, ikastaroak, erritualak, hitzak eta sinboloak metatzen ditu, baina bere eredu zehatzenei begiratzea saihesten du.

Errukiaz hitz egin eta mintzen jarrai dezake. Atxikimendurik ezari buruzko esaldiak argitaratu, oniritzia bilatzen duen bitartean. Bakea defendatu eta etxean entzuten ez jakin. Gorputzaz tenplu gisa hitz egin, baina gorrotoz tratatu. Dena aldatzen dela errepikatu eta amaitu zen etapa bati heldu. Maitasun unibertsala aipatu eta egoera mingarri batean mugarik ez jarri.

Espiritualtasuna kontsumo bihurtzen denean, irudi bat elikatzen du.

«Sakona naiz». «Sentibera naiz». «Kontziente naiz». «Materialaren gainetik nago». «Besteek ikusten ez dituzten gauzak ulertzen ditut».

Budismoak zerbait deserosoagoa galdetzera gonbidatuko gintuzke:

praktika honek nire atxikimendua, nire higuina eta nire ezjakintasuna murrizten al ditu? Nire hitzetan nabaritzen al da? Maitatzeko nire moduan nabaritzen al da? Nola lan egiten, gastatzen, atseden hartzen eta nire gorputza tratatzen dudan, nabaritzen al da? Egiarentzat eskuragarriago al nago, ala espiritualki apainduago soilik?

Jokabidea ukitzen ez duen irakaspen bat apaingarri hutsean geratzeko arriskua du.

Tradizio bakoitzaren erroa errespetatzea

Tradizio espiritual orok erroak ditu.

Ez zen atzo jaio gure antsietatea hamar minutuz baretzeko. Pertsonetatik, komunitateetatik, hizkuntzetatik, maisuetatik, testuetatik, praktiketatik, akatsetatik, araztetatik, eztabaidetatik eta giza esperientziaren mendeetatik dator.

Budismoa ez da estatua polit bat soilik. Kristautasuna ez da maitatzeari buruzko esaldi bat soilik. Yoga ez da luzaketa soilik. Meditazioa ez da erlaxazioa soilik. Terapia ez da aitortza modernoa. Filosofia ez da apaingarri intelektuala.

Bide bakoitzak testuinguru bat du.

Tradizio bat errespetatzeak esan nahi du irakaspen bat bere errotik ez ateratzea eta komeni zaigun bezala ez erabiltzea, exijitzen duen guztia alde batera utzita. Budismotik lasaitasuna hartzen badugu, baina etika, atxikimendurik eza eta erantzukizuna baztertzen baditugu, oso gutxi hartu dugu. Barkamen kristauarekin soilik geratzen bagara, baina justizia, egia eta duintasuna ahazten baditugu, zerbait sakona ere desitxuratzen dugu.

Tradizio batetik ikasteak ez du behartzen oso-osorik hartzera.

Baina apaltasuna eskatzen du, bai.

Komeni da esatea: «hau ikasten ari naiz». Ez: «hau menderatzen dut jada». Hobe aitortzea: «praktika hau errespetuz hartzen dut». Ez: «nahi dudan bezala erabiltzen dut, bere zentzuari begiratu gabe».

Errespetuak sakontasuna babesten du.

Arindua bilatzea ez da txarra

Pertsona askok praktika espiritualetara iristen dira sufritzen dutelako.

Hau ez da akats bat.

Norbait dolu-aldian dago eta kontsolamendua bilatzen du. Beste pertsona batek galera bat igarotzen du eta obsesioan ez erortzea behar du. Antsietatea bizi duenak arnasa hartu nahi du. Egoera mingarri batean harrapatuta dagoen norbaitek argitasuna bilatzen du. Ispiluaren aurrean bere burua gorroto duen pertsona batek bere gorputza indarkeria gutxiagorekin tratatzen ikasi behar du.

Arindua bilatzea gizatiarra da.

Arazoa agertzen da berehalako arindua soilik nahi dugunean eta edozein eraldaketa baztertzen dugunean.

Lasaitzeko meditatu nahi dugu, baina ez atxikimenduari begiratu. Bakea sentitu nahi dugu, baina ez jokabide kaltegarri bat aldatu. Kontsolatuko gaituen esaldi bat bilatzen dugu, nahiz eta bizitzak eskatzen duen muga jartzeko prest ez egon. Espiritualtasuna eskatzen dugu agian utzi beharko genukeena hobeto jasateko.

Batzuetan benetako bideak ez digu espero genuen arindua ematen.

Argitasuna ematen digu.

Eta argitasunak erabakiak eska ditzake.

Praktika serio batek ez digu beti esango: «egon lasai». Agian esango du: «utzi zeure buruari gezurra esateari». Edo «eskatu laguntza». Edo «irten hortik». Edo «konpondu kaltea». Edo «hartu atseden». Edo «utzi zeure gorputza guda-zelai gisa erabiltzeari».

Egiatik sortzen den arindua motelagoa izan ohi da, baina garbiagoa.

Ez erabili irakaspen bat bestearen aurka

Gaizki nahasteak ihes egiteko balio dezake.

Tradizio batek zerbait deserosoa exijitzen badit, leunagoa dirudien beste batera jauzi egiten dut. Terapiak nire erantzukizunari begiratzeko eskatzen badit, esaldi espiritual bat erabiltzen dut hori saihesteko. Budismoak atxikimendurik ezaz hitz egiten didanean, maitasunaren ideia erromantiko batekin erantzuten dut, heltzen jarraitzeko. Nire fedeak barkatzeko eskatzen badit, erresumin psikologikoa erabiltzen dut inolako aukerarik ez irekitzeko. Egoera mingarri baten aurrean, edozein irakaspen manipula dezaket egin nahi dudana justifikatzeko.

Gogoa oso trebea da.

Dharma erabil dezake ez sentitzeko. Errukia erabiltzen du mugak ez jartzeko. Barkamena jasateko betebehar bihurtzen du. Askatasun pertsonala erabiltzen du erantzukizunik ez hartzeko. «Benetakoa izatea» ideia erabiltzen du arretarik gabe mintzeko. «Dena arrazoiren batengatik gertatzen da» baliatzen du dolua ondo ez laguntzeko.

Bereizmena da antzematea noiz esnatzen gaituen irakaspen batek eta noiz erabiltzen ari garen lokartzeko.

Galdera batek laguntzen du:

ideia honek zintzoago eta errukitsuago egiten al nau, ala begiratu behar dudan zerbait saihesten uzten dit?

Koherentzia metaketa baino lehen

Ez da beharrezkoa praktika asko metatzea.

Batzuetan bakar batek, ondo bizita, hogei azaletik hartutakok baino gehiago eraldatzen du.

Hitz egin aurretik arnasa hartzea. Hitz zuzena lantzea. Egunero hamar minutuz esertzea. Galera baten ondoren konparaketa elikatzeko sareak ez erabiltzea. Gorputza iraindu gabe zaintzea. Esker onari une bat eskaintzea. Egoera mingarri batean muga argi bat jartzea. Seme-alaba bati eten gabe entzutea. Mintzen dugunean barkamena eskatzea.

Sakontasuna ez dago beti berrian.

Egiazkoa errepikatzean dago, bizitzara iritsi arte.

Egoa aspertu egiten da sinplearekin. Beste teknika bat nahi du, beste esaldi bat, beste sinbolo bat, beste promesa bat. Praktika, aldiz, behin eta berriz itzultzen da oinarrizkora.

Arnasa hartu. Begiratu. Ez kaltetu. Egiaz hitz egin. Askatu pixka bat. Zaindu gorputza. Aitortu atxikimendua. Lagundu mina. Jarri mugak. Itzuli.

Koherentziak ez du zurruntasuna esan nahi. Iturri askotatik ikas dezakegu. Baina norabide argi bat behar dugu nahasketak sakabana ez gaitzan.

Ardatz bat aukeratzea

Eragin desberdinak integratzeko modu osasungarri bat ardatz bat aukeratzea da.

Ardatza tradizio erlijioso zehatz bat izan daiteke, kristautasuna adibidez. Orduan praktika budistak arretaz integratzen dira, agian isiltasunerako, arretarako eta atxikimendurik ezerako laguntza gisa, fede horretan Jainkoaren erdigunea ukatu gabe.

Beste pertsona batentzat, ardatza budismoa izan daiteke. Hortik psikologiarekin, filosofiarekin edo beste tradizio batzuetako testuekin elkarrizketa dezake, baina Dharmaren orientazioa galdu gabe: sufrimendua, kausak, etena, bidea, etika, meditazioa eta jakinduria.

Ardatz laiko bat ere egon daiteke: arretaz, errukiz, erantzukizunez eta zintzotasunez bizitzea, erlijio formal bat hartu gabe.

Garrantzitsuena nondik ibiltzen garen jakitea da.

Ardatzik ez badago, emozio bakoitzak ibilbidez aldatzen gaitu. Egun batean gauza bat sinesten dugu, beste egun batean kontrakoa. Irakaspen bat hartzen dugu atxikimendua justifikatzeko eta beste bat baztertzea justifikatzeko. Kanpoko zeinuak bilatzen ditugu heldutasunez ez erabakitzeko.

Ardatz batek ez du giltzapetzen.

Orientazioa ematen du.

Galdera praktikoa hau litzateke:

zein da nire bizitza espiritualaren iparrorratz nagusia orain?

Ez da beharrezkoa betiko erantzutea.

Baina komeni da bidearen zati honetarako erantzutea.

Mailak bereiztea

Irakaspen guztiek ez dute maila berean jarduten.

Arnasketa-teknika batek nerbio-sistema baretu dezake. Terapia batek trauma, loturak, sinesmenak eta jokabidea landu ditzake. Tradizio erlijioso batek zentzua, komunitatea, erritua eta sakratuarekiko harremana eskain ditzake. Etikak ekintzak orientatzen ditu. Filosofiak ideiak argitzen ditu. Meditazioak arreta eta ikusmena trebatzen ditu. Gorputzak loa, elikadura, mugimendua eta medikuntza behar ditu.

Mailak nahasteak arazoak sortzen ditu.

Meditatzeak ez du tratamendu medikoa ordezkatzen. Otoitz egiteak ez du mugak jartzeko beharra ezabatzen. Hustasuna ulertzeak ez du zorrik ordaintzen, ezta hitz krudel bat konpontzen ere. Terapiak ez du pertsona baten misterio espirituala agortzen. Esaldi inspiratzaile batek ez du egoera mingarri bat konpontzen.

Tresna bakoitzak bere lekua du.

Doluan, agian erritua, konpainia, atsedena, terapia eta isiltasuna behar ditugu. Galera baten ondoren, distantzia digitala, babes emozionala, arreta-praktika eta erantzukizun zehatza behar izan daitezke. Egoera mingarri batean, lehentasuna segurtasuna, aholkularitza, babes-sarea eta argitasuna izan daitezke, hausnarketa espiritual handiak baino lehen. Mespretxu-urteek zauritutako gorputzaren aurrean, agian medikuntza, mugimendu errespetuzkoa, terapia eta maitasunezko ontasuna behar ditugu.

Bizitza jakintsu batek ez ditu baliabide erabilgarriak aurrez aurre jartzen.

Ordenatu egiten ditu.

Kontuz esaldi politekin

Esaldi politek lagun dezakete.

Lerro labur batek egun zail bat lagun dezake. Arnasa hartzea, askatzea, konfiatzea, maitatzea edo muga bat jartzea gogoraraz diezaguke. Baina arriskutsu ere bihur daitezke egia zehatza ordezkatzen dutenean.

«Dena arrazoiren batengatik gertatzen da» itxaropentsua irudi daiteke, baina dolu berri baten aurrean krudela izan daiteke. «Askatu» jakintsua izan daiteke, baina goizegi esanda mina baliogabetzen du. «Barkatu» askatzaile izan daiteke, baina abusua ezkutatzeko erabilita bidegabea da. «Dardaratu goian» giza emozioen ukazio bihur daiteke. «Dena ilusioa da» benetako kaltea uka dezake. «Izan positibo» laguntza eskatzea galaraz dezake.

Budismoa ez da esaldi politetara mugatzen.

Izan ere, bere irakaspen asko deserosoak dira: gaixotasuna, zahartzaroa, heriotza, iragankortasuna, atxikimendua, ni-eza, diziplina, etika, erantzukizuna. Ez daude pareta bat apaintzeko pentsatuta, bizitzeko modua eraldatzeko baizik.

Esaldi bat norbaitekin erabili aurretik, komeni da galdetzea:

laguntzen al du ala estaltzen? irekitzen al du ala ixten? pertsonaren unea errespetatzen al du? hobeto jokatzen laguntzen al du? ala bere minaren aurrean deserosotasunik ez sentitzen uzten dit soilik?

Hitz espirituala ere hitz zuzena izan behar da.

Ez espiritualizatu kaltea

Nahasmenik arriskutsuenetako bat egoera kaltegarriak espiritualizatzea da.

«Egoera honek pazientzia irakasten dit». «Dena onartu behar dut». «Nire sufrimenduak arazten du». «Minik ematen badit, nire egoa izango da». «Gertatzen den guztia nire eboluziorako da». «Haserrea gainditu behar dut». «Mugak jartzen baditut, ez naiz errukitsua».

Esaldi hauek pertsona bat leku suntsitzaile batean giltzaper dezakete.

Egia da zailtasun batek irakats diezagukeela. Egia da, halaber, egoak aurre egiten duela, pazientzia garrantzitsua dela eta haserrea landu behar dela. Baina horrek ezerk ez du justifikatzen umiliazioa, indarkeria, manipulazioa edo duintasunaren galera iraunkorra dagoen lekuan geratzea.

Espiritualtasun osasungarriak ez du abusua nahitaezko maisu bihurtzen.

Lehenik bizitza babesten da. Gero uler daitekeena ulertzen da. Beranduago, iristen bada, mina jakinduria bihurtzen da.

Ordena hori aldatzea arriskutsua izan daiteke.

Egoera mingarri batean, galdera ez da soilik «zer ikasi behar dut?». Baita ere: «seguru al nago?, zein muga behar ditut?, zein babes zehatz bilatu behar dut?, zein gertaera errepikatzen dira?».

Bideak ez du eskatzen edozer gauza jasatea hazkundearen izenean.

Ez psikologizatu dena

Kontrako akatsa ere badago: bilaketa espiritual oro psikologiara murriztea.

Psikologia oso baliotsua da. Traumak, ereduak, loturak, sintomak, defentsak eta garapen emozionala ulertzen laguntzen du. Kasu askotan ezinbestekoa da. Baina gizakia ez da mekanismo psikologikoen multzo bat soilik.

Zentzuari buruzko galderak daude. Heriotzari buruzko galderak. Onari buruz. Erruki unibertsalari buruz. Sakratuari buruz, sinesten badu norbaitek. Bermerik ez dagoenean nola bizi. Munduaren sufrimenduarekin zer egin. Esnatzeari buruz.

Budismoak psikologia sakon bat barne hartzen du, baina ez da horretara mugatzen. Askapenaz, jakinduriaz, etikaz, elkarmenpekotasunaz, hustasunaz, izaki guztiekiko errukiaz hitz egiten du. Dena «nire prozesu pertsonalera» murrizten badugu, dimentsio zabalagoa ahaz dezakegu.

Egoak terapia ere erabil dezake bere buruaren aterpe gisa: asko aztertu, asko ulertu, asko azaldu, baina gutxi aldatu.

Integrazio osasungarriak psikologiak eta espiritualtasunak elkarrizketa dezaten uzten du.

Terapiak zauri zehatzak sendatzen laguntzen du. Praktika espiritualak bizitza askatasun eta erruki zabalago baterantz orientatzen du.

Tradizioa eta askatasuna

Pertsona batzuek beldur dira tradizio bat jarraitzeak askatasuna kenduko ote dien.

Beste batzuek beldur dira bat ere ez jarraitzeak galduta utziko ote dituen.

Bi beldurrek egiaren zati bat dute.

Tradizio bat zurrun, autoritario edo errudun-sentiarazle bihur daiteke gaizki bizi bada. Kontzientziarik gabeko obedientzia eska dezake. Fideltasuna beldurrarekin nahas dezake. Baina egiturarik gabeko bizitza aldartearen, modaren edo uneko desiraren esku gera daiteke.

Tradizio osasungarriak ez du kateatzen.

Ibilgu bat ematen du.

Ibai batek aurrera egiteko ibilgua behar duen bezala, bizitza espiritualak forma bat behar du: praktikak, etika, ikasketa, komunitatea, berrikuspena, maisuak edo laguntzaileak. Formarik gabe, ura sakabanatu egiten da. Forma zurrunegiarekin, geldotu egiten da.

Askatasun helduak ez datza edozein nahasketa bultzakor egitean.

Esnaago bizitzen laguntzen digun ibilgua kontzientziaz aukeratzean datza.

Maisuak, liburuak eta bereizmena

Maisu oro ez da fidagarria.

Liburu sakon orok ez du eraldatzen. Komunitate espiritual oro ez da osasungarria. Argitze-promesa orok ez du konfiantzarik merezi. Maitasun-hizkuntza oro ez da benetako maitasuna.

Bereizmena ezinbestekoa da.

Maisu, terapeuta edo gidari on batek ez luke mendekotasun itsua handitu beharko. Ezta menderatze emozional, sexual, ekonomiko edo espirituala eskatu ere. Ez luke zure irizpidetik isolatu, zure mugak mespretxatu edo bide bakar gisa aurkeztu beharko.

Alarma-zeinuak daude:

«Nik bakarrik lagun zaitzaket». «Zalantza baduzu, zure egoa da». «Ez kontatu hau kanpoan». «Zure mugek emate falta erakusten dute». «Zure sufrimenduak konfiantzarik ez duzula frogatzen du». «Obeditu egin behar duzu sendatzeko».

Espiritualtasuna ere manipula daiteke.

Horregatik komeni da pentsamendu argia, kanpoko babesa, zentzu etikoa eta gorputzaren entzutea mantentzea. Praktika edo komunitate batek beldur etengabea, mendekotasuna, isolamendua, erru muturrekoa edo duintasun-galera sortzen badu, arretaz begiratu behar da.

Benetako Dharmak ezjakintasunetik eta atxikimendutik askatzen du.

Ez du kate berririk sortzen.

Froga fruituetan dago

Nahasketa espiritual bat ebaluatzeko modu on bat bere fruituei begiratzea da.

Ez hasieran nola sentitzen den soilik, baizik eta denborarekin zer sortzen duen.

Apaltasun gehiago al dago? Erruki gehiago? Zintzotasun gehiago? Mugak jartzeko gaitasun gehiago? Arrazoia izateko behar gutxiago? Gorputzarekiko gorroto gutxiago? Oniritziarekiko atxikimendu gutxiago? Nire menpe daudenen zaintza gehiago? Hitz hobea? Erantzukizun handiagoa? Egoera mingarrien aurrean askatasun gehiago?

Kontrako zeinuak ere begiratu behar dira:

Gorentasun gehiago. Nahasmen gehiago. Ihes gehiago. Guru, esaldi edo erritualekiko mendekotasun gehiago. Erru gehiago. Berdin pentsatzen ez dutenekiko mespretxu gehiago. Gorputzarekiko deskonexio gehiago. Jarduteko ezintasun gehiago.

Fruitua ez da beti azkar agertzen. Praktika orok etapa zailak ditu. Baina, denborarekin, bide osasungarri batek errealagoak egin beharko gintuzke, ez fantasiatsuagoak; errukitsuagoak, ez hotzagoak; arduratsuagoak, ez iheslariagoak.

Bizitza zehatza da azterketa.

Soiltasunez integratzea

Ondo integratzea gauza soila izan daiteke.

Esan dezakegu:

«Nire ardatza nire fede kristaua da, eta arnasketari arreta erabiltzen dut zarata gutxiagorekin otoitz egiteko». «Nire ardatza budismoa da, eta psikoterapiak zauri pertsonalak lantzen laguntzen dit». «Ez naiz erlijio batekoa, baina meditazioa, etika eta errukia praktikatzen ditut iparrorratz laiko gisa». «Bilaketan nago, beraz, ez ditut etiketa presatuak jarriko; oinarrizkoa zintzotasunez praktikatuko dut».

Esaldi hauek ordenatzen dute.

Ez da beharrezkoa misterio guztiak aldi berean ebaztea.

Bai behar dugu dagoeneko ikusten dugunarekin koherentziaz bizitzea.

Hitzak mintzen duela badakigu, zaindu dezagun hitza. Egoera batek suntsitzen gaituela ikustean, bila ditzagun babesa eta mugak. Gorputzak gorrotoa jasotzen duenean, has dezagun su-eten bat. Doluak minik ematen badu, lagun diezaiogun esaldi errazik gabe. Lanak bizitza irensten duela ohartzean, berrikus ditzagun baldintzak. Praktika irudi bihurtzen denean, itzul gaitezen apaltasunera.

Benetako integrazioa egunerokoan nabaritzen da.

Praktika bat: nire iturriak ordenatzea

Hartu orri bat eta idatzi orain edaten ari zaren iturriak.

Erlijioa, budismoa, terapia, liburuak, filosofia, maisuak, sare sozialak, podcastak, familia, lagunak, zientzia, intuizioa, esperientzia pertsonalak izan daitezke.

Ondoren, bakoitzaren ondoan, erantzun:

Zer ematen dit? Zer exijitzen dit? Zein arrisku du gaizki erabiltzen badut? Zein fruitu sortzen du nire bizitzan? Praktikatzen ari naiz ala kontsumitzen soilik? Nire iparrorratz nagusiarekin bat egiten du?

Gero aukeratu hiru iturri nagusi eta bakoitzaren praktika zehatz bat.

Adibidez:

Budismoa: eguneko hamar minutuko arnasketa. Terapia: mugak eta ereduak lantzea. Fede pertsonala: otoitz zintzoa lo egin aurretik. Etika laikoa: hitza etxean zaintzea. Gorputza: hogei minutuz arretaz ibiltzea.

Ez da beharrezkoa gainerakoa mespretxatzea.

Nahikoa da lehentasunak ordenatzea.

Gogoratzeko

Irakaspenak metatzeak ez du sakontasuna bermatzen. Komeni da tradizio bakoitzaren erroa ezagutzea, ardatz bat aukeratzea eta fruituak ebaluatzea. Praktika bat baliagarria da argitasuna, errukia eta erantzukizuna handitzen dituenean, ez identitatea apaintzeko edo errealitatea saihesteko balio duenean.

Sufrimendua, meditazioa, atxikimendua, errukia, maitasuna eta eguneroko bizitza zeharkatu ondoren, mahayana budismoaren irakaspen bereziki eder bat agertzen da.

Galdera batean laburbiltzen da:

nire bizitza munduaren sufrimendura ireki al daiteke harekin suntsitu gabe?

Ez da bakarrik bakean egotea. Ezta pertsona perfektu bihurtzea ere, beti lasai, beti eskuragarri, beti atsegin. Galdera sakonagoa da: nola bizi bihotz batekin ixten ez dena, sufritu ondoren ere.

Zeren minak gogortu egin gaitzake.

Heriotza batek itxi gaitzake. Galera batek mesfidati bihur gaitzake. Egoera mingarri batek hormak altxarazi diezazkiguke. Antsietateak bizitza biziraupenera murritz dezake. Gorputzarenganako mesprezuak geure buruaren etsai bihur gaitzake. Zauri zaharrek eragin dezakete jasotako kalte bera munduari itzultzea.

Baina beste aukera bat ere badago.

Mina, kontzientziaz landuta, errukia ireki dezake. Galerak samurrago bihur gaitzake. Amaitu den identitate batek jabetza gutxiagorekin maitatzen irakats diezaguke. Egoera mingarri bat zeharkatzeak duintasuna eta sentiberatasuna piztu ditzake oraindik nola zaindu ez dakitenekiko. Gorputza zaintzen ikasteak gorputz guztiekiko errespetutsuago bihur gaitzake.

Beretzat eta besteentzat esnatzen hasten den bihotz horri bodhichita deitzen zaio.

Zer da bodhichita

Bodhichita hitza «esnatzearen gogoa» edo «esnatzearen bihotza» gisa itzuli ohi da.

Ez da soilik emozio polit bat. Bizitzaren orientazio sakon bat da: esnatzeko nahia, izaki guztien sufrimendua arindu ahal izateko.

Hasieran, ideia hau izugarria irudi daiteke. Izaki guztiak? Nola biziko da pertsona arrunt bat, beldurrez, nekez, zalantzaz eta kontraesanez betea, hain handia den zerbaitengatik?

Komeni da apurka-apurka ulertzea.

Bodhichita ez da heroismo perfektu gisa hasten. Bihotzak «ni»aren inguruan soilik biratzeari uzten dionean hasten da.

Nire mina. Nire irudia. Nire beldurra. Nire galera. Nire desira. Nire gorputza. Nire onespen-beharra. Nire historia.

Horrek guztiak garrantzia izaten jarraitzen du. Ez da desagertzen. Baina, praktikatu ahala, beste pertsona batzuek ere antzeko moduetan sufritzen dutela aitortzen hasten gara.

Beste batzuek hil zirenak negar egiten dituzte. Beste batzuek galerak zeharkatzen dituzte. Beste batzuek ez dakite nola irten egoera mingarrietatik. Beste batzuek lotsaz begiratzen diote ispiluari. Beste batzuek errudun, antsietate, haserre edo bakardadean harrapatuta bizi dira. Beste batzuek hobeto maitatu nahi dute eta ez dakite nola.

Beste batzuek bakardade luze eta ia ikusezin bat bizi dute. Beste batzuek egun osoak igarotzen dituzte inork benetan begiratzen dietela sentitu gabe. Beste batzuek kide izan nahi dute, baina ez dakite nola ireki beldurrik edo lotsarik gabe.

Bodhichita jaiotzen da ulertzen dugunean: «ez dut neure buruarentzat bakarrik askatu nahi; nire bideak partekatzen dugun sufrimendua arintzeko ere balio izatea nahi dut».

Bodhichita eta bodhisattva

Bi hitzak erro beretik datoz, bodhi, esnatzea esan nahi duena. Bodhichita esnatu nahi duen bihotza da. Bodhisattva bihotz horrekin bizi den pertsona da.

Honela ikus dezakegu: bodhichita desira da, eta bodhisattva egunez egun praktikan jartzen duena. Ez da bodhisattva bihurtzen perfektua izateagatik edo titulu bat izateagatik. Horretan bihurtzen da sufrimendua —norberarena eta besteena— arintzeko nahi hori arratsalde bateko sentimendu izateari utzi eta bizitzaren norabide bihurtzen denean.

Biek gauza bera partekatzen dute. Ez dira keinu handiekin hasten, baizik eta norberaren zauri batekin, apurka-apurka besteak gu bezala sufritzen dutela ikusarazten diguna. Ez dute bake pribatu bat bilatzen, besteen minari itxia. Eta ez dira kuxinean frogatzen, baizik eta aurrean dugun hurrengo pertsona nola tratatzen dugun.

Hemendik lau gauza sinple atera daitezke. Lehena: ez da beharrezkoa bodhisattva sentitzea bodhichita praktikatzeko; gaur zaintza-keinu bat nahikoa da. Bigarrena: besteak zaintzeak ez du esan nahi norbera abandonatzea; norbera ere arindua izatea merezi duten izakien artean dago. Hirugarrena: norberaren mina ez da oztopoa, baizik eta besteenganako zubia. Eta laugarrena: hau ez da behingoz lortzen. Bihotza askotan ixten da, eta bidea ohartzen garen bakoitzean berriz irekitzean datza. 38. kapituluak, Bodhisattvaren bidea, xehetasun gehiagorekin garatzen du.

Bihotz itxia eta bihotz irekia

Zerbaitek min ematen duenean, bihotzak ixteko joera du.

Ez beti gaiztakeriagatik. Askotan babeserako. Galera baten ondoren, ixten gara berriz hainbeste ez sentitzeko. Galera baten ostean, hotz bihur gaitezke ez agerian gelditzeko. Esperientzia batek kalte egin bazigun, agian segurtasuna inorekin ez fidatzearekin nahasten dugu. Arbuioaren aurrean, egoak armadura bat eraikitzen du: «ez dut inoren beharrik», «inork ez du sartzea merezi», «nik dagoeneko ikasi nuen».

Bihotza ixteak babesten duela dirudi.

Epe laburrean kontrol-sentsazioa eman dezake. Baina, bizimodu bihurtzen bada, pobretu egiten gaitu. Jada ez dugu mina soilik saihesten; samurtasuna, poza, konfiantza, esker ona eta berriz maitatzeko aukera ere blokeatzen ditugu.

Bihotza irekitzeak ez du esan nahi bereizmenik gabe agerian jartzea.

Ez da egoera mingarri bat errepikatzea. Ez datza mugak ezabatzean. Ez du prest egon aurretik barkatzera behartzen. Ez du beldurra ukatzea eskatzen. Ez du edonorengan fidatzea eskatzen.

Bihotz esna bat ez da bihotz inozo bat. Bere duintasuna eman gabe sentibera irauten ikasten duen bihotza da.

Honela esan dezake:

«Honek min eman zidan, baina ez dut gorrotatzen bizi nahi». «Distantzia behar dut, baina ez dut suntsitu nahi». «Zauritua nago, eta hala ere gizaki izaten jarraitu nahi dut». «Nire minak ez du zertan besteentzat min gehiago bihurtu».

Hori da bodhichitaren hasiera.

Partekatutako mina

Bodhichitarako ateetako bat partekatutako mina aitortzea da.

Sufritzen dugunean, gogoak esan ohi du: «ni bakarrik nago horrela». Intelektualki egia ez dela badakigun arren, emozionalki isolatuta sentitzen gara. Doluak bakarra dirudi. Galerak kondena pertsonala dirudi. Gorputzaren lotsak akatsaren froga dirudi. Egoera mingarriak inork ulertuko ez duen historia dirudi.

Errukia irekitzen da gure mina esperientzia humano zabalago baten parte dela ikusten dugunean.

Ez gutxiesteko.

Norbaitek maite zuen pertsona bat galdu badu, ez du laguntzen esateak: «denek galtzen dute norbait». Esaldi horrek hotz soinua izan dezake. Baina, praktika-une batean, milioika pertsonak maitatu eta galtzen dutela aitortzeak sentsazio ez hain bakartia ekar dezake.

«Honek min ematen du, eta beste batzuek ere ezagutzen dute min hau». «Nire bihotza hautsita dago, eta ez naiz munduko bihotz hautsi bakarra». «Nire gorputza zaurgarri sentitzen da, eta gorputz askok ere lotsa edo gaixotasuna daramate». «Askatzea kostatzen zait, eta beste batzuek ere atxikimenduarekin borrokatzen dute». «Kaltegarria denetik irteten saiatzen ari naiz, eta beste pertsona batzuek ere indarra bilatzen ari dira».

Partekatutako sufrimenduak ez du min pertsonala ezabatzen.

Giza-izaera komun batean kokatzen du.

Zer da tonglen

Tibetar tradizio batzuetan oso ezaguna den praktika bat tonglen da.

Hitza «hartu eta bidali» edo «jaso eta eman» gisa itzuli ohi da.

Arnasarekin lan egiten duen erruki-praktika bat da. Arnasa hartzean, sufrimendua —norberarena edo besteena— iluntasun, pisu, ke edo min gisa hartzen dugula imajinatzen dugu. Arnasa botatzean, arindua, argia, freskotasuna, bakea edo zaintza bidaltzen ditugu.

Hasieran arraro soinua izan dezake.

Normalean kontrakoa egin nahi dugu: atsegina ez dena saihestu eta atsegina dena atxiki. Tonglen-ek mugimendu hori alderantzikatzen du. Sufrimendutik ez ihes egiten eta arindua eskaintzen trebatzen gaitu.

Ez da literalki munduaren mina eramateaz.

Ezta sufrimenduak xurgatzea ere suntsituta geratu arte. Praktika sinboliko eta kontenplatibo bat da, egoa leuntzen duena, errukia irekitzen duena eta beldur dugunarekiko harremana eraldatzen duena.

Barneko keinua hau da:

«Minaren aurrean bihotza itxi beharrean, harekin arnasten dut. Arindu guztia neuretzat gorde beharrean, partekatu egiten dut».

Tonglen-ek ez ditu ekintza zehatzak ordezkatzen. Norbait arriskuan badago, benetako laguntza behar du. Gaixotasunik badago, tratamendua. Indarkeriarik dagoenean, babesa. Depresio edo antsietate bizia aurrean, laguntza profesionala. Praktikak lagundu egiten du, ez ordezkatu.

Tonglen norberarentzat

Izaki guztiekin praktikatu aurretik, norberarekin hastea baliagarria izan daiteke.

Ez berekoikeriaz, baizik eta pertsona askok bihotz oso gogorra dutelako beren minarekiko. Besteei laguntzen saiatzen dira, baina barnean mespretxuz tratatzen dute beren burua.

Dolua zeharkatzen ari bazara, arnasa har dezakezu aitortuz: «galeraren mina dago». Arnasa botatzean, bidali: «ausentzia hau samurtasunez eutsi ahal dezadan».

Galera baten ostean, arnasa hartu: «atxikimendua, tristura eta beldurra daude». Arnasa bota: «neure burua gorrotatu gabe askatu ahal dezadan».

Egoera mingarri batean, arnasa hartu: «erru, nahasmen eta herrimina daude». Arnasa bota: «nire duintasuna gogoratu eta seguru egon ahal nadin».

Gorputzaren aurrean, arnasa hartu: «lotsa, konparazioa edo arbuioa daude». Arnasa bota: «gorputz honek errespetua eta zaintza jaso ditzan».

Praktika honek ez du bilatzen mina berehala desagertzea. Hura laguntzeko modua aldatzea bilatzen du.

«Niregandik kanpora» esan beharrean, honela esaten dugu: «une batez zurekin egon naiteke». «Ahula naiz» gehitu beharrean, honela esaten dugu: «hau giza sufrimendua da». Lehen eraso zegoen lekuan, zaintza eskaintzen hasten gara.

Tonglen maite den norbaitentzat

Ondoren, maite dugun pertsona batekin praktika dezakegu tonglen.

Gaixo dagoen norbait. Sufritzen duen seme-alaba bat. Doluan dagoen adiskidetasun bat. Beldur duen senide bat. Galera bat zeharkatzen ari den pertsona bat. Antsietatean harrapatuta dagoen norbait. Laguntza nola eskatu ez dakien norbait.

Pertsona hori gogora ekartzen dugu.

Arnasa hartzean, bere mina hodei ilun gisa imajinatzen dugu, bihotzaren espazio zabalean hartzen duguna. Arnasa botatzean, arindua bidaltzen dugu: lasaitasuna, indarra, argitasuna, konpainia, segurtasuna.

Ez gaude esaten: «nik salbatuko zaitut». Hori egoaren tranpa bat litzateke. Tonglen-ek ez gaitu besteen prozesuaren jabe bihurtzen.

Asmoa apalagoa da:

«Sufrimendu honetan bakarrik egon ez zaitezen». «Arindua aurki dezazun». «Zaintza-baldintzak ager daitezen». «Nire bihotza zure minaren aurrean itxi ez dadin».

Batzuetan, praktika honen ondoren, hobeto jakingo dugu zein ekintza zehatz egin: deitu, sukaldatu, lagundu, entzun, isiltasuna errespetatu, baliabideak bilatu edo muga bat jarri laguntza suntsitzaile bihurtzen ari bazen.

Barneko errukiak, ahal denean, benetako zaintza bihurtu behar du.

Tonglen pertsona zailekin

Pertsona zailekin tonglen praktikatzeak zuhurtzia handia eskatzen du.

Ez da hasten kalte gehien egin zigunarengatik. Ez da komeni praktikara oraindik arrisku emozional edo fisiko adierazten duen norbait ekartzea, horrek desoreka sortzen badigu. Lehenik segurtasuna, mugak eta laguntza behar ditugu.

Aurrerago, agian neurrizko zailtasuneko norbaitekin lan egin dezakegu: gu haserretzen gaituen pertsona bat, gatazka izan genuen norbait, oroitzapen zail bat, senide korapilatsu bat.

Praktika ez datza justifikatzean.

Arnasa hartzean, pertsona horrek ere ezjakintasunagatik, beldurragatik, atxikimenduagatik, haserreagatik, bakardadeagatik edo nahasmenagatik sufritzen duela aitortzen dugu. Arnasa botatzean, argitasuna, bakea eta sufrimendu-kausa horietatik askatzea bidaltzen ditugu.

Barnean gehi dezakegu:

«Min egitera eramaten zaituenetik esna zaitezen». «Bakea aurki dezazun ni galdu behar izan gabe». «Mugak mantendu ahal ditzadan gorrotoa elikatu gabe».

Egoera mingarrietan, esaldi hau bereziki garrantzitsua da: ni galdu behar izan gabe.

Erruki helduak ez du beharrezko distantzia ezabatzen. Bestea senda dadin desio du, baina ez da berriz patroi suntsitzaile beraren pean jartzen.

Ez erabili tonglen norberaren aurka

Ohartarazpen bat beharrezkoa da.

Erruki-praktikak gaizki interpreta daitezke pertsona batek dena bere gain hartzeko joera badu. Dagoeneko besteen minaren erantzule sentitzen denak tonglen erabil dezake erru gehiago areagotzeko. Egoera abusuzkoak bizi izan dituenak pentsa dezake: «bere sufrimendua arnastu eta nire arindu guztia eman behar diot». Hori ez litzateke praktika osasuntsua.

Tonglen-ek ez du esan nahi abusuak xurgatzea.

Ez du esan nahi manipulatzen uztea. Ez du irainak entzutera behartzen. Ez du erua bertute bihurtzen. Ez du aldatu nahi ez duena salbatzea eskatzen. Ez du salaketa bat, distantzia bat edo laguntza profesional bat ordezkatzen beharrezkoak direnean.

Praktikatzean hondoratuago, errudunago edo harrapatuago sentitzen bazara, komeni da egonkortasun-praktiketara itzultzea: arnasketa sinplea, gorputza, lurrarekiko kontaktua, norberarekiko adeitasuna. Errukiak bihotza zabaldu behar du, ez suntsitu.

Ordena hau izan daiteke:

lehenik segurtasuna, gero egonkortzea, ondoren erruki zabalagoa.

Lehen bi urratsak saltatzeak kalte egin dezake.

Zer da lojong

Beste irakaspen garrantzitsu bat lojong da, «gogoaren trebakuntza» gisa itzuli ohi dena.

Tibetar tradizioan, lojong-ek lelo edo jarraibide labur batzuk biltzen ditu, zailtasunak bide bihurtzeko. Bizitza errealaren erdian nola praktikatu gogorarazteko diren esaldiak dira.

Ez da pentsamendu positiboaz.

Lojong-ek ez du esaten: «dena ondo dago». Ezta mina apaingarri espiritual bihurtzen ere. Bere indarra gogoa trebatzean dago, normalean egoa, atxikimendua edo nazka pizten duenaren aurrean modu jakintsuagoan erantzuteko.

Lojong-eko lelo bat barneko kanpai gisa jardun daiteke.

Haserrea agertzen denean, gogoratu. Konparazioa sortzen denean, gogoratu. Erua iristean, gogoratu. Atxikimenduak estutzen badu, gogoratu. Gorputza etsai sentitzen denean, gogoratu. Egoera mingarri baten aurrean, gogoratu. Doluaren erdian, gogoratu.

Esaldiak laburrak dira eguneroko bizitzan erabili ahal izan behar direlako. Ez dugu beti tratatu bat irakurtzeko denborarik inpultsiboki jokatzera edo berriz historia mingarri batean erortzera goazenean.

Iparrorratz sinple bat behar dugu.

Eguneroko bizitzarako leloak

Zeharkatu dugun bideari egokitutako lelo batzuk formula ditzakegu.

Ez gehitu bigarren geziarik. Baliagarria doluan, antsietatean, gaixotasunean, galeran. Mina jada hor dago; ez da beharrezkoa erru, gorroto edo identitaterik gehitzea.

Itzuli gorputzera. Baliagarria gogoak ekaitzak fabrikatzen dituenean. Oinak, eskuak, arnasa, jarrera.

Ez sinetsi pentsatzen duzun guztia. Ezinbestekoa «ez dut balio», «galdutakoa berreskuratu behar dut», «ez naiz inoiz ondo egongo», «nire gorputzak ez du balio» agertzen direnean.

Maitatzea ez da edukitzea. Laguntzen du familian, galeran, seme-alabetan, doluan eta egoera mingarrietan.

Zaintzea ez da kontrolatzea. Baliagarria familiarekin, gorputzarekin, lanarekin eta maite ditugunekin.

Eruak ez du bakarrik erabakitzen. Bereziki garrantzitsua egoera mingarri batean edo mugak jartzean.

Gorputza etxea da, ez erakusleihoa. Ispilu, konparazio edo zigor-egunetarako.

Arnasa hartu erantzun aurretik. Hitz zuzena esaldi batean.

Ez itzuli jasotako kaltea. Bodhisattvaren bidea egunerokotasun-forman.

Lelo hauek ez dira apaingarriak. Tresnak dira.

Praktika behar diren unean justu agertu arte errepikatzean datza.

Kontrakotasuna bide bihurtu

Lojong-en ideia nagusietako bat zailtasunak bide bihurtzea da.

Hau gaizki uler daiteke.

Ez du esan nahi sufrimendua bilatzea. Ezta bidegabekeriak, gaixotasuna edo kaltea ukatzea ere. Ez du esaten txar guztia ona denik. Egoera suntsitzaile bat ez da onargarri bihurtzen zerbait irakats diezagukeelako. Heriotza batek ez du mingarri izateari uzten errukia pizten duelako. Antsietatea ez da atsegina praktika-potentziala izateagatik.

Bide bihurtzeak beste zerbait esan nahi du:

jada gertatzen ari dena esnatzeko aukera gisa erabiltzea.

Dolurik badago, samurtasuna praktikatu eta ez erua. Galera baten ostean, atxikimendua eta duintasuna landu. Egoera mingarri batean, argitasuna, mugak eta norberaren berreskurapena landu. Aldatzen ari den gorputzaren aurrean, zaintza ikasi jabetzarik gabe. Lanean, handinahia, beldurra eta aitortza-beharra behatu. Familiaren barruan, hitza, entzutea eta pazientzia praktikatu. Gaixotasunaren aurrean, zaurgarritasuna gorrotorik gabe begiratu.

Ez ditugu egoera guztiak aukeratzen.

Haiei nola erantzun, ordea, aukera dezakegu, gutxienez neurri batean.

Marjin txiki hori preziatua da.

Ohitura eteten duen esaldia

Denok ditugu arrastaka eramaten gaituzten esaldiak.

«Behin bakarrik». «Erantzun bat behar dut orain». «Ezin dut jasan». «Hondamendi bat naiz». «Nire gorputzak lotsa ematen du». «Mugak jartzen baditut, huts egiten dut». «Ondo nagoela frogatu behar dut». «Beti izango da horrela».

Lojong-ek ohitura eteten duten esaldi berriak sartzea proposatzen du.

Ez autoengainu gisa, baizik eta egia zabalago baten gogorarazle gisa.

«Orain konpondu behar dut» agertzen denean, esan dezakegu: «presa ez da agindua». «Errudun naiz» sortzen bada, gogoratu: «erantzukizuna ez da kondena». «Nire gorputzak ez du balio» aurrean, erantzun: «gorputz honek zaintza merezi du, ez epaia». «Min ematen badu, galdutakoa berreskuratu behar dut» iristen denean, errepikatu: «minak ez du beti errepikapena adierazten; batzuetan dolua adierazten du». «Ezin dut honekin» pentsatzean, gehitu: «ez dut bizitza osoarekin ahal izan behar, arnasa honekin bakarrik».

Ongi aukeratutako esaldi batek espazioa sor dezake inpultsuaren eta ekintzaren artean.

Espazio horrek bizitzak aldatzen ditu.

Norberaren minarekin praktikatu bestearena ulertzeko

Eraldaketa sakonenetako bat gure minak besteen mina hobeto ulertzen laguntzen digunean gertatzen da.

Dolua zeharkatu duenak besteren dolu bat entzun dezake hainbeste presarik gabe. Galera bat sufritu zuenak ez dezake barregarri utzi obsesionatuta dagoena. Egoera mingarri bat aldatu zuen pertsona batek pazientzia gehiagorekin lagun diezaioke oraindik zalantza egiten duenari. Bere gorputza gorrotatu duenak zaintza gehiagorekin hitz egin dezake besteren gorputzei buruz. Antsietatea ezagutzen duenak ez dezake esan besterik gabe «lasaitu».

Hau ez da automatikoki gertatzen.

Landu gabeko minak gogor bihur gaitzake. Esan dezakegu: «ni atera nintzen, zuk ere atera beharko zenuke». Edo «nik gehiago sufritu nuen». Edo «inork ez zidan lagundu, ikas dezala». Hori zauria transmititzeko modu bat da.

Bodhichitak beste bide bat proposatzen du:

«Min honetatik zerbait ezagutzen dudanez, giza-izaera gehiagorekin erantzun nahi dut».

Gure sufrimendua, orduan, ez da ni baten historian itxita gelditzen. Zubi bihurtzen da.

Pozarekin praktikatu

Bihotz esna ez da minaz bakarrik elikatzen.

Poza, esker ona, edertasuna eta atsedena ere behar ditu. Bodhichita betebehar astun gisa praktikatzen badugu, akituta amaituko dugu. Pozik gabeko errukia tristura iraunkor bihur daiteke.

Horregatik komeni da ona dena sartzea.

Besteren ongiaz pozten. Otordu bat eskertzen. Eguzkia gorputzean sentitzen. Aurrerapen txiki bat ospatzen. Errurik gabe atseden hartzen. Barre egiten barrea agertzen denean. Adiskidetasun osasuntsu batez gozatzen. Gorputza gustura zaintzen. Doluan egun ez hain ilun bat aitortzen.

Pozak ez du munduaren sufrimendua traizionatzen.

Hobeto eusten dio.

Mina bakarrik begiratzen duen pertsona batek bihotza itxi dezake asetasunagatik. Aitzitik, edertasuna ere aitortzen duenak indarrak gordetzen ditu laguntzeko, maitatzeko eta praktikatzeko.

Bodhisattvak ez du zertan beti aurpegi larriarekin ibili.

Samurtasunak irribarre ere egiten du.

Bodhichita bizitza arrunt batean

Ez da bizitza apartekorik behar bodhichita lantzeko.

Etxean egin dezakegu, lanean, seme-alabekin, gaixotasun batean, doluan, ispiluaren aurrean, gidatzen edo mezu bat erantzutean.

Bodhichita agertzen da erabakitzen dugunean gure mina ez dela kalte egiteko aitzakia izango.

Ama nekatu batek oihu egin aurretik arnasa hartzen duenean. Norbaitek ziurtasun ezinezko baten atzetik ez dabilenean min eman arren. Pertsona batek egoera mingarri bat aldatu eta patroia ez errepikatzen saiatzen bada. Gorputza errespetuz tratatzean urtez mespretxuaren ondoren. Langile batek bere frustrazioa botere gutxiago duenarengan deskargatzen ez duenean. Dolugile batek beste dolugile bat leuntasunez laguntzen badu. Norbaitek barkamena eskatzen duenean bere irudia defendatu gabe.

Keinu txikiak dira.

Baina norabide izugarri batean parte hartzen dute.

Bihotza esnatzeak ez du esan nahi perfektu bihurtzea.

Bizitza kalte gutxiagorantz eta zaintza gehiagorantz bideratzea esan nahi du, behin eta berriz.

Tonglen praktika sinple bat

Eseri isiltasunean.

Sentitu gorputza eta arnasa minutu batez.

Ekarri gogora gainezka egin gabe eutsi dezakezun norberaren edo besteren zailtasun bat. Ez aukeratu traumatikoena.

Arnasa hartzean, imajinatu sufrimendua hodei ilun gisa aitortzen duzula:

«Mina dago». «Beldurra dago». «Dolua dago». «Erua dago». «Lotsa dago». «Antsietatea dago».

Ez behartu sartzera. Existitzen dela aitortu besterik ez.

Arnasa botatzean, imajinatu arindua bidaltzen duzula argi, aire fresko edo espazio gisa:

«Lasaitasuna izan dadila». «Zaintza izan dadila». «Argitasuna izan dadila». «Segurtasuna izan dadila». «Atsedena izan dadila».

Praktikatu bost arnasaldi.

Ondoren zabaldu pixka bat:

«Nik hau sufritzen dudan bezala, beste batzuek ere sufritzen dute». «Antzeko zerbait zeharkatzen duten guztiek arindua aurki dezaten».

Amaitu oinetara, eskuetara eta zauden lekura itzuliz.

Egonkorrago sentitzen bazara, eskertu. Astinduta sentitzen bazara, ireki begiak, begiratu ingurura eta itzuli gorputz-praktika batera.

Gogoratzeko

Bodhichita guztion onurarako esnatzeko gurari da. Tonglen-ek sufrimendura hurbiltzeko prestasuna trebatzen du hura arbuiatu gabe, eta lojong-ek leloak erabiltzen ditu eguneroko ohiturak eraldatzeko. Praktika hauek mailakatasuna, mugak eta praktikatzailea bera ere barne hartzen duen erruki bat behar dituzte.

Dolua heriotza bat negar egitea baino askoz gehiagori deitzen diogu.

Dolua dago maite dugun norbait hiltzen denean eta mundua aurrera doanean, oraintxe galdu dena ulertu ez balu bezala. Dolua dago bizitzaren etapa bat amaitzen denean, lan bat desagertzen denean, gaixotasun batek gorputzarekiko gure harremana aldatzen duenean, seme-alabak etxetik joaten direnean, lehen aldiz familia-etxea uzten dugunean edo eusten zigun nortasun batek jada ezin digunean eusten jarraitu.

Etxe baten, osasunaren edo bizimodu baten galera ere lurralde horren parte izan daiteke: kidetasun baten, etorkizun-irudi baten edo geure burua ezagutzeko modu baten galera.

Doluak esaten du: axola zuen zerbaitek forma aldatu du edo ez dago jada lehen bezala eskuragarri.

Batzuetan presentzia bat galtzen dugu. Beste batzuetan funtzio bat galtzen dugu. Beste batzuetan, barruko etxe bat: geu ginela uste genuen pertsona.

Budismoak ez du agintzen galera hauek minik gabe zeharkatuko ditugunik. Ez du gu izaki axolagabe bihurtu nahi. Dharmaren zati handi bat egia apal bat onartzen dugunean hasten da: mina existentziaren parte da, eta gure zeregina harekin harremanetan jartzen ikastea da, alferrik biderkatu gabe.

Lehen gezia eta bigarrena

Sallatha Suttak —SN 36.6— edozein dolu ulertzeko irakaspen budistarik baliagarrienetako bat jasotzen du. Budak gezi batek jotako pertsona baten irudia erabiltzen du. Zauriak min ematen du. Baina ondoren bigarren gezi bat jaso dezake eta bien mina senti. Lehenak saihestezina den esperientzia mingarria irudikatzen du; bigarrenak, gure erreakzio mentalak eransten duen sufrimendua.⁵

Doluan, lehen geziak honela esan dezake:

«Pertsona hau hil da».
«Ez dut jada lan hau».
«Nire gorputzak ez du lehen bezala erantzuten».
«Nire seme-alabek beren bizitza hasten dute etxetik urrun».
«Familia-etxetik joan naiz eta ez naiz jada han bizi zen haurra».
«Bizitzaren modu garrantzitsu bat aldatu da edo amaitu da».

Ez dugu esaldi hauetako bat ere mozorrotu beharrik. Izugarri min eman dezakete.

Bigarren gezia adimenak hau eransten duenean hasten da:

«Ezin izango dut honekin».
«Ez naiz jada inor».
«Nire benetako bizitza atzean geratu zen».
«Hobeto egoten hasten banaiz, galdutakoa traizionatuko dut».
«Bakarrik egotera kondenatuta nago».
«Ez naiz inoiz berriro etxean bezala sentituko».

Praktika budista ez datza lehen gezia esaldi baikorren bidez ukatzean. Gure adimena bigarrena noiz jaurtitzen ari den ezagutzen ikastean datza.

«Joan dena faltan botatzen dut» senti dezakegu, «ezerk ez du berriro zentzurik izango» bihurtu gabe. «Gaur gauean bakarrik nago» aitortu dezakegu, «bakarrik egotera kondenatuta nago» bihurtu gabe.

Irudikatutako bizitza batez ere agurtzen gara

Upajjhatthana Suttan —AN 5.57— egia zail bat erregularki hausnartzea proposatzen da: maite ditugun pertsona eta gauzetatik bereizi beharko dugu. Testuak doluarentzat garrantzitsua den zerbait eransten du: baldintza honek ez gaitu guri soilik eragiten; gizaki guztiei dagokie.⁶

Hemen anicca agertzen da, iragankortasuna.

Erraza da iragankortasunaz hitz egitea urtaroak edo lore bat zimeltzen behatuz. Askoz zailagoa da egitea aldatzen dena jada itzuliko ez den ahots bat denean, gure egunak antolatzen zituen lanbide bat, atzean utzi genuen etxe bat, berezkotzat genuen osasun bat edo jada modu berean biltzen ez den familia bat denean.

Iragankortasunak ez du esan nahi amaitzen denak inoiz baliorik izan ez zuenik. Lan bat ez da gezur bihurtzen desagertzen delako. Haurtzaro batek ez du bere egia galtzen familia-habia uzten dugulako. Harreman bat ez da ezerezean geratzen forma aldatzen duelako. Gorputzaren etapa bat ez zen alferrikakoa izan beste etapa bat iritsi delako.

Zerbait egiazkoa eta baliotsua izan daiteke eta, hala ere, ez iraun betiko.

Pema Chödrön eta lurrik gabeko bizitza

Pema Chödrönen irakaspenek balio berezia dute hemen, haren orrialde askok lurrik gabe geratzearen esperientziatik jaiotzen baitira. Dena desegiten denean liburuan bihotz hautsiaren, segurtasunik ezaren eta non bermatu ez izatearen sentsazioaren ondoan geratzea azpimarratzen du, berehala haietatik ihes egiten saiatu beharrean.¹

Praktikak ez digu eskatzen esatea: «dena da iragankorra, beraz ez luke minik eman beharko». Aitortzera gonbidatzen gaitu: «min ematen du, hain zuzen, axola zuelako».

Tristura, haserrea, desorientazioa, beldurra, bakardadea eta galdutako segurtasuna berreskuratzeko nahia egon daitezke. Ez dugu sentitzeari utzi beharrik sendatzen hasteko. Sentitzen dugun guztitik automatikoki ez ihes egiten ikasi behar dugu.

Nortasun batengatiko dolua

Batzuetan galtzen dena ez da pertsona bat soilik, nortasun bat baizik.

Lan bat galtzen duenak deskubri dezake ez zuela soldata bat soilik negar egiten. Aurkezteko modu bat negar egiten zuen, agenda bat, munduko leku bat, aitortutako gaitasun bat, lankide-sare bat eta «zertan ari zara?» galderari erantzun sinple bat.

Gaixotzen denak gorputzarekiko konfiantza berezkoa negar dezake: eskailerak igotzea pentsatu gabe, planifikatzea indarrak kalkulatu gabe, lo egitea emaitza mediko baten beldurrik gabe, ispiluan bere burua ezagutzea bizitzak hizkuntza aldatu duela sentitu gabe.

Lehen aldiz emantzipatzen denak atzean uzten duen familia negar dezake, nahiz eta maite duen eta nahiz eta joatea beharrezko urrats bat izan. Askatasun berri bat agertzen da, bai, baina baita kidetzeko modu zahar baten galera ere: mahai ezaguna, etxeko zaratak, lehen pisatzen zuten eta orain, bitxiki, faltan botatzen diren arauak.

Horietako ezer ez da heldutasun-eza. Dolua da.

Gaua eta bakardadea

Dolu askotan bereziki ordu zail bat dago. Eguna amaitzen da. Jada lan egin dugu, arazoak konpondu, txukundu edo ezinbestekoa bete dugu. Orduan gaua iristen da eta adimena lanpetuta mantentzen laguntzen ziguten zereginak desagertzen dira.

Isiltasuna geratzen da.

Bakardadeak ez du beti esan nahi pertsonen erabateko gabezia. Batzuetan etxe bete batean agertzen da, ospitaleko gela batean, hiri berri batean, deirik gabeko igande batean edo denek funtzio batengatik ezagutzen gaituzten eta inork benetan nola gauden galdetzen ez duen bizitza batean.

Pema Chödrönek bakardade freskoago batez hitz egiten du: gure aldartea berehala aldatuko duen zerbaiten bilaketa konpultsiboa murriztea, pozik egoten ikastea, orainean geratzea eta segurtasuna gure pentsamenduen barruan soilik ez bilatzea.

Ez du esaten gau bakarti bakoitzaz gozatu behar dugunik. Esaten du bat bakarrik senti daitekeela galduta egon gabe.

Emozioa sentitzea istorioa elikatu gabe

Nola meditatu² liburuan, Pemak edozein dolurako egokia den prozedura bat garatzen du: emozioa aitortzea, une batzuez haren inguruan eraikitzen dugun kontakizuna abandonatzea, gorputzean kokatzea eta arnasa hartzea esperientziaren ondoan geratuz.

Imajina dezagun arratsalde bat galera garrantzitsu baten ondoren. Agertzen da: «izugarri botatzen dut faltan lehengo nire bizitza». Pentsamenduaren atzetik berehala korrika egin beharrean, gelditu eta galde dezakegu: zer ari da gertatzen gorputzean?

Agian presioa egongo da bularrean, hutsune-sentsazio bat, korapilo bat urdailean edo malkoak. Emozioarekin arnasa hartzen dugu, ez hura kanporatzeko.

Orduan ziurrenik kontakizuna agertuko da: «ez naiz inoiz berriro ni izango», «ez dut jada lekurik», «sufritzeari uzten badiot, hura hain garrantzitsua ez zela esan nahiko du». Han agertzen da bigarren gezia.

Ulertzea ez da errumiatzea

Galera baten ondoren naturala da gertatutakoa berrikustea. Galdera baliagarriak daude: zer aldatu da zehazki?, zer zaindu behar dut orain?, nire nortasunaren zein zati zegoen galdu nuenean bermatuta?, zer laguntza eska dezaket?, zer geratzen da bizirik aldatu bada ere?

Errumiazioak beste modu batean funtzionatzen du. Puntu beraren inguruan bueltaka ibiltzen da irtenbiderik aurkitu gabe: «zergatik gertatu zen hau?», «egun hartan egin izan banu...», «konturatu behar nuen...».

Iritsiko da momentu bat non geure buruari esan ahal izango diogun: «hau jada pentsatu dut. Orain pentsamendu bera berriro sufritzen ari naiz». Eta arnasara itzuli, prestatzen ari garen janarira, elkarrizketa batera, paseora, gertatzen ari den bizitzara.

Maitri: geure burua ere ez abandonatzea

Dolu batek barne-indarkeria harrigarri bat eragin dezake: «ez dut balio jada lehen bezala lan egin ezin badut», «ahula naiz gaixorik egoteagatik», «nire adinarekin ez dut jada ezer hasiko», «ez nuke bakarrik sentitu behar».

Pemak maitri hitza erabiltzen du norberarekiko funtsezko adiskidetasun bati erreferentzia egiteko. Maitrik irmotasuna ere badu: gure tristura, lotsa, haserre edo beldurraren ondoan esertzeko gai izatea esan nahi du, geure erasotzaile bihurtu gabe.

Funtzio bat gal dezakegu gure balioa galdu dugunik ondorioztatu gabe. Gaixorik egon gaitezke gorputza etsai bihurtu gabe. Bakardadea senti dezakegu gure bizitza mundutik kanpo geratu dela deklaratu gabe.

Gaixotasuna ere dolua da

Gaixotasunak ez ditu sintomak soilik ekartzen. Doluak ekartzen ditu.

Min ematen du gorputzak sentitzen duenak, baina baita berrantolatzera behartzen duenak ere: planak, energia, ordutegiak, intimitatea, autonomia, irudia, lana, bidaiak, konfiantza. Batzuetan min ematen du menpeko izateak. Batzuetan min ematen du besteek ez ulertzeak. Batzuetan min ematen du besteen begietan «gaixoa» bihurtzeak, gainerako guztia desagertu balitz bezala.

Praktikak ez du tratamendu medikoa ordezkatzen. Gaixotasunaren aurrean, tratamendua. Ziurgabetasunaren aurrean, informazio fidagarria. Beldurraren aurrean, laguntza. Minaren aurrean, zainketa zehatza.

Meditazioak lagun dezake prozesuari barne-gerra bat ez eranstera: gorputza sentitzea irainik egin gabe, laguntza eskatzea lotsarik gabe, atseden hartzea atsedena porrot gisa hartu gabe, amorrua aitortzea kalte bihurtu gabe.

Bizitza bat berreraikitzea ez datza negar egiteari uztean soilik

Iristen da momentu bat non sendatzeak mundura berriro sartzea eskatzen duen. Ez dugu guztiz ondo egon arte itxaron behar hori egiteko.

Urrats txikiekin has gaitezke: yoga-klase bat, pilates, pintura, zeramika, argazkigintza, dantza, hizkuntzak, boluntariotza, irakurketa-klub bat, elkarte bat edo etxetik irteteko eta beste pertsona batzuekin aldizka elkartzeko arrazoi bat dagoen edozein jarduera.

Ez dugu bilatzen jarduera batek dolua magikoki senda dezan. Gizarte-bizitza bilatzen dugu: elkarrizketak, gure izena galdetzen duten pertsonak, kafe bat hartzeko norbait, gaur ezaguna den eta sei hilabete barru agian laguna izango den pertsona bat.

Ebidentzia zientifikoak ehun sozial honen garrantzi orokorra berresten du. 177 azterlan eta 113.427 partaideko metaanalisi batek lotura sendo bat aurkitu zuen gizarte-laguntza handiagoaren eta bakardade txikiagoaren artean; lotura bereziki handia izan zen adiskidetasunetatik datorren laguntzarentzat.⁷

Oinez ibiltzea, natura eta mendi-ibiliak

Mendi-ibiliek arreta berezia merezi dute. Beste pertsona batzuekin oinez ibiltzeak kontaktu-modu desberdin bat errazten du: zati batean hitz egin dezakegu, isilik egon eta elkarrizketa geroago berreskuratu.

Gainera, gorputza mugitzen ari gara eta minaren ohiko eszenatokietatik ateratzen.

Ariketa fisikoak ebidentzia sendoa du sintoma depresiboak hobetzeko. 2024an BMJn argitaratutako sareko metaanalisi batek 218 azterlan eta 14.170 partaide bildu zituen; oinez ibiltzeak edo korrika egiteak, yogak eta ariketa-modu beste batzuek onurak erakutsi zituzten, nahiz eta ebidentziaren kalitatea modalitateen artean aldatu zen.⁸

Bada ingurune naturaletara esposatzeari buruzko literatura zientifikoa ere. 2024ko metaanalisi batek efektu onuragarriak aurkitu zituen osasun mentaleko hainbat neurritan sintoma psikologikoak dituzten helduengan.⁹

Ez dugu mendi-ibilia sendagai miragarri bihurtu beharrik hura gomendatzeko. Zerbait sinple du alde: jaikitzera, irtetera, oinez ibiltzera, kanpora begiratzera eta arnasa hartzera bultzatzen gaitu.

Pertsonak ezagutzea gure terapeuta bihurtu gabe

Jarduera berri bat hasten dugunean, gure egoera modu naturalean aipa dezakegu: «galera bat zeharkatzen ari naiz eta gaizki pasatu dut. Orain irteteko, jendea ezagutzeko eta aurrera egiteko gogoa nuen». Hori nahikoa da.

Doluak entzuna izan behar du, baina pertsona guztiek ez dute osorik entzun behar. Adiskidetasun berri batek espazioa behar du bestea ere egon dadin: galdetzea, entzutea, film batez hitz egitea, bidaia batez, oinez goazen lekuaz, musikaz edo edozertaz.

Elkarrizketa bakoitza saihestezinki galerara itzuliz amaitzen bada, haren inguruan nortasun berri bat eraikitzeko arriskua dugu: «lana galdu zuen pertsona naiz», «pertsona gaixoa naiz», «bakarrik geratu zen pertsona naiz». Baina askoz gehiago gara.

Gure bizitza itxarongela ez bihurtzea

Galera baten ondoren tentazio isil bat ager daiteke: kanpoko zerbaitek galdutako nortasuna bat-batean itzuliko digula itxaroten bizitzea.

Dei bat itxarotea. Diagnostiko perfektu bat itxarotea. Norbaitek bakardadetik erreskata gaitzan itxarotea. Dena lehen bezala izatera itzuliko dela itxarotea.

Batzuetan itxaron egin behar da, noski. Baina itxaroteak ez luke bizitza etetea esan nahi behar.

Bizitza berriro zabal daiteke, baina bizitzen aurkitu behar gaitu.

Aurki gaitzala oinez, ikasten, janari sinple bat prestatzen, lagunekin kafea hartzen, irakurtzen, lan egiten ahal badugu, atseden hartzen atseden hartzea badagokio, meditatzen edo noizbait errudun sentitu gabe barre egiten.

Tonglen: min hau ez zait niri soilik gertatzen

Doluan zehar gure istorioak unibertso osoa betetzen duela sentitzeko joera dago: «inork ez daki zer bizitzen ari naizen».

Baina une honetan bertan norbait maite duen pertsona baten gaubela egiten ari da, norbait beldurrez irten da oraintxe kontsulta mediko batetik, norbait bizitza erdia antolatu zion lan baten atea azken aldiz ixten ari da, norbait maleta bat prestatzen ari da lehen aldiz familia-etxetik joateko eta norbait bakarrik afaltzen ari da isiltasunak gehiegi pisatzen duela sentituz.

Hasi zauden lekutik³ liburuan, Pemak tonglen praktika garatzen du: bizitzen ari garena erabiltzea beste izakien esperientzia partekatura irekitzeko.

Arnasa har dezakegu aitortuz: «honek min ematen du». Eta ondoren: «pertsona asko daude antzeko zerbait sentitzen oraintxe bertan». Ez gaude gure istorioa gutxiesten; poliki-poliki «niri soilik gertatzen zait» kartzelatik ateratzen ari gara.

Laguntza profesionala behar dugunean

Meditazioa, Dharma, ariketa, natura, lagunak eta liburuak baliabide apartak izan daitezke. Baina ez dute arreta psikologiko edo mediko guztia ordezkatzen.

Iritsi daiteke momentu bat non psikologo, psikiatra, mediku, familia-terapeuta, gizarte-langile edo laguntza-talde bat behar dugun. Arreta berezia jarri behar dugu sufrimenduak denbora esanguratsu batez funtzionatzea eragozten badigu, behar bezala jateari uzten badiogu, loa larriki aldatzen bada, alkoholaren edo beste substantzia batzuen kontsumoa handitzen bada, antsietate-krisi maizkoak agertzen badira, etsipen bizia edo geure buruari min egiteko edo bizitzen jarraitu nahi ez izateko pentsamenduak.

Laguntza eskatzeak ez du esan nahi Dharmak porrot egin duenik. Jakinduriaren aplikazio bat izan daiteke, hain zuzen ere.

Bizitza desberdin bat

Egunen batean zerbait txikia gertatuko da. Gela batean sartuko gara eta jada ez zaigu hain etsai irudituko. Janari bat prestatuko dugu dena gabeziaren zaporea izan gabe. Berriro barre egingo dugu eta agian harrituko gaitu segundo batzuez errudun ez sentitzeak.

Agian gorputzak gaixo jarraituko du, baina gorroto gutxiagorekin laguntzen ikasiko dugu. Agian galdutako lana ez da itzuliko, baina baliagarri izateko modu desberdin bat agertuko da. Agian jatorrizko familia ez da jada bizi garen etxea izango, baina beste modu batean sustrai izaten jarraituko du.

Ederki bizitzea⁴, Pema Chödrönena, hain zuzen ere galdera honen inguruan eraikita dago: nola bizi ziurgabetasunaren eta aldaketaren barruan, bizitzak inoiz erabatekoa izan ezin den segurtasun bat berriro emango digula itxaron beharrean.

Doluak denbora batez lurrik gabe utz gaitzake. Budismoak ez du agintzen berbera zehazki berreraikiko duenik. Lurra aldatu bada ere oinez ibil gaitezkeela deskubritzen irakasten digu.

Zerbait amaitu zen. Baina gu ez. Bizitzak forma aldatu zuen. Eta gu harekin batera aldatzen ikasten ari gara.

Liburu honek ehunka orrialde behar ditu meditatzea zer den azaltzeko. Ez luzatzeko gogoz, baizik eta meditazioa ez delako behingoz ikasten: doluan ikasten da, galeran, bakardadeko gau batean, ispiluaren aurrean, antsietatearen aurrean edo aldaketa zail baten ondoren. Kapitulu bakoitzak bizitzako leku desberdin batetik erakusten du.

Baina ehunka orrialderako indarrik gabe iristen diren pertsonak daude. Orain zerbait pasatzen ari diren pertsonak, gaur eseri behar dutenak eta ez hiru hilabeteko irakurketaren ondoren, liburuaren amaiera lasaitasuna bezain urrun ikusten dutenak. Kapitulu hau haientzat da.

Ez da laburpen bat. Igeri egiten ikasten den bitartean heltzeko ohol bat da. Bidean zehar liburuak uzten dituen jarraibideak biltzen ditu, behar diren ordenan: nola eseri, non jarri arreta, zer egin adimenak alde egiten duenean, nola tratatu norbere burua min egiten duenean, zer egin dena erretzen den egunean. Nahikoa gaur arratsaldean bertan hasteko. Nahikoa bitartean min gehiago ez egiteko.

Eta atal bakoitzaren amaieran ate bat dago. Hemen soilik iradokitzen dena benetan zein kapitulutan azaltzen den seinalatzen du: arreta, kontzentrazioa, norbere adimenarekiko samurtasuna, etena, gorputza, errukia. Pertsona batek hobeto meditatzea egiten duten gaitasunak dira, eta bakoitzak bere lekua du liburuan. Oholak behar adina eutsi dizunean, berriro hatsa duzunean, sartu ate horietatik. Hor dago eskuliburu arin batek eman ezin duena: sakontasuna.

Ordura arte, honekin nahikoa. Gutxirekin has daiteke. Gaur has daiteke.

Esaldi bakar bat baino ezin baduzu irakurri, hau izan dadila: meditatzea arnasketa aitortzea eta harengana itzultzea da. Gainerako guztia argibideak dira.

1. Zer egingo duzun eta zer ez

Minutu batzuez eseriko zara, arreta arnasketara eramango duzu eta, adimenak alde egiten duen bakoitzean, konturatu eta airera itzuliko zara. Hori da dena.

Ez duzu adimena zuri utziko. Ez duzu lasaitasun berezirik lortuko. Ez zara bi astetan pertsona lasai bihurtuko. Isiltasunaren zain esertzen bazara, hiru minutura ondorioztatuko duzu ez duzula honetarako balio. Eta ondorioa faltsua izango da: esertzen zarenean eta pentsamenduak agertzen direnean gertatzen dena da, lehen aldiz, zure adimena ikusten ari zarela.

Adimenak mugimendua sortzen du bihotzak taupadak sortzen dituen bezala. Praktikak ez dio gerrarik deklaratzen mugimendu horri. Harekin beste modu batean erlazionatzen ikasten du.

Sakontzeko: arreta zuzena «gertatzen ari dena gertatzen den bitartean jakitea» bezala (17. kapitulua, Hemen egotea); zergatik ez den adimena baretzen isiltzera behartuta (18. kapitulua, Baretzen den adimena); adarrez adar jauzika dabilen tximu-adimena, hautsita ez dagoena, trebatu gabe baizik (21. kapitulua, Tximu-adimena).

2. Noiz eta zenbat

Hasi bost minutuz. Hamar errazak gertatzen bazaizkizu. Inoiz ez bihar errepika dezakezuna baino gehiago.

Aukeratu une finko bat: esnatzean, lo egin aurretik, jan ondoren, lanean hasi aurretik. Erregulartasunak iraupenak baino gehiago axola du. Astez aste goizero bost minutuk gehiago aldatzen dute hirugarren egunean utzitako eta eskakizunez eginiko berrogei minutuk baino.

Saioak merkatu bat ematen duen egunak egongo dira eta lasaitasun handiagoko egunak. Biek ere ez dute zure balioa ez zure aurrerapena definitzen.

Sakontzeko: erregulartasun sinplea eta praktika «posiblea» (19. kapitulua, Ihes egin gabe esertzea); egonkortasuna poliki lantzen da, gela bat egunero erratzatuz bezala (18. kapitulua).

3. Lekua eta gorputza

Bilatu leku nahiko lasai bat. Ez da beharrezkoa polita ez espirituala izatea. Aulki bat balio du. Ohearen ertza balio du.

Eseri bizkarra duin baina ez zurrun. Sorbaldak askatuak. Masailezurra askatua; lasaitzen denean, utzi mihiak arinki ukitzea ahosabaiaren hasiera, goiko hortzen atzean bertan. Eskuak hanken gainean. Oinak lurrarekin kontaktuan.

Begiak, hobe erdi irekita itxita baino. Hau meditazio kontziente bat da: begirada beherantz, leuna, zure aurretik metro eta erdira kokatutako puntu finko batera zuzendua, esna eta zauden gelan presente irauten laguntzen du. Lurreko edo paretako puntu bat izan daiteke. Kandela bat piztu eta begirada sugarrean pausa dezakezu ere. Begiak ixteak bere lekua du beste meditazio aurreratuago batzuetan. Hasteko, komeni da irekita jarraitzea.

Jarrerak berak erdiko bidea erakusten du jada: ez ezerk axola ez balu bezala eroria, ez soldadu bat bezala tenkatua. Presente.

Gorputzak ez du gazte, malgu ez osasuntsu izan beharrik meditatzeko. Bizitua izan behar du. Bizkarreko minarekin, nekearekin, adinarekin medita daiteke. Axola duena hemen egoteko asmoa da.

Sakontzeko: gorputz eseria orainaldira hurbilen dagoen ate gisa (19. kapitulua); gorputza tenplu sinple gisa eta jarrera irakaspen gisa (20. kapitulua, Gorputza tenplu sinple gisa).

4. Arnasketa etxe gisa

Segundo batzuez, senti ezazu gorputz osoa. Gero eraman arreta arnasketara.

Ez ezazu aldatu. Ez arnastu modu berezi batean. Nabaritu soilik nola sartzen eta ateratzen den airea. Sudurrean, bularrean edo sabelean senti dezakezu. Aukeratu puntu bat eta geratu hor. Puntu hori izango da zure itzulera-lekua saio osoan zehar.

Arnasketak etxe gisa balio du beti orain gertatzen delako. Adimena iraganera edo etorkizunera doan bitartean, aireak dio: «hemen». Ez duzu ezer erosi, ezer sinetsi ez leku perfektu batean egon beharrik. Gela lasai batean arnasten duzu eta doluaren erdian ere bai.

Sakontzeko: meditazioaren objektua eta zergatik aukeratzen duen liburuak arnasketa (18. kapitulua); gorputz osoarekin arnastea (20. kapitulua).

5. Jarraibide nagusia: arnasketa aitortzea eta harengana itzultzea

Adimenak alde egingo du. Hau ez da metodoaren akats bat; metodoa da.

Lehenik arnasketarekin zaude. Gero adimena elkarrizketa batera, zerrenda batera, pertsona batengana doa. Noizbait konturatzen zara alde egin duzula. Konturatzeko une hori da praktika osoko baliotsuena. Orduan arnasketara itzultzen zara, aukeratu zenuen puntura.

Arnasketara behin itzultzea. Airera askotan itzultzea. Aukeratutako puntura itzultzea, sudurra, bularra edo sabela, zure burua irain gabe. Arnasketara itzultzea distrazioa porrot bihurtu gabe.

Ez du axola zenbat aldiz distraitzen zaren. Axola du nola itzultzen zaren airera. Distraziorik gabe ez legoke itzulerarik, eta itzulerarik gabe ez legoke entrenamendurik.

Sakontzeko: kontzentrazio zuzena leunki eustea bezala, eskuen artean txoriaren irudia (18. kapitulua); distrazioa ez da etsaia (22. kapitulua, Ez duzu gaizki egiten: zure adimena ikusten ari zara).

6. Agertzen dena izendatzea

Alde egin duzula deskubritzen duzunean, jarri hitz bat eraman zaituenari. Bakar bat, istoriorik gabe:

«Pentsamendua». «Oroitzapena». «Plana». «Tristura». «Errua». «Beldurra». «Konparazioa». «Bulkada». «Epaia».

Eta itzuli airera, aukeratu zenuen puntura.

Izendatzeak ez du ezer konpontzen, baina antolatzen du. Ez da gauza bera «porrot bat naiz» esatea eta «porrot-pentsamendu bat agertzen ari da» esatea. Lehen esaldian istorioaren barruan bizi zara. Bigarrenean jada espazio pixka bat dago.

Espazio hori da praktika osoaren arrazoia. Agertzen den pentsamenduaren eta harekin fabrikatzen dugun istorioaren artean tarte bat dago. Batzuetan minimoa da, segundo bat ozta-ozta, arnasaldi bat. Tarte hori gabe, pentsamendua istorio bihurtzen da eta istorioa jokabide ezer ikusi aurretik: erreakzionatzen dugu, min egiten digun ohitura bat errepikatzen dugu edo ispiluaren aurrean gure burua zigortzen dugu. Hori automatismoa da, eta haren barruan bizi den pertsona pertsona erreaktiboa da, lehen bulkadak gobernatua, berehala erantzuten duena eta ez argitasunez. Tarte horrekin, aldiz, denbora agertzen da benetan gertatzen ari dena sakontasunez begiratzeko eta erantzun bat aukeratzeko erreakzio bati obeditu beharrean. Agertzen dena izendatu eta arnasketara itzultzen zaren bakoitzean, espazio hori pixka bat zabaltzen duzu. Eta eserita zabaltzen duzunak gero laguntzen dizu, zutik, bizitzaren erdian.

Ez ezazu analizatu. Tristura agertzen bada, ez da beharrezkoa tristuraren biografia osoa eraikitzea. Nahi bat agertzen bada, ez duzu amaieraraino jarraitu behar. Hitzekin ulertzeko uneak daude. Hau ez da horietako bat.

Sakontzeko: arreta eta emozioa, arreta eta pentsamendua (17. kapitulua); pentsamenduak ikustea ez da haiek sinestea, eta agertzen den guztia ez da analizatu behar (22. kapitulua); jotzen ari den «irratia» aitortzea (24. kapitulua, Ez sinetsi pentsatzen duzun guztia); emozioa istorioaren aurretik (25. kapitulua); bulkadaren eta jokabidearen arteko espazioa askatasunaren hasiera gisa (27. kapitulua, Eten sakratua).

7. Nola itzuli arnasketara: jarrera

Airera gogortasunez edo samurtasunez itzul zaitezke. Aldea izugarria da, itzulera bakoitzak ez baitu kontzentrazioa soilik entrenatzen, baita zeure buruarekiko harremana ere.

Gogortasunez itzultzeak honela dio: «berriro pentsatzen ari zara», «hau adimen hondamendia», «bakean egon beharko zenuke».

Samurtasunez itzultzeak honela dio: «pentsamendua», «arnasketara itzultzen naiz», «berriro airea», «berriz hasten gara».

Indarkeriaz praktikatzen baduzu, indarkeria indartzen duzu. Pazientziaz praktikatzen baduzu, zeure adimenaren barruan egoteko modu bizigarriago bat lantzen duzu. Samurtasuna ez da biguntasuna: distraitzen den haur bat eskutik hartzea dirudi, oihurik egin gabe, eta arnasketara itzularaztea.

Sakontzeko: adimenarekiko samurtasuna eta «gaizki egiten dut» «konturatu naiz»-engatik aldatzeko ariketa (22. kapitulua); norbere burua lagun egitea (28. kapitulua).

8. Min egiten duen zerbait agertzen denean

Saio batzuek ez dute lasaitasunik ekartzen. Dolua, antsietatea, haserrea, lotsa, ikusi nahi ez zenuen oroitzapen bat ekartzen dute.

Horrek ez du frogatzen praktikak huts egiten duenik. Zure adimenean zerk hartzen duen lekua erakusten du. Izendatu eta arnasketara itzuli, beste edozein pentsamendurekin bezala. Emozio sendoa bada, senti ezazu non bizi den gorputzean: presioa, korapiloa, beroa, hutsa. Ez ezazu azaldu. Gero itzuli aukeratu zenuen puntura, sudurrean, bularrean edo sabelean.

Intentsitatea gainezka egiten bada, ireki begiak erabat, senti ezazu oinak lurrean eta laburtu saioa. Zintzotasunez ikusteak zure mugak errespetatzea barne hartzen du.

Eta zerbait garrantzitsua: batzuetan ikusten duzuna ez zaizu gustatuko. Inbidia, gustatzeko nahia, min egin zizunarekiko atxikimendua. Zerbait desatsegina ikusteak ez zaitu hori bihurtzen. Jakin gabe hortik jarduteari uzteko aukera ematen dizu. Ikusten dena eralda daiteke; ukatzen denak gobernatzen jarraitzen du.

Sakontzeko: geure burua ikusteko lotsa, minarekin meditatzea ez da porrot egitea (22. kapitulua); deserosotasuna ez da porrotaren seinale (19. kapitulua); gorputza aingura gisa une zailetan (20. kapitulua); haserrearekin, beldurrarekin, tristurarekin eta nahiarekin lan egitea (26. kapitulua).

9. Aurkituko dituzun bost oztopoak

Agertuko dira. Haiek aitortzeak nahasmen hilabeteak aurrezten ditu.

Logura. Esertzen zara eta lo hartzen duzu. Jarrera lar erosoa edo benetako nekea izan daiteke. Batzuetan ahalegin zuzena ez da gehiago meditatzea, hobeto lo egitea baizik.

Asaldura. Adimena korrika doa. Itzuli arnasketara pazientziaz. Oso sendoa bada, ireki begiak erabat, senti ezazu oinak edo ibili poliki.

Epaia. «Oso gaizki egiten dut», «honek ez du balio». Hau ere pentsamendu bat da. Izendatu eta airera itzultzen zara, aukeratu zenuen puntura.

Emaitzen bilaketa. «Lasaiago nago jada?». Egonezin hori ere behatzen da. Ez bilatu argirik, ikuspenik ez bake absoluturik; haiek helburu bihurtzeak egoa elikatzen du.

Saihestea. Meditazioa erabiltzea dagokiguna ez egiteko: laguntza eskatzea, muga bat jartzea, atseden hartzea, jardutea.

Sakontzeko: ohiko oztopoak eta esperientzia bereziak ez bilatzea (18. kapitulua); tximua estimuluz elikatzen da, eta egunean zehar kontsumitzen duzuna kuxinera iristen da (21. kapitulua).

10. Nola amaitu

Ez zaitez bat-batean altxa. Senti ezazu gorputza. Ireki begiak erabat, poliki.

Altxatu aurretik, galdera bakar bat: zer ikusi dut nire adimenaz? Ez bilatu erantzun landurik ez esperientzia berezirik. Pixka bat gehiago ikustea nahikoa da jada.

Nahi baduzu, idatzi hiru gauza: nora joan zen adimena, nola itzuli zinen arnasketara eta zein esaldik lagunduko lizukeen airera hobeto itzultzen. Ez zeure burua ebaluatzeko, zeure burua ezagutzeko baizik. Denborarekin ereduak deskubrituko dituzu: adimenak gauez idealizatzen duela, erruak elkarrizketa batzuen ondoren agertzen dela, konparazioa sare batzuekin handitzen dela. Hori informazioa da, ez epaia.

Sakontzeko: aurrerapena ez da beti espero dugun bezala nabaritzen (22. kapitulua); ereduak behatzea, arretak kaosa informazio bihurtzen du (21. kapitulua).

11. Dena erretzen denean meditatzea

Esertzea ezinezkoa irudituko zaizun egunak egongo dira: eztabaida bat, albiste zail bat, bakardadeko gau bat, mediku-kontsulta bat edo erru biziki bat. Egun horietan ez da goiz lasaietan bezala meditatzen. Praktika funtsezkora murrizten da eta gauza bakar bat eskatzen zaio: hamar minutuz gasolina gehiago ez botatzea.

Protokoloa, minututik minutura:

1. minutua. Gelditzea. Esertzea, mugikorra askatzea eta oraindik ez jardutea. «Gelditzen naiz. Oraindik ez dut jarduten».
2. eta 3. minutuak. Euskarriak sentitzea: oinak, pisua aulkian, eskuak, bizkarra. Kontaktua bilatzea, ez lasaitasuna.
4. eta 5. minutuak. Izendatzea: «haserrea», «errua», «premia», «dena konpontzeko nahia». Istorioa kontatu gabe.
6. eta 7. minutuak. Behartu gabe arnastea. Bost arnasbotatze kontatzea, irteera sarrera baino pixka bat luzeagoa.
8. minutua. Egitateak gogoratzea, ez interpretazioak. «Honek min egiten du. Ez dut gaur konpondu beharrik».
9. minutua. Hurrengo hamar minutuetarako ekintza txiki bat aukeratzea: ura edatea, ibiltzea, norbaiti deitzea edo atseden hartzea.
10. minutua. Bakea eskatu gabe ixtea. «Ez dut dena konpondu, baina gelditu naiz».

Komeni da aurretik lekua eta esaldi bat prestatzea: «hamar minutuz ez dut sutetik jardungo». Gainezka zaudenean ez dago argitasunik inprobisatzeko.

Eta hamar minutu nahikoa ez direnean, zeure buruari min egiteko edo egin diezazuten arriskua dagoenean, praktikak kanpoko laguntza du lagun. Hura eskatzea ez da porrot egitea. Ekintza zuzen garrantzitsuena da.

Sakontzeko: protokolo osoa egoeraren araberako adibideekin (23. kapitulua, Dena erretzen denean hamar minutuz meditatzea); bulkadaren eta jokabidearen arteko etena eta hiru arnasketaren praktika (27. kapitulua, Eten sakratua); gaixotasunaren, antsietatearen eta galeraren aurrean zer egin (42. kapitulua).

12. Praktika aulkitik ateratzea

Arreta ez da meditazio formalarena soilik. Jatean, ibiltzean, entzutean, dutxatzean, goizean mugikorra irekitzean praktikatzen da.

Egunean zehar banatutako minutu bateko hiru etenekin nahikoa da hasteko: bat gorputza sentitzeko, beste bat presenteen dagoen emozioa izendatzeko, beste bat galdetzeko, bulkadaz jardun aurretik, zein istorio kontatzen ari den adimena.

Eta arau sinple bat: hiru arnasketa aurretik. Erantzun aurretik, sareak begiratu aurretik, ispiluan begiratu aurretik. Lehen arnasketa, gorputza sentitzen dut. Bigarrena, emozioa izendatzen dut. Hirugarrena, zein ekintzak murrizten duen sufrimendua galdetzen dut. Eserita zabaltzen duzun espazio bera dira, benetan erreakzionatzen edo erantzuten duzun erabakitzen den lekura eramana.

Sakontzeko: arreta ohiko bizitzan eta hiru etenen ariketa (17. kapitulua); jatea, ibiltzea, lan egitea, entzutea praktika gisa (39. kapitulua); eguneroko eten txikiak (27. kapitulua).

13. Arnasketa jada etxe denean: bihotza irekitzea

Oinarrizko praktikaren aste batzuen ondoren, egitura berberarekin (esertzea, arnastea, airera itzultzea) lan egiten duten baina asmoa zaintzara bideratzen duten bi praktika gehi ditzakezu.

Maitasun-ontasuna (metta). Eserita, ongi opa esaldiak errepikatzen dituzu, lehenik zuretzat («bakean egon ahal dadin, neure burua ontasunez trata ahal dezadan»), gero maite duzun norbaitentzat, norbait neutroarentzat, intentsitate ertaineko norbait zailentzat eta, azkenean, izaki guztientzat. Esaldi bat zintzoa ez bada, aldatu. Ezer sentitzen ez baduzu, bideratu asmoa: «orain ez dut ontasunik sentitzen, baina ez dut gorrotorik elikatu nahi».

Tonglen. Arnasketarekin. Orain sentitzen ari zaren min zehatz batetik praktikatzen da: galera bat, beldur bat, erru bat, absentzia bat. Harengan ixten beharrean, gogoratzen duzu une honetan bertan beste pertsona asko daudela zuk sentitzen duzun gauza bera sentitzen. Arnasa hartzean, min hori jasotzen duzu, zurea eta zuk sufritzen duzuna sufritzen duten pertsona guztiena, airearekin sartzen den hodei ilun bat bezala: «badago mina», «badago beldurra», «hau asko ari dira orain bertan sentitzen». Arnasa botatzean, ongi opa bidaltzen diezu guztiei, egoera bera bizitzen ari diren izaki guztiei, argi edo aire fresko gisa: «lasaitasuna aurki dezaten», «zainketa jaso dezaten», «min hau gu guztion artean arindu dadin». Horrela sufrimenduak gartzela izateari uzten dio eta zubi bihurtzen da. Bost arnasketa. Hasi gainezka egin gabe eutsi ditzakezun zailtasunetatik; inoiz ez traumatikoenetik. Amaitu oinetara eta eskuetara itzuliz.

Biek ere ez dute ekintza zehatzik ordezkatzen. Arriskuaren aurrean, benetako laguntza. Gaixotasunaren aurrean, tratamendua. Praktikak laguntzen du.

Sakontzeko: errukia mugekin (34. kapitulua); maitasun-ontasunaren praktika osoa (35. kapitulua, Maitasun-ontasuna); bodhichita, tonglen urratsez urrats eta lojong (49. kapitulua, Esnatzen den bihotza).

14. Eskuliburu honek agintzen ez duena

Meditazioa ez da erlaxazioa, nahiz eta batzuetan erlaxatu. Ez da gaixotzen duen sistema bat hobeto jasateko errendimendu-teknika bat. Ez du terapia, mediku-tratamendu, konpainia ez zerbaitek min egiten dizunean hartzen diren erabaki zehatzik ordezkatzen. Inoiz ez da jasanezina jasateko erabili behar.

Etikarik gabe herren geratzen da: hogei minutuz meditatzea eta eguneko gainerakoa gezurretik edo mespretxutik bizitzea praktika osatugabea da, «egoismoaren forma dotore bat». Eta praktikatzen ez dutenak baino gorago sentitzen hasten bazara, zerbait okertu da. Apaltasuna da meditazioa ondo doan seinalea.

Kristau izanik, erlijiorik gabe edo ez jakitearen zintzotasunetik medita daiteke. Tresna bera da; interpretazio sakona bakoitzaren bidearen araberakoa da. Saihestea komeni dena nahasteagatik nahastea da.

Sakontzeko: zergatik batzen dituen bideak ikuspena, etika eta meditazioa (10. kapitulua, Praktika daitekeen bidea); budismoa erlaxaziora ez murriztea (44. kapitulua); otoitza eta meditazioa (45. kapitulua); meditazioa sinesmenik gabe (47. kapitulua); nahasteagatik ez nahastea (48. kapitulua).

Hasteko ibilbide posible bat

1. eta 2. asteak. Bost minutu arnasketarekin. Arnasketa aitortu eta harengana itzuli. Aurretik irakurri: 18. kapitulua eta 22.
3. eta 4. asteak. Hamar minutu. Izendatzea eta «konturatu naiz» ariketa gehitu. Aurretik irakurri: 19. kapitulua, 21 eta 22.
5. eta 6. asteak. Hamar minutu gehi egunean presentziaren hiru eten. Aurretik irakurri: 17. kapitulua eta 27.
7. eta 8. asteak. Hamar minutuko protokoloa egun lasai batean entseatu, erretzen denerako edukitzeko. Aurretik irakurri: 23. kapitulua eta 20.
9. astetik aurrera. Oinarria mantendu eta maitasun-ontasuna edo tonglen astean bizpahiru aldiz gehitu. Aurretik irakurri: 35. kapitulua eta 49.

Gogoratzeko

Esertzea, arnastea, arnasketa aitortu eta harengana itzuli. Analizatu gabe izendatzea. Airera itzultzea norbere burua irain gabe. Gutxi egunero. Dena erretzen denean, praktika hamar minutuz min gehiago ez egitera murriztea. Nahikoa ez denean, laguntza eskatzea ere praktika da. Meditazioak ez du lasaitasunik agintzen; bizitza deserosoa denean presente egoteko gaitasuna entrenatzen du, eta hortik nahasmen gutxiagorekin jardutekoa.

Bizitzen ez da behingoz ikasten.

Zerbait ulertzen dugu, ahaztu egiten zaigu, berriro ulertzen dugu. Egun batean argitasuna sentitzen dugu; hurrengoan, berriz, beldurra, errua, atxikimendua edo gure buruarekin gogor jokatzeko ohitura zaharra itzultzen dira. Astebetez lasai meditatzen dugu eta gero eztabaida bat, galera bat, familiako kezka bat, ustekabeko antsietate bat edo gau zail bat zeharkatzen dugu, eta badirudi ikasitako guztia desagertu egiten dela.

Baina ez da desagertzen.

Bideak ez du zuzen baten moduan aurrera egiten. Kiribil baten antza handiagoa du. Leku berberetara itzultzen gara, bai, baina ez modu berean zehazki. Lehen konturatu gabe erreakzionatzen genuen tokian, agian etenaldi txiki bat agertzen da orain. Lehen pentsamendu guztiak sinesten genituen tokian, agian horietako bat pentsamendu gisa agertzen da. Lehen gure burua zigortzen genuen tokian, esaldi ez hain krudel bat sortzen da. Lehen jazartzen genuen tokian, itxaron dezakegu. Lehen kaltegarria zena jasaten genuen tokian, gure duintasuna gogoratzen hasten gara.

Hori bidea da jada.

Ez da beste pertsona bat bihurtu beharrik.

Itzuli egin behar da.

Mina ematen duenean itzuli

Mina egongo da.

Praktika budistak ez zigun beste ezer agindu. Gaixotasuna egongo da, agurrak, gorputzaren aldaketak, galerak, galerak, familiako gatazkak, nekea, beldurra, ziurgabetasuna, akatsak, zahartzea eta heriotza.

Horrek ez du esan nahi porrot egin dugunik.

Bidea ez datza zauri oro saihestean, baizik eta zauri bakoitza bizitzaren aurkako gerra amaigabe bihurtzen ez ikastean.

Mina ematen duenean, oinarrizkora itzul gaitezke.

Arnasa hartu. Gorputza sentitu. Emozioa izendatu. Gertaera istoriotik bereizi. Bigarren geziarik ez gehitu. Laguntza eskatu behar bada. Ekintza txiki bat zaindu. Kalte gutxiagorekin hitz egin. Dena aldatzen dela gogoratu.

Doluan, itzultzeak agian negar egitea esan nahi du errua bota gabe. Galera baten ondoren, premiatik ez jardutea. Egoera mingarri batean, muga egun batez gehiago eustea. Gorputzaren aurrean, iraintzeari uztea, oraindik maitatu ezin badugu ere.

Bakardadean, itzultzea izan daiteke isiltasuna norberaren aurkako salaketa ez bihurtzea. Esan nahi dezake otordu bat arretaz prestatzea inork partekatzen ez badu ere, ibiltzera ateratzea, norbaiti deitzea, komunitatea bilatzea, laguntza eskatzea edo minutu batzuez esertzea norberaren eskua utzi gabe.

Itzulera txikiak.

Horrela berreraikitzen da bizitza.

Egoa mozorrotzen denean itzuli

Egoa ez da desagertzen hari buruz irakurri dugulako.

Beste jantzi batzuekin itzuliko da.

Batzuetan arrazoia izan nahiko du. Beste batzuetan atsegin izatea bilatuko du, miretsia izatea, espiritual ematea, indartsu agertzea, irudia kontrolatzea, ezinbestekoa izatea, maitasuna jasotzeko sakrifikatzea edo meritu morala metatzea.

Praktika gure aurka ere erabil dezake:

«Hobeto egon beharko zenuke». «Kontzienteagoa bazina, ez zenuke hau sentituko». «Pertsona espiritual batek ez luke amorrurik izango». «Jada askatu beharko zenukeen». «Oraindik huts egiten jarraitzen duzu».

Hori ez da Dharma. Espiritualtasunez jantzitako eskakizuna da.

Agertzen denean, komeni da apaltasun pixka batez irribarre egitea eta esatea: «hemen dago berriro egoa eszena zuzentzen saiatzen».

Ez da gorrotatu beharrik.

Ikustea besterik ez.

Egoak indarra galtzen du ilunpean jarduteari uzten dionean.

Gorputzera itzuli

Gorputzak liburu honetan zehar lagundu gaitu.

Ez etsai gisa, ez erakusleiho gisa, ez ekoizteko edo atsegin izateko tresna soil gisa. Gorputza etxe gisa agertu zen, tenplu xume gisa, arnasaren leku gisa, minaren leku gisa, zainketaren leku gisa.

Gorputzera itzultzea errealitatera itzultzea da.

Adimenak istorio asko konta ditzake. Gorputzak, aldiz, berehalakotik hitz egiten du: tentsioa, nekea, gosea, beldurra, tristura, lasaitasuna, arnasa, euskarria, beroa, hotza, mina.

Hura entzuteak ez du esan nahi bulkada bakoitzari obeditzea. Bizitzan txertatzea esan nahi du.

Gorputza gutxiesten duen bide espiritual bat osatugabe bihurtzen da. Gorputzaren irudian soilik oinarritutako bizitza bat ere galdu egiten da.

Bi muturren artean praktika apal bat dago: gorputz aldakor hau zaintzea hemen dagoen bitartean.

Ez gu salba gaitzan. Ez denek mirets gaitzaten. Ez gaztaroa izozteko.

Errespetu handiagoz bizitzeko.

Maitasunera itzuli espazio gehiagorekin

Maitatzea zaila izaten jarraituko du.

Edukitzea nahi izango dugu. Galtzeko beldurra izango dugu. Segurtasuna bilatuko dugu pertsonengan, loturetan, seme-alabengan, familian, aitortzan edo oroitzapenean. Batzuetan maitasuna atxikimenduarekin nahastuko dugu. Edo errukia jasatearekin. Edo konpromisoa kartzelarekin. Edo askatasuna ihesarekin.

Horregatik behin eta berriz galderara itzuli behar dugu:

hau maitasuna da ala heltzea?

Maitasunak zaintzen du. Atxikimenduak estutzen du. Maitasunak duintasuna errespetatzen du. Beldurrak kontrolatzen du. Maitasunak mugak jar ditzake. Jabetzak inbaditzen du. Maitasunak ona nahi du. Egoak bermeak eskatzen ditu.

Doluan, espazio gehiagorekin maitatzeak gogoratzen laguntzen du norbera zigortu gabe. Galera baten ondoren, askatzen laguntzen du bizitakoa ezabatu gabe. Egoera mingarri batean, gogorarazten du distantzia hartzea ere bizitza ohoratzeko modu bat izan daitekeela. Seme-alabekin, zaintzen irakasten du haien patuaz jabetu gabe.

Hobeto maitatzeak ez du esan nahi minik gabe maitatzea.

Itsutasun gutxiagorekin maitatzea esan nahi du.

Hitzera itzuli

Hitza beti praktika bat izango da.

Egunero gauzak esango ditugu. Batzuek arindu egingo dute. Beste batzuek zauritu. Isiltasun jakintsuak eta isiltasun koldarrak egongo dira. Errespetuz esandako egiak eta labana gisa erabilitako egiak. Esatea komeni diren hitzak eta atzeratzea komeni diren hitzak.

Hitz egin aurretik, etenaldi minimo batera itzul gaitezke:

Egia al da? Beharrezkoa al da? Unea al da? Kalte gutxiagorekin esan al daiteke? Argitzen ari naiz ala erasotzen? Nire kontzientziak hitz egiten du ala nire harrotasun zaurituak?

Ez dugu beti asmatuko.

Huts egiten dugunean, beste praktika bat egongo da: konpontzea.

Barkamena eskatzeak ez du duintasuna suntsitzen. Garbitu egiten du. Bidegabeko hitz bat aitortzeak ez gaitu baliotsu gutxiago bihurtzen. Arduratsuago bihurtzen gaitu.

Hitz zuzenak ez du perfekziorik eskatzen.

Arreta eskatzen du.

Soiltasunera itzuli

Irakaspen asko eta gero, bidea korapilatsua dela pentsa genezake.

Lau egia nobleak. Zortzi ataleko bidea. Iragankortasuna. Ni-ez. Hustasuna. Elkarmenpekotasuna. Errukia. Metta. Mudita. Bodhichita. Tonglen. Lojong.

Horrek guztiak sakontasuna du.

Baina, eguneroko bizitzan, bidea oso zerbait soilera murriztu ohi da:

kalterik ez gehitu. Erreakzionatu aurretik arnasa hartu. Zaindu daitekeena zaindu. Eduki ezin dena askatu. Behar denean laguntza eskatu. Pentsamendu guztiak ez sinetsi. Gorputza errespetuz tratatu. Kontrolatu gabe maitatu. Gorrotorik gabe mugak jarri. Galtzen garenean itzuli.

Soiltasuna ez da pobrezia.

Sustraia da.

Adimena gehiegi korapilatzen denean, itzul gaitezen funtsezkora.

Arnasaldi hau. Urrats hau. Hitz hau. Keinu hau. Muga hau. Zainketa hau.

Han bizi da Dharma.

Berriro hasi

Agian hau da ikaspenik garrantzitsuena: beti has gaitezke berriro.

Ez zerotik, esperientzia bakoitzak aztarna uzten baitu. Baina bai hemendik.

Gorputz honetatik. Adin honetatik. Galera honetatik. Amaitutako etapa honetatik. Erru honetatik. Neke honetatik. Antsietate honetatik. Etxe honetatik. Lan honetatik. Fede honetatik, zalantza honetatik edo fede-eza honetatik.

Ez dugu itxaron behar garbi, lasai edo indartsu egon arte.

Bidea gauden tokian bertan hasten da.

Gaur behin bakarrik kontzientziaz arnasa hartzeko gai bagara, horrek balio du. Bulkada batetik ez jarduteko ia gai bagara, horrek balio du. Ispiluaren aurrean minutu batez gure burua iraintzeari uzten badiogu, balio du. Laguntza eskatzen badugu, balio du. Errurik gehitu gabe negar egiten badugu, balio du. «Honek min egiten dit» esaten badugu eta euskarria bilatzen badugu, balio du.

Bizitza erabaki handiengatik aldatzen da, bai.

Maitasunez eta argitasunez errepikatutako ekintza txikiengatik ere bai.

Gogoratzeko

Bidea ez da ulermen behin betiko batean amaitzen. Sufritzen dugunean itzultzen gara, distraitzen garenean eta bizitza ondo doanean ere bai. Gorputzera, egiara eta errukira egiten dugun itzulera bakoitzak praktika berritzen du. Berriro hastea ez da atzera egitea; aurrera jarraitzeko modu zehatza da.